1
:"!:-'.
i
I'l"
1 '
;r,' '
i
1
1,. !!::
,/\\ X
BR 145 .G54 v. 4
Gieseler, Johann Karl
Ludwig, 1792-1854.
A compendium of
■^ ecclesiastical Jiistpry
T. & T. CLARK, BOOKSELLERS,
38 GEORGE STREET, EDINBURGH.
Rev. IP, FaiB'1»i«ii*n.
In 8vo, price 10s. 6d.,
EZEKIEL, km THE BOOK OF HIS PROPHECY:
AN EXPOSITIOJf.
By the Rev. PATRICK FAIRBAIRN, Author of " Typology of Scripture,"
" Jonah," <SlC.
" Air Fairbairn has succeeded in producing a work which was greatly wanted, for
which he is entitled to our thanks, and which will give his name no mean place among
the Bibliciil Expositors of his country and language, and, what is of much more import-
ance to him and to us, which has cast considerable light upon one of the obscurest por-
tions of God's word." — Kittu's Journal.
" The author of this work gives evidence in his pages of the possession of abilities
and ait,:inments, which fully entitle him to assume the onerous task of a commentator
on Ezekiel."— £';«//i.vA Rer'uio.
" In the department of critical exposition, it is long since anything comparable to it
has appeared in this country." — Free Church Magazine.
Tlae Amaerleaia S^uiiplt.
Ill post 8vo, price 4s. Gd., cloth,
THE AMERICAN PULPIT.
CONTAINING SERMONS BY
HODGE, CHEEVER, SPRING, BARNES, GREEN, HAMILTON, MASON,
BETHUNE, HOPE, &c.
- " We welcome this volume on many grounds, and commend it to our i-eaders, but
principally on two: First, because of the intrinsic worth of these valuable discourses;
and next, because we like to see the bands multiplying and strengthening which bind
together the Christian evangelical pulpit of the United States and of Great Britain. The
interchange of volumes of this description between the two countries will exert a health-
ful influence on both." — Evangelical Christendom.
Maves'iiiclt.
In 1 vol., 8vo, price 10s. 6d.,
A GENERAL HISTORICO-CRITICAL
IITRODUGTIOI TO THE OLD TESTAMENT.
By K. A. HAVERNICK.
Translated from the German by Rev. W. L. ALEXANDER, D.D.
" The work will commend itself to literate theologians as one of the most valuable
contributions which Germany has furnished to Biblical criticism and Isagogie." — Ect.
Dr Alexander.
gg» The Publishers can especially recommend this work as a Text-Book to Univer-
sities and Theological Academies; for which object, if ordered in quantities, they will
supply it at a considerable reduction.
3 WORKS PUBLISHED BY T. AND T. CLARK, GEORGK STREKT, EDINBURGH.
jyi. Victor Cousin.
[n 2 vols., post 8vo, price 8s. Gd., cloth,
COURSi: OF THE HISTORY OF MODERN PHILOSOPHY.
By 11. VICTOR COUSIN. Translate^i hy 0. W. WIGHT.
" M. Cousin's 'Course of the History of Modern Philosophy' is here, for the first
time entire, presented to the English reader. It consists of Lectures delivered at Paris
in the years 1828-9. 'The delivery of these Lectures,' says Sir Wm. Hamilton, 'ex-
cited an unexampled sensation in Paris. Condemned to silence during the reign of
Jesuit ascendancy, M Cousin, after eight years of honourable retirement, had ascended
again the chair of philosophy; and the splendour with which he recommenced his aca-
demical career more than justified the expectation which his recent reputation as a
writer, and the memory of his earlier lectures, had inspired. Two thousand auditors
listened in admiration to the eloquent exposition of doctrines unintelligible to the many,
and the oral discussion of philosophy awakened in Paris, and in France, an interest un-
exampled since the days of Abelard. The daily journals found it necessary to gratify,
by their earlier analyses, the impatient curiosity of the public; and the Lectures them-
selves, taken in short-hand, and corrected by the Pi-ofessor, propagated weekly the in-
fluence of his instruction to the remotest provinces of the kingdom.' " — Edin. Review.
" This work contains the fullest and most popular exposition of the eclectic system of
philosophy of which Cousin was the founder; the translation is always correct and
clear, and it will doubtless be the standard version of what must still, though a quarter
of a century has elapsed since its publication, be regarded as the most valuable philo-
sophical work of our times." — Tail's Mutjdzine.
*,* Tills translation is already recommended by the Professors of Edinburgh, Glas-
gow, and other places.
Biiriies' Mei'iuons.
Shortly will be Published, 1 2mo, cloth, price 5s., or free by post 5s. 6d.,
PRACTICAL SERMONS.
By the Rev. ALBERT BARNES, of Philadelphia.
A New Edition,
The Publishers have been induced to reprint an Edition of Barnes' Sermons in this
country, from a very general wish expressed by many parties to possess them. The
work has been for a considerable time out of print in America, and copies were very
rarely to be met with. The Sermons themselves are marked by that freshness and
vigour of thought and earnestness of expression which characterise the other writings
of this able and distinguished author.
A number of other Sermons of the author's are added to this edition which did not
appear in the former, and which are considered to be not inferior to those contained in
the first edition. •
In 2 vols. 8vo, price 21s.,
THE CHRISTIAN DOCTRINE OF SIN.
By Dr JULIUS MULLER.
Translated by the Rev. \V. PULSFORD.
•' The work before us is undoubtedly to be considered the most weighty and import-
ant contribution to the cause of dogmatic theology which Germany has recently pro-
duced. It unites in a high degree depth and compi'ehensiveness with practical earnest-
ness and clearness. It is profound even to the contentment of a German mind, yet
rarely obscure or uninstructive; the author evinces his thorough metaphysical training,
and his work is pervaded by the presence of a shining and disciplined intellect, and the
rare mastery of a large and skilful argumentative grasp. He has in no sense taken up
his subject as so much mere theological task-work, by which to gain a reputation; but
it has plainly been with him long a favourite sphere of reflection, the haunt and main
region of his spirit during many years of silent and meditative preparation; he has'
felt its surpassing interest, its grand significancy, its solemn importance. He has
seen such a work to be above all that was needed by his country's theology, and ad-
dressed himself to it in the spirit of grave earnestness, and patient thoughtfulnoss be-
seeming it." — British Qtiarterly Renew.
WOKKS PUBLISHED BY T. AND T. CLAIIK, GEORGE STREET, EDINBURGH.
Ill post 8vo, price Ss. (jd., cloth,
PASTORAL THEOLOGY: THE THEORY OF A GOSPEL MIIISTRY.
Translated from the French of Professor VINET.
" All that might be expected from the pen of the first of modern French theologians."
— Brili.ih Qnarlerbj Retiew.
" By far the most complete and most practical treatise hitherto written on the sub-
ject."— Lite.rarji Gazette.
" One or two rapid readings will not suffice to exhaust the treasures of Christian and
pastoral experience, of enlightenment, of tenderness, of practical directions, of eleva-
tion, and of edification, which fill these pages. We will find it to our profit to read at
least once a year this precious volume, if it were only as the means of serving us pas-
tors for the examination of our consciences." — Archives du Chvistianisme.
" Highly instructive, and written in a practical and religious spirit." — English Review.
By the same Author.
In post 8vo, price 6s., (Copyright J,
A TREATISE ON HOMILETICS, OR THEORY OF PREACHING.
" We do not dread the rebuke of any party in the church when he expresses our
conviction, that all who wish to combine mental diligence, logical accuracy, and scien-
tific treatment of their texts, with those higher and holier aspects to which preaching
relates, will be instructed and improved by perusing this treatise." — Clerical Journal.
I>r IT. T. Hamilton.
In demy 8vo, price 7s. 6d., clotli, (free by post),
THE PENTATEUCH AID ITS ASSAILANTS;
OR, A
REFUTATION OF THE OBJECTIONS OF MODERN SCEPTICISM
TO THE PENTATEUCH.
By W. T. HAMILTON, D.D.
I. The Character of Moses as a Scholar and Statesman. — II. Necessity of Revela-
tion.-— III. The Bible is a Revelation from God. — IV. Authenticity and Genuine-
ness of the Pentateuch as the Work of Moses. — V. Genesis the Work of Moses
,. and Inspired. — VI. Creation in Six Days. — VII. Population of the Earth in the
Days of Cain, and Longevity of the Patriarchs.— VIII. The Antediluvian Giants.
— IX. The Deluge Universal. — X. Death among the Creatures of God, its Origin
Extent, and Consequences.- — XI. Man one Family. — XII. Indebtedness of Modern
Literature to the Bible.
'' All these subjects are treated with much learning, scientific as well as Biblical, and
calmly and dispassionately discussed." — Literary World.
" A book that is unanswerable, affording the strongest confirmation of the matiy and
varied evidences that the Bible is the Word of God." — Bell's Weekly Messenger.
" This volume contains a vast deal of information, much profound thought, not a
little close, conclusive reasoning, and some fine bursts of manly eloquence." — Macphail^s
Journal.
" Dr Hamilton's work is a valuable contribution in the right direction. With im-
mense stores of information and sound learning, he combines a large share of theoe
logical power and acute discrimination. We are not aware of any objections which
have been raised against the Pentateuch as a whole, or any part of it, which are not
here very satisfactorily met and refuted. The author addresses himself to his task with
a manly courage, and with vast resources of knowledge, and the result is such as to
place him in the highest rank as a Christian apologist." — Evangelical Magazine.
4 WuRKS PUELISHKU BY T. AND T. CLAKX, GEOnCH STREET, KDINBUKaH.
Dr W. Hengstenberg.
Ill 8vo, price 7s. 6d.,
EGYPT AID THE BOOKS OF MOSES:
Or, the books OF MOSES ILLUSTRATED BY THE MONUMENTS
OF EGYPT. WITH AN APPENDIX.
By E. W. HENGSTENBERG, D.D., Professor of Theology at Berlin.
Translated by R. D. C. Robbins, Abbot Resident Professor, Theol. Seminary, Andover.
With Additional Notes by W. Cook Taylor, Esq., LL.D., M.R. A.S. of Trin. Coll., Dublin.
"' Egypt and the Books of Moses' is an invaluable addition to tlie means already
possessed in this country, for understanding the reference to Egyptian customs so often
alluded to in the Pentateuch." — Evangelical Mayazvie.
Rev. Creorge I^ewis.
In 2 vols. 8vo, price 21s., cloth,
THE BIBLE, THE MISSAL, AID THE BREVIARY;
Ok, RITUALISM SELF-ILLUSTRATED IN THE LITURGICAL
BOOKS OF ROME:
Containing the Text of the entire Roman Missal, Rubrics, and Prefaces, translated from
the Latin ; with Preliminary Dissertations, and Notes from the Breviary, Pontifical, &c.
By Rev. GEORGE LEWIS, Ormiston.
" These volumes present, in what to the general reader will be a fresh aspect, the
great question of the nature and tendencies of Romanism — its influence on the forma-
tion of individual and national character. They are written with a moderation and
candour — with an eye upon the good as well as the evil that has sprung up in the track
of Romanism — that may well conciliate for their subject the attention of those who are
repulsed by works of one-sided dogmatism. He introduces us into its inner life, and as
under the dome of St Peter's at the hour of prayer, amidst the chaunting of ciioristei-s,
and the ascending fragrance of the morning and evening incense, bids us judge of Ro-
manism for ourselves. He unfolds its interior, that thence we 'may learn its exterior
life of action and opinion. For the first time the English reader is pi-esented, in these
volumes, with the entire Missal or public Liturgy of Rome, in his mother tongue — an
invaluable boon to the Romanist, who may henceforth intelligently acquaint himself
with the services of his own Church; and no less a boon to the English Protestant stu-
dent, anxious to inform h mself of the inner life of that great ecclesiastical system
which has borne so prominent a place in the history of Christianity and of Europe.
" Besides an entire translation of the Missal, there is interwoven, in foot-notes, a com-
prehensive survey of the contents and objects of the other service-books of the Roman
Catholic Church, as the Breviary, Pontifical, Book of Priests, Rites, &c., so as to fur-
nish the reader with a complete view of the whole range of the liturgical and ritual
works and ceremonies of Romanism. These notes abound in curious information, the
result of much leai'iied research; and are written in a clear, easy, English style. The
writer, amidst his more laborious and learned studies, evidently loves to liii upon a
good story — and Romanist and mediaival history is not barren of such — and when he
has laid hold of one he does it justice. The entire work we regard as one of the most
valuable modern additions to the Romanist controversy, and it will, we doubt not,
speedily find its place in the library of every student of that subject." — EduiburglL Courant,
" It is a book of great value and importance, and throws much interesting light upon
some departments of the Popish system which are little known to the generality either
of Protestants or Papists. The exposition of the matters referred to in the work is
conducted with great success, in a manner extremely creditable to the talents, judg-
ment, and knowledge of the subject, of the author. It is well adapted to convey to
intelligent and reflecting readers accurate and enlarged conceptions of the tendencies
and bearings of Popery, while, at the same time, by the sound and comprehensive views
it presents of practical Christianity, it is fitted to be vei-y useful in promoting the
interests of enlightened personal piety and universal holiness. We regard the work as
rendering a very important service to the cause of Protestant and Christian truth."—
Rulwaik.
CLARK^S
FOREIGN
THEOLOGICAL LIBRARY,
VOLUME XXXI
VOL. IV
EDINBURGH :
T. & T. CLARK, 38 GEORGE STREET;
LONDON : SEELEV AND CO. ; WARD AND CO. ; AND JACKSON AND WALFORD.
DUBLIN : JOHN ROBERTSON.
MDCCCLIII.
n '■■
C e. _
A COMPENDIUM
ECCLESIASTICAL HISTORY,
DR JOHN C. L, GIESELER,
CON313TOBAL COOMSELLOR AND ORUINARY PROFESSOR OF THEOLOGIT IN GOTTINGEN.
FOURTH EDITION REVISED AND AMENDED.
TRANSLATED FROM THE GERMAN,
BY THE
REV. JOHN WINSTANLEY HULL, M.A.,
INCUMBENT OF ST MICHAEL'S, GEjysAKGlI.
VOLUME IV.
EDINBURGH :
T. & T. CLARK, 38 GEORGE STREET.
LONDON: HAMILTON, ADAMS, AND CO. ; SIMPKIN, MARSHALL, AND CO.;
SEELEY AND CO. ; WARD AND CO. ; JACKSON AND WALFORD, ETC.
DUBLIN : JOHN ROBERTSON, AND HODGES AND SMITH.
M D C C C L 1 II .
/r.
FIUKTEI) BY KOBERT I'AUK, miNDIE.
\OPERfr
CONTENTS OFT%#r.firiRD PERIOD.
FOURTH DIVISION.
FROM THE REMOVAL OF THE PAPAL SEE INTO FRANCE TO THE
COUNCIL OF PISA FROM 1305—1409.
FIRST CHAPTER.
HISTORY OF TilK PAPACY.
I. HISTOKY OF THE POLITICAL CONSTITUTION OF THE PAPACY AT AVIGNON
UNTIL THE SCHISM FROM 1305 1378.
Page
§ 98. Clement V. 1305—1314, .... 2
99. John XXII. A.D. 1334, .... 18
100. Benedict XII. Clement VI. A.D. 1352, . . 44
101. Innocent VL Urban V. Gregory XL A.D, 1378, . 64
II. HISTORY OF THE ECCLESIASTICAL CONSTITUTION OF THE PAPACY AT AVJONON.
102. Completion of the Papal Code, ... 72
103. Ecclesiastical Usurpations, • ... 73
in. HISTORY OF THE PAPAL SCHISM.
104. Rise and progress of the Schism, > . . 25
105. Oppressions of the Church, . . . .99
106. Attempts to end the Schism, .... 109
107. Eifects of the Schism on the general opinion of the Church, 115
VI TABLE OF CONTENTS.
SECOND CHAPTEIJ.
inSTOKY OF THE UIERAUCHY OF NATIONAL CUURCHIiS.
Page
§ 108. Their relation to the State, . . . .122
109. Internal relations of the Diocesan Hierarchy, , . 131
110. Moral condition of the Clergy, . . . 133
THIRD CHAPTER.
HISTORY OF MOyASTICISlI.
111. History of the Earlier Endowed Orders, . . 139
112. Agency of the Mendicant Orders, . . . 142
113- Internal History of the Franciscan Order, . . 148
114. New Orders, ..... 157
115. Independent Ecclesiastical Communities, . . 158
rOURTH CHAPTER.
HISTORY OF THEOLOGICAL SCIENCE.
116. Third Period of Scholastic Theology, . . -168
117. Mystic Theology, ..... 176
118. History of the Remaining Theological Sciences, . 190
FIFTH CHAPTER.
HISTORY OF RELIGION AMONG THE PEOI'LE.
119. ....... 197
SIXTH CHAPTER.
HISTORY OF CHURCH DISCIPLINE.
120. Ecclesiastical Rewards and Punishments, . . 205
121. Synodal Tribunals, .... 216
SEVENTH CHAPTER.
HISTORY OF HERETICAL SECTS.
122. History of the Earlier Sects, .... 218
123. Flagellants, ...... 227
TABLE OF CONTENTS. Vll
EIGHTH CHAPTER.
EFFORTS FOR KEFORII.
Puga
§ 124. In Bohemin, ....•• 233
125. John Wvcliff, ..... 242
NINTH CHAPTER.
126. Lithuanians, Laplanders, Mongols, . . . 2.78
127. Persecutions and Conversions of the Jews, . . 260
FIRST APPENDIX.
HISTORY OF THE GREEK CHURCH.
128. Efforts for Union with the Latin Church, . . 263
129. Hesychastic Controversy, .... 267
SECOND APPENDIX.
130. History of the remaining Oriental Churches, . ,. 271
FIFTH DIVISION.
FROM THE COUNCIL OF PISA TO THE REFORMATION. 1409—1617.
FIRST CHAPTER
HISTORV OF THE PAPACY.
130. (Edit. 1) Council of Pisa,
131. Council of Constance,
132. Council of Basle,
1 33. Nicolas V. Calixtus IIL Pins IL Paul IT.,
134. Sixtus IV. Innocent VIIl. Alexander VI.
135. Pius III. Julius II, Leo X.
136. General Position.
278
285
312
344
377
399
416
FEXIICBTOII
^'rflrEOLOG:^:^!. #
.^fe^^-
•.■?vs«*-i*'
THIRD PERIOD
DIVISION IV.
FROM THE RE-MOVAL OF THE PAPAL SEE TO FRANCE, TO THE
COUNCIL OF PISA. FROM 13C5-14C9.
PRINCIPAL SOURCES.
Albertinus Mussatus, Poet Laureate and Statesman in Padua (f 1330) : Historia
Augusta s. de gestis Henrici YII. libb. xvi. De gestis Italicorum post
mortem Henrici VII. libb. xii. down to 1329. Ludovicus Bavarus, from
1327 to 1329 inclusive, in Muratori rerum Ital. scriptt. T. x. Ludov.
Bavarus best in Bohmer's fontes rerum Germ. i. 170. — Giovanni A'illani,
Statesman in Florence : Historic Florentine libb. xii., down to 1348 in
Muratori T. xiii., continued in xi. libb. by his brother Matteo Villani down
to 1363, and from lib. xi. c. 61 by his son Filippo Villani down to 1364 in
Muratori T. xiv. (On this historical work see Gervinus hist. Schriften,
Frankf. a. M. 1833 s. 24. Donniges Kritik d. Quellen f. d. Gesch.
Heinrich's VII., Berlin 1841, S, 107.) — Joannes de Winterthur, or Vitodu-
ranus, a Franciscan (Chronicon from Innocent III. down to 1348, in Eccardi
Corp. scriptorum med. aevi T. i., better in the Thesauiiis historiae
Helveticae, Tiguri 1735. fol. p. 1 ss.)— M. Albertus Argentinensis (Chroni-
con from 1273 to 1378 in Urstisii German, historicorum ii. 95.) — Fritsche
{i. e. Friedrich) Closener's (Canon at Strasburg f 1384) Strassburgische
Chronik, down to 1362 (in the Bibliothek d. literar. Vereins in Stuttgart i.
1843), is taken for his groundwork by Jacob Twinger v. Konigshoven
(Priest at Strasburg f 1420) in his Elsassischen Qironik, which, edited by
him in a longer form down to 1414, in a shorter down to 1386, has been
publisht in the latter shape by Joh. Schilter, Strasburg 1698. 4. cf. Jac.
Twingerum Eegiovillanum solemni eruditorum examini subjicit S. F.
Hollaender, Argent. 1789. 4.— Detmar, Franciscan Lecturer at Lubeck,
wrote from 1385 to 13S5 his Clironicle from 1101 to 1395 (with acontinua-
VOL. IV. A
THIRD PERIOD.— DiV. IV.— A. D. 1305— UO'l.
tioii down to 1482 puLlisht by F. H. Grautoff : die liibeckisclieu Cbroniken
in niederdeutscbcr 8pracbe 2 Th. Hamburg 1829, 30.) — Gobelinvis Persona
Dean in Bielefeld, f about 1424, seeLeben v. Eosenkranz, in Erbard's and
Gehrkben's Zeitscbr. f. vaterliind. Gesch. u. Altertbuniskunde, Bd. 6,
Miinster 1843 S. 1) Cosmodromiuin down to 1418, divided into 6 aetates,
publisbt from Aet. vi. c. 69 or from tbe year 1347 onwards, independently
and alone, in H. Meibomii rerum Germanicarum i. 53.
FIRST CHAPTER
HISTORY OF THE PAPAL SEE.
Sources : Tbe antient Lives of the Popes ; Vitae Papanim Avenionensium ed. St
Baluzius. Tomi ii. Paris 1693. 4. Tbe Lives of all tbe Popes of this age
scattei-ed tbrougb Muratori scriptt. rer. Ital. T. iii. P. i. and ii. Besides :
Tbeodoi'ici de Nieni (literarum apostolicarum abbreviatoris) vitae Pontiff.
Rom. (from 1288 — 1418) additis Imperatorura gestis (in Eccardi corpus
hist, medii aevi i. 1461.)
Histoire politique de la monarcbie pontificale au xiv. siecle, on la Papaiit6 k
Avignon, par 1' Abbe J. F. Andre, Paris 1845.
I . HISTORY OF THE POLITICAL RELATIONS OF THE PAPAL
SEE IN AVIGNON UNTIL THE SCHISM.
1305—1378.
§ 98.
CLEMENT V. (5. JUN. 1305—20. APR. 1314.)
Clement V., by taking up his residence in France, and by
fixing Ms see at Avignon from the year 1309, introduced a
dilemma into the state of Papal politics, which could not but be
very hurtful to his influence over the faithful. In their dealings
with other States, the French Pontiffs from their safe retreat
promulgated with increasing arrogance the principles of the
Pope's universal monarchy : but in France they not only had to
see these principles continually set aside, but also in their whole
sphere of operation, they were so dependent upon the nod of the
CH. I.— PAPACY IN i:]78.— I. POLIT. HI8T. § 98. CLEMENT V. 3
French court, that they never ventured, except by stealth, to
opj^ose them to its policy.
Clement V.^ was not only obliged to revoke in form the
encroachments of his predecessor Boniface VIII. upon France
(1306),^ but also to allow proceedings to be instituted against
1 Giov. Villani hist, Fiorent. viii, c. 80 (in Muratori xiii. 418) puts
the following conditions in the mouth of King Philip, as those which
he made with Clement, when he helpt him to mount the I^apal throne :
Le sei spetiali gratie, ch'io vogHo da te, sono queste. La prima, che
tu mi riconcilii perfettamente colla Chiesa, e facciami perdonarc il mis-
fatto, ch'io commissi per la presura di Papa Bonifatio. La seconda tli
ricoraunicare me, e miei seguaci. La terza, che mi concede tutte le
decime per 5 anni del mio Reame, per ajuto alle spese fatte alia guerra
di Fiandra. La quarta, che tu mi prometti di disfare e anullare la
memoria di Papa Bonifatio. La quinta, che tu renda I'honore del Car-
dinalato a Messier Jacopo, e Messer Piero della Colonna (comp. Part 2.
§ 59, note 14) e rimetteralli in stato, e facci con loro insieme certi miei
amici Cardinali. La sesta gratia e promessa mi riserbo a luogo e a
tempo, ch'e secreta e grande. Clement had promised all per Sacra-
mento in sul Corpus Domini. It is as certain that Philip did impose
conditions on the Pope, as that this detailed dramatical account of
Villani cannot be verbally correct, see Donniges Kritik d. Quellen f. d.
Gesch. Heinrichs VII. s, 125. Schlosser's Weltgesch. IV. i. 24.
^ Clementin. lib. iii. tit. 17 : Quoniam ex constitutlone Bonifacli P.
VIII. praedecessoris nostri, quae incipit Clericis laicos, et ex declara-
tione, seu declarationibus (see Part 2, § 59, note 6 and 9) ex ilia
postmodum subsequutis nonnulla scandala, magna pericula, et incom-
moda gravia sunt sequuta, et ampliora sequi, nisi celeri remedio
succurratur, praesumitur verisimiliter in futurum : nos de consilio
fratrum nostrorum constitutionem, et declarationem, seu declarationes
praedictas, et quidquid ex eis sequutum est vel ob eas, penitus revoca-
mus, et eas haberi volumus pro infectis, volentes et firmiter statuentes,
illud conti'a quoscumque laicos, exigentes seu extorquentes ab Ecclesiis
ecclesiasticisque personis tallias seu collectas, — inviolabiliter observari,
quod super his a praedecessoribus nostris in Lateranensi, et generali
conciliis (see Part 2, § 63, note 15 and 16) — salubriter est provisum.
Extravagant, commun. lib. v. lit. 7. c. 2 : Meruit carissimi filii nostri
Philippi, Regis Francorum illustris, sincerae adfectionis ad nos et
Ecclesiam Romanam integritas, et progenitorum suorum praeclara
merita meruerunt, meruit insuper i*egnicolarum puritas ac devotionis
sinceritas, ut tam Regem quam regnum favore benevolo prosequamur.
Hinc est, quod nos Regi et regno per definitionem et declarationem
bonae memoriae Bonifacii P. VI I L praedecessoris nostri, quae incipit
Unam sanctam (Part 2, § 59, note 26), nullum volumus vel intendimus
praejudicium generari. Nee quod per illam Rex, regnum, et regni-
colae praelibati amplius Ecclesiae sint subjecti Romanae, quam antea
existebant : sod omnia intelligantur in eodem esse statu, quo erant ante
A 2
4 THIKU I'EKIOD. ^DIV. IV.— A. D. 1305 -14oy.
liim, which wouikIccI the Papal dicrnity to the quick.^ Then
Pliilip the Fair began the persecution of the Templars i7i a
highly arbitrary manner (13. Oct. 1307; : Clement pardoned
the transaction, and sided witli the persecutor.'* The Pope
definitionem praefatam, tarn quantum ad Ecclcsiam, quain etiara ad
Regem, regnum et regnicolas superius nominates. According to the
contemporary Bernard Guido (Quarta vita dementis V. in Baluzii vitae
PP. Aven. i. 64) both Bulls date from the 1st Feb. 1306. The Bull
Unam sanctam was not at any rate hereby repealed. Further, about
this time it was furnisht with a gloss by Johannes Monachus, in
which all its assertions were defended, demonstrated, and commented
on. Comp. also Alvarus Pelagius de planctu Eccl. i. c. 60, below
§ 99, note 15.
^ Comp. Part 2. § 59. note 39. According to Villaui vlii. c. 91, at
an interview \'\ith the Pope in Poictiers, 1307, Philip prest him hard
to fulfil his promise, ch'elli condannasse la memoria di Papa Bonifatio^
efacesse ardere Ic sue ossa e corpo : The Pope escaped by means of a
subterfuge : He engaged to summon a general council at Vienne for
the execution of this difficult undertaking. However in 1309 he was
forced to open a formal inquiry with regard to Boniface, in which
Nogaret and Du Plessis came forward as accusers (Raynald 1309 note
4). The acts of the inquiry ai*e in Du Puy hist, du differend entre le
Pape Bonifoce VIII. et Philippe le bel, Paris 1655 fol. p. 325. The
evidence of several Cardinals before a Papal Commission 14. Apr.
1311 and following days, is publisht by Hofler in tlie Abhandl. d.
hist. Classe d. baierischen Akad. d. Wiss. Bd. 3. Abth. 3.(1843)
S. 45.
* Comp. P. Dupuy liist.de la condemnation des Templiers, Paris 1650.
4. with many additions Bruxelles 1751. 4. Raynouard monuraens
histor. relatifs a la condamnation des chevaliers du temple et a I'aboli-
tion de leur ordre. Paris 1813. W. F. Wilcke Geseh. des Terapel-
herrnordens (3 Bde. Leipzig 1826 — 35) i. 234, E. A. Schmidt's
Gesch. V. Franckreich i. 692. W. Havemaun's Gesch. d. Ausgangs
des Tempclherrenordens. Stuttg. u. Tubingen 1846. In the year
1306 the Grandmaster, James of Molay, came from Cyprus to France
at the Pope's invitation to consult about a new crusade (Raynald ann.
1306 no. 12) : but although he was honourably received even in Paris
(Raynouard p. 17), Philip nevertheless entertained secret designs
against the order, comp. Clemeutis ep. ad Philippum dd. 24. Aug.
1307 (in Baluzii vitae PP. Aven. ii. 75) : Sane a memoria tua uon
credimus excidisse, quod Lugduni et Pictavis de facto Templariorum
zelo fidei devotionis accensus nobis tam per te quara per tuos pluries
locutus fuisti, et per Priorem monasterii novi de Pictavo aliqua intlmari
curasti. Et licet ad credendum quae tunc dicebantur, cum quasi incre-
dibilia et impossibilia viderentur, nostrum animum vix potuerimus
applicare ; quia tamen plura incredibiiia et inaudita extunc audivimus
de praedictis, cogimur haesitare. — Quia vero magister militiae Templi
ac multi praeceptores — a nobis, nedum semel, sed pluries cum magna
("!1. 1.— PAPACY IN 1378.— 1. I'OLIT. HIST, g 98. CLEMKiNT V. 5
ventured to oppose nothing but mean cunning to the urgent
instantia petieruiit, quod nos super illis cis falso inipositis, ut dicebunt,
vellemus inquirere veritcatem ; — no.s — diligentis inquisitionis indaginem
infra paucos dies — propter hoc instanti die Veneris civitatem Picta-
viensem intraturi proponimus inclioare etc. The result of this Papal
inquiry was without doubt in favour of the Templars : however Philip,
supported b}^ a requisition from the Inquisitor, William of Paris, his
father-confessor (secret order of the 14th Sept. 1307 in Menard hist, de
la ville de Nismes T. i., Paris 1750. 4, Preuves p. 195), gave orders
for the general arrest of the Templars in France on the 13 th Oct. 1307,
and then allowed the enquiry to begin at once. In tlie articles sub-
joined to this order, the secular authorities were instructed : cum eis
[templariis] primo per so inquirant, commissariis inquisitoris subse-
quenter vocatis, et veritatem, examinent omnimodo quo potcrunt, etiam
ubi faciendum videi'int per tormenta. The errors of the Templars,
against which the inquiry was to be directed, were thus stated : Illi,
qui recipiuntur, petunt primo panem et aquam illius Ordinis, et post-
moduui Praeceptor vel Magitter recipiens eum ducit secrete post
altare, vel in sacristiam, seu locum similem, et eis ostendit crucem cum
efftgie Domini nostri J. Chr., et facit eum qui recipitur negare pro-
phetam, scil. Dominuui J. Chr., cujus est ilia figura, et hoc ter, et
qualibet vice spuere supra crucem ; et postea exuitur suis vestibus qui
recipitur, et recipiens osculatur eum in capite spinae dorsi sub balteo,
et secundo osculatur eum in umbilico, tertio in ore ; et dicit ci, quod si
quis frater Ordinis velit se commiscere sibi concubitu, hoc sustineat,
quia hoc tenetur facere juxta statuta Ordinis, et quod ob hoc plures ex
eis super sodomiam ad invicem se commiscent ; et cum recipiuntur,
singulis cordis lineis cinguntur, quas toto tempore vitae suae portare te-
nentur, et dicitur quod in quodain idolo quod adorant involutae fuerunt ;
item quod Presbyteri illius Ordinis non conficlunt sacramentum altaris ; —
item quod habent quoddam idolum in forma capitis hominis, quod in
capitulis provincialibus adorant, sed hoc nesciunt omnes fratres, sed anti-
qui. (In some examinations the name Baftbraetus, i.e. Mahomet in the
Provencal dialect, as Mosques are called Bafomairia, appears for this idol.
Thus in the examination at Carcassone in Paynouard p. 291 : Gauzerand
de Montpezat — dit, que le chef, qui le recevait, lui montra une idole
doree, ayant la forme d'homme avec de la barbe : ce chef lui deelara,
qu'elle etait faite in figuram Baffometi. — Raymond Ruhei depose, que
celui qui le recevait lui montra un hois oa etait ^QiniQ Jigura Baffometi^
et illam adoravit osculando sibi pedes, diccns yalla, verbum Saraceno-
rum. In atrial at Florence it was deposed, in Piaynouard p 295., that
one Templar had called aloud to the rest : adorez cette tete : istud caput
vester Deiis est et vester Mahumet.) The enquiry was conducted with
cruelty: many contest (Continuator Guilelmi de Kangiaco ind'Achery
spicil. iii. 60 : eorum nonnulli sponte quaedam praemissorum vel omnia
etiam lacrimabiliter sunt confessi. Alii quidem, at videbatur, poenitentia
ducti, alii autera diversis tormentis quaestionati, seu eomminatione vel
eorum aspect u perterriti, alii blandis tracti proniissionibus et illecti,
(J TUIKI) PElilUD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
alii arcta carceris inedia cruciati vel coacti, multipliciterque compulsi.
Multi tameii penitus omnia negavevunt, et phii*es, qui confessi primo
fuerunt, ad negationem postea reversi sunt, in ea finaliter persistentes,
quorum nonnuUi inter ipsa supplicia pericrunt), in several places all
confcsi (thus did 45 in Aigues-uiortes, 15 in Nismes, see the minutes
in Menard 1. c. p. 197) : only the greater part knew nothing of an
idol, and of the unconsecrated Host. Even the Grandmaster confest
repeatedly (Clementis V. vita i= in Baluzii vitae Paparum Aven. p. 10;
again in October 1307 congregatione geuerali omnium magisirorum et
scholarium cujusque Facultatis facta apud Templum, Magister trans-
marinus adductus et quidem alii coram omnibus confessi sunt quosdam
articulorum praedictorum, et dixerunt aliqui eoruni, quod crcdebant,
hunc modum profcssionis suae inaledictae coepisse jam erant quadra-
ginta anni et amplius, et hactenus fuerat occultatum. Item in alia
congregatione coram Universitate Magister et alii plures totum sira-
pliciter sunt confessi, et Magister pro toto Ordine, p, 11 : Parisiensis
Universitas, praecipue Magistri in theologia requisiti — mittere confes-
sionem Magistri Terapli et quorundam aliorum magnorum, sabbato
post ascensionem Domini (1308) — per manum tabellionis scriptam
dictam confessionem Regi mandaverunt, et copiam literarum Magistri
Templi, quibus omnibus fratribus suis intimabat, quod haec et haec
fuerat confessus, et quod idem confiterentur omnes, vclut antique
decepti errore.) The Pope was at first roused to anger by this pro-
ceeding (see Letters to all French Bishops and Inquisitors of the 5th
July 1308 in Guilelmi Majoris Episc. Andegav. gesta c. 49. d'Achery
spicileg. ii. 199 : Dudum Templariorum subitam captionem, quam ad
nostri apostolatus et fratrum noslrorum pertulit vulgatus rumor audi-
tum, quia rationes et causae, quae — Phillppum Regem — induxerant ad
hujusmodi captionem, tibique Guilermo suggesserant Regem super hoe
requirere, nostram — latebant notitiam, non immerito nos et fratres ipsi
dolentes suscepimus, cum per te Guilermum praedictum nobis, quibus
quodammodo vicinus eras in januis, nihil intimatum fuisset ; ac praeci-
piti festinatione processus per vos contra ipsos habiti, et ut timebatur
habendi, super quo inaudita publica referebat assertio, grandis suspi-
cionis materia in nostra et fratrum ipsorum mentibus exstitit suscitata.
Propter quod omnem quae habebatis in negotio potestatem de praedic-
torum fratrum concilio suspendentes, ad nos negotium ipsura totaliter
duximus revocandum. The minutes of the examinations were then
transmitted to him : ^lulta per eosdem processus contra ipsos apparent
fuisse reperta, de quibus modicam habebamus verisimilem conjecturam,
nee ad ilia credenda nostrae mentis opinio poterat inclinari.) However
after that 72 Templars had repeated their confessions before him, and
the Cardinals at Poictiers in June 1308 (see the Bull Regnans incaelis
of 12. Aug. 1308 in Mansi xxv. 371: Multos de Praeceptoribus, Pres-
byteris, Militibus et aliis Fratribus dicti Ordinis, reputationis non
modicae, in nostra praesentia constitutes, praestito ab eis juramento,
quod super praemissis meram et plenam nobis dicercnt veritatem, super
pracdictis interrogavimus, et usque ad numerum septuaginta duorum
examinavimus, mviltis ex fratribus nostris nobis assistentibus diligcnter.
Eorumque confessioues per puhiieas manus in authenticam scripturam
CH. I.— PAPACY IN 137b.— 1. POLIT. HIST, g 98. CLEMENT V. 7
desii'e of the ambitious monarch to procure the Imperial throne
vacated by the death of Albert I. (f 1308) for his own brother
Charles of Valois.^ True the imposing spectacle of a general
council assembled at Vienne (from 16. Oct. 1311 — G.May 1312)
furnisht the Pope with the means of escaping the disgrace of
condemning his predecessor f but in return for this at the same
redactas, illico in nostra et dictorum fratrum nostrorum praesentia, ac
deinde interposito aliquorum dierum spatio in Consistorio legi fecimus
coram ipsis, et illas in suo vulgaii cuilibet eorum expoui. Qui persever-
antes in illis,eas expresseet sponte, prout recitataefuerant,approbai'unt),
likewise also the Grandmaster and five Praeceptors before a deputation
of three Cardinals at Chinon in August (1. c. and the report of these
Cardinals on the proceeding in Du Puy, p. 240. The Grandmaster
acknowledged only the apostatizing, all askt and received absolution) :
Then Clement appointed ecclesiastical commissions of enquiry for all
Christian realms, by the Bulls, Regnans in caelis and Faciens miseri-
cordiamdd. 12. Aug. 1308 (Du Puy p. 242 and 252. Mansi xxv.
369.) To these Bulls 127 articles of Inquisition were affixt (in Du
Puy p. 262. Michelet p. 89), in which some additional charges, for
instance the worship of a cat, are brought forward. The Papal com-
mission appointed for France, carried on the enquiry at Paris from 7,
August 1309 to 26. May 1311 in a very humane manner. The
minutes may be found translated in Moldenhawer's Process gegen den
Orden der Tempelherrn, Hamburg 1792, in the Latin original in
Michelet Proces des TempHers T. I. Paris 1841. 4. belonging to the
collection de documents inedits sur I'hist. de France. The minutes
of the enquiry carried on in England may be seen in the Concilia
Magnae Brit, et Hiberniae ii. 329.
" Publickly he seemed to recommend Charles to the Electoral Princes
(see Olenschlager's Staatsgeschichte des rom. Kaiserthums in der ersten
Halfte des 14ten Jahrh. Frankf. a M. 1755. 4. Urkundenbuch S.
12. ff.) : in private he forwarded the election of Henry Count of
Luxembui'g (Villani lib. viii. c. 101). F. W. Barthold's Romerzug
Kcinig Heinrichs v. Liitselburg (2 Th. Konigsberg 1830. 31.) i. 303.
" Preliminary thereto was the Bull of 27. April 1311 (in Raynald
ad h. a. no. 26 ss.) After the recital of the progress of the prosecution
and defence down to this time, it continues : Nos — apud eundem Regem
— irstitimus, — ut rejectis anfractibus denunciationum et objectionura
hujusmodi — ipsius negotii prosecutionem nosti'ae et Ecclesiae ordinationi
rclinqueret, — ita quod nos et eadem Ecclesia — ex officii nostri debito
ad ipsius negotii cogtdtionem, — et totalem dccisionem procedere — ac
finem congruum eidem imponere deberemus. — Competenti super his
inquisitione praehabita compeinmus, quod, etsi etiam — denunciatores —
ad denunciationes, — ac dictum Regem ad requisitionem praedictam —
faciendas objectorum Veritas, de qviibus certi non sumus, forsitan non
movisset : ipsos tamen ad hoc praeconcepta malignitas, aut mala causa
non impulit, sed bonus, fiincerus et Justus zelus ioduxit : nnde- — denun-
y THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A. D. 13U5— U09.
cuunc'Il he sacrificed the Templars to the ambitious King,'' with-
out any sufficient proof of the guilt of the Order.^
ciatores — et dictum Regem — extra omnem calumniam fuisse et esse,
ac bono, sincere et justo zelo, ex fervore catholicae fidei processisse, —
tenore praesentium declaramus. — Quibus pronunciationibus — factis —
cum in negotio nieinorato vellemus ulterius — procedere, — illi qui defeu-
sioni — dicti Boniiacii se — otFerebant, iiegotium hujusinodi in officii
nostri mera et libera potestate sponte ac libere dimiserunt : ac demum
praefatus Rex — pro se ac univcrsis regnicolis regni sui — nostris in hac
parte requisitionibus de abundantia regalis clementiae per efiectum
operis acquievit. — Motum et zelnm dicti Regis iu hac parte ex fervore
fidei — prodeuntem non iramerito approbantes, et sonoris laudum
efferentes praeconiis, ac volentes praefato Regi et suis adversus futura
pei-icula sic plene prospicere, — quod inclytae domus et regni Franciae
fama Celebris, — nuUis obloquentium inorsibus — in posterum pateat ; —
omnes sententias latas ab honiine vel a jure, constitutiones, declara-
tiones non inclusas in sexto libro Decretalium, in quantum praejudicant,
vel possent praejudicare bonori, statui, juribus et libertatibus dictorum
Regis et regni, regnicolis assertoribus, denunciatoribus, delatoribus, —
relaxamus, revocamus, irritamus, annuUamus, cassaraus. — Et si qua
calumnia, macula, sive nota ex praeniissis denunciationibus, — aut
quibuscunque contumeliis, blaspbemiis — eidem Bonifacio — illatis —
praefato Regi, posteritati suae, — et denuntiatoribus, — nee non et adju-
toribus — ex captione, insultu et aggressione praediclis — inipingi, imponi,
vel imputari possent in posterum quoquo modo ; hujusmodi calumnias,
notas, maculas — totaliter abolemus et toUimus. — So the decision of the
Council in acquittal of Boniface might be foreseen ( Villani IX., c. 22.
Raynald ann. 1312. no. 15.) On the other hand, all passages offensive
to Pliilip were obliterated from the Registrum Bonifacii, (Raynouard
monumens hist, relatifs a la condamn. des Chevaliers du Temple p,
190 : a list of these may be seen in Raynald ann, 1311. no. 32 ss.)
^ Bernardus Guido in vita Clementis (Baluz. i. 58) records that the
Pope in private consistorio on 22. March 1312 had decreed the sup-
pression of the order, and at the second session of the Council 3. April
announced this decree praesente Rege Franciae Philippe cum tribus
filiis suis, cui negotium erat cordi (comp. contin. chron. Guil. de Nangis
in d'Achery spicil. iii, 65.) The Bull of suppression Ad providam (in
Mansi XXV. 389. Rymer-Clarke II. i. 167) is dated 2. May 1312.
Here we find : Dudum siquidem Ordinem domus militiae templi Hiero-
solymitaui propter magistrum et fratres — variis — infandis — obscoenita-
tibus, pravitatibus, maculis et labe respersos, — ejusque Ordinia statum,
habitum atquj nomen, — non per modum diffinitivae senteniiae, cum
earn super hoc secuudiun inquisitiones et processus super his habitos
non possemus ferre de jure (to-wit as this Contin. Guil. de Nangis 1. c.
declares, cum Ordo ut Ordo non esset adhuc convlctus : the acknow-
ledged crimes of individuals were regarded as proved), sed per viam
provisionis, seu ordinationis apostolicae, irrefragabili et perpetuo vali-
tura sustulimuB sanctione. With regard to the possessions of the
('{I. I.— PAPACY IN 1378.— 1. PULIT. HIST, g y8. CLEMExM" V. 9
Order it was decreed, uL Ordini hospitalis s, Joannis Hierosolymitani —
in perpetuum imirentur : — exceptis bonis — Ordinis — consistentibiis in
vegnis — Castellae, Aragoniae, Portugalliae et Majoricaruin regum
illustrium (in Aragon the Order of Montesa founded in 1317
received these possessions, in Portugal the Order of Christ founded in
1319; see Havemann's Gesch. d. Ausgangs d. Tempelherrnordens s. ■
336. That the Order of St John, notwithstanding the payment of vast
sums over to the Pope and King, still did iiot come into possession of all
their property, may be seen in liaynouard p. 197. Havemann S. 333,
Wilcke ii. 63.) It is remarkable that even after this Papal Bull of
iuippression, the Council of Tarragona (10. Aug. 1312 tf.) pronounced
the Templars of this place guiltless, after a previous examination, and
decreed thera a maintenance (Mansi xxv. 516 : The publication of the
minutes of this Council promised by Peter de Marca, was never accom-
plisht.) The Grandmaster, James of Molay, was sentenced to impri-
sonment for life : When, however, he revoked his confession, he was
burnt to death on 11. March 1314, together with another chief of the
Order. (Cont. ehron. de Nangis in d'Achery iii. 67, Villani viii. c.
92. Raynouard p. 205. ss.)
8 Some even of the writers of the day thought that Philip had sup-
prest the Order unjustly out of covetousness, see Chronique de Godefroy
de Paris in Buchan collection de chroniques ix. 221 :
Dyversement de ce Ton parle
Et au monde en est grant bataille ;
Mais je ne sais que vous en die.
Li uns dient que par envie,
Li autres dient autrement.
Villani viii. c. 92. Jo. Boccacius (j 1375) de casibus vironim illus-
trium (see Bulaei hist. Univ. Paris, iv. 110.) Especially Albericus
de Rosate, Jurist about 1350, in his Dictionarium juris ed. Venet.
I6OI s. V. Templo : Templarii erant magnus ordo in Ecclesia, et erant
milites strenui b. Marlae. Et deslnictus fuit ipso tempore Clomentis
Papae ad procurationem Regis Franciae. Et, sicut audivi ab uno qui
fuit examinator causae et testium, destructus fuit contra justitiam. Et
mihi retulit, quod ipse Clemens protulit hoc: etsi non per viam justi-
tiae possit destrui, destruatur tamen per viam expedientiae, ne scan-
dalizetur earns filius noster Rex Franciae. Thus also the historians,
F. Closener (7 1384 Bibliothek d. literar. Vereins in Stuttgard i. 51
f.), Detmar (1385 Grautoff's Liibeckische Chroniken i. 190), Anto-
ninus Florentinus (j 1459 in Raynald ann. 1307 no. 12), and Joannes
Trithemius (-}- 1517) maintain the injustice of the condemnation of the
Order. On the other hand all French writers of the 14th and 15th
centuries, and from the 1 6th century onwards for a long time, almost
all historians have taken for granted that the guilt of the Templars
was proven. Later writers recognize the irregularity of the proceed-
ing : but their opinion as to the guilt of the Order is divided. Nicolai
(essay on the charges brought against the Order of Knights Templars.
10 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1400.
Berlin 1782) was the first to discover in the idolatry attributed to the
Templars, an esoteric mystery of Gnosticism, into which men were
initiated in the three degrees of the Order ; he explained Baffometus
the supposed idol of the Templars to be /3a0f) ^i'-jtovs, a gnostic symbol.
V. Hammer (mysterium Baphometis revelatum in d. Fundgruben
des Orients Bd. 6. st. 1. Wien 1818) concluded from some imagery,
which he considered to belong to the Temple, that the Templars were
Ophites, and their idolatry a worship of the powers of nature, especially
the power of procreation. Wilcke Gesch. des Tempelherrnordens i.
342. ff. considers the mystery of the Temple, a Mahometan gnosticism,
Leo Gesch. d. Mittelalters i. 364 a frivolous Deism, which secured the
secrecy of its followers by a disgraceful initiation ; in like manner
Rehm Gesch. d. Mittelalters III. i. 235 and Schlosser Weltgesch. IV. i.
192 : Michelet (Revue des deux mondes x. 318) understands a sym-
bolical denial, an imitation of St Peter's. — Defenders of the Order :
Herder historic doubts on Nicolai's book, &c. (in the deutschen Mercur
1782. March, &c., with additions in Herder's works on philosophy and
history, Carlsruhe edition xiii. 266 ;) Miinter on the principal charges
brought against the Order of the Temple (in Henke's neuem Magazin
V. 351) ; Raynouard monumens historiques relatifs a la condamnation
des Chevaliers du Temple, Paris 1813, and his later treatises in refu-
tation of Hammer in the Journal des Savans Mars et Avril 1819,
Biblioth. universelle x. 327, xi. 3, especially the note in Michaudhist.
des croisades ed. 4. v. 572 ; W. G. Soldan iiber d. Process der Tem-
pler (in Raumer's hist. Taschenbuche 1845 s. 389;) W. Havemann's
Gesch. d. Ausgangs d. Tempelherrnordens, Stuttg. u. Tubingen, 1846 ;
G. J. Rooijens de Beschuldigingen tegen de Tempelorde (in Kist en
Royaards nederlandseh Archief voor kerkelijke Geschiedenis vii. 5.)
It cannot but be allowed, that Philip desired the condemnation of the
Templars from ambition and self-interest, and compelled the Pope to
this measure ; that the confessions of the Templars are as unworthy
of belief, as all others extorted by torture in the inquisitorial
trials of the day : that many Templars under torture had con-
fest what was manifestly false and preposterous (thus two stated
at Alais, that the Devil appeared as a cat, and fiends as women
in their chapters, that the cat and an idol-head had spoken, Me-
nard hist, de Nismcs, i., Preuves p. 211, 212); that the Templars
who confest at first, could not revoke their confession even before the
Papal commission of enquiry without fear of being burnt alive as re-
lapsed (for the Papal commissaries declared repeatedly, e.g. Michelet
proces des Ternpliere p. 43, quod non intromittebant se de facto singu-
larium personarum, sed de facto ordinis, corap. p. 28, accordingly they
delivered over all proceedings against individuals to the customary
inquisitors) ; and that in fine many depositions of the Templars, which
assert their innocence, carry with them a high degree of moral-proba-
bility (e.g. Amerius de Villaribus in Michelet p. 276, Johannes de
Pollencourt p. 369.) But on the other side the following considerations
also must be thrown into the scale. 1. Of all who confest, by far the
greater number acknowledge only the denial of Christ, and in spite of
all torture repel the rest of the charges. Thus Gerardus de Pasagio
Cil. I.— PAPACY IN 1378.— 1. POLPr. HIST. § 98. CLEMENT V. H
(Michelet p. 212) confesses the denial, says that on this account he had
retired from the order five years before, hut he pleads innocent of
sodomy and idolatry, and says, p. 218, quod propter dictos articulos,
quia non confitebatur eos coram baylico regio Matisconensi, fuit quaes-
tionatus ponderibus appensis in genitalibus suis et in aliis membris
quasi usque ad exaniinationem. — 2, Many declare tliat they had
already made confession of this denial to priests, who did not belong to
the order ; they mention their names, and give their expressions, and
the penances which they had imposed upon them, comp. Michelet p.
273, 303, 361, 523, 52(3, 528, 533, 545.-3. Baldoynus de s. Justo,
Praeceptor, says in Michelet p. 241, that he vi et metu tormentorum
confessus fuit plura coram ipsis Px'aedicatoribus quam postea Parisius
coram domino Episcopo, — et plus quam non deponat coram dominis
coramissariis. Still he continued to acknowledge the denial ; he be-
lieved, however, p. 244, quod abnegationes ab aliquibus et in aliquibus
locis fierent, sicut ipse fecit : — scit tamen bene, ut dixit, quod in aliqui-
bus locls non fiebant dictae abnegationes. — 4. Others who were not
Templars asserted, that even before the investigation, intimations had
been given to them by fi-iends of their own who were Templars, of
secret abominations in the order, without any more accurate statement.
Thus Radulphus de Praellis in Michelet p. 175, Antonius Syci de
Vercellis, public notary, p. 644. — 5. The Grandmaster and several
officers of high rank, who must have retained a lively sense, that it was
their especial duty to defend the honour of their order, who also as
knights were accustomed to look death in the face, confess directly and
repeatedly, but only to the denial. The after- declaration of the
Grandmaster before the Papal commission, by no means contradicts, as
has been often supposed, his former confessions. When the Bull Fa-
ciens miser icordiam, and in it his deposition taken down before the
Cardinals, was read over to him (Michelet p. 34), producendo bis sig-
num crucis coram facie sua et in aliis signis praetendere videbatur, se
esse valde stupefactum de his, quae continebantur super praedicra con-
fessione sua et aliis in literis apostolicis supradictis, dicens inter alia,
quod si dicti domini commissarii fuissent alii, quibus liceret hoc audire,
ipse diceret aliud. Et cum fuisset responsum eidem per dictos dominos
commissaries, quod ipsi non erant ad recipiendum vadium duelli, sub-
junxit dictus Magister, quod non intendebat diceredehoc, sed placeret
Deo, quod illud quod observatur a Saracenis et Tartaris observaretur
contra tales perversos in hoc casu, nam dicti Saraceni et Tartari abscin-
dunt caput perversis inventis, vel scindunt eos per medium. He does
not here declare that the statements with regard to his former avowals
were false, but his reproaches are aimed against the Commissaries
before whom he was standing. His avowal was employed as evidence
of the guilt of the order, and the Commissaries explained to him, that
their investigation was concerned only with the guilt of the order, not
with that of individuals : he however had expected that the guilt of
individuals Avould be punisht, but the innocence of the order be recog-
nized. With this end in view, he demanded the assistance of counsel,
which he as well as many other Templars desired for this purpose ; he
did not I'equire it for the explanation of his own confession. Accord-
12 THIUU I'EKIOD.— DIV. IV.— A. D. 1305—1409.
ingly as a tniles illiteratiis Le decliiied the defence of the order (p. 42),
but he recalled to their recollection its deserts at the hands of the
Church. Also the last words of jMolay before his death, with regard
to which, at any rate, we can look for no more trustworthy statement,
neither in Villani (Muratori scriptt. xiii. 430) nor elsewhere, are to be
explained hy his grief at the disgraceful end of his oi'der, and besides
at the fact that he had been made to contribute to it by his confession :
accordingly he refused to repeat his confession, and asserted the inno-
cence of the order. — 6, It has been concluded from the manner of the
suppression, that Clement acknowledged the innocence of the order, but
could not escape from Philip's importunity. However, it is much more
consistent with the foregoing circumstances to conjecture, that the
Pope wisht to avoid a public inquiiy and condemnation, !>y means of
which the hidden abominations existing in the order, would have been
brought to light in an incontrovertible manner, because it might easily
exercise an unwholesome influence upon public opinion with regard to
all ecclesiastical orders. — Accordingly, we must believe that the charge
of apostacy was better grounded than the other charges brought
against the order. It is in the highest degree probable, that it was a
common occurrence in the order, that sometimes immediately after the
statutory initiation, sometimes after an interval, the initiated person
was required, either by one officer, generally the officiator at the cere-
mony, or by more than one, commonly Avithout further witnesses, to
deny Christ and spit upon the cross. Stephen of Stapelbrugge states
for this reason (Cone. Magnae Brit. ii. 383) : duae sunt professiones in
Ordine Templi, prima licita et bona, et secunda est contra fidem :
Geraldus de Causso in Michelet p. 379, and Matthaeus de Tilleyo p.
358, describe both forms of admission with the greatest minuteness. It
was given as the reason for the denial of Christ, that it was de
punctis Ordinis (Michelet p. 222, 475), quod ita servabatur in Ordine
(p. 194), quia sic erat in Ordine consuetum '(p. 335.) On the other
hand tlie brethren were very far from taking this in earnest : the cross
which they denied was afterwards regarded with the greatest reverence
by the initiator and the initiated (p. 361) : all the Templars who avow
the denial, assert at the same time tlieir orthodoxy, and declare that
they believe their brethren also to be orthodox. When Egidius de
Rotangi refused the denial (p. 464) quia erat bonus Christianus, the
initiator answered him : talem vos reputamus et esse volumus, sed oportet
vos abnegare, quia hoc est de punctis Ordinis nostri. To an initiated
surprised by the denial another Templar declares it to be pro trufa (p.
510.) On the other side, many who had themselves denied Christ, assert
that the denial was not universal in the order ; so Baldoynus de s. Justo
p. 244, see above, Geraldus de Causso p. 392, Guido Delphini p. 415,
Therefore Ponzardus de Gysiaco, p. 3(), denies, ipsum Ordinem abne-
gare Jesum Christum et spuere super crucem : the Order was guiltless,
though some members were guilty. With regard to the origin of this
evil custom no satisfactory information is furnisht by the minutes.
The serving brother Mattheus de Tilleyo (Michelet p'. 361) believed
that the denial was required of him, ut esset eis (superioribus) magis
subjectus ct in majorem confusionem suam, si vellet erigere se contra
t'H. I.—PAl'ACY LN ia7a.- I. ['(.(LIT. HIST, g 'JS. ( LEME^T V. 1^
superiorem suum. i^ut this gives us no clue to the i-euson for its first
introduction. Probably some Arabian clianns, vvhicli were supposed to
make men victorious and strong, but wliich had no effect upon a man
unless he renounced his allegiance to Christ by denial, were known to
many Christian knights during the Crusades, and were appropriated
especially by the ambitious Templars, always on the understanding
that they would afterwards be able to reconcile themselves to the
Church in time enough for the salvation of their souls. The unfortu-
nate issue of the Crusades was frequently ascribed to the magic arts of
the Saracens. Even a Roger Bacon Opus majus ed. Jebb. p. 253.
writes : Et ideo Tartar! procedunt in omnibus per viam astronomiac, et
in praevisione futurorum et in operibus sapientiae. Cujus signum
est evidens, quod cum sit gens habens parvos ct debiles homines, — ^jaiu
totam latitudinem mundi prostraverunt. — Similiter Saraceni multum
utuntur astronomia, et sciunt sapientes inter eos facere haec opera. —
Et nisi Ecclesia occurrat per sancta consilia ad impediendum et dcstru-
enduin opera hujusmodi, aggravabitur intolerabiliter fiagellis Chris-
tianorum. — Si igitur Christiani scirent haec opera auctoritate papali
facienda ad impedienda mala Christianorum satis esset laudabile, et non
solum propter mala repellenda, sed ad promoticnem quorunicunque uti-
lium. This opinion naturally took a rude form among rude soldiers. The
Sirvente of the Troubadour, le Chevalier du Temple, Part 2. §. 5G. note
23. shows with how great resentment the Knights Templars regarded
the fruitlessness of their efforts in Palestine. Christ seemed to sleep, the
great wizard Wahoinet to rule alone, so whoever wishes for good luck
and success must borrow of him. The rude soldiers, as Bacon will have
it, were too much wanting in education to adopt the mjsterious sciences
of the Saracens ; but they found among them certain charms and
talismans to keep them unwounded and victorious in battle, to win
them kingdom, honour and might, and so forth, the use of which was
easily learnt (with reference to the magic of this age see the Bull of John
XXII., Super illius specula in the Bullarium Romanum, Meiner's com-
parison of the manners of the middle ages with those of our century,
iii. 182 : The advantage of the Order, wliich they had been long
wont to prefer even to the interest of the Church (Part 2. §. 72. note
13.) covered the giult. That the Templars were often united in very
close connection with Mahometan princes is well known. Frederick II.
relates, that two Sultans were received into one stronghold of the Tem-
plars and allowed to celebrate their worship. (Part 2. quoted above.)
Afterwards a Praeceptor in Sidon had concluded a treaty of alliance
with the Sultan of Babylon, with the ceremony of mutually drinking
each other's blood (Michelet p. 645.) The denial of Christ may have
been a preparation for the reception of a magic charm which perhaps
consisted in the peculiar fashion of the lace (Schnur) which the Tem-
plars wore. After the close of the war the tradition of the magic
charm was lost, but the denial was retained in a large part of the
Order, for those who had themselves denied Christ found some relief
under their guilt in imposing it as a custom of the Order upon those
who were admitted. In consequence of this one impious custom, the
mysterious i*ites, as they were then practised in many societies upon
14 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
Clement seemed to wish to recompense himself for these con-
cessions to France by an extension of his power abroad. Against
Venice, with which he had begmi a quarrel about the possession
of Ferrara (1308),^ he launcht with ghastly imprecations the
ecclesiastical Ban, blended with secular outlawry in a manner
hitlierto unheard of (1309).^" From this the Republic could
obtain absolution only by submission (1313).^^ He demeaned
himself no less imperiously towards the German monarch Henry
VII.^^ When this young and gallant Prince, on his progress
novices, might easily assume an impious form, and gradually be
accepted by many in real earnest. Tbus may the filthy kisses, which
next to the denial were most frequently avowed, be easily accounted
for. Thus also the charge that the Order enjoined sodomy, the frequent
representation of two Templars upon one horse, furnisht their coarse
wit with a handle for this assertion ; and thus the tale of the head of
Mahomet into which what was originally a metal saint's head with
relics, such as are still found sometimes upon (Roman) Catholic altars,
may have been misinterpreted by military profaneness. That the
apparition of fiends in the chapters was afterwards added by popular
superstition is self-evident.
^ cf. Raynald. ann. 1308 no. 14. Le Bret Staatsgesch. der Republik
Venedig i. 672.
^^ Raynaldus ann. 1309 no. 6. is ashamed to communicate in full the
judiciarum edictmn die coenae Dora, consignatum^ and only gives a
report of it : Ni parerent, sacrorum usu et commercio publico Vene-
torum omnem ditionem privavit : inussit infamiae notam magistratibus,
legum et judiciorum beneficio privatos pronunciavit, viros ecclesiasticos
abire ditione Veneta jussit, exceptis iis, qui baptismalia infantibus et
morituris confesssionis sacra conferrent. Demum si in coeptis persta-
rent, praefixo ad veniam poscendam tempore, ducem insignibus ducalibus
exuendum, et omnes Venetorum fortunas fisco addicendas, Regumque
in eos imploranda arma pronunciavit, donee Ferrariam Ecclesiae resti-
tuissent. Besides there is also the determination (ibid, no 7.) Venetos
in servitutem addictos, occupantibus bona dii'eptioni sive in Italia sive
in Graecia exposita, and the injunction on all princes and bishops to
spoil and enslave the Venetians found in their dominions.
11 Raynald. ann. 1313. no. 31 ss. Le Bret i. 707.
12 Henry had sent ambassadors to the Pope in 1309 with full powers
(Raynald ad h. a. no. 10.), devotionem et filialem reverentiam, quam
erga vos et sacrosanctam Romanam Ecclesiam — gerimus, exponendi,
— nee non — praestandi in animam — nostram debitae vobis et s. Romanae
Ecclesiae fidelitatis, et cujuslibet alterius generis juramentum, et spe-
cialiter ad petendum a vobis unctionem, consecrationem et coronam
Imperii de sacratissimis manibus vestris nobis impendendum etc. The
CH. 1.- PAPACY IN 1378.— 1. POLIT. HIST. § 98. CLEMENT V. 15
to Rome (1310 ss.) vindicating once more the long forgotten
imperial rights in Italy,^^ acted against Robert, King of Naples,
who immediately met him -with hostilities, as against a vassal ;
the Pope was not satisfied with merely asserting his own feudal
superiority over Sicily, but also ventured, at the same time
erecting the Papal right of universal monarchy in opposition to
the Imperial claim fomided on the fundamental principles of the
Roman Jurists,^'* to desire to mediate peace as between two
conflicting vassals. ^^ Henry's firmness gave reason to expect a
remarkable struggle,^^ when sudden death carried him off at
oath taken by them in Henry's name (Raynald 1. c. no. 12), is
remarkably suggestive at the beginning of the oath of fealty in use at
the time (comp. Pai't 1. § 23. note 11) : Nos — vobis sanctissimo Palri
— vice et nomine — nostri Regis, et in aniraam ipsius promittimus, et
juramus, — quod nunquam vitam aut membra, neque ipsum honorem
quem habetis, sua voluntate, aut suo consensu, aut suo consilio, aut sua
exhortatione perdetis ; et in Roma nullum placitum aut ordinationem
faciet de omnibus, quae ad vos pertinent aut Romanos, sine vestro con-
siHo et consensu etc.
^^ Olenschlager's Staatsgescbicbte des Rom. Kaisertbums in der
ersten Halftedes 14ten Jahrh. Frankf. a. M. 1755. 4. Der Romerzug
Konig Heiurichs v. Liitselburg, v. F. W. Barthold 2 Th. Konigsb.
1830. 31. Acta Henrici VII. Imp. primum luci dedit Gu. Doenniges
P. II. Berol. 1839. 4. W. Donniges Kritik d. Quellen fur die Gesch.
Heinrichs VII. Berlin 1841.
^* See Part 2. § 52. note 11. § 54. note 4. At this period (not first
under Lewis the Bavarian) Dante Alighieri defended this claim in his
Monarchia lib. iii. (in S. Schardii syntagma tractatuum de imperiali
jurisdictione, Basil. 1566 and Argent. 1609 fol. p. 80), when he
endeavoured to prove, Monarcbam Romanum de jure esse Monarcham
mundi, et immediate a Deo dependere, non ab aliquo Dei vicario vel
ministro, quem Petri successorem intelligo. Henry himself decidedly
asserted this idea in a law issued at Pisa in 1312 ( Extra vagantes, quas
nonnulli xi. Collationem appellant. Tit. I. at the end of the Codex
Justin.) : divina praecepta, quibus jubetur, quod omnis anima Roma-
norum Principi sit subjecta.
^^ Clement wrote to Henry and Robert (Raynald ann. 1312 no. 44),
quod cum ipsi Reges, ejusdem Ecclesiae specialissimi filii, sibi jura-
mento fidelitatis et alias multipliciter essent adstricti, ipsius Ecclesiae
debeant esse promptissimi defensores. Henry on the other side caused
a declaration to be made in a public instrument, se non fore cuiquara
ad juramentum fidelitatis adstrictum.
1^ When Nicolaus, Ep. Botrontinensis, who bad accompanied the
Emperor so far, warned him at leave-taking (cf. ejusd. relatio de
Henrici itinere Italico in Baluzii PP. Aven. ii. 1228, and in Bdhmer's
K; THFRI) ]M<:R1<)D.— DIV. IV.— A. U. i;jn5 -14Uit.
Buonconveiito in tlie territory of Siena (24. Aug. 1313):''
foiites rerum Germ. i. 136), quod caveret suniivic de oecasione qua-
cumque, per qiiam Eeclesia Homana haberet causani ipsum offeiidendi
directe vel iiidirecte, the Emperor answered rideiido et quasi me
comtortans : ^>itis consolalus. Nos audivimus consilium nostrorum
Clericorum juratorum, utrum defendendo nos Deum oft'endamus, ct
utrum teneamur facere justitiain et delinquentes punire : ex quo Deum
non oftendimus praedicta facieado, sed magis oli'endereuius ipsum con-
trarium facientes. Whea the Legate announced to him that in case of
an invasion of Naples Papa excommunicatum vos denunciabit, et postea
procedct ad vesti'am depositionem, sicut factum fuit de Frederico, qui
fuit ditior, nobilior, et potentior ct minores rebelles habuit, et plures
amicos, tamen finalicer Eeclesia ipsum destruxit ; then he answered :
Si Deus pro nobis, nee dominus Papa, nee Eeclesia destruet nos, ex
quo Deum non offendimus. The Ban did not follow till Aug. 6. 1313
(Raynald ad h. a. no. 22.) a few days before the Emperor's death.
^^ According to common report he died of poison, which is supposed
to have been administered to him by the Dominican Bernardino of Mon-
tepulciano in the Lord's Supper. True, the Italian historians of the
time mostly allow him to have died of disease (Albertinus Mussatus,
the Dominican Ptolemaeus Lucensis, Ferretus Vicentinus, Giov. Vil-
lani\ and some contradict expressly the tale of the poi.soning : only
Giovanni di Lelrao, likewise a contemporary, in his Chronicle of S.
Miniato (in Lamii deliciae Eruditorum, Florent. 1740 p. 106.) records
it in plain language. On the other hand among the German retainers
of the Emperor the story was generally believed ; and from this circle
the author of the Gesta Balduiui lib. ii. c. 17. (GestaTrevir. ed. Miiller
et Wyttenbach ii. 230), who was closely connected with the Emperor's
brother, Baldwin Archbishop of Treves, reports it in a decided and
circumstantial manner (viz. postea sui prudentissimi intelligentes medici
ipsum nulla infii-mitate alia, quam intoxicationis materia graviter
laborare, sibi indicarunt, devotissime supplicarunt, quod banc intoxica-
tionis matcriam sineret eos per inferendum sibi vomitum radicitus
revocare. Quibus fertur respondisse : malo migrando ad Dorainum
diem claudere extremura, quam generare scandalum in sacrum domini-
cum et detrimentum Christianorum) ; and Henry high-steward of
Diessenhofen, canon of Constance, and chaplain to Pope John XXII.,
states in his additions to Ptolemaeus Lucensis (comp. Doeen in Biichler's
u. Diimge's Archiv d. Gesellsehaft f altere deutsche Geschichtskunde
ii. 26) : intoxicatus fuit per quondam Fratrem de Ordine Praedicatorum
in speciebus corporis Christi, ut a suis audivi, qui secum fuerunt. Thus
all the German chronicles of the 14th cent, and many poems (Roman-
tiae, chrouicae et cantilenae ac moteti, in vorgebl. Diplome des Konigs
Johann v. Bohmen) record this story of the poisoning ; in some it is
further stated that the instigators of the poisoning were the Pope and
certain Italian towns (Closener S. 52) or only the towns hostile to the
Emperor (Vitoduranus p. 20 \ or Engerannus de Marigny, thesaurarius
regis Franciae (Chron. Corn. Zantfliet in Martene et Durand ampl.
CH. I.— PAPACY IN 1378.— 1. POLIT. HLST. § 98. CLEMENT V. 17
and now Clement could publish the new doctrine of" a Papal
coUectio V. 163.) The Dominican order afterwards endeavoured to
clear itself of this disgrace by evidence, for instance by the evidence of
John King of Bohemia, son of the Emperor Henry : This evidence
however was first brought forward in Ilernianni Korneri, a Dominican
at Lubeck about 1438, Chronica novella (in Eccardi corp. historic, mod.
aevi ii. 984), who had discovered it in manuscript in the archives of
his monastery. In the 17th century it w^as pubHsht from the Domini-
can archives at Luxembui'g in Bertelii histor. Luxemb. p. 49, from
those at Verdun in Baluzii miscell. i. 162. As it is now quite
incredible that the originals being of such vast importance to the
Dominicans, should have been lost, and that these witnesses should not
have been brought forward in the 14th cent., if they had been in exis-
tence ; so, besides, their spuriousuess is manifested even by the difference
of the copies from each other. The evidence of John of Bohemia is
dated 1326 in one copy, in the other 1346, and, nevertheless, is
authenticated in K6i*ner by John Bishop of Strasburg in 1314. The
way in which these evidences arose is explained by a passage of a
manuscript in the Vatican Library, Avhich Hofler (Miinchener gel.
Anz. Febr. 1846 s. 222) contributes. After the mention of a report
of poisoning, it proceeds : Quod tamen falsum esse asseruit illustrissi-
mixs Rex Bohemiae, Heinrici praefati Iniperatoris filius, plenissime
Praedicatorem habens excusatum. Similiter illustrissima domina
Beatrix praefati Imperatoris genitrix vivae vocis oraculo excusat
publice coram civibus Metensibus intra Missarum solemuia praedictum
confessorera cum multis aliis, quod Imperatori erat cordatissimus ;
omnes Imperatorem affirmant sine omni suspicione toxici natural!
morte quiete vitam finivisse. Quae omnia publice praedicari praecepit
Episcopus Johannes Argentinensis in eadcm dioecesi, de quibus literae
sunt sane sigillatae in conventu Ordinis Praedicatorum in Niirenberga.
Thus at first a document from John Bishop of Strasbvn-g was shewn,
in which this evidence was stated as given by word of mouth ; after-
wards the evidence of John King of Bohemia and others, was drawn up
in writing, which must have been authenticated by John Bishop of
Strasburg. — The question whether Henry was poisoned could only
have been solved by an enquiry instituted immediately after his death,
but now it cannot be decided at all. As it was wrong to maintain
the affirmative, first out of hatred to the order, with a view to make the
misdeed of an individual member the crime of the entire society, after-
wards to be employed in the Protestant controversy against the (Roman)
Catholic clergy (see especially Mart. Dieffenbach de vero mortis genere,
ex quo Henricus VII. Imp. obiit. Francof. 1685. 4.) so neither does
it admit of absolute denial with Barthold (Riimerzug K. Heinrichs v.
LiitzelburgTh. 2 Beil. S. 3) and Bohmer (Regesta Imperii from 1246—
1313 S. 311.) Either way it is a fact of less historical importance,
whether the Dominican did commit this crime or not, than, that
general opinion in Germany attributed it to him with great consistency,
and in part even accused the Pope of instigating the deed.
VOL. IV. B
18 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
sovereignty over the Imperial power, in a solemn BuU,^^ dated
21. Marcli 1314, wathout encountering any immediate resistance.
§99.
JOHN XXTI. (7. AUG. 1316—4. DEC. 1334.)
After a long, interrupted, and stormy election,^ John XXII.
became Pope ; notwithstanding his former promise, he likewise
^^ In the first place he repealed the sentence of outlawry pronounced
by Henry upon Robert, by the Bull Pastoralis (Clementin. lib. ii. tit.
xi. c. 2 : the antient text is in Doenniges acta Henrici vii. ii. 241.
cf. praef. p. xlii.), not only because the King, as noster et Ecclesiae
Romanae — notorie subditus horaoque ligius et vasallus, was not subject
to the Emperor, but also tarn ex superioritate, quam ad Imperium non
est dubium nos habere, quam ex potestate, in qua, vacante Imperio,
Imperatori succedimus, et nihiloniinus ex illius plenitudine potestatis,
quaxii Christus — nobis — in persona b. Petri concessit. These two bold
assertions were again vindicated in two special Bulls. The first (Cle-
mentin. lib. ii. tit. is. : the antient text is in Doenniges ii. 237 cf.
praef. 1. c.) Romani Principes — non reputaverunt indignum, — Romano
Pontifici, a quo approbationem personae, ad imperialis celsitudinis
apicem assumendae, nee non unctionem, consecrationem, et Imperii
coronam accipiunt, se adstringere vinculo juramenti. Then, as Henry
had denied that this juramentum was an oath of fealty ; nos, — ne quis
in Romanum assumptus Principem, vel in posterum assumendus,
an juramentum hujusmodi — fidelitatis rationabiliter dici possit, in
dubitationem ducere audeat, vel super hoc contrarium adstruere veritati :
auctoritate apostolica de fratrum nostrorum consilio — declaramus, illud
juramentum fidelitatis existere ac censeri debere. The other dd. ii. Id.
Mart. 1314 (in Raynald. ad h. a. no. 2) ad Robertum Regem Sicil. :
Nos, ad quos Romani vacantis Imperii rognum pertinere dignoscitur,
attendentes, quam avide Italiae partes, praesertim quae ad Imperium
ipsum pertinent, rectoi'em exigant, — Te de fratrum nostrorum consilio
in partibus ipsis — vicarium in temporalibus usque ad sedis apostolicae
beneplacitum constituimus generalem etc.
^ Compare the contemporary Joannes Canonicus s. Victoris in vita
Joannis XXTI. (Baluzii PP. Aven. i. 113) : Cardinales apud Carpen-
tras, ut de pa'store providerent Ecclesiae, convenerunt. Sed eftusa est
contentio super Principes, nee poterant concordare. Italici talem eligere
intendebant, qui ad Romanam sedem curiam revocaret. Quod Cardi-
nales Gascones facere formidabant : quia cum sui de Gasconia Italicis
multas injurias irrogassent, certi erant, quod si in manibus Romanorum
inciderent, aequipoUentiam sustinerent. Fuerunt ergo diu in v tali
discordia, licet inclusi multa incommoda sustinerent, quia cibariaeorum
CH. I.— PAPACY IN 1378.— I. POLIT. HIST, g UO. .JOHN XXII. Jt)
abode at Avignon.^ Dependent upon France and haughty
towards the Empire, as his predecessor, he quickly found, in the
contested imperial election,^ between Lewis of Bavaria and
Frederick of Austria, a favourable opportunity for vindicating
the newly devised sovereignty of the Pope over the Imperial
throne. He secretly connived at the contest between the two
candidates for the crown, that in the meantime he niight rule as
an arrogant viceroy, especially in Italy,* and afterwards hand
subtrahebantur, et domus eorum desuper dissipatae. Tandem haec
Waseones non ferentes ignem in palatio posuerunt, per quern combusta
est pars maxima civitatis. Et sic dispersi Cardinales. According to
the Epist. Encyclica of the Italian Cardinals (in Baluz. ii. 286) many
of their people were killed, and they themselves could save their lives
only by flight. The business of the election was resumed at last in
Lyons by means of French mediation.
2 Quinta vita Jo. XXII. (Baluz. i. 178) : in sua electione — juravit
se nunquam ascensurum equum vel mulum, nisi iret Romam. Quod et
servavit, quia navigio ivit usque ad Avinionem et pedes ascendit
palatium, de quo postea nisi intrando Ecclesiam majorem, quae contigua
palatio est, non exivit.
^ With reference to the struggle which ensued betwixt Lewis and
the Pope, see Georg. Herwart ab Hohenburg (Privy Councillor of
Bavaria) Ludovicus IV. Imp. defensus, Bzovius injuriarum postulatus.
Monachii III. Partes 1618 — 19. 4. Chr. Gewold (aulic councillor of
Bavaria) defensio Ludov. IV. Imp. ratione electionis contra Bzoviura.
Ingolst. 1618. 4. Job. Dan. v. Olenschlager's erlauterte Staatsgesch.
des Rom. Kaiserthunis in der ersten Halfte des i4ten Jahrh. sammt
einem Urkundenbuche. Frankf. a. M. 1755. 4. S. 86. ff. H. Zschokke's
baierische Geschichten Bd. 2. (Aarau 1815) S. 108 ff. A. Buchner's
Gesch. V. Bayern, Buch 5. (Miinchen 1831) S. 269. Conr. Mannert's
Kaiser Ludwig IV. eine gekrbnte Preisschrift. Landshut 1812. Lud-
wig's d. Baler's Lebensgesch. Preisschrift v. Roman Zirngibl, in d.
Hist. Abhandl. d. baier. Akademie d. Wissensch. Bd. 3. Miinchen"
1814. 4. Jos. Schlett's Biographie von Kaiser Ludwig dem Baier.
Sulzbach 1822. C. Hofler's urkundl. Beitrage zur Gesch. Kaiser
Ludwig's IV. aus ital. Archiven (bes. aus den Regesten Johannes
XXII.) in d. Oberbaierischen Archive f vaterl. Gesch. Bd. 1. (Miin-
chen 1839) S. 45. J. F. Bohmer regesta Imperii v. 1314—1347.
Frankf a. M. 1839. 4.
* The Bull of 31. March 1317 (in Raynald ad b. a. no. 27 and in
the Extrav. Jo. xxii. tit. 5.) In nostram — deductum est — notitiam,
quod, licet de jui-e sit liquidum, et ab olim fuerit mconcusse servatum,
quod vacante Imperio, — cum in illo ad saecularem judicem nequeat
haberi recursus, ad summum Pontificera, cui in persona b. Petri terreni
simul et caelestis imperii jura Deus ipse commisit, imperii praedicti
jurisdictio, regimen et dispositio devolvantur, et ea, tempore durante
B 2
20 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A. D. 1305— 1409.
over the Imperial throne to the King of France.^ However after
Lewis had taken his antagonist prisoner (at the battle of Auipfing
or Miihidorf, 28. Sept. 1322)/ John resented with anger his
assuming the character of King of Rome^ before the grant of
Papal confirmation ; and when on the other hand Lewis derived
ipsius vacationis imperii, per se vel alium sen alios exercuisse noscitur
in imperio meinorato ; nonnulli tanien in Italiae partibus — vicariatus
sen aUerius cujuscuinque nonicn officii, quod Imperatorc vivente ex
ipsius coramissione gerebant, — post decessuni ipsius absque nostra —
licentia retinere sibi — praesumpserunt. — Quia igitur error, cui non
resistitur, approbari videtur ; uos volentes nostris et Ecclesiae sponsae
nostrae juribus et honoribus in bac parte prospicere, — nee non periculis
animarum bujusmodi retinentium — uoniina — salubriter occin-rere cupien-
tes ; praesentium avxctoritate monenius sub excomraunicationis poena
omnes et singulos, — quatenus de caetero a denorainatione bujusmodi, —
necnon usu, potestate et exercitio supradictis prorsus abstineant. —
Alioquin in omnes et singulos — exconimunicationis in singulares per-
sonas, et in terras et loca ipsorum — intcrdicti sententias — publics
promulgamus etc. On the quarrel with jNlattbeo Visconti, imperial
vicar in Milan, who indeed laid aside this title, but exercised the same
power as Capitaneus, see Villani ix. c. 85. ss. As Eobert King
of Sicily was not a fit match for him, Philip of Valois Avas appointed
second vicar (Kaynald 1320 no. 10), but JVIattbeo pronounced a heretic,
cum illi Ecclesia auctoritas sacrorumque religio ludibrio asset (ib. no.
13.) — The Pope's attempts to interfere as Vicero}- in Germany also
may be seen in Olenscblager S. 102.
^ See Raynald ann. 1234, no. 26. Chronik des Franciscaner Lese-
meistei's Detmar (geschr. 1395) herausgeg. von. D. F. H. Grautoff
Th. I. (Hambui-g 1829) S. 216 : De Paves dachte jo mer unde mer,
wu he dat Kayserrike van den Dudescben bracbte, vgl. S. 237. How
entirely his whole policy was directed by the King of France, is plain
from his letters to bim, Oberbaierisches Arcbiv. I. 52, 54. 70.
^ Compare Bucbner v. 323. F. Kurz Oesterreicb unter K. Friede-
ricb d. Scbonen, Linz 1818, S. 223.
^ The Bull of 8. Oct 1323 [Processus primus contra Lud.) is in Ray-
nald. ad h. a. no. 30, more fully in Herwart i. 194 and in Martene et
Durand thes. nov. anecdot. ii. 644 : Ludovicus a nobis, ad quem suae
electionis — ac personae ipsius examinatio, approbatio, ac admissio,
repulsio qvioque et reprobatio noscitur pertinere, electione praedicta
nequaquam admissa, nee ejus approbata persona, — Ivomanorum Regni
nomen sibi et titulum regium usurpavit ; quamvis priusquam alterutrius
eoruin per sedem apostolicam fuisset approbata vel reprobata persona,
neutri electorum ipsorum assumere licuit nomen et titulum praelibatura :
cum nee interim Homanorum Reges existaut, sed in Reges electi. —
Idem etiam Ludovicus — ad administrationem jurium Regni et Imperii
praedictoruin, in gravem Dei oftensam et contemptum, ac manifestam
CH. 1.— PAl'ACY IN 1378.--1. TOLIT. HIST. § 99. JOHN XXII. 21
his rank from tlie choice of the electoral princes,* the hostile
injuriam Romanae Ecclesiae matris suae, ad quam ejusdem vacationis
tempore Imperii regimen, sicut et inpraesentiarum vacat, pertinere
dignoscitur, necnon et plurimorum scandalum et rei turbationem ac
laesionem publicae, ac suae animae detrimentuin prosilire, seque illi
immiscere irreverenter ac indebite praesumpsit hactenus etpraesumit. —
Ejusdem insuper Ecclesiae Romanae hostibus, sicut Galeacio de Vice-
coraitibus (Galeazzo Visconti Son and Successor of Matteo) et ejus
fratribus, quamvis sint de criuiine haeresis — condemnati, — se exhibere
fautorem et defensorem — non est veritus nee veretur. Nos itaque —
praefatum Ludovicum — praesentium tenore monemus, eidem sub virtute
sanctae obedientiae, ac excommunicationis poena, quam ipsum, nisi cum
effectu hujusmodi monitioni nostrae paruerit, incurrei'e volumus ipso
facto, auctoritate apostoHca nihilominus injungentes, ut infra trium
mensium spatium, a data praesentium comp^^tandum, — ab adrainistra-
tione, fautoria et defensione praedictis prorsus abstineat ac desistat ; —
quodque gesta per eum post praesumptum ab eo titulum memoratuin
circa praemissa, quatenus processere de facto (cum de jure non teneant,
velut ab ipso, cui jus faciendi non competebat nee conipetit), attentata,
curet infra praedictum terminum, quantum patietur possibilitas, realiter
revocare. Then follows a command to all vassals of the Empire, sub
poenis excommunicationis in personas, et interdicti in terras eoi'um,
necr.on privationis privilegiorum quorumcunque Apostolicorum et impe-
rialium, ac feudorum, quae ab Ecclesia vel Imperio obtinent, to render
Lewis neither obedience nor assistance. Lastly : Ut autem hujusmodi
processus noster ad ipsius Ludovici — notitiam deducatur, cbartas sive
membranas processum continentes eundem in Ecclesia Avenionensi
appendi vel affigi ostiis seu superliminaribus ejusdem Ecclesiae faciemus,
quae processum ipsum suo quasi sonoro praeconio et patulo indicio
publicabunt ; ut idem Ludovicus et alii, quos processus ipse contingit,
nullam possint excusationem praetendere, quod ad eos non pervenerit :
— cum non sit verisimile, quoad ipsos remanereincognitum, — quod tarn
patenter omnibus publicatur. As to the method of publication inti'o-
duced by Boniface VIII. see Part 2. § 59. note 33.
* The Protest of Lewis before a notary and witnesses at Nuremberg
16. Dec. 1323 (in Herwart i. 248, in Olenschlager's Urkundenb. S. 84.)
— A tempore, cujus non est memoria, circa electos Romanorum Reges
et Principes sic est de jure etconsuetudine observatum, — quod Romanus
Rex eo solum, quod electus est a Principibus Electoribus — omnibus vel
niajori numero eorundem, et coronatus corona regia in solitis locis et
consuetis, Rex est, — ac jura Regni libere administrat. — Nee concedi-
mus, ita siinpliciter, ut proponitur, ad sedem apostolicam exanr.inationem,
admissionem et approbationem electionis et personae nostrae, [aut]
repulsionem et reprobationem pertinere, sicut asserit. Sed si, quod non
credimus, pertineret, hoc unum demum sibi locum vendicare forte posset,
si per querelam, vel per viam supplicationis, appellationis vel provoca-
tionis, vel alio modo ad ipsam sedem fuisset devolutum ipsum negotium
vel deductum ; quae locum non obtinent in praesenti : vel si forte.
22 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
Pontiff pronounced sentence of excommunication upon liim (21.
March 1324.)^
petitis per nos infulis imperialibus vel denomlnatione nostra, ex causis
legitimis jure scriptis, quas ad nos locum non credimus habuisse, per-
sonam nostram contigisset exigente justitia refutai'i. Denominatio
quippe personae vel electionis adaiissio habitae subsequenter nobis non
jus, nomen vel titulum tribuissent, quae jam ex ipsa electione sortiti
sumus, sed ea potius detexissent, approbassent, et latius commendas-
sent. — Quod vero adjunxit, nos Galeazio de Vicecoraitibus et ejus
fratribus de haeresi condemnatis — defensionem exliibuisse, penitus nihil
scimus. Nam si dicti Galeazius et fratres sui sunt de haeresi condem-
nati, nobis non innotuit. — Imo quem favorera aut defensionem eis —
exbibulmus, et quoraodo sint vel fuerint rebelles Ecclesiae, non videmus;
aperte conjicimus, et per effectura operis cognoscimus, nonnullos rebelles
norainari Ecclesiae, qui per fidem devotionis suae molientibus contra
statum et jura Imperii renituntur. — Sed — nos astringimus et offerimus
— legitime probaturos, quod ipse est dissimulator, defensor et fautor
haereticae pravitatis ejus, quae totam s. Ecclesiam iuficit et conturbat,
et a confessione retrahit poenitentes. — Nam cum ad ipsius summi Pon-
tificis audientiam gravibus et frequentibus Arcliiepiscoporum, Episco-
porum — querimoniis sit deductum — contra — Fratres Minores, — quod
ipsi sint secretae confessionis proditores, et peteretur ab eo, ut hoc —
emendaret ; ipse tanquam tergiversando, dissimulando et celando
morbum hujusmodi — curare — non curavit, dictis Fi-atribus in hac parte
8. Romanae Ecclesiae et fidei catholicae inimicis constituens se fautorem.
Caeterum — ipse contra divinae dispositionis ordinationem, per quam in
firmamento Ecclesiae militantis duo magna luminaria Deus fecit, pon-
tificalem videlicet auctoritatem et imperatoriam majestatcm, illud ut
praeesset diei, spiritualia disponendo, alteram ut praeesset nocti, tem-
poralia judicando, manifeste nititur luminaris alterius, potestatis scilicet
radios saecularis suffocare : vmde in confusionem et errorem sancta
reponetur Ecclesia, causabuntur baereses, ingerentur lites, suscita-
buntur scandala, et Ecclesia Romana, carens praeposito advocate,
resistere non poterit insurgentibus ex adverso. Nos igitur, — sentiens,
nos et jura Imperii et nostra, sanctam professionem catholicam, sanctam
Romanam Ecclesiam ex praedictis processibus — gaviter et enormiter —
aggravates esse ; — a pi'ocessibus dicti Pontificis manifeste iniquis —
sanctam sedem apostolicam — appellamus. — Cum vero propter prae-
missos articulos — opus sit convocatione concilii generalis, instanter
et cum omni devotione ipsum, quam primum commode poterit, ad
locum communem et aptum petimus congregari.
^ The Processus sccundus of 9. Jan. 1324 (in Martene et Durand
thes. anecd. ii. 647) contains nothing more than a confirmation of the
first, and a further respite of two months. The Processus tertius of
21. March 1324 (in Martene 1. c. p. 652. Olenschlager in the work
quoted above, S, 96) : Nos adhuc volentes cum eodem electo uti potius
mansuetudine quam rigore, — per infra scriptum modum duximus ordi-
nandum, videlicet quod ad publicationem sententiae excommunicationis,
CH. I.— PAPACY IN 1378.— I. POLIT. HIST. §99. JOHN XXil. 23
Thus the insatiable Papacy began once more the war against
the Empire, in order to rob the German crown of its remaining
lustre by means of ncAvly devised rights, and to crush one of the
best of the German Emperors. Public opinion, once the most
dangerous ally of the Papal see, was now, however, especially at
first, rather against than for the unrighteous usurper. The
Jurists wei'e the natural allies of the Emperor ;^° not all even of
— in qua idem electus propter suam in praedictis inobedientiam
et contemptum incidisse dignoscitur, procedentes, ab aliaruni poena-
rum publicatione, in quas similiter iucidit, supersedeamus ad prae-
sens. Then Lewis was ordered, sub poena privationis omnis juris,
si quod sibi ex sua electione — quoquomodo competit, to render obe-
dience within three months : ac insuper infra dictum terniinum per se
vel procuratorem — compareat coram nobis, super dictis excessibus —
definitivam senteutiara et beneplacitum, quantum officium nostrum
patitur, auditurus, ac alias facturus et recepturus quod justitia suade-
bit. The threats issued in the first process against his adherents
were repeated. Et licet contra civitates, communitates, universitates,
et singulares personas alias, quae in praedictis vel circa ea forsitan
deliquerint, — ad debitam impositionem poenarum propter hoc fuisset
merito procedendum, tamen de apostolicae sedis gratia adhuc provi-
dimus expectandum. All persons, however, who from this time
forward should continue to render obedience or assistance to Lewis,
Avere ipso facto to incur excommunication or interdict, from which the
Pope only could absolve them.
^" The great Jurist Bartolus de Saxoferrato (in Bologna -j- 1356) in
his Comm. super secund. partem ff. novi (in Dig. lib. xlix. tit. 15. de
captiv. et de postlim. 1. 24.) demonstrates in detail the universal mo-
narchy of the Emperor, and concludes : si quis diceret, dominum
Imperatorem non esse dominum et monarcham totius orbis, esset
haereticus : quia diceret contra determinationem Ecclesiae (comp. Part
2. §. 59. note 31.) et contra textum s. Evangelii, dum dicit : Exivit
edictum a Caesare Aiigusto^ ut descriheretur universus orbis, ut babes
Luc. ii. vel iii. cap. et ita etiam recognovit Christus Imperatorem ut
dominum. But comp. ad Dig. lib. xlviii. tit. 17 de requir. reis 1. 1. §.
2. Praesides : Dantes — in uno libro, quem fecit, qui vocatur, monarchia
— disputavit tres quaestiones, quarum una fuit, an imperium dependeat
ab Ecclesia, et tenuit, quod non : sed post mortem suam quasi propter
hoc fuit damnatus de haeresi. Nam Ecclesia tenet, quod Imperium
dependeat ab Ecclesia pulcherrimis rationibus, quas omitto, tenendo,
istud, quod imperium dependeat ab Ecclesia. The following passage is
characteristic, it is on the question, whether Henry VII. could summon
Robert, and on the Bull Pastoralis (§. 98. note 18) : Cynus (Bartolus'
Teacher f 1341) disputavit istam quaestionem Senis, et dicit, quod
ista citatio potest fieri. — Sed ad illam decretalem dicit ipse : non potest
dari responsum in pace, sed pertranseat cum aliis errorihus Canonistarum.
24 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A. D. 1305—1409.
Ita dicit ipse. Ego eonsuevi tenere illam decretalem, tamquam
existens in terris Ecdcsiae, dicens cam esse veram de jui-e. Nam etc.
Thus the Papal Jurist allows the universal monarchy of the Emperor
in dependence upon the Pope, as Boniface VIII. did (Part 2. §. 59.
note 31.)— Albericus dc Rosate is worthy of consideration (from Ber-
gamo -J- 1354.) In his Lectura super Cod. he argues indeed very
rationally against the universal monarchy claimed by the Emperor, ad
Cod. lib. 1. t. 1. 1. 1. no. 7. but afterwards ad 1. 7. §. Gloi-iosissimo no.
6., he declares : Quidquid ergo dicatur, credo potestates esse distinctas,
ut unus praesir in spiritualibus sc. Papa, alter in temporalibus. He
enlarges most fully on the relations of the Papal and Imperial power
ad Cod. lib. vii. tit. 39 : De quadriennii praescriptione 1. 3. Bene a
Zenone. Here are some remarkable reminiscences from earlier times,
e. g. omnes Clerici et Ecclesiae antiquitus suberant Imperatori. —
P'odem modo posset dici de electione Papae, nam olira eligebatur per
Imperatorem. — Et ista forte privilegia perdidit Imperium de facto
potius quam de jure, propter longam vacationem ejusdem et potentiam
et prudentiam summorum pontificumet aliorum praesidentium Romanae
Ecclesiae. At the end : Nunc illam durara et subtilem quaestionem
aggredior, utrum Imperator ex sola electione concordi vel a majori
parte facta dicatur verus Imperator, et omnimodam administrationem
et potestatem habeat circa privilegia concedenda et omnia alia, an vero
indigeat confirm atione, unctione, examinatione, coronatione Papae.
After unfolding in detail the reasons for and against, he proceeds :
Quid ergo in tanta jurium Doctorum et glossarum varietate tenebimus ?
Dominus Oldradus (de Ponte, Advocatus consistorialis, and much
employed by John xxii. -j- 1320) sequebatur opinionem, quod adminis-
trare non posset. — In eadem opinione fuit OsHensis (Henricus Card.
Ostiensis Canonist about 1260) and other Canon-lawyers. Contra-
riam opinionem tenuit Jacobus de Arena (about 1280 Prof, juris in
Padua), qui banc quaestionem publice disputavit, et cujus disputationem
inseruit hie Cynus (Jurist at Bologna and Perugia -{- 1341), qui ean-
dem opinionem clare hie sequitur. Eandem opinionem sequitur
Guilelmus Naso (by him are the glossae ad Decretales, see Savigny's
Gesch. d. rom. Rechts im Mittelalter iii. 583. 585), — qui dicit quod
eligendo confirmatur, sicut dominus Papa, — quia sacerdotium et impe-
rium parum discrepant. Et tenet, quod privilegia per eum concessa
valeant etiam si cassaretur ejus electio. Hanc etiam opinionem sequitur
Innocentius (IV. who had written a Comm. in Decretales Pontificum),
d. c. Venerabilem (Deer. Greg. i. 6. 34) in glossa art. quod stent potest,
ubi haec verba ponit : Credimus tamen, quod, si Imperator coi-onam in
loco debito recipere non possit, nihilominus auctoritate ministrandi ab
Archiepiscopo Coloniensi posset recipere, vel sua auctoritate, quam habet
ex electione. Haec ibi. Et hanc opinionem veriorem puto per jura et
rationes ad hoc adductas, et maxime auctoritate dicti domini Innocentii
et aliorum hoc tenentium. Alias sequeretur maxima absurditas, quod
cum Imperium et Imperatores fuerunt ante Papam, — et multo etiam
tempore Papae fuerunt non confirmati nee coronati ab eo, immo elige-
bant Papam, ut praedictum est, videretur, quod gesta per eos non
valuissent, et sic lesres civiles et multa subvcrterentur. Hanc etiam
CH. 1.— PAPACY IN 1378.— 1. POLIT. HlbT. g 9y. JOHN XXII. 25
the Canonists were able to keep pace with the bold encroach-
ments of Papal claims.'^ The justice of the German people
decided more readily for Lewis,^^ as it became continually more
plain, that the Pope had no other end in view than the elevation
of the King of France to the Imperial throne. ^^ But the taint
of heresy had no less influence upon popular feeling : the active
]\Iinorites, persecuted by the Pope, and seeking refuge under
opinioaem sequitur quidam magister Joannes Parisiensis (Part 1. §.
59. note 36) et Dantes do Florentia (above §. 98. note 14). — De hoc
fuit magna concertatio tempore Joannis XXII. et successoris sui Bene-
dicti XII. inter eos et dominum Ludovicum de Bavaria, electum in
Imperatorem. Et me existente tunc in Romana cicria, audivi magnos
Praelatos et etiam laicos, utrosqice jurisperitos, in hanc opinionem incli-
nare tamquam veriorem. — Prae.sidentes Eomanae Ecclesiae eorura
astuta et sagaci prudentia secundmii temporum varietatem sua varia-
verunt statuta, modo Imperium sublimando, modo paulatim deprimendo
de tempore in tempus : sed considerato initio cujuslibet puto potentates
fuisse distinctas, et si quaelibet fuisset contenta suis liinitibus, et una
alteram coadjuvasset, sicut facere tenentur, puto, quod pax esset in
universo orbe.
^1 Hermannus Januensis, about 1348 in the continuation of Martini
Minoritae flores temp, (in Eccardi corpus hist, medii aevi i. 1638) :
Papa anno 1323 Ludovicum excommunicavit etc. — Isti processus a
quibusdara stricte servabantur ; a multis vero quasi invalidi nihil cura-
bantur, quia Bononiae et Parisius, ut dicitur, examinati a Doctoribus
Theologiae et utriusque juris judicabantur penitus nil valere. of. Al-
bericus a Rosate note 10.
^^ How entirely this sense of justice spoke for Lewis is manifest
from the fact, that it deck.red itself even in the form of visions. Thus
the infant Jesus appeared to Margaretha Ebner, a Dominican nun in
the monastery of Medingen, in Dillingen, who had often received reve-
lations, and said, " Ich will ihn ninniier verlassen, denn er hat Lieb zu
mir, das entbeut ihm." At another time it was said to her, that he
should overcome his enemies : and, lastly, that he was undergoing
great chastisement, but should not fail of eternal life, see Jo. Heumanni
opuscula, quibus varia juris germ, itemque historica et philologica
argumenta explicantur (Norimb. 1747. 4) p. 340.
1'^ The German princes were summoned to meet at Bar sur Aube in
June 1324, to depose Lewis, and elect King Charles of France. But only
Leopold, Duke of Austria, brother of the imprisoned Frederick, made
bis appearance, and received promises in return for his engagement,
zealously to further Chai'lcs' design, for instance a promise of help in
the reconquest of Schwyz and Unterwalden (see the deeds in F. Kurz
Oesterreich unter K. Friedrich d. Schonen, Linz 1818, S. 482), comp.
Villani 1. ix. c. 267. Albertus Argentin. p. 123. Kurz in the work
quoted above .S. 283. Buchner's Gesch. v. Baiern V- 352.
26 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
the Emperor, cast this imputation upon the former;^* the
authors who now came forward on the Emperor's side, Mar-
silius of Padua (f after 1342), physician in ordinary to the
Emperor, and John of Jandun (f after 1338),^'^ who advancing
^* To wit, because of his decision issued in 1323, baereticum esse,
pertinaciter affirraare, Christum ejusque Apostolos in speciali non
habuisse aliqua, nee in communi etiara. See below in the history of
the Franciscans.
^^ According to Albert. Mussatus in Lud. Bav. (Murat. x. 773)
Lewis' advisers, quorum consiliis potissimum fruebatur, were Marsilius
de Raymundinis, civis Paduanus plebejus, philosophiae gnarus et ore
disertus, (be is generally believed to have died in 1328, he was how-
ever mentioned among the living in Ludov. ep. ad Bened. xii. in Ray-
nald ann. 1336 no. 36, and there is no reason hei'e for disclaiming for
him the work de jurisdict. imp. in causis matrim. publisht in 1342, see
below § 100 note 18), and Ubei'tinus de Casali, Januensis Monachus,
vir similiter astutus et ingeniosus (see part 2. § 70. note 14.) Beside
these there were Johannes de Janduno (called by mistake de Gandavo,
or of Ghent, see Oudin. comm. de scriptt. eccl. iii. 883) and Ulrich
Hangenor (Mag. Ulricus de Augusta), private secretaries to the Em-
peror.— The principal woi'k : Defensor pacis (in Goldast. monarcbia
ii. 154) the joint composition of Marsilius and John belongs to this
period : also Marsilius' tract, de translatione Imperii (ibid. p. 147)
and John's tract, de potestate ecclesiastica (Ms. bibl. Colbert, see
Oudin. 1. c. p. 884.) — The Defensor pacis divided into 3 dictiones or
partes, ti'eats in the first part of the origin and aim of the state, in the
second of the relations between the secular and sacerdotal powers, and in
the third gives 41 conclusions from the foregoing treatises, cf. concl. i. :
Solam divinam s. canonicam scripturam, et ad ipsam per necessitatem
sequentem quamcunque ipsius interpretationem, ex communi concilio
fidelium factam, verain esse et ad aeternam beatitudinem consequendam
neccsse credere, si alicui debite proponatur. II. Legis divinae dubias
definire sententias — solum generale concilium fidelium — debere, nul-
lumque aliud partiale collegium aut personam singularem, cujuscun-
que conditionis existat, jam dictae determinationis auctoritatem habere.
III. Ad observanda praecepta divinae legis poena vel supplicio tem-
porali — nemo evangelica scriptura compelli praecipitur. IV. Solius
novae legis divinae praecepta, vel ad ipsa per necessitatem sequentia,
et quae secundum rectam rationem fieri aut omitti convenit, propter
aeternam salutem necesse servari, antiquae vero legis nequaquam
omnia. V. In divinis novae legis praeceptis aut prohibitis neminem
mortalem dispensare posse : permissa vero prohibere, obligando ad
culpam aut poenani pro statu praesentis saeculi vel venturi, solum posse
generale concilium, aut fidelem legislatorem humanum. VI. Legisla-
torem humanum solam civium universitatem esse, aut valentiorem illius
partem. VII. Decretales vel Decreta Romanorum aut aliorum quo-
rumlibet pontificum, communiter aut divisim, absque concessione legis -
latoris humani constituta, neminem obligare poena vel supplicio
en. T.— PAPACY IN i;J78.— I. POLIT. HIST, g 99. JOHN XXII. 27
far beyond the empty formalism of the jurists, maintained
temporali. VIII. In humanis legibus solum legislatorem vel illius
auctoritate alterum dispensare posse. X. Ciijuslibet principatus aut
aherius officii per electionein instituendi, praecipue vim coactivam
habentis, electionem a solius legislatoris expressa vokmtate pendere.
XV. Super omnem singulai-em personam mortalem, cujuscunque con-
ditionis existat, atque collegium laicorum ac clericorum, auctoritate
legislatoris solummodo Principera jurisdictionem tam realem quam
personalem coactivam habere. XVI. Excommunicare quenquara, aut
divinorum officia interdicere absque fidelis legislatoris auctoritate nulli
Episcopo vel sacerdoti aut ipsorum collegio licere. XVII. Onmes
Episcopos aequalis auctointatis esse immediate per Christum, neque
secundum legem divinam conviuci posse in spiritualibus aut tempoi'ali-
bus praeesse invicem vel subesse. XVIII. Auctoritate divina, legis-
latoris human! fidelis interveniente consensu seu concessione, sic
alios Episcopos communiter aut divisim excommunicare posse Roma-
num Episcopum, et in ipsum ai;ctoritatem aliam exercere, quemadmo-
dum e converse. XIX. Conjugia — divina lege, nova praesertim,
prohibita per mortalem neminem dispensari posse ; humana vero lege
prohibita ad solius legislatoris vel per ipsum principantis auctoritatem
pertinere. XXI. Ad ecclesiasticos ordines promovendos, ipsorumque
sufficientiam judicare judicio coactivo, ad solum legislatorem fidelem
spectare, ac sine ipsius auctoritate quenquampromovere ad hoc cuiquam
sacerdoti vel Episcopo non licere. XXII, Numerum Ecclesiarum
fiive templorum, ac in ipsis ministrare debentium sacerdotum, diacono-
rum, et reliquorum officialium ad solum principantem secundum leges
fidelium pertinet mensurare. XXVII. Ecclesiasticis temporalibus,
expleta sacerdotum et aliorum Evangelii ministrorum, et his quae ad
cultum divinum pertinent ac impotentum pauperum necessitate, licite
ac secundum legem divinam pro communibus seu publicis utilitatibus
aut defensionibus uti posse legislatorem humanum totaliter et in parte.
XXXIII. Generale Concilium aut partiale sacei'dotum et Episcopo-
rum ac reliquorum fidelium per coactivam potestatem congregare, ad
fidelem legislatorem aut ejus auctoritate principantem in commu-
nitatibus fidelium tantummodo pertinere, nee in aliter congregate
determinata vim aut robur habere. According to Concl. xxxii. a
general council alone could constitute and abolish metropolitan sees,
and according to Concl. xxxv. canonize saints ; thus also concl. xxxvi. :
Episcopis aut Presbyteris aliisque templorum ministris si uxores inter-
dicere convenit, reliqua quoque circa ecclesiasticum ritum, per generale
solum fidelium Concilium id statui et ordinari ; et illud solum colle-
gium, aut personam in hoc cum praedictis dispensare posse, cui data
fuerit ejus auctoritas per Concilium supra dictum. Concl. xxxvii. A
judicio coactivo, Episcopo vel sacerdoti concesso, semper ad legislatorem
contendentem {leg. concedentem) liceat appellare, vel ad ejus auctori-
tate principantem. Concl. xl. Legislatorem fidelem, aut ejus aucto-
ritate principantem in subjecta sibi provincia compellere posse tam
Episcopos quam reliquos evangelicos miuistros, quibus de sufficientia
victus et tegumenti provisnm est, ad divina officia celebranda
28 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305— U09.
opinions of unprecedented boldness, made the people rather mis-
et sacramenta ecclesiastica ministranda. The historical elucida-
tions of the origin of the hierarchy are worthy of remark, cf. P. II. c.
15. p. 239: Haec nomina, Presbyter et Episcojms, in priinitiva
Ecclesia fuerunt synonyma, quamvis a diversis proprietatibus eidem
iniposita fuerint. Nam Presbyter ah aetate nomen impositum est, quasi
senior ; Episcopus vero a dignitate seu cura super alios, quasi super-
intendens. Proofs are given from Jerome. Phil. i. 1 see vol. i. part
1. § 30. note 1. — Post haec autem Apostolorum tempora numero
sacerdotum notabiliter aucto ad scandalura et schisma evitandum
elegerunt sacerdotes unum ex ipsis, qui alios dirigeret et ordinaret,
quantum ad ecclesiasticum officium et servitium exercendum et oblata
distribuendura, ac reliqua disponendum convenientiori modo, ne istud
quolibet pro libito faciente oeconomia et servitium templorum turba-
retur propter atfectionum diversitates. Hie siquidem electus — ex
posteriorum consuetudine retinuit sibi soli nomen Episcopi, quasi super-
intendentis — Verum jam dicta electio seu institutio per hominem —
nihil amplioris meriti essentialis seu sacerdotalis auctoritatis— tribuit,
sed solum ordinationis oeconomicae in dome Dei seu templo potestatera
quandam, alios sacerdotes — ordinandi et regulandi, quomodo Priori
datur potestas in monacbos. — Et ideo secundum voritatem et inten-
tionem Hieronymi non aliud est Episcopus quam Arehipresbyter. Cap.
16 demonstrates, Apostolorum neminem ad alios habuisse praeeminen-
tiara from Luc. xxii. 19 ; Jo. xx. 21, 22 ; Gal. ii. 6 — 9. Nullam ergo
potestatem, eoque minus coactivam jurisdictionem habuit Petrus a Deo
immediate super Apostolos reliqixos, neque instituendi eos in officio
sacerdotali, neque segregandi eos seu niittendi ad officium praedi-
cationis, nisi quod hoc sane concedi potest, ipsum fuisse priorem
aliis aetate vel officio fortasse secundum tempus, aut Apostolorum
electione, qui eum propterea reverebantur merito, quamvis banc elec-
tionem ex Scriptura nemo convincere possit. Signum autem, verum
esse quod diximus, est, quoniam b. Petrum nullam sibi assumpsisse
singulariter auctoritatem supra reliqiios Apostolos invenimus ex Scrip-
tura, sed magis cum ipsis aequalitatem servasse. For proof see Acts
XV. — Sicut Petrus Antiochiae legitur electus in Episcopum per fidelium
multitudinem, aliorum Apostolorum confirmatione non indigens, sic et
Apostolorum reliqui praefuerunt in aliis provinciis absque Petri
scientia, institutione, vel consecratione aliqua : fuerant enim per
Christum consecrati sufficienter. Propter quod similiter opinandum,
horum Apostolorum successores non indiguisse aliqua confirmatione
successorum Petri : quinimo multi successores aliorum Apostolorum
fuerunt electi et instituii Episcopi rite, ipsorumque provincias sancte
rexerunt absque alia institutione vel contirmatione de ipsis facta per
successores Petri, Et extitit hoc sic legitime observatum usque quasi
ad tempora Constantini Imp. — Quod si tamen Apostoli b, Petrum
tanquam sibi Episcopum elegissent ; — non tamen ex hoc sequeretur,
quod ipsius successores in Romana sede vel alia, si alibi fuit Episcopus,
banc prioritatem habeant super aliorum successores, nisi a reliquorum
successoribuR eligerentur ad hoc : majoris enim virtutis fuerunt aliqui
CH. 1.— PAPACY IN 1378.— I. POLIT. HIST, g <jy. JOHN XXII. 2U
trustful of the imperial cause, than favourably inclined towards
successores aliorum quibusdam successoribus Petri. — Rursum cur magis
convcniret hoc successoribus ejus in sede Romana, quam in Antiochena
vel Hierosolymitana vel alia, si Episcopus in pluribus extitisset ?
Amplius quilibet Episcopus quantvxm ad intrinsecam dignitatem —
inditierenter successor est cujuslibet Apostoli, et ejusdem meriti sive
perfectionis quantum ad dignitatem praedictam sive characterem,
quoniam oranes hunc habent eundera ab uno efficiente — Chrisfo,
non ab eo qui manus iinposuit. — Jam dictis autem audiri desuetis
mirabilius est, quia desuetum amplius et inopinabile fortassis videbitur,
si non falsum : quod ex certo Scripturae testimonio convinci potest,
Romanos Episcopos magis esse successores, quantum ad provinciam et
gentem, Apostoli Pauli quam Petri.- — Cum per Scripturam constet
evidenter, Paulum Romae fuisse biennio, et ibidem omnes suscepisse
gentiles converti volentes, — constat ipsum fuisse Romanum Episcopum
specialiter. — De beato vero Petro — dico per Scripturam sacram con-
vinci non posse, ip^um Romanum Episcopum, et quod amplius est,
ipsum unquara Romae fuisse. — Sed per Scripturam sacram indubitanter
tenendum, b. Paulum fuisse Romanum Episcopum, et si quis alter cum
ipso Romae fuerit, tamen Paulum singulai'iter et principaliter — fuisse
Rom. Episcopum, b, vero Petrum Antiocbiae, ut apparet ad Gal. ii :
Romae vero non contradico, sed verisimiliter teneo, ipsum in hoc non
praevenisse Paulum, sed potius e converso. — Cap. 18 p. 251. Unde
Romanus Episcopus et Ecclesia — super caeteros sibi quendam primatum
assumpsit. — Nemo Episcoponim per omne tempus illud (until the time
of Constantine) in alios Episcopos coactivam jurisdictionem exercuit.
Quamvis tamen aliarum provinciarum Episcopi plures, in quibus
dubitabant, tam de Scriptura sacra, quam de ritu ecclcsiastico, non
audentes se publice congregare, consuluerunt Episcopum et Ecclesiam
fidelium existentem Romae, propter majorem ibidem forte fidelium
multitudinem et magis peritiorem, eo quod studia scientiarum omnium
tunc multuin Romae vigebant. — Unde etiam provinciarum aliarum
fideles, sufficientia personarum carentes, ad ipsorum Ecclesias guber-
nandas ab Episcopo et Ecclesia Romana fidelium postulabant personas
sibi ad episcopatum praeficiendas, eo quod Ecclesia fidelium Romae
personis talibus, ut jam diximus, amplius abundabat. Episcopi vero et
Ecclesia Romanorura sic requisiti — charitative atque fraterne subve-
niebant in his ; — ordinationes, quas super ecclesiasticum ritum sibi
fecerant, aliis communicando provinciis, et quandoque etiam in aliis
provinciis contentionem aut schisraa fidelium inter se audientes cha-
ritative monendo. Haec autem aliarum provinciarum Ecclesiae grate
suscipiebant. — Hoc etiam modo vel consimili quasi suscepit a Graecis
Romanus populus gratuite non coacte leges quasdam vocatas decern
tabularum. Ex jam dicta vero quasi consuetudinaria prioritate, ali-
arum Ecclesiarum consensu spontaneo, Romanorum Episcopi — auctori-
tatem quandam decreta — constituendi super universalem Ecclesiam —
sumpserunt usque ad tempora Constantini. — Constantinus vero — primus
fuit Imperator, qui fidem Christi, ministerio b. Sylvestri tunc Papae
30 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
it. It was their merit to have furnisht their own and the foUow-
Romani patenter adeptus est, et — Ecclesiae Romanae ac ipsius Epis-
copo tribuisse videtur auctoritates et potestates super alios Episcopos et
Ecclesias omnes. — Cap. 22 p. 268 : Post tempora vero Constantini I.
et praecipue imperiali sede vacante banc sibi deberi prioritatera quan-
doque lege divina, quandoque vero concessione Principum suis epistolis
expresserunt Eora. Episcopi quidam. — Hanc etiam extendentes aiicto-
ritatem in omnes Episcopos et Ecclesias, populos j3t singulares personas,
ad sententiam excommunicationis et interdicti divinorum officiorum —
in supradictos fideles ferendum. — Sic etiam suis epistolis expresserunt,
sibi convenire temporalium omnium ecclesiasticorum dispensationem. —
Quibus etiam moderniores excessibus non contenti suis expresserunt
epistolis sive decretis, auctoritatem sive jurisdictionem coactivam supre-
mam super omnes mundi principatus — sibi lege divina deberi ; — propter
quod etiam ad suam auctoritatem pertinere dicunt, omnia mundi regna
et principatus conferre ac auferre licite posse Regibus — ipsorum man-
data transgredientibus, quamvis impia sint secundum veritatem et
illicita saepe. Hoc autem inter caeteros Romanes Episcopos — octavus
Bonifacius in tantum expressit et asseruit, ut banc Romanis Episcopis
deberi potestatem decreverit ab omnibus credendum et confitendum esse
de necessitate salutis aeternae (Part 2, § 59, note 26.) Cujus senten-
tiam assecuti sunt successores ejus Clemens V. et — Joannes, — quamvis
hoc solum explicite videantur dicere de solo imperio Romanorum.
Quod quia id asserunt innisi titulo supradicto, plenitudinis videlicet
sibi datae potestatis a Christo, indubium est, potestatem banc sive auc-
toritatem, si qua talis ex hoc sibi conveniat, omnia mundi regna et
principatus ex aequo respicere. Cap. 26 p. 281 is on the origin of
the Papal encroachments upon the empire : Voluerunt Romanorum
Principum quidam citra tempora Constantini electionem de se factam
amicabiliter signare Romanis Pontificibus, ut — per Pontificum inter-
cessionem amplioi'em benedictionem et gratiam ad suum gubernandum
imperium obtinerent : eodemque aut consimili quasi modo. — Romano-
rum quidam Imperatores diadema regium imponi sibi fecerunt per Ro-
manes Pontifices : quam siquidem impositionera Pontifici Romano plus
auctoritatis tribuere super Rom. Principem, quam Remensi Archiepis-
copo super regem Francorum, quis dicet ? Non enim conferunt hujus-
modi solemnitates auctoritatem, sed habitam vel collatam significant.
Ex hac quidem igitur reverentia sic sponte per Romanos Principes
exhibita, quaerentes saepius quae sua non sunt, Episcopi Romani
induxerunt consuetudinem et abusum verius, pi-opter Principum simpli-
citatem, non modo dicam ignaviam, laudationem elcctae personae ac
benedictionem, quam super illam mittebant, vocaliter aut in scriptis
vocare confirniationcm electionis praedictae. Nee attendentibus olim
Romanis Principibus, quae sub hac appellationis tigura praejudicialis
latebat intentio, sic ipsam successive subinduxerunt latenter, nunc vero
patenter Romani Pontifices, ut nullus quantumcunque convenienter
electus in Romanorum Regem Rex vocari debeat, neque Regis Ro-
manorum auctoritatem habeat aut exerceat, nisi per Romanum Episco-
ClI. I.— PAPACY IN i:i78.— 1. POLIT. HIST. § 99. JOHN XXII. 31
ing age, with plentiful materials for reflection.^^ Perhaps more
iisefiil to the Emperor than these, were the Pope's advocates who
encountered them, the Augustine monk Augustinus Triumphus,
fi'om Ancona (f 1328),^'' and the Franciscan Alvarus Pelagius
copum fuerit appvobatus. — Non esset hoc aliud quam Romanum solvere
priucipatura, et Principis creationem perpetuo prohibere. — Quid ergo
aliud sibi tribiut auctoritatis Principum electio, quam nominationcin, ex
quo ipsorum determinatio ab unius solius alterius voluntate dependet ?
Tantam neiupe septem tonsores aut lippi possent Romano Regi aucto-
ritatem tribuere.
^^ Thus speaks the Canon Closener (j 1384) in his Strasburg.
Chronik S. 54 : In den Ziten wart daz biich gemacht, daz do heisset
Defensor pads : da.z hev,iset mit redeliclien Spriicben der heil. Ges-
cbrift, daz ein Bobest under eime Kelser sol sin, un daz er kein
weltlicb Ilerschaft sol ban. Es bewiset ouch des Bobestes un der
Cardinal Grit, un ire Hofart, \\n ire Symonie, die sii gewonlich tribent,
un sich des bescbonent rait falschen Glossen.
^^ Summa de potestate ecclesiastica ad Job. P. xxii. (ed. Aug. Vind.
1473. Colon. 1475. Romae 1582. fob) divided into III. partes and, 112
quaestiones. Qu. 1, art. 1 : Sola potestas Papae est immediate a Deo.
— Habet omnem potestatem saecularem judicare et deponere, si non
bona est. — Et si inveniatur, quandoque aliquos Imperatores dedisse
aliqua temporalia summis Pontificibus, sicut Constantinus dedit Sylves-
tro : hoc non est intelligendum, quod suum est, sed restituerunt, quod
injuste et tyrannice ablatum est (cf. Qu. 43 art. 3.) — Omnis potestas
Impcratorum et Regum est subdelegata respectu potestatis Papae.
Qu. 18 art. 1 : Major est jurisdictio Papae quam cujuslibet angeli. —
Papae totius mundi jurisdictio et cura commissa est, — quod super
caelum et terram jurlsdictionem accepit. Qu. 22 art. 3 : Magis tenen-
tur laici subditi obedire Papae, quam Iraperatori vel Regi, — Tota
macbina mundialis non est nisi unus principatus : — princeps autem
totius principatus mundi est ipse Christus, cujus Papa vicarius existit
juxta illud Dan. vii. — Si aliud mandat Papa, et aliud Imperator, obe-
diendum est Papae et non Imperatori. Qu. 23 art. 1 : Pagani jure
sunt sub Papae obedientia. — Vicarius Cbi'isti est Papa, imde nullus
potest se subtrahere ab ejus obedientia de jure, sicut nullus potest de
jure se subtrahere ab obedientia Dei. Qu. 35 art. 1 : Papa per se
ipsum Imperatorem potest eligere. — Imperator est minister Papae eo
ipso quod est minister Dei. — Est autem principaliter agentis, eligere
ministros et instrumenta ad suum finem. — Unde puto, quod Papa, qui
universos fideles in praesenti Ecclesia ad pacem babet ordinare, et ad
supernaturalem finem consequendum derigere et destinare, justa et
rationabili causa existente per se ipsum possit Imperatorem eligere : ut
propter eligentium negligentiam et discordiam, aut propter electi boni-
tatem et condecentiam, vel propter populi cbristiani pacis providentiam,
seu propter coercendura haereticorum, paganorum et scbismaticorum
potentiam et audaciam. Posse enim Papae fulcitum debet esse veri-
32 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A. D. 1305—1409.
tate, justitia et aeqiiitate : iibn enim potest adversus veritatem .scd pro
veritate, ut dicit Apostolus II. ad Cor. ult. — Art. 3. Sicut a sode
apostolica potestas eligendi Imperatorem Electoribus est concessa, ita a
praedicta sede potest eis auferri. Art. 6. Papa potest Imperatorem
facere per haereditariam siiccessionem sicut per electionem. — Qu. 37.
art. 3 : Auctoritate Papae Imperium a Romanis est ad Graecos traus-
latum. — Constantinus hujusmodi translationem fecit auctoritate summi
Pontificis, qui tanquam vicarius Dei filii, caelestis Imperatoris, juris-
dictionem habet universalem super omnia regiia et imperia. — Propter
imperium ad Graecos post tempus Constantini translatmn, Ecclesia ibi
potestate et dignitate multum vigebat. Et ideo quatuor Concilia fue-
runt ibi celebrata, quibus Imperatores sic se subjecerunt, quatenus per
suramum Pontificem approbarentur. Art. 4. Auctoritate Papae Im-
perium est translatum a Graecis ad Germanos. Art 5. Auctoritate
Papae Imperium potest a Germanis transferri ad alios. — Conditio Im-
peratoris a tempore Constantini multipliciter variata est. Nam tempore
dicti Constantini Imp. eligebantur. — Qui modus servatus est usque ad
tempora Michaelis Imp. et Caroli M. Postea institutio Imperii processit
per successionem ad tertiam generationem puta usque ad tertium Otto-
nem, qui fuit nepos primi et filius filii. De istis enim non invenitur
facta electio, sed sola provisio per summum Pontificem. — Gregorius V.
convocatis Principibus Almaniae ordinavit electores Imperatoris offi-
ciales ipsius imperialis curiae. Qualitercunque tamen institutio Imperii
sit variata: nuUi tamen dubiura esse debet, quin summus Pontifex —
Imperatorem possit eligere, quemcunque et undecunque sibi placet in
auxilium et defensionem Ecclesiae. Qu. 38. art. 1 : Per Papam Impe-
rator electus debet confirmari. — Ad ilium pertinet immediate Impera-
toris confirmatio, ad quem pertinet Imperii immediata jurisdictio.
Postquam enim Constantinus cessit Imperio occidentali nulla sibi
reservatione facta, — plenum jus totius Imperii est acquisitum summis
Pontificibus, non solum superiorisdominationis, verum etiam immediatae
administrationis, ut ex ipsis tota dependeat imperialis jurisdictio, quan-
tum ad electionem et quantum ad confirmationem : ita ut ex tunc nullus
de jure poterit se intromittere de regimine occidentalis Imperii absque
expressa auctoritate et mandato sedis apostolicae, nisi usurpative et
tyrannice, sicut fecit Julianus Apostata et multi alii. Art 4 : Papae
Imperator electus debet fidem jurare. — Imperator assumitur in defen-
sorem et protectorem Ecclesiae, potissime in partibus Italiae et in
occidentalibus regionibus, in quibus Ecclesia non solum temporalium
habet universalem jurisdictionem, sicut in toto orbe noscitur habere,
verum etiam habet mediante ministro, quem elegit, immediatam adminis-
trationem. Talis ergo minister in tribus tenetur Ecclesiae fidelitatem
servare : primo in ipsius Ecclesiae exaltatione, ut per rebelles et infideles
Ecclesia non deprimatur, sed potius illis expugnatis juxta posse suum
supra candelabrum ponatur ; secundo in Ecclesiae pastoris et rectoris
defensione ; — tertio in temporalium per Constantinum concessorum
Ecclesiae conservatione, ut in talibus non praetendat aliquam immedia-
tam jurisdictionem, sed solum immediatam administrationem. Et ista
tria ponuntur in juramento fidelitatis, quod ipse Imperator sumrao
Poatifici praestare tenetur. Qu. 39. art. 1 : Imperator per solam
CH. I.— PArACY IN 1378.— 1. POLIT. HIST, g 99. JOHN XXII. 33
clectionem non potest adininistrare, nisi beneficiuin confirmationis
recipiat. Qu. 40. art. 1 : Papa potest Impcratorem deponere, Art 4 :
Imperatoris subditos ajuramento fidelitatis absolvere. Qu. 41. art. 1 :
Ad Papara spectat Imperatoris electionem examinare. Qu. 44. Art. 1 :
Absque Papae auctoritate Imperator non potest leges condere. — Omnis
justa lex (quae secundum Augustinum si justa non est, non est lex)
dependet a lege divina. — lUo ergo jure lex imperialis dependet ab
auctoritate Papae, quo jure dependet a lege divina, cujus ipse Papa est
vicarius et minister, potissime cum secundum Dionysium lex divinitatis
hoc habeat, ut ejus influcntia non transeat ad inferiora nisi per media.
Medius autem inter Deura et populum christianum est ipse Papa, unde
nulla lex populo christiano est danda, nisi ipsius Papae auctoritate ;
sicut nee aliqua lex fuit data populo Israelitico nisi mediante Moyse.
Art 4 : Papa potest sua auctoritate leges imperiales corrigere. Qu.
45. art. 2 : Papae subjiciuntur omnes Reges, quantum ad temporalium
recognitioneui. — Dicentes, Papam, vicarium Christi, in toto orbe
dominium habere solum super spiritualia, non autem super temporalia,
similes sunt consiliariis Regis Syriae, qui dixerunt iii. Reg. 20: Dii
montium sunt dii eorum etc. Sic hodie mali consiliarii adulaticne
pestifera seducunt Reges et Principes terrae, dicentes : dii montium,
puta spiritualium donorum, sunt summi Ponlifices, sed non sunt dii
convallium, quia temporalium bonorum nullum habent dominium : ideo
in campestribus et in potentia bonorum temporalium pugnemus contra
eos et obtinebimus. Sed quid dicit eis divina sententia, audiamus :
quia dixerunt^ inquit, Syri, dens montium est doininus, non deus vallium,
daho omnem multitudine7n hanc in manu vesira, et scietis, quia ego sum
Doviinus. Qu. 46. art. 2 : Papa potest omnes Reges, cum subest causa,
deponere. Art. 3 : Papa potest in quolibet regno Kegem instituere.
— Sicut Deus est factor omnium regnorum et provisor, sic Papa vice
Dei est omnium regnorum provisor. Unde cum causa rationabilis
subest, in quolibet regno potest Rcgem instituere, sive sit causa ipsius
Regis nequitia, ut dictum est supra de Rege Francorum, sive ipsius
populi fraudulenta malitia, ut si in Regis mortem conspirarent, vel eum
ejicerent, — vel quocunque alio modo causa justa et rationabilis subest,
ad Papam spectaret, illi regno de Rege providere. Qu. 61. art. 3:
Papa non potest aliquos eximere a se ipso in temporalibus. — A{.(Ostolus
ii. ad. Tim. 2 dicit : Deus fidelis est, et selpsum negare non potest.
Negaret autem seipsum, sieximeret aliquos a suo dominio temporali vel
spirituali, quia tunc negai'et, se esse dominum omnium tarn temporalium
quam spiritualium. Cum igitur Papa verus vicarius Dei sit, si aliquos
eximeret a seipso in jurisdictione temporalium vel spiritualium, negaret
quod non esset verus Dei vicarius, et talis negatio in errorem Mani-
chaeorum ipsum induceret, ponentium, ab alio principio spiritualia et
ab alio temporalia esse producta. Unde non est dubium, quod si pro
tali veritate testificanda Papa pateretur, verus Christi martyr esset
censendus. To the plea : consuetudo servanda est, et longo tempore
approbata pro lege tenenda est, ut juriseonsultus dicit. Sed ab antiqua
consuetudine fuit observatum in Ecclesia Gallicana, quod Praelati
Franciae non recognoscunt temporalia a Papa sed a Rege, et ipse
similiter Rex a nullo temporalia rccognoscit, he answers : consuetudo
VOL. TV. C
34 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
(t after 1340),^^ who, heated by their boldness, proudly and
fearlessly unfolded the newly erected political right of the Pope
with its most obnoxious results.
Under these circumstances, neither the Papal excommunica-
tion, which Lewis met without delay by an appeal to a General
Council,^^ nor the interdict ^"^ afterwards pronounced against
veritati et rationi contraria, quanto diuturnior tanto perniciosior et
periculosior, nee consuetude sed abusio dicenda est. Non enim dixit
Christus, ut dicit Gregorius : Ego sum consuetudo, sed : ego sum Veritas.
Si vero potentia regalis vel imperialis allegatur, videatur, ut dicit Aug.
quod factum sit de Nabuchodonosor, quomodo a regno depositus est et
inter bestias connumeratus est, donee recognosceret, Deum caeli esse
dominum universorum, Qu. 73. art. 3: Papa alicui potest concedere
decimas Laicorum. — Jus naturale propi'ia facit communia in necessitate,
jus vero divinum ex caritate, et jus civile ex reipublicae utilitate.
Planum est autem, quod Papa est omnis juris interpres et ordinator,
tamquam architector in tota ecclesiastica hierarchia vice Christi, unde
quolibet jure potest, cum subest causa rationabilis, decimas laicorum,
non solum subditorum, verum etiam Regum, Principum et Dominorum
recipere et concedere pro Ecclesiae utilitate, ac eos, si noluerint dare,
compellere.
1^ His work de planctvi Ecclesiae libb. ii. (ed. Ulmae 1474. Venet.
1560 fol.) composed at Avignon in 1330, and revised in 1340 by the
author, at that time Bishop of Silves in Portugal, agrees entirely in
principle with that of August. Triumphus. cf. lib. 1. c. 13 : quod
jurisdictionem habet universalem in toto mundo Papa nedum in spiri-
tualibus, sed temporalibus, licet executionem gladii temporalis et
jurisdictionem per filium suum legitimum Imperatorem, cum fuerit,
tanquam per advocatum et defensorem Ecclesiae, et per alios Reges et
mundi Principes ; et in patrimonio s. Petri et in regno Siciliae, quod
est regnura Ecclesiae et patrimonium, — et in aliis terris Ecclesiae eam
per suos rectores debeat exercere. — Cum animae corporibus sunt
pretiosiores, et spiritualia temporalibus digniora; — cui ergo commissae
sunt animae et spiritualia, multo potius res sunt et corpora committenda.
— Temporalia accessoria sunt ad spiritum, Matth. xvi. : haec omnia
scil. temporalia adjicientur vobis : sed accessoria naturam habent
principale sequendi. Accordingly the Papal encroachments were
defended against the Emperor Lewis, here styled only Bavarus schis-
maticus. Afterwards, cap 33 : Quod Papa non tenetur se purgare de
aliqua infamia, a quibuscunque exorta, bonis vel malis, si non vult.
Cap. 34 : Quod in bac vita, etiamsi injuriam vel injustitiam facit Papa
alicui, non habet judicem super se, nee tenetur eligere judices vel arbi-
tros. Cap. 36 ; Quod antea fuit Ecclesia, quam Imperium. Cap. 60
he introduces the Bull Unam sanctam. Cap. 68 is against the new
Schismatic!, especially against the haeresiarcha novellus Marsilius
Padovanus.
^^ dd. Sachsenhausen in April or May 1324 (ed Baluz. vitae PP.
Aven. T. ii. p. 478) : Nos Ludovicus Dei gratia Romanorum Rex
TH. I.— PAPACY IN 1378.— I. POLIT. III8T. § 99. JOHN XXII. 35
Lewis' faithful subjects, produced the desired eflFect in Germany .^^
The Pope's anger rose higher, when Lewis was reconciled even
semper Augustus pi'oponimus contra Johannem, qui se dicit Papam
XXII., quod iniraicus sit pacis, et iutendit ad discordias et scandala
suscitanda. — Nam publico dicei*e dicitur, quod quando inter Reges
raundi et Priucipes est discordia, tunc Papa est verus Papa, et timetur.
— Maxirae autem dicere dicitur, quod discordia Alaraanniae — salus est
et pax Romani Pontificis et Ecclesiae. Unde cum multiplicarentur in
Alamania, occasione diversarum electionera, caedes, — et sanguinis
effusiones, proh dolor, innocentium ; nunquam unam literam vel qualem-
cunque nuntium niisit ad obviandum praedictis periculis atque malis,
cum tamen multos haberet in partibus Alamanniae exactores et collec-
tores pecuniarum pro ipso, quibus hoc committere sine aliquo suo onei'e
potuisset, si voluisset, vel sibi de hoc cura aliqua fuisset, ostendens se
per hoc facere contra doctrinam et vitam et exemplum Christi, cujus
vicariura se mentitur et dicit. After the rights of the Empei'or, and
the unfounded assumptions and political injustice of the Pope have been
demonstrated, there follows a long and zealous refutation of the Papal
assertion, Christum et Apostolos habuisse bona temporalia in communi
eo modo, quo alia collegia habent, quod dictvim est notorie haereticum,
et profanura et contra Evangelii sacrum textura, which evidently
proceeded from the pen of some persecuted Minorite. In conclusion :
ad generale Concilium, quod instanter et cum instantia repetita in loco
tuto nobis et nostris convocai'i petimus, et ad verum legitimum futurum
summum Pontificem, et ad sanctam matrem Ecclesiam et apostolicam
sedem, et ad alium vel ad alios, ad quem vel ad quos fuerit appellandum,
provocaraus et appellamus.
^^ Processus quartus of 11. July 1324 in Martene et Durand thes.
anecd. ii. 660 : (Ludovicum) reputamus et declararaus merito contu-
macem, — omni jure, si quod sibi ex electione sua competere seu
competiisse poterat, a Domino privatum denunciamus, — de benignitate
sedis apostolicae — supersedentes ad praesens a poenis alils, quibus
excessus praedicti ipsum reddiderunt obnoxium. — Personas ecclesiasti-
cas, — quae contra — mandata nostra Ludovico praefato tamquam Regi —
paruerunt vel adhaeserunt qiioraodolibet, — declaramus poenas suspen-
sionis ab officio, ac excommunicationis sententias — incurrisse. Civitates
autem, communitates, — ac singulares personas illarum, quae in prae-
dictis— deliquerunt, declaramus, civitates? — interdicti, singulares vero
personas excommunicationis sententiis subjacere. Next Lewis was
forbidden sub poenis excommunicationis ac privationis feudorum, quae
ab Ecclesia Romana vel aliis seu Iraperio obtinet, ne deinceps se
Regem Romanorum vel electum intitulet, and the first of October was
peremptorily assigned him as the day on which he should answer for
himself before the Pope.
■^^ Compare the Papal briefs of the yeav 1324 in the Oberbaierischen
Archiv. f. vaterl. Gesch. Bd. 1 (Miinchen 1839.) According to S. 50
the townsmen of Liege and Strasburg wisht their Bishops to forbid the
publication of the Processus. On the faithful adherence of Strasburg
C 2
36 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
to Frederick (March 1325) r- and when the latter, in defiance
of all requisitions to the contrary,^^ fairly broke his plighted
word. And now the pretended vicegerent of Christ avenged
himself by causing the march of Brandenburg, with which Lewis
had shortly before enfeofft his son,^* to be laid waste by the
neighbouring tribes, chiefly by the heathenish Lithuanians.^^
to Lewis, see Wencker apparatus et instvuctus archivovum, Argent.
1713. 4. p. J 94.) According to S. 60 the Archbishop of Mayence, to
S. 68 the Archbishop of Cologne refused to publish it. The Pope, S.
81, required the city and diocese of Basle, with threats, to allow the
publication : but Jo. Vitoduranus p. 32 : quidam clericus famosus a
Papa Basileam dirigitur, ut quosdam processus frivolos ibidem promul-
garet : qui statim de curia Monasterii summae Canoniae dictae Burg,
eminenti et valde excelso loco, in fluvium Rhenura illic praeterfluentem
praecipitatur. The Archbishop of Saltzburg, and the Bishops of
Freisingen and Passau, were obliged as adherents of the Pope to fly to
Austria. Buchner's Gesch. v. Baiern v. 360.
'-'- See the compact in Gewold p. 89, and Olenschlager, Urkunden-
buch S. 129. Fredei'ick renounced all claim to the kingdom, and
pledged himself to aid Lewis " wider allermeniglich, swie sie genannt
seyn, Pfafifen und Layen, und mit nahmen wider den, der sich Babst
nennet, — dieweil er wider den Chiinig und das Riche ist." Vgl. Kurz
Oesterreich unter K. Friedrich d. Schonen S. 304.
2^ Comp. Kurz S. 319. The Pope wrote to Frederick dd. 4. May
1325 (in Raynald. ad h. a. no. 2) : Sane quia multorum habet opinio,
quod in relaxatione hujusmodi ad multa Deo infesta, tibique inexpe-
dientia, et Rei periculosa publicae Te promissionibus, — juramentis ac
poenis — duxeris astringendum : nos super hoc de salubri providere
remedio cupientes — ea ex officio nostro cassa et irrita, et nulla esse
penitus declaramus ; — Tibique nihilominus — in virtute sanctae obedien-
tiae ac sub escommunicationis poena — districtius inhibentes, ne ad
ejusdem Ludovici Rebellis et excommunicati quoquo modo redire car-
cerem, aut sibi — obedire praesumas. He declared also that Frederick's
rights rising from his election were restored (Raynald. 1. c. no. 5) :
however he proceeded secretly in his endeavour to procure the imperial
crown for Charles IV. King of France. He wrote to him dd. 30. July
1325 (1. c. no. 6) : res sic sunt dispositae, ut regium possit ad prius
desiderium adimpleri. — Tepiditas regia multum negotio obfuit, quia et
nos reddit ct reddidit tepidos et morosos. — Excutiat circuraspectio
I'egia quaeso hune torporem, et operetur, dum ad hoc intendat, dum
dies est.
2* The Pope declared the investiture, which was made in 1323 (see
the deeds in Ludewig reliqu. mss. ii. 262. x. 642) invalid, and charged
the men of Brandenburg in virtute sanctae obedientiae, and under pain
of Ban and Interdict, to renounce their allegiance to their new lord
(Raynald. ann. 1322. no. 8.)
25 Jo. Vitoduranus in thesaur. hist. ITelv. p. 32 : De Johanne Papa
CII. I.— PAPACY IN 1378.— 1. PULIT. HIST, g 99. JOHN XXII. 37
Lewis meanwliile establisht his ascendancy in Germany so
firmly that he was able to tiu'n his thoughts to an attack upon
the Pope in Italy his most assailable quarter (1327.) John
advanced in vain to the Fifth Process.^*^ The outcry of heresy
raised by the Minorites blunted his ecclesiastical weapons f^
exsecrabile factum fidelibus in perpetimm displicibile praecedentibus
subnecto. — Nam in quibusdam Cbristianitatis, ut fertur, extremitatibus
Teutonicis cruciferis diffuse dominantibus, paganorum truculentam
rabiem eos contingentium coercentibus et refraenantibus, ne per suas
invasiones et incursiones pestiferas fidelium terris, quantum gliscunt,
nocere possint, dorainus Papa in mandatis districtissime dedit, quatenus
ipsos per terram suam liberum transitum habere sinerent, ut in vindic-
tam et injuriam Imperatoris ad terram filii sui demoliendani, vocatani
Brandeburg, accessum habere possent. Qui jussioni papali contraire
pertimescentes, inviti cum ejulatu, ut ita dicam, amarissimo paganis
transitum pro suo libitu indulserunt. (Quidam ajunt, Papam haec
demandasse Regi Graagogiae (i. e. Cracoviae), et quia sibi in hoc
paruit, Regem eum fecit, qui ante Dux unus Poloniae fuit. Qui
venientes ad terram praenominatam immanissima scelera auditu horri-
bilia commiserunt. Armati enim in multitudine incredibili ex insperato
ad terram memoratam supervenerunt bestiali mente, indomito ac agresti
more ipsam vastantes : nee in hoc eis suffecit, quin etiam niulieres
certatim temerarent coitu nefario ; ipsis quoque mamillas absciderunt,
Ecclesias diruerunt, Altaria destruxerunt, corpus Christi in scriniis
super aris reconditum sustulerunt, et sibi lanceas suas infixerunt, blas-
phemando dicentes : Ecce Deus Christianorum in nullo se defendere
valens.
2^ Processus quintus of 3. April 1327 in Martene thes. ii. 671 : —
declaramus ipsum Ludovicum privatum feudis omnibus, quae a Romana
Ecclesia, velEcclesiis aliis, seu ab Impei*ioobtinebat, et specialiter Ducatu
Bavariae, — exponendis vel concedendis catholicis, si, prout, et quando,
ac quibus vel de quibus sedes apostolica duxerit ordinandum, principalis
domini jure salvo : — vasallos quoque ipsius a juramento fidelitatis —
expressius nuuciantes eos absolutos. Et quia excommunicatus pro
fautoria baereticorum excommunicationis sententiam sustinuit perbien-
nium et ultra animo indurato, idcirco declaramus praefatum Ludovicum
fore manifestum baereticorum fautorem, ipsumque poenas omnes a
canonibus inflictas talibus incurrisse (see Part 2. § 89. note 22.) About
the same time dd. 9. April 1327 (1. c, p. 692) several adherents of
Lewis especially Marsilius and Johannes de Janduno were excommuni-
cated by name. These two however were expressly declared heretics
and outlaws 23. Oct. 1328 (1. c. p. 704.)
27 On 9. Jan. 1328, the secretary of the Bishop of Constance desired
to publish this Papal Processus in Freiburg : " da erbaten ihn die
IBiirgere fruntliche und liepliche, dass er dieselben Brieve willekliche
und gerne hie ungekiindet liess, und sie wieder hinan fiihrte." Frei-
burger Rechtsbiichlein, in Schreiber's Urkundenbuch der Stadt Freiburg
i. 278.
38 THIRD PERIOD.— DIV. IV. A.D. 1305— 140ii.
Lewis overran Upper Italy with conquest :^^ and while the Pope
was ordering a crusade to be preacht against him, he received
the Imperial crown at Rome (17. Jan. 1328),^^ pronounced upon
John sentence of dethronement,^" and appointed a Franciscan
to be Pope under the name of Nicolas V.^^
^^ Villani x. c. 15 ss. Albert. Mussati Ludov. Bavarus in Bohmer's
fontes rer. Germ. i. 172.
2^ dd. 21. Jan. 1328 in Martene thes. ii. 716 : Omnibus vere poeni-
tentibus et confessis, qui dictum Ludovicum ejusque complices —
expugnabunt, et super hoc per annum — laborabunt, Ecclesiae sequendo
vexillum, tarn clericis quam laicis, — illam concedimus veniam pecca-
torum, quae concedi — proficiscentibus in terrae sanctae subsidium
consuevit, et in retributione justorum salutis aeternae pollicemur aug-
mentura. Eos autem, qui non per annum integrum, sed per ipsius
anni partem in hujusmodi Dei servutio laborabunt, juxta qualitatem
laboris efc devotionis affectum participes esse volumus indulgentiae
supradictae.
30 18. Apr. 1328. See Villani x. c. 68. Ludovici IV. Imp. pro-
cessus contra Jo, XXII. in Baluzii vitae PP. Aven. ii. 512 :
Ludovicus Dei gratia Romanorum Imp. et semper Augustus ad
perpetuam rei memoriam. Gloriosus Deus — nos, Ludovicum IV.
Romanorum Imperatorem, — in Principem super baereditatem suam
inunxit, ut de raanibus inimicorum suum populum liberemus. Eapropter
ex imperialis celsitixdinis debito excessus enormes Jacobi de Caturco,
qui nunc se Papam Jobannem XXII. licet mendaciter asserere non
veretur, dissimulatione diuturniori nullatenus sufferre valentes — celeri
cursu in Italiam veniraus ad sedem nostram praecipuam, Romam vide-
licet, properantes. Then the Pope's offences were enumerated. Simony,
instigation to rebellion (Ex quibus profecto evidenter agnoscimus, sacrum
Imperiura — per hunc myslicum Antichristum, qui se Papam nominat, si
quod absit effrenis ejus rabies ultra procederet, irreparabiliter exter-
minari), the devastation of Brandenburg by heathens, especially
usurpation of the chief temporal power against the doctrine of Christ
(cui etiam Deci-etistae asserunt, dicentes, Papam non habere utramque
jurisdictionem), non-residence at Rome. Quapropter cum hie praeva-
ricator nefarius divinae disposltionis ordinem sacerdotio et imperio
praestitum publice impugnaverit, statu sui vicariatus abutens enormiter,
dum gladio sanguinis uti praecipit pro gladio spiritus, quod est verbum
Dei ; bine est, quod zelo justitiae atque reipublicae, — auctoritate nobis
in hoc casu caelitus ordinata contra quoslibet fidei et vei'itatis sanctae
matris Ecclesiae turbatores, praedecessorum nostrorum, videlicet Ottonis
primi, qui cum clero et populo Romano Johanneni XII deposuit de
papatu, et cum clero et populo de alio pastore urbi et orbi providit, et
aliorum quamplurium Imperatorum vestigiis inhaerere volentes, ipsum
.Jacobum in haeresi deprehensum, cum ex facti evidentia, quia haeresim
publice praedicat, perfectionem altissimae paupertatis in Christo
penitus denegando, — quam ex confessione propria, ut liquet ex iniquis
CH. I.— PAPACY IN 1378.— 1. POLIT. HIST. § 99. JOHN XXII. 3y
But Italy was fatal to Lewis also, as it had been ere now to
many German Emperors. The insufficiency of his resources,
and the inconstancy of the Italian people, compelled him to with-
draw from this country (1329 '.y^ The Pope's party regained so
strong an ascendancy, that the forsaken Imperial Pontiff' was
quickly delivered over to his antagonist.^^ Fresh anathemas^*
followed the Emperor on his return to Germany, and now
that public feeling was alarmed by many of the foregoing
events,^^ ^l^cy made a stronger impression than before, even in
Germany.^"
et temerariis vocatis processibus ab ipso contra sacrum Imperimn in
nostra persona factis, — eo quod indigne gerit et gessit vicariatus offi-
cium, — a Christo privatum esse — denunciamus, nustraeque imperialis
auctoritatis sententia episcopatu Romano et universalis Ecclesiae Dei seu
Papain tenore praesentium privamus, et ab eodem deponimus in his
scriptis, sententia lata de communi consilio — cleri et populi Romani,
nostrorumque Principum et Ecclesiae Praelatorum, tam Alamannorum
quam Italicorum. — Unde et saepedictum Jacobum omnis ecclesiastici
ordinis praerogativa nudatura — subjicimus saecularis nostrorum minis-
trorum arbitrio potestatis, — ubicumque deprehensus fuerit, velut
haereticum animadversione debita puniendum. In a second Sententia
of the same day (1. c. p. 522) after a long refutation of his idea of the
poverty of Christ, John was declared to be haereticus notorius et mani-
festus et excommunicatus.
31 12. May 1328 : Villani X. c. 71 ss.
2- Villani X. c. 96 ss. At Pisa even in 1328 a number of zealous
Minorites, who had made their escape from Avignon, came over to bim ;
among them were some of the most distinguisbt of the Order. Michael
of Cesena, the General, William Occam and Bonagratia of Bergamo,
who henceforth remained with Lewis (Contin. chron. Guil. de Nangis
in d'Achery spicil. iii. 88. Wadding annales Minorum ann. 1328 no.
^^ Villani X. c. 162. Bernardus Guido in secunda vita Joannis
XXII ap. Baluz. vitae PP. Aven. i. 143.
3* Processus sextus of 20. April 1329 (in Martene thes. ii. 771)
condemns Lewis as a heretic, quod damnatam haeresim, — quod Christo
et Apostolis in rebus, quas babuerant, nullum jus conqoetierat, sed tan-
tummodo in eis babuerant usum facti, asserere praesumserat temere et
publice, and because he, asserens errorem, — quod Imperatori licebat
Papam deponere, contra nos depositionis de facto praesumsit sententiam
promulgare. On 25. June he gave fresh orders to preach the crusade
against Lewis in Italy (1. c. p. 777.) On 27. Jan. 1330 the command
not to render allegiance to Lewis was repeated (1. c. p. 787.)
^^ Chiefly by the appointment of an anti-Pope, who soon after was
obliged to abjure his error before John xxii. comp. Jo. Vitoduranus in
tbes. hist. Ilelv. p. 28. who was by no means well inclined towards
40 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A. D. 1305—1409.
Wearied out with so obstinate a persecution, Lewis tried fresli
negotiations for peace. But tlie Pope, so entangled with the
ambitious Philip VI. of Valois, since 1328 King of France, that
he was obliged to yield to his most extravagant deinands,^^
Pope John XXII., and recognized the mira sanctitas of the anti-Pope.
Still he pronounced the election an ei*ror, Lewis and the Romans
pi-obably wislit to vindicate the antient right eligendi summuni Ponti-
ficem et sedeui apostolicani ordinandi, granted by Hadrian to Charle-
magne : sed uon super petrani, sed potius super arenam — aedificassent.
Quia — successores Caroli memorati praefato juri longe ante istius
renunciaverunt tempora.
'^' Jo. Vitoduranus 1. c. p. 29 ; Ex tunc plures civitates — abstinue-
runt se a divinis, et interim Clerus graviter fuit angariatus et compulsus
ad divina resumenda, et plures anuuL'runt, non verentes latam senten-
tiam, nee ultionem divinam. Multi etiam eraut inobedientes, et oh
hoc de locis suis expulsi, et sic tandem facta fuit lamentabilis difformitas
Ecclesiarum : quaedam enim immunem se existimans ab interdicti
censura in laudes divinas celebrando imperterrite ac secure laxavit ora ;
quaedam vero e contrario interdicti poena se plexam reputans organa
Domino canentia suspendit. Et illae mutuo se sinistre judicabant, et
quod rairabilius est, tacentes in divino cultu habito clausis januis mutuo
sibi non communicabant, sed frequenter se excludebant, cantantes
etiam se alterutrum vitaverunt — Haec autem diversitas lamentabilis
causabatur non solum propter diversitatem conscientiarum, — sed etiam
ex eo, quod Jurisperiti in iis requisiti diversimode canones juris eccle-
siastici interpretabantur. Jacob v. Kianigshoven Elsass. Chronicke
S. 128 : Hievon wart grosse Irrunge und Zweyunge in der Pfaft'heit
in des Riches Stetten, und in den frigen Stetten, die disen Ludwig fiir
einem Keyser hettent. Wan etliche Pfaffen und das Mereteil die
woltent des Bobestcs Briefen gehorsam sin, und wolteut niit singen,
noch Gottesdienst h; ni. Also die Agestyner und vil bi alle Orden
zu Strosburg und anderswo in frigen und Riclies Stetten, die worene
XVII Jor one singen. Aber die Brediger und Barfussen zu Stros-
burg die sungent vil Jor an der erste wider des Bobestes Briefe,
Hiinden noch liessent die Bi-ediger abe, und woltent audi nyme
singen : do sprochent die Herren von Strosburg, sit das sii hettent vor
gesungen do soltent sii ouch fiirbas singen, oder aber us der Statt
springen. Do zugent die Brediger us der Statt, und liessent ir Closter
lere ston IV halb Jor. Ouch zweiete sich die Pfafheit underenander
so sere, das die Pfaffen uf einre Stift, und die Mii niche in eime Closter
ire etliche sungent und die Andern swigent. Der Keyser was so gut
und tugenthaft, das er keinen armen Pfaffen det derumb kestigen ;
doch twang er die Bischove und Prelaten, das sii mustent ir Lehen
von ime enphohen.
^'^ He obtained the ascendancy in the College of Cardinals, by con-
tinually pressing on the Pope more French Cardinals, On 25. May
1331 John wrote to him : Circumspectionem regiam volumus non
latere, quod jam XX Cardinales, de quibus XVII de regno Franciae
CH. I.— PAPACY IN 1878.-1. POLIT. HIST. § W. JUHN XXll. 41
liaughtly rejected the proposals of submission, which were first
brouo-ht before him by the Emperor's friends in (1330),^® and
afterwards renewed by the Emperor himself 1331 and 133"2 :^^
originem traxisse noscuutur, existant : nevertheless immediately after
he was obliged to create the Bishop of Autun a Cardinal, on the
King's recommendation (Raynald ann. 1331 no. 33. 34.) — The Kings
of France tried to enrich themselves at the expense of the Church,
especially upon the empty pretext of a new crusade. With tins view
even Charles IV. had demanded six millions librarum Turonensium
from John (Raynald. ann. 1323 no. 10 : but he received the answer :
summam praedictam— dividere inter omnes — difficile nimis nobis. —
Philip VI. offered again in 1331 to undertake a crusade, but he
demanded for tliis purpose from the Pope (Villani X. c. 196) tutto il
tesoro della Chiesa, e le Decime di tutta Christianita per sei anui,
pagando in tre anni, e in suo Rearae le investiture e promutazione
d'ogni benefizio ecclesiastico ; e adqmandava titolo del Reame d'Arli e
di Vienna per lo figliuolo, e d'ltalia volea la signoria per Messer Car-
lotto suo fratello. Thereupon he was reminded indeed, that the Kings
of France, for 40 years past, had drawn a tenth from the French
Church on the pretext of a crusade, and had employed it in other wars.
However, the Pope did his utmost to satisfy him. He appointed him,
26. July 1333, rector et capitaneus totius exei'citus christiani, qui
transfretabit, and assigned per universas mundi partes decimam eccle-
siasticorum redituum sexennalem — in utilitatemdicti passagii (Raynald.
ad b. a. no. 3. cf. Ughelli Italia sacra iii. 537.) In the Vita octava
Bened. xii. (in Baluz. 1, 241) honourable mention was made of this
pretext, which was afterwards repeated : quod tamen eftVctum non
habuit, cum etiam propter delusiones praeteriias minirne fienduvi com-
muniter crederetur. The Papal decree by which Italy was separated
from the German empire, doubtless belongs to this time (in Baluz. i.
704, publisht entire by Hofler in the Oberbaier. Archive f. vaterland.
Gesch. i. 113:) provinciam Italiam ah eodcm imperio et regno
Alamaniae, totaliter eximentes, ipsam a subjectione, communitate
et jurisdictione eorumdem regni et imperii separamus, — decernen-
tes, ut nullo unquam tempore conjungantur ; ex eo praecipue, quod
earundem provinciarum longa diffusaque protensio — impedit uuius
regnantis jurisdictionis et gubernationis effectum. — Ac declaramus,
regnum praescriptum Alamaniae a regno Franciae claris distingui
terminis, — per nos — paterno amore provide distinguendis. Even the
contemporary Albericus de Rosate diet, juris s. v. Italia and Papa,
mentions this decree, with the words : an potuerit illud statuere, Deus
novit ; and so Baluzen's doubts as to its genuineness have no foun-
dation.
^^ Viz. by John, King of Bohemia and Baldwin, Archbishop of
Treves, with whom afterwards Otto, Duke of Austria, united himself.
Compare the Pope's two answers of the 31st July (in Raynald. ann.
1330 no. 29 ss., more fully in Martene thes. ii. 800) and the 21st
September (in Raynald. 1. c. no. 34 ss.) The proposals were (Ray-
nald. I. c. no, 35. Martene 1. c, p. 801) : Prinio quod [Bavariis) cum
42 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305.-1409.
SO that for a short time the persecuted monarch was quite
resolved to resign the crown, which was a no less grievous than
glorious biirden.*^ A second accusation of heresy with which
the Pope was charged,^^ put new weapons into Lewis' hands to
effectu deponet suum haereticum antipapam. Secundo quod penitus
recedet ab appellatione. Tertio quod omnia, quae fecit seu attentavit
contra sanctam personam domini nostri Papae Ecclesiamque Romanam,
revocabit cum effectu. Quarto quod recognoscet, se excessisse et sen-
tentias excommunicationis ipsum ligasse. Quinto quod gratiae nostri
Papae se ofteret ad misericordiam. — Haec omnia sic intelliguntur, quod
Bavarus in honore et suo statu remaneat, scil. in regno et imperio.
The Pope's answer : Nescitis quid petitis ! — Impossibile enim est ipsum
remanere in honore imperiali et regio sine novi juris acquisitione, cum
honorem et dignitatem non habeat. — Offei-imus, si ad gremium Eccle-
siae redire voluerit idem Bavarus, sicut debet, ipsum benigne recipere
nos paratos, eique tantam et talem impartiri gratiam, quod tu et Prin-
cipes supradicti poteritis merito contentari.
^^ The Emperor's petition, and the instructions for the Ambassadors
of Oct. 1331 are in Gewold p. 118 ss. Olenschlager's Urkundenbuch S.
180 ft". Lewis declared himself prepared for everything on condition
that he and the Roman empire shoidd remain unimpaired in rights and
in honour. — On the second imperial embassy of 1322 seethe contem-
porary Heinrici Mon. in Rebdorft" annales (ed. Chr. Gewold. Ingolst.
1618. 4. and in Freher-Struve T. I.) ad h. a,, especially Job. xxii.
ep. ad Reg. Franciae (in Raynald ami. 1333 no. 28) : Ut quae nobis-
cum egerunt Bavari nuncii, celsitudo regia non ignoret, ecce quod quia
mandatum sufiiciens non babebant, oblataque per ipsos erant insuffi-
cientia ad ea, quae idem commiserat Bavarus comperta, et quae
petebant per nos sibi fieri, erant omnino obvia rationi, tractatum cum
eis habere renuimus etc.
*'^ Heinricus de Rebdorff ad ann. 1334. Quinta vita Job. XXII. in
Baluz. i. 176. Raynald. ann. 1334 no, 20 ss.
*^ So early as the first Sunday in Advent 1331 he had publicly preacht
(Cont. Guil. de Nangis in d'Achery spicileg. iii. 95), quod animae
decedentium in gratia non videant Deum per essentiam, nee sint per-
fecte beatae, nisi post resumptionem corporis, an opinion, which agrees
indeed with the earliest fathers (vol. i. Part 1, § 52, note 23), but had
been abandoned ever since the fifth century (Miinscher's Dogmenge-
schichte iv. 414), and, together with certain other opinions, had been
condemned by the University of Paris in 1240 (d'Argentre collectio
judiciorum de novis erroribus i. 186.) The greater part of the Court
bowed to the Pope's opinion : only the English Dominican Thomas
Walleis stood forth to oppose it on the 27th Dec. at Avignon (see
Guilelmus Thorn chron. de gestis Abbatum s. Augustini Cantuar. in
Scriptt. X hist. Anglicanae. London 1652. d'Argentre i. 316), but
he was thrown into prison. Now in 1332 the Pope wisht to vindicate
his doctrine in Paris also by means of two Dominicans (Cont. Guil. de
Nangis 1. c. p. 96), here however it encountered great resistance : the
CH. I.— PAPACY IN 1378.— I. POLIT. HIST, g 99. JOHN XXII. 43
be employed against him : but he escaped by death from the
King desired the opinion of the theologians of the University : on the
2d Jan, 1333 they decided (d'Argentre 1. c.), quod a tempore mortis
Domini nostri Jesu Christi, per quam pretiura redemptionis humani
generis extitit persolutum, omnes animae ss. Patrum, quas idem salva-
tor noster ad inferos descendens eduxit de limbo, caeterorumque fidelium
animae, quae de corporibus exierant, nihil habentes purgabile, vel quae
jam in Purgatorio sunt purgatae, ad visionem nudam et claram, beati-
ficam, intuitivam et immediatam divinae essentiae et benedictissimae
Trinitatis,— quam Apostolus 1 Cor. xiii. nomiuat visionem facie ad
faciem, erunt assumptae, ipsaque Deitate beata perfecte fruuntur ; et
jam quod crediderunt videntes, quod speraverunt tenentes, non in spe
sed in re sunt beatae, Quamquam dicta visio, quam nunc habent,
resumptis corporibus minime evacuabitur, alia succedente, sed ipsamet
in eis, cum sit earum vita aetei*na, perpetuo remanebit : At the same
time, in order to leave the Pope a way of escape, they assumed that he
had propounded the contrary opinion only recitando, not determinando,
asserendo seu etiam opinando. The King sent this decision to the
Pope (Cont. chron. Guil. de Nangis p. 97), mandans sibi a latere,
quatenus sententiam Magistrorum de Parisius, qui melius sciunt, quid
debet teneri et credi injide, quam Juristae et alii Clerici, qui parum aut
nihil sciunt de theologia, approbaret, et quod sustinentes contrarium
corrigeret. According to the statement of Petrus de Alliaco, in Concil.
Eccl. Gall. ann. 1406, the King even caused an intimation to be made
to the Pope, qu'il se revoquast, ou qu'il le feroit ardre (Bulaei hist.
Univ. Paris, iv. 238. The Pope's answer of 18. Nov. 1333 is very
characteristic of the manners of the age (in Raynald. ad h. a. no. 46) :
He had heard that the King had instigated certain INIagistros in theo-
logia, ut, quod animae sanctae ante suorum resumptionem coi-porum
videbant clare divinam essentiam, praedicarent ; some even said quod
illos qui hoc facere renuebant, capitulaveras satis dure. Ab aliis vero
audivimus, quibus fidem prorsus adhibemus, quod praeceptum tale seu
inductio ab ore regio non processit ; sed ut princeps zelator veritatis —
aliquibus, qui forsan dicebant seu fingebant, se propter metum aliquem
non audere talia praedicare, dixisti, quod nietu cujusquam personae non
sinerent veritatem — praedicare. Hoc profecto dicere decebat et decet
regiam majestatem. Cum autem banc quaestionem b. Augustinus
interdum in scriptis suis reputaverit valde dubiam, et circa earn variasse
dicatur, et nedum ipse, sed et multi doctores alii circa istam materiam
varient ; propter hoc, ut Veritas possit melius aperiri, nos interdum in
uostris sermonibus mentionem habuimus, non proferendo verbum de
nostro capite, sed dicta Scripturae sacrae et Sanctorum : — multique —
coram nobis — pro et contra de ista materia sunt locuti. — Et quia, fill
dilectissime, forsan tibi dicitur, quod nos non sumus in theologia inagis-
ter, audi quid unus sapiens dicat : Non quis, inquit, sed quid dicat,
intende. He recommends to the King his Collection upon this subject
from holy writ and the fathers. Profecto, amantissime fill, si quae
circa istam materiam aliqui scripserint et dixerint, sciret tua magnifi-
centia, raerito miraretur. Many had stated of the King, that he had
44 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
general council^^ which was being prepared for him by the
imperial side
§ 100.
BENEDICT XII. (20. DEC. 1384-25. APR. 1342.) CLEMENT VI. (7. MAY
1342-6. DEC. 1352.)
Benedict XII. a well-meaning monk, but bound with monastic
fetters, and not equal to his lofty place, now mounted the conse-
crated chair of St Peter.^ He had the best intentions of shaking
declared himself for the contrary opinion, niultisque comminati sunt
religiosis et saecularibus sub umbra tui culminis, si partem illam, quod
animae separatae divinam essentiam non videant [defenderent], — quod
illos capi facereiit per inquisitores haereticae pravitatis. The Pope did
not believe tliis : quia scimus, quod in his vel aliis ut elucidetur Veritas
intendes, rogamus benevolentiam regiam, ut — magistris in theologia
Parisiis legentibus facias nunciari, quod — quilibet dicere et disputare
et praedicare valeat, quod sibi juxta doctrinam evangelicam — disputan-
dum videbitur et etiam praedicandum, donee aliud ordinatum per sedem
fuerit apostolicam : — sic enim ad veritatem quaestionis praedictae poterit
promptius perveniri. The stubborn old man held his ground without
regard to Philip. Afterwards the recantation, which he was to have
publisht on the day before his death, 3. Dec. 1334, but was first
divulged by his successor 17. March 1335 (Raynald. ann. 1334, no.
35 ss.), was held in suspicion even by contemporaries. Cont. chron.
Guil. de Nangis 1. c. Joannes Papa — errorem de beatitudine animae,
quam ipse diu tenuerat, — insufficienter tamen, ut aliqui dicunt, moriens
revocavit. Accordingly Benedict XII. 29. Jan, 1336 was obliged to
issue an express dogmatical decision on the subject (in Raynald. ad h.
a. no. 3.) — Compare on the whole question Bulaeus hist. Univ. Paris,
iv. 235. d'Argentre collectio judiciorum de novis erroribus i. 314.
*'^ The discontent of the Italian Cardinals with the French Pope,
furthered the interests of the Emperor, and the zealous Minorites at his
court, one of whom, Bonagratia, wrote against the Papal heresy. Their
chief. Cardinal Neapoleo, had almost completed his negotiations with
Lewis on the Council which was to be summoned, when the Pope died,
Raynald. ann. 1334, no. 31 ss.
1 Petrarch, in a confidential letter written immediately after Bene-
dict's death, passes an unfavourable judgment upon him (Epistt. sine
titulo, ep. 1, that this letter does refer to Benedict, may be seen proved in
Sade meraoires pour la vie de F. Petrarque t. ii. notes p. 13.) He is
here characterised as vino madidus (according to Vitoduranus also, p.
39, he was potator vini permaximus, according to Galvaneus Flararaa
in Muratori xii. 1009 comestor maximus et potator egregius, and
according to the vita octava in Bahiz. i. 141, he had given occasion
CH. T.— PAPACY IN 137S.— I. POUT. HIST, g 100. BENEDICT XTI. 45
off the shameful bondage of France :^ but Philip of Valois
contrived still as before to overpower him by means of the
preponderance of French Cardinals. Thus he frustrated the
Pope's intention of returning to Italy :^ thus also he quencht his
hearty desire to be reconciled with Lewis.* With the latter the
Pope himself opened negotiations ; Lewis met them with ready
humility : but Philip always contrived to hinder an actual
to the proverbial saying : bibaraus papaliter.) Petrarch says further :
Hue nos gubernatoris nostri perduxit inscitia : — fecit hoc furor et
rabies, et turpis inertia, et procellosi littoris fervidus appetitus, et rationis
imperiuna fortunae traditum, et hortatu foedaecupidinis pondus infamiae
susceptum. Heu quanto felicius patrio teiTam sulcasset aratro, quam
scalmura piscatorium ascendisset ! — ille digitis omnium ostensus, om-
niiun salibus aspersus, omnium ludibrium, jocusque mensarum, pos-
tremo omnibus hoc mare sulcantibus in aeternum fabula.
2 Albertus Argent, (who in 1338 was at Avignon himself as Ambas-
sador of the Bishop of Strasburg, cf, chron p. 129) p. 125 : Benedictus
XII. — sic ut a Joanne Papa discrepabat in statura (ille enim fuit
pallidus, statura et voce pusillus, iste in corpore maximus, facie san-
guineus, et voce sonorus), ita et in moribus discrepabant. Ille ad
magnificandum et ditandum consangiiineos, ad regnandum nobilibus, et
exaudiendis eorum petitionibus, ad vestiendum annuatim plus quam
LXX. comites et milites intendebat : iste de talibus non curavit. Dixit
enim : absit, quod Rex Franciae per consanguineos meos super me
ditaretur \_doinmaretu7' f^, meque sicut praedecessorem meum ad sua
quaevis vota coartaret. — Fuit — tbeologorum summus, sed nullus in
jure, quem inter omnes a longissimis temporibus justissimum aestima-
bant. — Huic Benedicto in principle creationis suae Philippus rex
Franciae mittens legates, audacter, quasi nihil sibi denegare auderet,
petiit inaudita : inter alia scilicet, ut filium suum primogenitum —
faceret Regem Viennae, quod se faceret vicarium Italiae, quod sibi per
totam Christianitatera daret decimam decimarum per decennium, ut
sibi daret totum Eeclesiae thesaurum in subsidium terrae sanctae.
Benedict did not only I'efuse the whole of this demand, but, as John
XXIL had already granted the King the tithes of his kingdom under
the pretext of a new Crusade (Prima vita Bened. XII. in Baluz. i.
200), quia dictum passagium non habuit eftectum, dictus Benedictus
Papa concessionem decimarum hujusmodi revocavit. — Nam idem Phi-
lippus voluit plus intendere ad diotam guerram (against the King of
England) prosequendam, quam ad dictum passagium faciendum.
^ Raynald. ann. 1335 no. 3 ss.
* Jac. V. Konigshoven S. 129 : Benedictus der zwelfte hette den
Keyser gerne usser Banne gelassen und sich mit ime versiinet. Do
woltent es die Cardinale u. der Kijnig von Frangrich niit gestatten.
wan es verdros den Kiinig von Frangrich, das der Keyser sich iiberin
schreip.
46 THIRD PERIOD.— DIV. IV— A.D. 1305—1409.
reconciliation.^ Lewis at last resolved openly to combat his
® Albertus Argent, p. 126. The first imperial embassy (April 1335)
enquired, qualiter et sub qua forma redire deberet, et sub quibus arti-
culis absolutionem et gratiam petere, and returned from the Emperor
cum illis articulis et mandatis sufficientissimis. The Pope welcomed
them with the friendly assurance (2. Oct.), se et fratres suos de hoc,
quod nobilis ramus Ecclesiae, Alemannia, qui se in persona domini
Ludovici laedi per Ecclesiam aestimans, jam ab arbore Ecclesiae sepa-
rari coeperat, eidem arbori cum tarn magno honore sedis redintegra-
retur, plurimum gratulari : multum commendans Alemaniam et dominum
Ludovicum, quern nobiliorem mundi dicebat : conquerens regi Italiam
per tyrannos, ac regnum Armeniae capi a paganis, — ac terram sanctam
propter Imperatoris carentiam occupari : unde merito dixit absolutionem
eidem impertiri se debere, quae et dari crastino sperabatur. Verum
praedictus Rex Franciae, et Rex Siciliae — omnes quasi Cardinales a
proposito averterant praeconcepto. Venerant enim ad impediendum
factum ad curiam duo Archiepiscopi, duo Episcopi et duo Comites ex
parte Regis Franciae, et totidem ex parte Regis Roberti, proponentes
erroneum esse, tantara haeresiarcham praeponere dominis eorum Eccle-
siae fidelissimis ; Papamque cavere debere, ne fautor haereticorum
diceretur. (During the troubles Philip had drawn over to himself
certain cities of the Empire, which he would have had to resign, if a
reconciliation had been effected. Raynald. ann. 1335 no. 7. Jo Vito-
duranus below note 15.) Papa vero dicente : quid volunt domini
vestri, quod non sit Imperium f illis vero proterve dicentibus : Pater,
non impingatis hoc dominis nostris vel nobis, quod non dicimus ; quia
contra imperium non loquimur, sed contra personam Ludovici damna-
tam : cumque dicerent, Ludovicum multa conti'a Ecclesiam fecisse,
Papa dixit : immo nos fecimus contra eum : ipse enim cum haculo
venisset ad pedes praedecessoris nostri, si voluisset, sed ipse noluit eum
recipere: et quicquid ille fecit, quasi provocatus fecit. Quantumcunque
autem Papa assereret, se meliora pacta ab ipso Ludovico pro praedictis
Regibus, eorum regnis et posteris extracturum, quani si eum in turri
tenerent, penitus nil profecit. Rex Franciae etiam in terra sua undique
bona et reditus Cardinalium iuterdixit et occupavit. Scripserant etiam
illis diebus ad Curiam Joannes rex Bohemiae et Heinricus dux Bava-
riae, gener ejus, quod de auxilio Hungariae et Cracoviae Regum et
aliorum alium vellent constituere Regem Romanorum potenter. Et sic
Cardinales Papara pro tunc ab absolutione Principis, retraxerunt,
dicentes, cum sui in partibus suis vellent eum destituere, inconsultum
esse Sedi, si propter impotentera et inopem tot Principes offensaret. Sic
dato alio termino deliberation is nuncii Principis infecto negotio sunt
reversi. (Compare the Pope's letter to Lewis delivered at the same
time, in Raynald. ann. 1336 no. 29.) When Lewis afterwards gained
the victory over his enemies, the good Benedict rejoiced, gloriabatur —
dicens ad Cardinales : isti dicunt eum esse destitutum, sed quis adhuc
ingressus est locum suum ? He himself resumed negotiations : misit
autem Papa solennem legatum ad Ludovicum, Episcopum, Magalo-
CH. I.— PAPACY IN 1378.— I. POLIT. HIST. § 100. BENEDICT XII. 47
hidden foe, and concluded an alliance with Edward, King of
England, against Philip fJuly 1337).^ At the same time the
sense of honoui' and justice of the German nation declared more
eagerly than before for Lewis/ After that the last endeavour
for reconciliation, which the Bishops gathered at Speyer by the
Archbishop of Mayence, Henry of Virneburg, a faithful adherent
nensein, qui mores et inotum Principis erga Ecclesiam indagaret.
Accordingly Lewis sent a new embassy to Avignon in Oct. 1336, with
the fullest powers, to profess repentance for everything, and promise
everything that the Roman Court could require (see in Raynald, ann.
1336 no. 31 ss.), viz. ad deponendum — nomine nostro et pro nobis
titulum imperialem Romae per nos receptum, — ad promittendum, —
quod super omnibus praedictis excessibus — faciemus confessionem
plenam, propria in persona petemus humiliter veniam, ac offeremus et
suscipiemus emendam. — Item ad supplicandum vice et nomine nostro,
— pro absolutione, et pro nostra assumptione et in integrum restitutione
ad famam, honorem et statum, et interdictorum in Alemanniae partibus
remotione, et singularium personarum absolutione. — Item ad promit-
tendum— vice et nomine nostro, — quod nomine satisfactionis, poenae,
et emendae, ac poenitentiae per nos commissorum eft'ectualiter assume-
mus passagium ultramarinum, prout vestrae Sanctitati videbitur
expedire, et quod ibi manebimus, quantum vestra Sanctitas duxerit
ordinandum. — Item ad promittendum, nos ecclesias et monasteria
aedificatui'os, prout vestra Sanctitas ordinabit. — Item quod suscipiemus
et perficiemus poenitentias alias quascunque atque poenas, quas vestra
Sanctitas pro dictis excessibus nobis duxerit injungendas. At the same
time, in order to remove all hindrances, Lewis concluded a treaty with
Philip (see the deeds in Leibnitii cod. jur. gentium p. 148 ss.) But,
nevertheless. Alb. Argent, p. 127 : Quantumcunque Benedictus Papa
ad absolutionem Principis niteretur, in praedictis tamen Franciae et
Apuliae Regibus, et quasi omnibus Cardinalibus, seductis per eos,
assensum habere nequivit. Unde tandem legatis Principis saepe ad
Curiam venientibus, quibus et legati Regis Franciae plures in Curia
verecundias (insults) inferebant, in tantum quod nullum potei-ant
habere finem, respondit, asserens sibi hoc non a homine sed a s. Spiritu
inspiratura.
® The deeds are in Rymer.
^ This feeling manifested itself when, after a long dispute betwixt
Baldwin, Archbishop of Treves, and Henry of Virneburg for the Arch-
bishopric of Ma3'ence, the former in 1337, induced by the mediation of
the Emperor, renounced his claim (Albert. Argent, p. 127) : Capi-
tulum vero, — adhaerentes Imperatori, praedictum Henricum Archiepis-
copum, ligantem se prime Principi, retentis in manibus Capituli sex
castris et abjuratis per eum ne variare posset, — concorditer receperunt,
qui et postea ferventer Ludovico adhaesit.
48 THIRD PERIOD.— DIV. lY.— A.D. 1305—1409.
to the Emperor, had made by an embassy sent to Avignon,^
served only to prove incontestably the Pope's dependent posi-
tion :^ the States assembled at Frankfort pronounced the Papal
sentence invalid.^'' The electoral Princes withdrew to Kense
(First Electoral League, 15th July 1338), in order to make a
solemn declaration, that the Roman King receives his rank and
8 Their letter to the Pope of 27. March 1338 is in Olenschlager
Urkundenbuch S 186.
3 As the Archbishop of Mayeuce was under sentence of Papal
excommunication, the Pope gave the Ambassadors only a verbal answer,
which he afterwards communicated to the Archbishop of Cologne (in
Raynald. ann. 1338 no. 3), viz. that the absolution of Lewis was only
hindered by the fact, that his Ambassadors, impatientes adhibeudae in
tanto negotio debitae gravitatis, had suddenly taken their departure ;
that the Emperor himself must send ambassadors again, but chiefly,
quod ilia, per quae praecipue reconciliatio sua poterat impediri, erat
assumptio guerrae — contra Regem Franciae, — quod nos — eundem
Regem dimittere non possemus, — cum Reges Franciae nunquam dimi-
serint Ecclesiam. On the other hand Albertus Argent, p. 127 • Cum
Papa Benedictus nuncios recepisset benigne, in aurem nunciis quasi
flens conquerebatur, quod ad Principem esset inclinatus, et quod rex
Franciae sibi scripserit certis literis, si Bavarum sine ejus voluntate
absolveret, pejora sibi fierent, quara Papae Bonifticio a suis praedeces-
soribus essent facta.
^^ Jo. Vitoduramus p. 49 : Qui discutientes causas et motiva singula
tam Papae quam Imperatoris, diligenterque examinantes, et acumine
intellectus luce clarius omnia specalantes et perscrutantes per se,
principaliter vero per Imperatoris Legistas et Canonistas valentissimos,
principalissime autem per fratrem Bonamgratiam, almarium seu scri-
nium totius juris, consequenterque per cunctos Praelatos, caeterumque
Clerura ibidem congregatum, repei'crunt, Imperatorem cuncta, quae
debuit, sufficienter peregisse, et sibi aditum et accessum omnis gratiae
et justitiae interclusum, et obstructum, et indiscrete temereque penitus
denegatum. Sententia ergo matura et unanimi Principes etiam jure-
jurando praestito determinaverunt, omnes processus, a Domino Papa
contra Dominum Imperatorem latos, indebitos, et prorsus nullius fore
roboris vel momenti, sed eos irritos et inanes, et ab aequitatis lance
penitus alienos. Adstruxeruntque eodem jurejurando sententia diflfi-
nitiva, per totam terram Imperii — divinum cultum, diu indebite —
interdictum et suspensum, legitime liciteque omni scrupulo conscientiae
deposito debere resumi. Decreverunt nihilominus, totum Clerum
ubilibet in regno seu imperio Imperatoris constitutum, qui adhuc non
resumpsisset divina, compellendum ad resumendum cultum divinum diu
intermissum, et si renueret, et contumaciter parere despiceret, tauquam
hostis Reipublicae esset acriter puniendus.
CH. I.— PAPACY IN 1378.— I. POLIT. IILST. § 100. BENKUICT XII. 49
power solely from the choice of the Electoral Princes. ^^ This
declaration was immediately afterwards establisht as the law of
the land.^^ Now again learned men, such as William Occam
and Leopold of Bebenburg, came forward with heightened cou-
" The first Churvereiu (Electoral League) (in Gewold p. 146. Olen-
schlager's Urkundenbuch S. 188) : Wir — ban uns des vereint, das wir
dats egenant Rich, mid unser furstlich Er, die wir von Im haben,
nemlicben an der Kur des Kicbs, an sinen und iiusern Reebten,
Friheiten, und Gewonbeiten, als von Alter an uns, und an des Ricbs
Kurfiirsten berkomen und bracht ist, bandbabcn, bcscburn, und bes-
chirmen wollen, nacb aller unser Macbt und Craft an Geverde, wider
aller meniglicben, nieman aussgenomraen, wan es unser Er und Aid anget,
und wellen das nit lassen, durcb dbeinei'ley Gebot, von wem oder wie
es chom,— und geloben an disen gegenwertigen Brief bi unsern fiirstli-
cben Eren, vmd haben es auch gesworen zu den Heiligen, fiir uns und
unser Naebkomen, stet und vest zebalten. — Und geloben, — das wir —
uns dawider nit bebelffen mit dbeiner dispensation, absolution, relax-
ation, abolition, in integrum restitution, deheinei'leie beneficio, wie das
genant sie, wann es chum, oder wie es chum, — und solten Got und der
Werlt erlos, trewloss und maineidig sin und beissen, wo oder wie wir
darwider teten etc. — The Electoral Princes showed this to the Pope
(see the letters in Her wart p. 744. Olenscblager, Urkundenbuch S.
190), and announced to him at the same time that in contravention of
the sententias et processus, quos Joannes P. xxii. de facto contra Deum
et justitiam et juris ordinem fulminavit, they had determined, quod
vacante Romano Imperio is, qui eligitur concorditer, vel a majori parte
Principum Electorum, pro Rege Romanorum ab omnibus est babendus.
Et quod nee nominatione, approbatione, confii-matione, consensu, vel
auctoritate sedis apostolicae super administratione bonorum et jurium
Imperii indiget, sive titulo Regis assumendo, quodque jura et bona
Imperii administrare et gubernare poterit, et de jure et consuetudine,
nulla sedis apostolicae super hoc licentia habita vel obtenta. AVith
regard to this meeting of the Electoral Princes compare Pfeffingeri
Vitriarius illustratus i. 667.
1- The Emperor promulgated two laws on 8. Aug. 1338. In the
first Licet jura utriusque (in Leibnitii cod. jur. gent. i. 148. Olen-
schlager's Urkundenbuch S. 189) he confirmed this declaration of the
Electoral Princes : in the second (in Freberi scriptt. rer. Germ,
i. 655. Olenschlager's S. 193), a more lengthy document drawn up
by Bonagratia, he pronounced the Papal sentences invalid, and forbade
them to be observed. These imperial decrees were sanctioned at the
diet of Frankfort in March 1339 (Goldast. constitt. Imper. iii. 411.)
The allegationes per varios magistros et sacram paginam approbatae
which are mentioned in Grotefend's Verzeichniss d. Handschriften u.
Incunabeln der Stadtbibliothek zu Hannover (Hanu. 1844) S. 5. no.
17c., appear to be a work written in defence of Lewis and belonging
to this period,
D
50 THITwD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1400.
rage to defend the Imperial cause. ^^ Public opinion was general
in behalf of Lewis ; and the clergy who wisht to maintain the
interdict were banisht.^'*
^^ There appeared in particular Guil. Occam compend. errorura Jo-
annis P. xxii. (in Goldasti monarchia T. ii. p. 957 sg.) and Lupoid!
de Bebenburg (now Beraberg on the Brettach, of the noble family of
the Kiichenmeister v. Kotenbnrg and Nortenberg, see Bensen's Unter-
suchungen iiber Koteuburg S. 441, Doctor decretorum and Archdeacon
at Wurtzburg, after 1352 Bishop of Bamberg -{- 1362) tract, dejm-ibus
Regni et Imperii ad Balduinum Archiep. Trevir. (in Schardii syn-
tagma tractatuum de jurisdictione imperiali p. 167), compare his lib. de
zelo christianae religionis vett. Principum German, ibid. 208 and
Rhythmicum querulosum dictamen de modernis cursibus Imperii
Romanorum in Bohmer's fontes rerum Germ. i. 479.
^* Jo. Vitoduranus p. 49 : Exiit ergo edictum a Caesare Augusto
Ludovico, ut universa pars orbis sibi subjecta vel subjicienda sub
obtentu gratiae suae divinum cultum i*esumeret incunctanter ; quod sui
officiales, praesides, advocati sibi seriosius comraendatum ad terras suas
in literis Imperatoris secum deportantes, fideli executioni mandarunt,
praecipientes singulis civitatibus et aliis locis advocatiae suae vel
jurisdictioni subjectis per minas et terrores, jussionem Regis urgeutem
per omnia observari. Quod cum clerus aliquarum civitatum una cum
civibus effectui mancipare aliquot dierum spatio minime curasset vel
sprevisset, tandem cives habito consilio super hoc, ad cor redeuntes vel
recognoscentes durum fore contra stimulum calcitrare, valenter jubebant
per civitates proclamari : quicunque clericus tam religiosus quam
saecularis divinum cultum apertis januis, pulsatis cainpanis habere vel
resumere contenmeret, extra civitatem in perpetuum vel ad tempus
fieret, vel si quis animo fugiendi divina civitatem exiret, usque post
decennium se sciret irremediabiliter exterminatum ab ilia civitate,
oppido, villa, coenobio vel loco quocunque ; relinquentes tamen et in-
dulgentes clericis octo dierum, vel citra manendi vel recedendi, deli-
berandi spatium. Multi igitur diversorum ordiiium clerici et pauci
saeculares, aliis cantantibus, de locis suis discedebant, hinc inde vagantes,
et in locis aliorum dominorum ad divina resumenda non coactis se
recipiebant, et ibi nomen psallentium in tantum maculaverunt, ut more
stercoris vel luti foetidi abjicerentur, et ipsorum communio, familiaritas,
conversatio, missa, oratio, praedicatio, absolutio et quaeque clavium
auctoritas execrabilis haberetur. E contrario remanentes, et Domino
praecinentes, tacentes et recedentes, tanquam vecordes, erroneos, perti-
naces, fatuos et rebelles occulte et manifeste persequebantur, et eos
coram hominibus vitandos et detestandos tanquam perversores et
dilaniatores latere, nihilominus tanquam venenatos et contagiosos, et
adinstar canis rabidi fugiendos afifirmarunt. Utraque pars alteram
desipientem, vel una alteram scismaticam, rumpentem et scindentera
tunicam Christi integram et inconsutilem judicabant. Multi vero de
nuraero exeuntium ducti post medium annum poenitentia locum suum
CH. I.— PAPACY IN 1378.— I. POLIT. HIST. § 100. BENEDICT Xll. 51
But the posture of affairs was quickly changed by Lewis'
inconstancy.^^ First, he allowed himself to be induced by the
intrigues of the French King, who now seemed to have the
power of command over the keys of Peter, to forsake his ally,
and seek afresh the Pope's absolution (1341.)'^ When, however,
he saw himself once more deceived, he seemed to wish to cut
ardenti desiderio repetebant, sed indultum els non erat, quia fere tota
universitas juraraenta in eorum exitu in contrarium emiserunt, videlicet
ut nuUus eorum facultatem vel possibilitatera regrediendi haberet ante
finem termini eis super hoc praefixi : unde factum est, ut inviti cum
amaritudine maxima mentis extra remanerent, qui voluntarie ac im-
provide exierunt. — Muta diu labia in vocem cantus et laetitiae cultus
divini svmt resoluta, et organa per multa annorum curricula suspensa
relaxata sunt in melodiae ac psalmodiae harmoniam.
^^ How little support he gave to the English may be seen in Olen-
schlager S. 300. Jo. Vitoduranus ad ami. 1339 et 1340 p. 55 : si
Imperator promissum suum exhibitum Regi Angliae servasset, — contra
Regem Franciae proeliaturus procedendo, et regnum ejus intrando,
procul dubio, ut verisimile est, regnum Franciae cum Rege suo penitus
debellasset, et civitates imperiales Imperio recuperasset, et consequenter
Papam Benedictum XII. tunc Ecclesiae praesidentem benevolum et
propitium ad perficiendum omne voluntatis suae desideriiim invenisset.
Nam Rex Franciae — Papam sibi subactum, quam diu in Avenione
demoratur, cohibet et refrenat, ne Imperatori aliqualiter condescendat,
ne bona Imperii surrepta et sibi usurpata (see above note 5) eum
amittere contingat. Cum autem Ludwicus, ut supra dixi, remissus et
negligens, pavidusque existat ad proeliandum contra suum adversarium,
— bonum taliter suum et Imperii consequenter neglexit : maluit enim
in Alemania sibi valde subdita confessor esse, quam in Francia, ut
timuit, martyr fieri. Fortunatus enim valde erat, et multa bona sine
proelii certamine adeptus erat etc.
1*5 Alb. Argentin. p. 128 : Post haec misit Francus nuncium et
literas Imperatrici, filiae sororis suae, quam dominara Alemanniae
scripsit, ut inter ipsum et Principem concordiam, si posset, ordinaret, et
sibi nuncium, de quo Princeps confideret, de concordia attentanda desti-
naret. Et missis hinc inde pluries nunciis et Iheris inter Principem
et Francum, interpositis juramentis et confectis literis liga perpetua est
firmata, in qua ipse Francus Principem cum sede apostolica reforraare
juravit. Et sic Princeps per Francum et in tota Francia post haec et
Parisiis scriptus est et norainatus Imperator. — Missis saepius nunciis
Imperatoris una cum legatis et literis Franci ad Papam pro refoi'ma-
tione Principis, Papa Benedictus nunquam Ludovicum Principem ad
arbitrium Franci nunc haereticum, nunc christianissimum haberi debere,
respondit. Et protracto variis occasionibus negotio Francus, ut crede-
batur, quod noluisset, simulavit se velle ; Benedictus 'vero, quod
voluisset, simulavit se nolle.
i>2
52 THIllD PERIOD.— DIV. IV.— A.I). I.m5— UOy.
away from himself every hope of future reconciHation, by en-
croaching upon the Pope's unquestioned rights ; in order to win
the Tyrol for his family he dissolved the marriage of Margaret
Maultasch by his Imperial powers ;^^ and upon her second
marriage with his son, Lewis Margrave of Brandenburg (Feb.
1342), he granted the dispensations necessary because of their
beino; too near akin.^^
Notwithstanding the support of all his learned men,^^ Le-wis
lost for his cause the confidence of the people by this encroach-
ment upon ecclesiastical privileges,^^ as much as he awakened the
discontent and jealousy of many of the nobles, by this fresli
aggrandizement of the power of his house.^^ Thus he put new
weapons to be turned against himself into the hands of the
^^ See the documents in Goldasti monarchia ii. 1383, Freheri scriptt.
rer. Germ. i. 620.
^^ The documents are in Goldast. 1. c. p. 1385, in Freher 1. c. p, 621.
E. g. Papa Romanus super impedimento affinitatis sanguinis per dis-
pensationem tollendo — ad suam auctoritatem asserit pertinere : ac in
talibus raatrimoniis pluries dispensaverunt de facto praeteriti quidam
Pontifices Romanorum. Quod si talis gradus affinitatis sanguinis ma-
trimonium legitimum impediret legis divinae seu christianae praecepto,
non posset aliquis hominura, quiuimo neque angelus de caelo, dictum
impedimentum per dispensationem aliquo modo amovere. — Ex quibus
quidem manifeste apparet, ac fateri cogitur Romanus Episcopus, —
quod si gradus affinitatis sanguinis, quanquam licitum matrimonium,
impediat fieri, hoc tantum factum esse praecepto sive statute legis
humanae, de cujus siquidem legis praeceptis sive statutis dispensare
8olummodo pertinet ad auctoritatem Imperatoris seu Principis Ro-
manorum.
^'■^ Guil. Occam tract, de jurisdictione Imperatoris in causis matri-
monialibus in Goldasti monarchia i. 21, and Marsilii Patavini tract, de
jurisdict. Imp. in causis raatrimon. Ibid. ii. 1383.
2" Alb. Argent, p. 129 : Sicque Ludovicus Princeps filium Joannis
Regis Bohemiae uxore et dominio spoliavit, mconsiietum et horrihile
/acinus attentando. Filium namque ad hoc maleficii genus induxit
invitum, quod videlicet uxorem sui consanguine! in tertio gradu, non
separatam ab uUo judice Ecclesiae, ipsamque suam consanguineam non
uxorein, sed nioecham traduxit. — 0 idolorum servitus avaritia, quae
tantos Principes confudisti, ex quibus iterum inter Bohemos et Prin-
cipem et filios suos non immerito livor edax et odia suscitantur. Jo.
Vitoduranus p. 58 : tota terra illud matrimonium multifariam multisque
modis diris vocibus inculpavit.
21 Olenscldager S. 318 ff.
CH. r.--PAPACY IN 137H.— I. VOIAT. Klt^T. § 100. CLK!\?ENT YI. 53
worldly minded Clement VI.,-- who took tlie place of the pious
Benedict (7. May 1342) full of inveterate hatred against Lewis."
The first attempt to resume negotiations with him ended in a
fresh Bull of excommunication (12. April 1342.)^* As this Bull
now made an impression in Germany, Lewis resolved to yield
all the conditions which the Pope prescribed to him : still,
however, in answer he received fresh demands.^' The German
States acknowledged indeed at the Diet at Frankfort (Sept.
'-^2 Matteo Villani iii. c. 43 (Muratori scriptt. Ital. xiv. 186) : Costui
fu natio di Francia, e Arcivescovo di Ruem (Rouen), e grande amico
e protettore del Re Filippo di Francia, e i^er lui, innanzi al Papato
e poi die fu Papa, assai cose fece. — Huomo fu di convenevole scienzia,
molto cavalleresco, poco religioso. Delle femmine, essendo Arci-
vescovo, non si guardo, ma trapasso il modo de' saeculari giovani
Baroni : e nel I'apato non se ne seppe contenere, ne occultare :
ma alle sue caraere andavano le grandi Dame, come i Prelati, e
fra I'altre una Contessa di Torenna fu tanto in suo piacero, che per
lei faceva gran parte delle grazie sue. Albertus Argentin. p. 133 :
Hie ab antecessoris sui moribus multum distans, mulieruni, honorum
et potentiae cupidus, — ipse Francus Franco ferventer adhaesit. Jacob
v. Konigshovcn S. 129 : Clemens der sechste. der was gar ein gritiger
hochfertiger Bobest. er meinde iiber den Keyser und iiber alle Welt
Herre zesinde.
'^'^ Albert. Argent, p. 133 : Qui cum adhuc esset Rotomagensis,
Parisiis in praesentia Franci et Bohemi publicum serraonem faciens,
ipsos contra Principem, quem nominavit Baurian, animavit, interpre-
tans nomen baurits u e. nesciens tergere barbaui, quia tantam dixit
esse foeditatem oris sui, quod ipsam abjicere non valeret. (Instead of
Baurus Bavarus should be read, which he derives from bava, the
French bave spittle, as bavara, a bib.
^* The pi'evious Collatio Papae is in Schunk's Beitr. zur Mainzer
Gesch. ii. 469, the Bull of excommunication is in Raynald. ann. 1343.
no. 43 ss.
-' Albert. Argent, p. 133 : Missisque iterum per Principem Uteris et
nunciis ad Curiam et ad Francum ad sciscitandum causam impedimenti
reformationis, cum ipse paratus esset omnia facere, quae sibi injunge-
rentur a Papa : datoque responso per Francum, quod diceretur per
Papam, quod non peteret eo modo gratiam, quo deberet ; nunciisque
(pi'out in maudatis habebant) dicentibus, quod daretur eis forma procu-
ratorii Papae placens, secundum quam, qualiscunque esset, se petituros
dicebant : conceptura est procuratorium turpissimum et rigidissimum
(see the same in Gewold. p. 181. Olenschlager's Urkundenbuch S.
226), quod non credebant Ludovicum sigillaturum, etiamsi captus
fuisset. Dabatur enim in eo potestas Humberto Delphino, avunculo
Principis, item Augustensis et Babenbergensis Ecclesiarum pi'aepositis,
item M. Ulrlco, cancellario suo, in solidum confitendi omnes errores et
54 THIRD PERIOD.— DIV. IV. A.D. 1305—1409.
1344) that these demands violated the rights of the Empire :^*
but instead of readiness to make the Emperor's cause their own,
a strong dishke now rose in the minds of many against him, whose
personal advantage alone interrupted the peace of the Empire.^^
haereses ; item resignandi Imperiura, nee resumendi, nisi hoc fieret de
gratia Papae, et se ac filios suos, ac bona ac statuni suum in manus et
voluntatem Papae ponendi, et niulta insolita faciendi. Verum Princeps
mandatum hujusmodi non solum sigillavit (see the records of 18. Sept.
1343 in Gewold p. 173. Olenschlager S. 234), sed etiam coram
tabellione, misso per Papam, se servaturum nee revocaturum jura-
vit. De quo Papa ipse et Collegium mirabantur, dicentes intra
se : iste homo dlffidentia est perplexus. Illisque quatuor procu-
ratoribus juxta formam mandati jurantibus, ac pro articulis injunctionis
et poenitentiae denuo instantibus, nee sine articulis abire volentibus,
tandem Papa de consilio CoUegii articulos, quos Principem facero
voluit, qui nou tangebant personam ejus, sed statum Imperii, asssigna-
vit. In these articles the following occurs among others (see in
Gewold p. 195. Olenschlager S. 241) : Concedit suis Procuratoribus
potestatem pronunciandi, confitendi, nulla et falsa — omnia dicta et gesta
sub imperatorio aut regio titulo ; — item ejusmodi facta et negotia
omnia, et unumquodlibet horum, tanquam injuste facta et gesta, revo-
candi, annuUandi ; — item promittendi sua vice, et nomine ejus et pro
se, quod nihil faciet, ordinabit, aut mandabit sub imperatorio titulo aut
regali, aut quivis alius illius vice, absque special! concessione sedis
Romanae ; — item promittendi sua vice, — quod non veniet, nee intra-
bit in terras Italiae, nee quidquam in illis mandabit nee ordinabit —
sine speciali concessione sedis Romanae ; — item dicendi ac promittendi,
quod si in praescriptis articulis — aliquid esset dubium aut incertum, —
quod tunc V. S. et successorum vestrorum interpretationem admittet,
et sicut V. S. intellexerit et pronunciabit, quomodo intelligi debeat,
huic inviolabiliter et cum effectu stabit.
'^^ Albert. Argent, p. 134 : illos articulos in perniciem et destruc-
tionem Imperii esse conceptos.
27 Immediately after the diet at Frankfort, the nobles assembled at
Reuse to concert further measures (Albert. Argent. 1. c) : there, how-
ever, some voices were raised against Lewis. Jo. Vitoduranus p. 75 :
Alii famant, quod Principes magnara displicentiam propter nimiam sui
(Ludovici) humiliationem erga Papam conceperunt, quia culmini regalis
imperialisque celsitudinis derogaret : et ideo expresse sibi in faciem
restiterunt non assentiendo sed contradicendo aperte suae excessivae ac
indebitae erga Papam humiliationi. Fertur quoque, quod iidem
Principes aegre ferentes, et amaro animo sustinentes remissionem et
negligentiam Imperatoris, tanquam causara destruclionis Imperii, ab
eo seriose postulabant, ut filium Regis Boemiae [Carolum Marchgra-
vium MoraviaeJ sibi subrogaret in Regem Alemaniae. Quem recusans,
filium, Marchgravium Brandenburgensem, pro Rege praesentavit :
quem ipsi similiter abjicientes ab eo indignanter discesserunt. Regnum
tan turn periit et debilitatum est sub te Bavaro, dixerunt ad invicem,
CH. I.— PAPACY IN 1378.— I. POLIT. HIST. § 100. CLEMENT VI. ,55
So Clement could count upon support even in Germany, when
the Emperor, in conjunction with Lewis of Hungary, who
wisht to avenge the murder of his brother, Andrew of Naples,
(t 1345) upon his widow, Joanna, aimed at the restoration of
his imperial rights in Italy. While the Pope took the murderess
Joanna under his protection, ^^ he launcht against the Emperor
the most terrible curses (13. April 1346) ; he summoned the
electoral Princes to a new election ;-^ but at the same time nomi-
quare summopere praecavendum est, ne deinceps ad Bavaros transfe-
ratur. Tamen, antequam ab invicem divellerentur, queiuadmodum
fama communis me instruxit, decreverunt concorditer cum Imperatore,
quod ultra a Papa gratiam quaerere uon attemptaret, quam totiens
irrationabi liter sibi senserat denegatam.
'^ General opinion laid upon Joanna the guilt of the murder, or at least
a share in it, compare the contemporaries DominicusdeGravinade rebus
in Apulia gestis (in Muratorii scriptt.rer. It. T. xii.) Jo. Villani lib. xii.
c. 50. Heinr. de Rebdorff ad ann. 1345. See de Sade memoires pour
la vie de Fr. Petrarque T. ii. (Amsterdam 1764. 4.) Notes p. 21. —
Albert. Argent, p. 130 even states : De quo crimine non solum
uxor et Princeps Taranti, sed et Papa et aliqui Cardinalium tene-
bantur suspecti ; and Martinus Minorita (in Eccard corpus hist, medii
aevi i. 1635) : Hoc flagitium multi aemuli Papae et IV. Cardinalibus
suis impingunt ; Papa vero in die sanctae Coenae publice in Consistorio
se de hoc crimine expurgavit etc. The Pope liad drawn this suspicion
upon himself by bis own behaviour. During the enquiry enjoined by
him, Joanna had taken some of the accused under her zealous protection,
and the Pope himself complained, praetermissum aliquorum sontium
supphcium (Raynald. ann. 1346 no. 51 ;) Clement promised the King
of Hungary to set on foot a strict investigation about Joanna, as being
her feudal lord. But when a Papal Legate made his appearance
with this view, he was sent back by Joanna (no. 58), yet Clement
did not launch against her the ready thunder- bolt of his excommunica-
tion. On the contrary, he threatened the King of Hungary with the
Ban, when be wisht to invade Naples (no. 56.)
^^ The Bull of excommunication of Maundy- Thursday April 13 is in
Raynald. ann. 1346. no. 3, and in Schunk's Britragen zur Mainzer
Gesch. ii. 474 (the previous Collatio, the Pope's speech in consistory,
is in Schunk ii. 341.) The penalties were here first enumerated,
which Lewis had incurred as a condemned heretic. Siquidem secun-
dum condemnationem — praedecessoris praefatus Ludovicus infaniis
existit, nee ad publica ofticia, vel ad eligendos aliquos ad ea, aut ad
testimonium perhibendum, vel ad haereditatem seu successionem alicu-
jus est admittendus, nee testaraenti habet liberam factionem ; nulhisque
ipsi super quocunque negotio, sed ipse aliis est respondere cogendus :
nuUae causae ad ipsius sunt audientiam deferendae : sententiae
quoque per eum latae nullam obtinent firmitatem : nullus advo-
eatus in causis ejus patrocinium praestarc, nullusque notarius pro
56 THIRD PERIOD.— DIY. IV.— A. D. 1305— 140'J.
nated a partizan of liis own, tlie son of John, King of Bohemia,
to be Roman Emperor, under the name of Charles IV. (22.
April.)^'^ In order to win the majority of voices at the approach-
factis sive causis ipsius publica debet conficere instrumenta. Omnis
audientia est ipsi in quocunqne negotio deneganda, omnisque proclama-
tionis et appellationis beneficium ei est specialiter interdictum : universa
ejus bona sunt perpetuo confiscata, ejusque filii et nepotes ad nullum
sunt unquani beneficium ecclesiasticura, nullunique publicum officium
admittendi. Cunctis fidelibuscum dicto Ludovico, nisi pro ipsius con-
versions et animarum salute, est communio intei'dicta ; ipseque moriens
carere debet ecclesiastica sepultura. Omnes saeculares potestates
ipsum Ludovicum de terris eorum jurisdictioni subjectis pro viribus
exterminare jubentur. Then follows the ghastly imprecation itself ;
divinam suppliciter imploramus potentiam, ut Ludovici praefati confutet
insaniam, deprimat et elidat superbiam, et eum dexterae suae virtute
prosteruat, ipsumque in manibus inimicorum suorum et eum perse-
quentiuin concludat, et tradat corruentem ante ipsos. Veniat ei laqueus
quem ignorat, et cadat in ipsum. Sit maledictus ingrediens, sit male-
dictus egrediens. Percutiat eum Dominus amentia, et caecitate, ac
mentis furore. Caelum super eum fulgura mittat. Omnipotentis Dei
ira et beatorum Petri et Pauli, quorum Ecclesiam praesumpsit et prae-
sumit suo posse confundere, in hoc et futuro saeculo exardescat in
ipsum. Orbis terrarum pugnet contra eum : aperiatur terra, et ipsum
absorbeat vivum. In generatione una deleatur nomen ejus, et dispereat
de terra memoria ejus. Cuncta elementa sint ei contraria. Habitatio
ejus fiat deserta, et omnia Sanctorum quiescentium merita ilium con-
fundant, et in hac vita super eum apertam vindictam ostendant, filiique
ipsius ejiciantur de habitationibus suis, et videntibus ejus oculis in
manibus hostium eos pei'dentium concludantur. Porro quia Romanum
Imperium — jam per longa tempora dignoscitur vacavisse ; — nos hoc
ulterius tolerare nolentes, — omnes et singulos Principes ecclesiasticos
et saeculares, ad quos Regem in Imperatorem postmodum promovendum
jus pertinet eligendi, praesentium tenore apostolica auctoritate mone-
mus, districtius injungentes eisdem, quatenus sine morae dispendio pro
electione Regis in Imperatorem postmodum promovendi de persona
idonea facienda conveniant, et ad electionem ipsam procedei'e non
postponant. Alloquin sedes apostolica, a qua jus et potestas electionis
praedictae ad Principes pervenit eosdem, super hoc de opportuno reme-
dlo pi'ovidehit. There is an especial call upon the electoral Princes
dd. 28. April 1346 ibid. no. 9. ss. In this he declared Lewis Mar-
grave of Brandenburg incapable of taking part in the election : but as
to the rest of the electors : illi ex vobis, qui propter favorem — Ludo-
vici essent forsitan praedictis excommunicationum sententiis innodati,
dummodo ab illis desistant,— ne dictum negotium (electionis) impediri
valeat propter hoc, absolventur juxta forniam Ecclesiae consuetam.
^^ Before this time, during a stay of t\\ o years at Paris, in his youth,
(Jharles had been united in close friendship with Clement, at that time
CH. I.— rAPACY IN 1378.— 1. TULIT. HIST, g JUU CLEMENT VI. 57
ing election, he deposed Ilenrj of Virneburg, Archbishop of
Mayence (7. April), and appointed in his place Count Gerlach
of Nassau.^^ Measures of all kinds were tried to gain the rest
of the electors :^^ and so Charles was actually appointed by the
Petrus Abbas Fiscanensis, and Councillor to King Philip : He records
himself in the Cominentarius de vita sua in Bohnier's fontes rerum
Germ. i. 235 : me multum caritative ac paterne confovebat, de sacra
iScriptura me saepius intbrmando. When Charles was afterwards on
one occasion at Avignon, he lodged with him, then created Cardinal
and Archbishop of Uouen (ibid. p. 261) : dixitque una hora mecum
existens in domo sua : tu eins adhuc rex Romanorum. Cui respond! :
tu eris ante Papa. Quod utrumque secutum est, prout infra descri-
betur. The conditions to which Charles had to pledge himself
as future King of Rome at Avignon 22. April, may be seen in Ray-
nald. ami. 1346 no. 19 ss. E. g. promitto et juro, quod omnes processus
factos, — et quaecunque alia — gesta per Ludovicum de Bavaria, per
Ecclesiam de haeresi et schismate justo judicio condemnatum — nulla
esse ac cassa et irrita pronunciabo et declarabo. Then he guarantees
all the possessions of the Church, also regna Siciliae, ISardiniae et Cor-
sicae, quae de directo dominio, jure et feudo ejusdem Romanae Ecclesiae
esse noscuntur : — nee aliquod dominium, jurisdictionem, superioritatem,
servitutem, potestariam, capitaneattim, vel aliud officium, quocunque
nomine censeatur, accipiam vel vindicabo — in praedictis Roma, regnis,
provinciis, ducatibus, comitatibus — et territoriis siqjradictis. — Promitto
ut supra, quod ante diem, luihi pro coronatione imperiali praefigendam,
non ingrediar urbem Romanam, quodque — ipsa die, qua coronam
hujusmodi recepero — dictam urbem— exibo cum tota — gente mea, et —
extra totam terram Romanae Ecclesiae me recto gressu transferam
versus terras imperio subjectas, nunquam postmodum ad urbem, regna
praedicta Siciliae, Sardiniae, Corsicae, — vel alias terras Romanae
Ecclesiae, nisi de speciali licentia sedis apostolicae accessurus. — Item
si per Henricum Imp. avum meum, vel per jam dictum Ludovicum,
seu per quemcunque alium — fuerint aliqua ad jurisdictionem pertinen-
tia attentata in Roma, regnis etc., promitto et juro, quod ilia omnia
decei'nam et pronunciabo nulla : quodque si aliquae lidelitates, homagia,
— donationes, — seu concessiones qualescunque a praedictis domino
Henrico et Ludovico — factae fuerint vel receptae pro Roma, regnis
etc., ilia omnia nulla fore pronunciabo, et quatenus processerunt de
facto, totaliter revocabo. — Promitto etiam bona fide, quod intrusos in
Ecclesiis infra — imperium consistentibus, si — super hoc per vos domi-
num nostrum Papam — fuero requisitus, expellam ac pro posse faciam
expelli de illis : et provisos per sedem apostolicam juvabo et faciam
juvari, ut ad Ecclesias, quibus de eis per sedem apostolicam provisum
est vel fuit, in futurura realiter admittantur, F. M. Pelzel's Kaiser
Karl IV. (2 Th. Prag. 1780. 81) i. 141.
^^ The Pope's Collatio in Schunk's Beitragen zur Mainzer Gesch. ii.
352, The Bull of dethronement in Raynald. ann. 1346. no. 12 ss.
^'- Alb. Argent, p. 135 : pro quo facto praedicti Coloniensis et dux
58 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
voices of five electors at Reuse (11. July.)^^ This unworthy
transaction could not fail to react upon the rest of the states of
the realm purely in favour of Lewis.^* He gained so strong an
ascendancy in the Empire, that the priests' Emperor^^ was obliged
to fly into France.^^ Even after the death of this active Empe-
ror (11. Oct. 1347),^'^ Charles did not at once reach the end he
Saxoniae magna pecunia sunt corrupti. Cf. Schaten ann. Paderborn.
p. 310. That this is not a slander as Raynald. ann. 1346. no. 31
states, is now proved by two records of John of Bohemia of June 1346.
In the one he promises the Elector of Cologne in return for his vote a
great number of imperial grants, viz. 100,0U0 marks of silver, and in
mortgage for them the city and province of Dortmund, and the warden-
ship of Essen, in Bodmann codex epist. Rodolfi I. Lips. 180G. 8. p.
339 : in the second he promises to pay shortly 40,000 reals (ibid. p.
383). — Besides the electors received the Pope's absolution. Raynald.
ann. 1346 no. 31. For the rest Jo. Vitoduranus records so early
as the year 1345 : Tunc temporis religiosi saeculares et Clerici, qui
divinum cultum in locis imperialibus vel aliis interdicto suppositis
resumpserant, absolutionem ab hoc a Romana Curia impetrarunt, aliis
Clericis in eisdem locis libere et absque pavore in celebratione persis-
tentibus. Hujusmodi autem absolutio pro uno floreno facilime obtine-
batur. 0 quam lamentabilis et execrabilis scissura et difFormitas
Ecclesiae illis in teraporibus facta est ! Hoc verbum Evangelii : gratis
accepistis, gratis date, irritum visum est.
^3 The new Archbishop of Mayence had issued the summons for the
election from Metz on the 20th May, see the records in Bodmann
p. 382. As regards the election itself see Alb. Argent, p. 135.
3^ Alb. Argent, p. 139. Detmar's Chronik i. 260 : De Reiser
unde de Biscop van Megence, beyde olde wyse Heren, droghen wol
overen ; se leten den Paves bannen, so vele he wolde, se droghen
Kronen al like sachte, se helden guden Brede. By deme Ryne weren
de groten Stede alle willich, unde bereden sik to deme Keisere, umme
dat he was bequerae unde vredesara. In deme Brede ging eme to grot
Rikedom ; des vruchteden eme sine Viande. Jac. v. Konigshoven S.
180: Donocli besamete Keyser Ludwig alle Stette und Herren von
dem Ryne und Swoben und Franken zu Spire, und frogete sii, ob sii
in woltent haben fiir einen Keyser, oder Karlen, den die Kurfiirsten
erwelet hettent. Do entwurtent die Stette und Herren alle, sii woltent
in fiir einen rehten Keyser haben, und woltent sich an des Karlens
Erwelung noch an des Bobestes Briefe niitschet keren. Zirngibl.
S. 513.
^^ Jo. Villani xii. c. 59 : per dispetto della detta elezione per li piu
si chiama lo'mperadure de' preti.
"^ Jo. Vitoduranus p. 80 : perterritus a coepto itinere et opere
resiliens, ad Regem Franciae protinus refuglebat.
•^^ It is worthy of note that several Popes of later times, e.g. Eugene
CH. 1.— PAPACY IN 1378.— I. POLIT. HIST. § lUU. CLEMENT VI. 59
had in view. The Pope's absohition which he brought with him
into Germany, to win the people's favour, only made him con-
temptible in their eyes.^^ The most pious men considered the
Pope's conduct towards Lewis unrighteous, and the Interdict
IV., Innocent VIII., Alexander VI., also the Council of Basle, speak
of him with honour as Divae memoriae Ludov. Rom. Imperatorem
see Herwart. praef. p. viii. He is worst abused by Bzovius ann. eccl.
I. i. 412 ss., who provoked the refutations of Herwart and Gewold,
and was forced to recant by Maximilian Duke of Bavaria (see Bayle
diet. art. Bzovius.) But also Kaynald. and even Muratori Annali
d'ltalia T. viii. designate the years from 1314 — 1346 as vacante
Imperio.
^^ Albert. Argent, p. 142 : Venit autem Bex Basileam in vigilia
Thomae anno Dom. 1348, ubi interdictum papale diu servatum fuit,
nee Basilienses eum recipere intenderant, nisi divina rehaberent. Et
ecce in sero venit Marquai'dus de Randecke Fraepositus Babenbergensis
de Curia Avinionensi, ferens commissionem factam Babenbergensi
Episcopo, et absolutionibus et relaxationibus impendendis. — Summa
autem commissionis Babenbergensi Episcopo factae talis erat : Cum
multi, qui sententias, processus et pnenas Joannis Papae^ inflictas adhae-
rentibus quondam Ludovico de Bavaria haeretico et de haeresi damnato,
\^incurrerunt\ redire cupiant ad Ecclesiae unitatem; committimus tibi, ut,
qui confess if uerint encores suos confessatos, et nan confessatos, etpoenas,
quas inciderunt expUcite vel impUcite, etjuraverint, deinceps fidem catho-
licam habere., etfideles fare sedi apostolicae, et 7iuUi deinceps haeretico vel
schismatico favere^ et credere^ quod non spectat ad Imperatorem., Papam
deponere, et alium creare^ sed hoc haereslm esse damnatam : et quod
nullum pro Imperatore habebunt, nisi per sedem apostoUcam probatum,
nee relictae (the widow) et liberis ijysius Ludovici favebimt, nisi cwn
Ecclesia reformentur^ et Carolo Romanorum Reg i per sedem approbato
parebunt ; ab hujusmodi sententiis et jioenis absolvas etc. (Cf. Kavnald.
ann. 1349 no. 15.) Visa autem forma hujusmodi dura omnibus dis-
plicente, aliqui consuluerunt, earn non accept andam esse per Regem,
sed occultandam, et pro alia forma Papae scribendum. Sed quia timer
erat, Basilienses non juraturos Regi, nisi reformarentur divina, rescrip-
tum oportuit exhiberi. Cum autem cives nee errores vellent fateri,
nee secundum formam jurare ; clerus autem, quasi poenitens quod
cessavit etsi non tam [leg. etiamtum^ occasionem quaereret celebrandi,
animo nunquam mandata similia receptandi : ecce comparuerunt Magis-
tri et Consules Basilienses coram Rege, et praedictis Episcopis ; — coram
quibus Chunradus de Berenvels, magister civitatis, nomine universitatis
vulgariter coram tabellione proposuit in haec verba : Domine Bamber-
gensis, sciatis, quod nee fateri nee credere volumus, quod quondam
dominus noster Ludovicus Rom. Imp. unquam fuerit haereticus. Quem-
cunque etiam nobis dederint Principes Electores, vel major pars ex eis,
pro Romanorum Rege vel Imperatore, ilium pro tali habebimus, etiamsi
nunquam Papam requireret : nee quicquam aliud faciemus, quod sit
contra jura Imperii quovis modo. Sed si habetis potestatem a domino
60 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A. D. 1305—1409.
laid upon Germany invalid.^^ They wanted no Emperor, to
serve the Priests, but one to drive them back within their original
Papa, quod vultis nobis remittere omnia peccata nostra, placet. Et
convertens se ad populum, dixit : datis mihi et Chunrado Monacho
potestatem petendi, ut absolvamini a peccatis vestris ? Qui dicebant :
placet nobis. Nee aliud pvocuratoriuin habuerunt. Qui duo milites
seorsum coram Secretario Papae, Joanne de Pistorio praesente, jui*a-
verunt secundum mandati formam, sicque relaxatis processibus divina
publice sunt reassumpta, civesque Regi solitum praestiterunt jurauien-
tum. — Civitates autem, praesertim Argentina, exasperatae fuerunt
propter formam hujusmodi. — Wben Charles came to Worms where
the Interdict had not been hitherto observed, the clergy received
absolution, and now refused to celebrate Divine service for the people :
but factus est tumultus, clausisque portis omnibus populus ad hospitium
Regis, ad quod Bambergensis confugerat, armatus accessit, ipsequeBam-
bergensis mandante Rege territo omnem clerum et populum Worma-
tiensem sine omni conditione et juramento absolvit. — Post haec Rex
ivit Moguntiam, ubi sub pacto, ne introduceret Gerlacum provisum
Papae, vel aliquas legi literas permitteret, honorifice est receptus.
^'•^ Daniel Specklin, civic-architect at Strasburg (f 1589), relates in
his CoUectaneis in usum Chronici Argent. MS. on the year 1350
(Job, Tauler by Dr C. Schmidt, Hamburg 1841, S. 53), that Tauler
and his two friends the Augustine monk Thomas of. Strasburg, and the
Carthusian Ludolph of Saxony, were dragged before the Emperor
Charles IV., when he came to Strasburg accompanied by several
Bishops, to answer for two works. During the Interdict they had
required all priests in a letter, to comfort the sick by directing their
thoughts to the death of Christ, which makes atonement for us all with
God. " Und kunte der Papst den Himmel vor armen Siindern, so
unschuldig im Bann waren, nit zuschliessen. Wer dann seine Siiud
beicht, die Absolution und das heilig Sacrament begerte, sollten sie ihra
solches reichen und ihn trosten, und war mehr uf Christi und seiner
Apostel Wort zu gan, denn uf den bann, welcher allein aus Neid und
weltlichem Ehrgeiz geschehe." In another pamphlet directed to the
clergy they had said, " dass zweierlei Schworter waren, ein geistliches,
welches ware Gottes Wort, das ander die weltliche Oberkeit, und hatte
keins mit dem andern zu thun ; diewil sie alle bede von Gott waren,
konnen sie nit wider einander sein. — Warum sollte den die Oberkeit
von Geistlichen verdammt werden, dan also wiirde Gott sein Werk
selbs verdammen. Wo aber ein weltlich Haupt siindigt, gebiirt dera
Geistlichen den Siinder auf den rechten Weg zu weisen mit grosser
Demuth, und Gott Dag u. Nacht mit Zahren anliegen, dass der Sunder
wiederum von seinem Weg uinkehre, zu wahrer Erkanntnuss seiner
Siinden komme : dan Gott nit den Dot des Siinders begert, sunder dass
er sich bekehr u. lebe. — Noch vil weniger gebiirte einem christllchen
Hirten, wan Einer des Bann schuldig, dass man unschuldige arme
Leut, die etwan den Schuldigen nit kennen noch gesehen haben, ja
ganze Lander, Stadt, Diirfer, alles ohn Unterscheid verbanne und ver-
CH. 1.— PAPACY IN 1378.— 1. POLIT. HIST. § 100. CLEMENT VI. Gl
limits.'*^ The Bavarian party raised up Giinther of Schwarzburg
damme. — Dass aber alle die dem Papst miissten Ketser sein, die ihme
die Fiiss nit vvoUten kiissen, oder dass solchs ein Artikel des Glauben,
und ein Abtriinuiger von der Kirclicn, welcher dui'ch ordentliche Wahl
der Churfiirsten sich ein Konig oder Keisser nennt u. sein Amt versehe,
auch alle die, als ihme von Gott verordneter Oberkeit Gehorsam leisten,
wider die Kirch siindigten u. Ketser waren, kunnte mit gbttlicher
Geschrift nit bcibrocht werden. Oberkeit ist ein Stand von Gott,
dem man in weltlichen Sachen solle gehorsamen, auch die Geistlicben,
es sey wer es wolle. Der Keiser ist die hoste Oberkeit, darum ist
man ihme Gehorsam schuldig ; regiert er nit recht, muss er Gott
Rechenschaft darum geben, un nit der arme Underthane. So wenig
als Gott von den — Underthane — wird Rechenschaft fordern, also wenig
kann man arme unschuldige^ Underthanen von wegen ihrer Oberkeit
bannen noch verdammen. Derhalben alle die den wahren christlichen
Glauben halten, u. allein an der Personen des Papst siindigen, sind
keine Ketser. — Daraus ist schliesslichen, dass alle, die in unrechtem
u, unschuldigen Bann sind, frey vor Gott sind, dann ilir Vermaledeiung
kehrt sich zur Benedeiung !" The Bishops condemned these doctrines,
and Tauler betook himself to Cologne. AVhen however in March 1350
Strasburg sent deputies to the Papal Court, to request entire release
from the Interdict, they were charged to promise nothing (Wencker
collecta archivi et cancellariae jura p. 155), " das wider das rbmische
Rich oder sine Recht oder sine Ehre, oder wider gemeinen Nuts, oder
wider unser oder unsere Stadte Recht, Freiheit oder Ehre in deheinen
Weg si."
^0 This feeling found its chief expression in the hope of the return of
Frederick II., which was now once more awakened with renewed
vigour (see Part 2. § 90. note 40) as Jo. Vitoduranus represents it,
p. 85, on the year 1348, his concluding year, and so from his own
immediate observation : In his temporibus apud homines diversi gene-
ris, immo cuncti generis multos valde assertissime vulgabatur, Impe-
ratorem Fridericum secundum hujus nominis ad reformandum statum
omnino depravatum Ecclesiae venturum in robore maximo potentatus.
Adjiciunt quoque homines praedicta sentientes, quod necesse sit eum
venire, si in niille partes secatus esset, immo si in pulverem per com-
bustionem redactus foret, eo quod divinitus sit decretum ita debere fieri,
quod immutari impossibile est. Secundum igitur istam assertionem
cum resuscitatus ad Impei-ii sui culmen reversus fuerit, puellae vel
feminae pauperi in matrimonio junget virum divitem, et e converse ;
moniales et sorores in saccule degentes maritabit, monachos uxorabit ;
pupillis, orphanis, viduis omnibus et singulis spoliatis res ablatas resti-
tuet, cunctisque faciet justitiae complementum. Clericos persequetur
adee atrocitei*, quod coronas et tonsuras suas stercore bevino, si aliud
tegumentum non habuerint, obducent, ne appareant tonsorati : reli-
giosos, qui denunciande processus papales contra eum, praecipue fratres
minores, ipsum de Imperio repulerant, de terra fugabit. Post resump-
tum Imperiura justius et gloriesius gubernatum quam ante, cum
62 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
to dispute the throne with him.*^ Charles was obliged to win
over his adversaries by concessions of every kind ;*^ he was even
exercitu copioso transfretabit, et in monte Oliveti, vel apud arborem
aridara (Mattb, xxi. 19) Imperium resignabit. The narrator indeed
calls this hope dementia magna et fatuitas : but that to him — a Fran-
ciscan— and so probably to a large part of the nation, the very thoughts
from which this expectation rose at that time, were far from strange is
clear from his poetical effusion p. 69 :
Ecclesiae capita nimis extant obtenebrata,
Delirant penitus Sathana delusa patenter,
Disceptant pariter, quod vigeat latius,
Primum Romanus Caesar, sed Papa secundum. —
Dimissis rebus caelestibus atque beatis
Contendunt regnis pro terrenis capiendis,
Schisniata quod dederat perniciosa satis.
Alter in alterius messem falcem male mittit :
Neuter jure suo contentari bene sentit :
Hinc pereant animae, vivere quae poterant. —
Rex Constantinus cum successoribus ejus
Si Papae regna tam pinguia non tribuisset,
Tunc humilis staret, simplicitate pia.
Hinc non immerito vox caelestis resonabat :
Nunc est in mundum virus miserabile fusum,
Unde perit concors Ecclesiae bonitas.
Sed quia dotavit Caesar nimis atque ditavit
Fertilibus terris Papas, ideo tumuerunt,
Et cupidi certant carpere plura bona.
Rex gliscit terras sibi cunctas suppeditari,
Multo plus Papa cupit ipsis praedominari.
Haec pestis saeva causata avaritia.
Ecclesiam nummus vilem fecit meretricera.
Nam pi'o mercede scortum dat se cupienti :
Nummus cuncta facit, nil bene justitia.
*i Alb. Argent, p. 145 — 152.
*2 Among tliese at this time were included also (Jo, Vitodur. p. 48)
relaxatio interdicti, dispensationes, absolutiones ab excommunicationi-
bus, suspensionibus, irregularitatibus conti'actis et ab aliis censuris
ecclesiasticis. Haec beneficia administrabant hominibus Praelati plures
in diversis partibus teri'ae Teutoniae, quibus Papa ea commisit. Hae
autem gratiae tantum impertiebantur hominibus Regi juratis a Prae-
latis. The sons of Lewis remained longest in excommunication : for
although the Emperor Charles so early as 1349 had concluded a treaty
with them (Buchholtz Gesch. d. Churmark Brandenburg ii. 430), still
the sentence rested upon them because of the injuries of the Bishopric
of Lebus, see Wohlbriich's Gesch. des ehemal. Bisthuras Lebus (Berlin
1829. 3 Th.) i. 444. Still, bow little the interdict was regarded in
CH. I.— PAPACY IN i:]78.— I. POLIT. HIST. § 100. CLEMENT VI. (^3
yielding enough to allow himself to be elected and crowned a
second time (July 1349.)^^
Meanwhile Joanna of Naples had sold the province of Avignon
to Clement (1348) to raise money for her war against Lewis of
Hungary.'** The Pope at last contrived that both parties should
recognise him as arbitrator : he decided in favour of Joanna, and
she mounted again her blood-stained throne (1351.)'*^
the March by clergy and laity one may see from the renewed Bull of
Excommunication of 14. May 1350 (in Buchholtz Bd. 5. Anhang S.
82.) Lewis the Koman, Elector of Brandenburg, was absolved in
1354 (Wohlbriick i. 490), the elder brother, Lewis, Duke of Bavaria,
in 1359 (Raynald. ad h. a. no. 7.)
*2 This was the case according to Heinricus de Rebdorf ad ann. 1349.
Olenschlager's Staatsgesch. S. 411, on the other side Pelzel in his
Kaiser Karl iv. 1, 266, denies this second coronation.
^* Joanna, unchaste in the highest degree, without waiting for the
Papal dispensation, so soon as 20. Aug. 1347 was married again to her
kinsman Lewis of Tarentum (see Jo. Villani xii. c. 98 in Muratori xiii.
976. Matth. Palmerius de vita Nicol. AcciajoH. Ibid. p. 1207); and
now, being driven from Naples by Lewis of Hungary, she came to
Avignon in search of help. Although she here persisted in declining
all examination as to the murder of her husband (Raynald. ann. 1348
no. 11) : nevertheless the necessary dispensation for her marriage was
included in that bargain : Tertia vita Clementis VL (Baluz. i. 292) :
Regina autem cum filio Principis Tarentini matrimonium propria aucto-
ritate contraxit, qui se secundo gradu consanguinitatis attingebant.
Tandem ad Romanam curiam venientes pro dispensatione obtinenda,
obtinuerunt. Ipsi veromultum gravati super expensis, non inveniebant
consilium de quo possent ad locum proprium [redire.] Quod dictus
Pontifex circumspectus et providus velut Argus advertens, tanquam
ille quem zelus domus Domini comedebat, opportunis exquisitis tracta-
tibus et cautis intermediis viis, civitatem Avenionensem — omni modo
juris meliori quo potuit emit a Regina praedicta pro pretio invicem
concordato. Et sic Regina et ejus socius per venditionem hujusmodi
pecunia redundanles simul in regnum redierunt. Matth. Palmerius p.
1208 : jura dominatus, quae Regina in civitatem populumque Avenio-
nensem habebat, Romano Pontifici vendidit, et ah eodem tunc primum
Pontifice Ludovicus titulos Regies accepit. The purchase money was
80,000 gold-florins, the documents of 9. June 1348 are in Bzovii ann.
eccl. ad h. a. no. 10. Leibnitii cod. jur. gent, i, 200.
*5 Matth. Villani ii. c. 24. c. 41. c. 65. Raynald. ann. 1350 no. 27.
1351 no. 32. 1352 no. 1.
04 THIRD PERIOD.— DIV. IV. -A.D. ir>or)— 1409.
§101.
INNOCRNT VI. fl8. DEC. 1352—12. SEPT. 1362.) URBAN V. (28 OCT. 1362
—19. DEC. 1370.) GEEGORy XI. (30. DEC. 1370- 27. .M.\RCH 1378)
Much knowledge of the state of the Church and Papal See
was indeed furthered and spread abroad by the Pope's contest
with LeAvis the Bavarian :^ but internally it was wanting in
harmony and chiefly in firm ground work, externally in concen-
tration and the sense of power and security. Accordingly during
this struiTii'lo men's higher convictions were not seldom disavowed
from political reasons, and the issue of this contest apparently
fulfilling the Pope's utmost expectations, taught the princes once
more, that the time was not yet come for a decisive struggle with
the Papal See. But on the other side the Popes also felt that
public opinion, the strongest support of their power, began to fall
away from them. Thus instead of that stubborn implacability
which Lewis the Bavarian underwent, we now find a mild
forbearance towards powerful offenders, such for instance as
Peter the Cruel, King of Castile,^ which, content with a shadow
of satisfaction, was ever ready for reconciliation.
^ Particularly in France. That the Pope had no power over princes
in secular affairs, was a maxim generally acknowledged in this country
since the time of Philip the Fair, and about 1370 at the command of
King Charles V. was proved at length by Raoul de Praelles, Conseiller
et Maistre de Requestes in the Tract, de potestate pontificali et impe-
riali seu regia (in Goldasti mouarchia i. 39.) Yet more remarkable is
the Somnium Viridarii de jurisdictione regia et sacerdotali (translated
into Latin in Goldasti monarchia i. 58, the French original is in the
Traitez des droits et libertez de I'eglise Gallicane ii. 1), dedicated
about the same time by an unknown author to King Charles V., in
which the encroachments of the clergy and the Pope are defended by a
Clericus and attackt by a Miles. The views of the latter, who even
(p. 79) represents the original equality of all Bishops, and the gradual
rise of the Papal power, quite in the style of Marsilius Patavinus (see
above § 99, note 15) are evidently those of the author, and are main-
tained with overwhelming proofs. The dreamer indeed at the end
leaves all to the decision of the Roman Church : illud credo, teneo et
firmiter profiteor, quod ipsa sacrosancta Eccl. Romana credit, tenet
atque profitetur : necnon et illud teneo et credo verum, quod ipsa duxit
statuendum in Extravaganti quae incipit Unam sanctam : but the
mention of the Bull Unam sanctam to a King of France seems almost
to indicate irony.
* Who indeed transgresst the law of God more than the Papal
CH. 1.— PAPA(JY IN 1378.— 1. I'OLIT. HJST. § lUl. INNOCENT \ I. Of)
In the States of the Church the Popes lost their influence,
partly because they were far away, partly because they were
foreigners, and the nobles seized on the highest power In Rome
for a short time they were brought under by the adventurous
Cola di Rienzi (1347) f a host of petty principalities grew up in
the provinces.'^ Innocent VI. sent thither at last the warlike
Cardinal Aegidius Albornoz, 1353, to reconquer the States of
the Church.^ Charles IV., who undertook his progress to Rome
in 1354, true to his former promises, contented himself with
interest. This monster, whose whole reign was a chain of shameful
deeds, soon after his marriage put away his wife Blanche, for the sake
of a courtezan Maria de Padilla(1353), then he had himself divorced from
her by two Bishops of the country, and married a third time (Ray nald.
1354 no. 21.) Now at last the Ban followed (ibid. 1355 no. 29) : as at
the same time some dangerous riots arose, Peter took Blanche back
again, but only to divorce her once more soon after (ibid. no. 31.) The
tyrant now heapt murder upon murder. The Pope only interceded in
behalf of Blanche with prayers and remonstrances (l^ayn. 1356 no. 38,
1357 no. TO), he threatened indeed more in earnest, when Peter con-
fiscated the property of certain Cardinals in his kingdom (ib. 1356 no.
40), but his chief effort was to rescue his vassal Peter of Aragon from
the overpowering might of Castile. A Legate negotiated a truce :
when Peter of Castile broke it, he was excommunicated (ibid. 1357 no.
9) : still the Pope continued to invite him as carissimum in Christo, to
peace with Aragon by a new Legate (ibid. 1359 no. 2.) Peter yielded,
that he might make war upon the Moors. He answered the Pope's
request that he would take his wife again, by saying that he had had
her poisoned (ibid. 1361 no. 6.) He soon broke the peace with Aragon,
and butchered the inhabitants of Calatajuba, a city of Aragon which
did not at once surrender. The excommunication pronounced by the
Legate on this account (ibid. 1362 no. 18) was quickly forgotten : and
Urban V. overwhelmed the tyrant with fulsome praise, when he offered
him his help against the mercenary robber-bands which threatened
Avignon (ib. 1365 no. 7), though all the Pope's endeavours to nego-
tiate peace between him and Aragon (ib. 1364. no. 18. 1366 no. 30)
remained fruitless
3 Cola di Rienzo u. s. Zeit, chiefly compiled from unprinted sources,
by Dr F. Papencordt, Hamburg and Gotha 1841,
* Compare Clement's VI. Bull of 16th July 1346 Etsi solertem
(Bullarium Rom. i. 302) against the civitates and singulares personae,
which civitates, castra et villas patrimonii b. Petri in Tuscia, eorum-
que dominium, superioritatem, advocationem, capitaneatum et jurisdic-
tionem non verentur diversis exquisitis coloribus occupare.
5 With regard to his enterprises see especially Matteo Villani from
lib- iii. c, 84 onwards. Schlosser's Weltgesch. iv. i. 408. 618. Papen-
cordt. S. 277.
VOL. IV. E
CC) THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A. D. 1305— 14()<i.
receiving in Italy the empty honour of two crowns, without
availing himself of the opportunity to restore their rights.'' So
that ecclesiastical general was able to brino; back the whole states
of the Ch arch to obedience without resistance. When, however, he
finisht his work (13(30) by wresting Bologna from the powerful
Bernarbo Visconti, ruler of Milan ;^ then he met with a foe, to
whom all fear of the Church and Papal see was as unknown^ as
to the mercenary bands, which at that time, by turns, served
the nobles in their wars, and pillaged on their own account.^
Urban V., indeed, moved by the most grievous complaints,
6 How the hopes of the Italians were disappointed in him see
Petrarchae epistt. 3 — 5 (in Goldast monarchia ii. 1350 ss.) Ep. III. :
Ergo tu Caesar, quod avus tuus innumerique alii tanto sanguine quae-
sierunt tantisque laboribus, sine labore adeptus complanatam apertam-
que Italiam, patens limen urbis Komae, sceptrum facile, iraperturbatuni
ac pacificum Imperium, inci'uenta diadeinata, — haec linquis, et — ad
barbarica rursum regna revolveris ? Non audeo clare tibi dicere, quod
mens resque exigunt, ne te verbo contristera, qui me et mundum facto
contristas tuo. — 0 si in ipsis Alpium jugis avus tibi nunc paterque fiant
obvii, quid dicturos putas ? — Profecisti eximie, ingens Caesar, hoc tuo
per tot annos dilate in Italiam adventu, et festinato abitu refers demum
istud ferreum, illud aureum diadema, simul ac sterile nonien Imperii.
Ep. IV : vereor ne — jam Pontifex Romanus Principem Romae esse
vetuerit, quod et fama loquitur^ et fuga Caesaris indicio est, qui non
cupidius Italiam petiit, quam reliquit.
7 Clement VI. in 1352 had been obliged to deliver over Bologna to
John Visconti, Archbishop and Lord of Milan, and his family for twelve
years (Raynald. ann. 1352 no. 7 ss.) The Legate wrested the town
by craft from Bernarbo before the expiration of this time (Matteo
Villani ix. 74 ss. Raynald. ann, 1360 no. 6 ss.)
8 Jacob. V. Konigshoven s. 203 represents Urban V. as complaining
to the Emperor Charles IV. " das er vor e er Bobest wart, eines moles
wert gesant zu den Herren von Meyelon und brohte den Briefe von
des Bobestes wegen. Dise Briefe gevielent den Herren von Meyelon
niit vvol. dovon hiessent sii disen Urbanum die Briefe essen, und dotent
ime ouch vile andere Smocheit, mid hiessent in balde enweg varn.
Dis muste Urbanus alles tun."
** Des grandes Compagnies au XI Vieme siecle par M. E. de Freville
in. his Bibliotheque de I'ecole des Chartes T. iti. (Paris 184 L 42) p.
258. Andre hist, politique de la monarchic pontificale au XlVieme
siecle p. 402. Schlosser's Weltgesch. IV. i. 392. 594. Urban V.
summoned aid against these bands which devastated the south of
France (Raynald. 1364 no. 15), but he was soon after obliged to buy off
one of them, which threatened Avignon, at a great price (Raynald.
1365 no. 7.)
cn. i.-PArAcv IX kith.— i. polit. hist. ^ loi. innocent vi. ^7
launclit his Ban, and had a crusade preaclit against him (13(58) :^°
but soon after he found it advisable to make peace Avith the
desperate Italian on equal terms (1364.)^^ Soon after the Papal
^" The Bull of 30. Nov. 1362, in which Bernarbo was cited, is full
of the most grievous charges (Raynahl. ad h. a. no. 12), e.g. Robertum
Archiepiscopum Mediolanensem, pro eo quod queiidam inonachum —
noluerat — ad ordinein promovere, ad suam praesentiam accedere com-
pulerat, oranique I'everentia Dei et officii pontificalis abjecta, eidem
Archiepiscopo serinonibus contumeliosis, multis ibidem praesentibus,
dixerat : Gcnuflecte ribalde (good for nothing fellow) ; et cum sic genu-
flexus existei'et, adjecerat : Nescis, puUrone (poltroon), quod ego sum
Papa et Imperator ac dominus in omnibus terris meis, et quod nee
Imperator, immo nee Deus jyosset in terris meis facere^ nisi quod vellem f
— ipsumque Archiepiscopum deinde post multa ignominiosa opprobria
sibi dicta in quadara camera recludi ausu sacrilege fecerat. — Per
civitates, castra, villas et loca, quae tenebat, fecerat etiam publics
proclamari, quod nullus — sub poena concremationis ad dicti praedeces-
soris (Innocentii VI.), seu etiam — apostolicae sedis legati curias
praesumeret accedere, aut inibi gratiam vel aliud impetrare, seu eidem
praedecessori, aut dicto legato de aliquibus — respondere, aut dare con-
silium, auxilium vel favorem; quodque absque ejus vel cnjusdam sui
familiaris Gerardoli nomine, . quem vulgus Papam nominat, licentia
nulla electio — seu provisio fieret in Ecclesiis ae Monasteriis : — aposto-
licas et legatorum apostolicae sedis ac inquisitorum haereticae pravitatis
literas et processus, ac etiam literas clausas, quae jam dicto praedeces-
sori et eisdem Cardinalibus — de diversis mundi partibus mittebantur,
aperirl, legi, et saepissime laeerari, eorumque latores capi et carceribus
raancipari. Besides according to Raynald's account the Pope com-
plains : varia crudelitatis genera a Bernabone in sacerdotes et viros
religiosos injuste exercita, alios in cavea ferrea flammis exustos, alios in
equuleo discruciatos, alios amputates capite etc. — eo etiam prorupisse,
ut Parmensem sacerdotem turrim conscendere, atque ex ea Innocentium
VI. et Cardinales anathemate defixos proclamare cogeret : ad suam
vero ac suorum satellitum avaritiam satiandam in bona ecclesiastica
adeo grassatum, ut plures sacerdotum vectigalibus exuti divina minis-
teria abjecerint etc. As Bernarbo disregarded the summons, he was
condemned 5. March 1363, Raynald. ann. 1363 no. 2: — velut haereti-
cum condemnamus, decernentes, — -eundem Bernabonem militari cingulo,
ac omnibus honoribus, — bonis et juribus suis universis et singulis fore
privatum, ac universis poenis — promulgatis adversus haereticos subja-
cere, et eum velut haereticum, et ab Ecclesia Dei praecisum ab omnibus
Christifidelibus evitandum. Cf. Matteo Villani xi. c. 41. The Bull
for the crusade appeared in July (Eaynald. 1. c. no. 4.)
'^ Raynald. ann. 1364 no. 3. Compare only the preamble of the
treaty of peace : In nomine Domini Amen. Suborta dudum inter
reverendissimum in Christo patrem et dominum, dominum Aegidium
Eplscopum Sabinensem A. S. L. nomine Romanae Ecclesiae occasione
vicariatus civitatis Bononiensis ejusque districtus et ex aliis causis, et
e2
08 THIRD PERIOD.— DIV. lY.— A.D. 1305— liOO.
Sec had to rue its dependence upon France for another reason,
England, out of hostility to this country, released herself from
her former tribute.^^ So Urban V. had reason enough to take
up his abode at Rome once more (1367.) But five French
Cardinals remained at Avignon,^'' and Urban was induced soon
after to return thither again in person (1370.)^'* Bernarbo Vis-
conti was thus again encouraged to invade the Papal territoiy.
Gregory XL indeed pronounced the anathema against both
magnificum dominum Bernabonem de Vicecomitibus Mediolan. gravis
et nociva dissensio, et deinde inter eandem Ecclesiam — et praefatum
dominum Bernabonem — guerva pestifera inde secuta quasi totam pro-
vinciam Lombardiae ac partes vicinas in discrimine posuerunt. Et
tandem pro bujusmodi guerra sedanda — intervenientibus invictissinio
domino, domino Carolo IV. — Imp. — ac serenirtsimis, dominis Joanne
Franciae, Ludovico Ungariae, ac Petro Jerusalem et Cypri illustribus
Regibus — partes ipsae super coneordia et pace bujusmodi eonvenerunt.
Among the conditions, according to Raynald's account, was, remissae
Inprimis acceptae illataeve injuriae ; thus all censures against Bernarbo
were revoked, and he was recognised in all his former honours. Ber-
narbo had indeed to resign to his powerful mediator, Modena aiid Ra-
mandiola in return for bis possessions in the territory of Bologna : but
the Pope was obliged to promise 500,000 gold florins in compensation.
^2 In 1365 Urban made application for this tax, w-hicb had been in
arrears ever since 1332 (Raynald. 13G5 no. 13.) Edward III. in
answer obtained a decision from his Parliament in 1366 (Kotuli Par-
liamentorum tempore Edwardi R. III. p. 290) : qe le dit Roi Johan
ne nul autre purra mettre lui ne son Roialme ne son Poeple en tide
subjection saunz [sans) Assent de eux, et come piert par plusours Evi-
dences, qe si ce feust fait ce feust fait saunz lour Assent, et encontre
son Serment en sa Coronation. Et outre ce, les Dues, Countes,
Barons, Grantz et Communes- accorderent et garanterent qe en cas qe
le Pape se afforceroit ou rien attempteroit par Proces ou en autre manere
de fait, de constreindre le Roi ou ses Subgitz de perfaire ce qe est dit
q'il voet clamer celle partie, q'ils resistront et contreesterront ove
toute leur peussance.
^^ As the fleet put to sea from Marseilles, the Cardinals who accom-
panied him called out in grief (Petrarchae rer, senil. lib. ix. ep. 2 to
Brunus, a Papal Secretary) : 0 malum Papam, o patrevi impium,
quonam terraruni viiseros filios rapit? non quasi ad Christian! tatis
unicam ac supremam arcem, urbem Romam, sed quasi Ctesiphontem aut
Mempbim Saracennrum in carceres traberentur.
^* As bedeclared to the Romans (Raynald 1370no. 19),excertiscausi3
non solum utilibus pro universal! Kcclesia, sed etiam urgentibus : but Pe-
trarch (rer. senil. lib. xiii. ep. 13) clearly points out the urgency of the
French Cardinals as the cause. Petrarch had written to the Pope soon
after hia arrival in Rome a letter of congratulation, in which Rome was
extolled far above Avignon (rer. senil. lib. ix. ep. 1). Now upon the
CU 1.— PAPACY IN 137S.— 1. POLIT. IlLST. g JOl. GKEGUKY Xi. (j'J
brothers Galeazzo and Bernarbo (1372).^^ But as at the same time
he closed the long struggle against the Aragonian rulers of Sicily,
by the recognition of Frederick III. as king of Trinacria,^^ he
gave his adversaries a fresh proof, that spiritual weapons were
not invincible in Italy. The cities of the Ecclesiastical States
also dissatisfied with the Pope, and opprest by their governors,
quickly asserted their independence again, and entered into an
aUiance with the Florentines and the Visconti (1375.)" Whilst
Charles IV. humbly recognized the rights lately usurpt by the
Popes over the empire,^® Gregory XI. was unable to re-establish
Pope's return, there appeared an Invectiva in F. Petrarcham (0pp. ii-
1060) written in praise of Avignon by an anonymous Frenchman,
which Petrarch answered in 1372 withan Apologia contra anonymi Galli
calumnias (1. c. p. 1068).
^5 Raynald 1372 no. 1 ss. With regard to the frightful cruelties
which Bernarbo practised in return upon the clergy of the Pope's obe-
dience, see the narration in another Bull in Raynald. 1373 no. 10. He
often said, quod ipse in terris, quas detinet, intendit esse Papa et etiam
Iniperator.
^^ Boniface VIII. in 1303 had granted the island to Frederick II.
only for his lifetime (See Part 2. § 59 note 30) : nevertheless Fre-
derick had his son Peter crowned as his successor (Raynald. ann. 1321
no. 40). Even Frederick was laid under Ban and Interdict as an ally
of Lewis of Bavaria (1. c. 1329 no. 88) : and these censures continued
under Peter II. (1337-42), Lewis (1355) and Frederick III. as reign-
ing in defiance of right, without accomplishing the end in view. Joanna
of Naples now concluded a treaty with Lewis (Raynald. ann. 1372
no. 5), and the Pope sanctioned it with certain alterations and addi-
tions (ibid. no. 7 ss.) Frederick and his issue male, was to hold the
island in fee with the title of King of Trinacria immediately from
Joanna, but secondarily from the Roman See as the superior et di-
rectus dominus ; both took the oath of fealty, to respect the freedom of
the Church, &c.
1^ Prima vita Gregor. XI. in Baluz. i. 434 : Eodem tempore coni-
raunitas Florentina contra dictum Gregorium Papam et Romanam
Ecclesiam insurrexit, doloseque et malitiose operata est, quod fere omnes
civitates et loca alia, quae ad dictam Ecclesiam in Italia pertinebant,
ei se confoederaverunt et coliigaverunt, in unumque convenerunt, ut
amodo excusso a se quocunque alio superior! vel domino, in sua liber-
tate viverent et permanerent ; factoque vexillo, in quo solum magnis
Uteris erat descripta Libertas, ordinaverunt magnam gentem armigeram,
quae cum vexillo hujusmodi dictae ligae adhaerere volentes confoveret,
resistentes vero vi et potentia ad eam sectandam comprimeret et arcta-
ret. Schlosser's Weltgesch. IV. ii. 358.
^^ He prayed the Pope's permission 6. March 137G, to have his son
"Wenceslaus chosen King of Rome, cum ad hujusmodi electionis cele-
brationem nobis viventibus procedi non valeat sine vestris beneplacito
70 THIRD PEKIOD.— DIV IV.— A.D. 1305—1409.
the unquestioned claims of the See in Italy, either by the
severest imprecations^'' or by his return in person to Eome in
assensu et gratia ac favore : and Gregory answered on 3. May : ut
electio praedicta modo praemisso hac vice dumtaxat valeat celebrari,
nostrum bencplacitum, assensum ac favorem et gratiani auctoritate
apostolica tenore praesentiuni impertiraur. See Raynald 1376 no. 13.
Leibnitii cod. jur. gent, mantissae P. ii. p. 260 ss.
^^ The Bull of Excommunication issued against the Florentines 31.
March 1376 (in Raynald. ad h. a. no. 1 ss.) gives fresh examples of
the measures which the Italians allowed themselves to take at that
time against the Church and the Pope. E.g. Inquisitoruni haereticae
pravitatis ofiicium in ipsius libei'a executione impedientes, statuerunt,
quod non possit in eorum civitate — et districtu contra haereticos nisi
certo modo procedi ; nee dicti inquisitoris familiares, nisi ad certum
numerum et habita licentia eorundera officialiinn temporalium arma
deferre valeant, ordinarunt. — Ipsius quoque inquisitoris carcerem, in
quo haeretici ponebantur, concitato tumultu populi totaliter destruxe-
runt, et inquisitorem qui tunc erat expulerunt : — ac etiam ordinarunt,
quod auctoritate literarum apostolicae sedis possessionem alicujus bene-
ficii ecclesiastici — nullus recipere audeat, nisi prius literae ipsae prioribus
et vexillifero dictae civitatis praesententur, et licentiam obtineant ab
eisdem ; ct quod quando clericus accusatur coram judice teraporali, vel
ab eo aliquid civiliter petitur, et allegat privilegium clericale, quod ex
hoc sit extra custodiam dictae civitatis, ita quod quilibet possit eum
impune oftendere et occidere : omnesque allegantes hujusmodi privile-
gium clericale in quodam libro seu chartulario describuntur, ut pateat
omnibus libera licentia ofitendendi eos et etiam occidendi. Et iusuper
dudum priores et vexillifer dictae civitatis Florentinae, qui tunc erant,
ac populus et commune supradicti, spiritu furoris accensi, quendam
Nicolaura monacbum in sacerdotio constitutum quibusdam sceleratis
viris, cum nullus officialis justitiae partium earundem de hoc se intro-
mittere vellet, torquendum dederunt, qui monachum ipsum, in suae
religionis et ordiuis clericalis vituperium, ad ostendendum eum fore
sacerdotem de novo radi feceruut, et eum in quodam curru posuerunt,
et cum tenaculis (hooks) igneis ipsius carnes evellentes, eas canibus
projecerunt : et sic eum per civitatem Florentinam praedictam, trans-
eundo etiam prope Ecclesiam cathedralera ad majus ordinis clericalis
vituperium, usque ad locum, vibi fures suspenduntur, deduxerunt :
ipsumque coram populo claraantem, quod a sibi impositis innocens erat
penitus et immunis, vivum sepeliri fecerunt atque mori. Afterwai'ds
it gives examples of the instigation of the Papal territories to rebellion.
Et a clero civitatis et dioecesis Florentinae et aliarum terrarum, quas
tenent, diversas pecuniarum summas importabiles, etiam omni hiimani-
tate prorsus abjecta, extorserunt : ac octo viros sceleratos, — quos publice
octo Sanctos appellant, ad rapiendum bona ecclesiastica deputarunt,
qui ecclesias, monasteria, et alia pia loca, eorumque personas bonis suis
spoliaut, et hujusmodi bona mobilia et immobilia vendunt et distrahunt
pro libito voluntatis. Et insuper dilectum filium Lucam de Florentia,
L'il. I.— PAPACY IN l;378.— !. POLPr. HIST, g lUl. CJPKGOKY XI. Jj
1377.^** He was obliged to forego his Papal sovereignty, and
open negotiations with his enemies f^ tliey were interrupted by
Ordinis fratrum Humiliatorum professorem, saci*ae theologiae magis-
trum, ad revelandum et declarandum quendam hominem, qui eidem
peccata sua, et inter caetera quaedam furta per eum comniissa confcssus
t'uerat, sigiUum confessionis frangere coegerunt : ac delude praefatum
hominem, cujus peccata fuerant revelata, suspend! et mori fecerunt.
Ad haec pi-iores artiura et vexillifer, — ac populus et commune civitatis
Florentinae venerabilem fratrem nostrum Lucam Episc. Narniensem,
apost, sedis Nuncium, quern specialiter ad partes dicti patrimonii
destinabamus, — injuiiosis, violentis et sacrilegis ausibus capere, et
captum aliquamdiu crudelissirao carcere detinere miserabihter prae-
sumpserunt etc. For these reasons, besides excommunication and
interdict, the following penalties were pronounced against the Floren-
tines : Et ne ipsorum temeritas transiret praesumptoribus in exemplum,
bona — quorumcunque Florentinorum, ubicunque consistentium, immo-
bilia — confiscavimus : et personas ipsorum omnium et singulorum,
absque tamen morte seu membri mutilatione, exponimus fidelibus, ut
capientium fiant servi, et bona eoruni niobilia quibuscunque fidelibus
occupanda. Then the remaining penalties of heretics were pronounced
against them, infamy, forfeiture of civil rights, disqualification of their
successors for honours and rank. On the result of this Bull see Prima
vita Greg. XI. in Baluz. i. 435 : Quorum occasione multi tarn in
Avinione quam aliis partibus collocati cum damnis et detrimentis
innumeris ad propria redire sunt compulsi. (According to Thomas
Walsingham de rebus Angl. the Florentine merchants in England were
reduced to slavery, and their property confiscated.) Ex quibus eorura
communitas ad cor minime reversa est, immo fortius in sua malitia
extitit indurata, continue pejora prioribus contra dictam Ecclesiam
procurando et machinando, libellos etiam diffamatorios, falsa tamen et
erronea continentes, contra statum ipsius Ecclesiae et personam dicti
Papae ubique transmittendo.
2'' St Birgitta (f 1373) had long before earnestly implored the Pope
to take this step (Kevelationum lib. iv. c. 139 — 143) : the same course
was now pursued by St Catharine of Siena (her letters to the Pope are
in the Lettere devolissime della b. vergine santa Catei'ina da Siena, in
Venetia 1562. 4. f. 1) ; she however strove in vain to mediate between
the Florentines and the Pope, because of the obstinacy of the former
(vita s. Catharinae written by Raimundus Capuanus her father confes-
sor, P. iii. c. 8 in Act. SS. April iii., 956.)
-^ The first unfortunate attempt was made in Florence by St
Catharine, who riskt her life on this occasion, vita S. Cathar. 1. c. p.
957. However, she gave out p. 958, se non posse a territorio illo
recedere, quousque pax esset praeconizata inter patrem et filios, sicque
dixit se habere a Domino in mandatis. The Guelph party prevailed
in the end, and peace was concluded soon aftor Urban's VI. accession.
Peace was ah-eady made with Galeazzo Visconti, and soon after
restored with Bernarbo.
72 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A. D. 1305—1400.
his death in 1378, but nevertheless soon afterwards restored
peace.^'
11. HISTORY OF THE ECCLESIASTICAL COXSTITUTON OF THE
PAPACY AT AVIGNON.
§ 102.
COMPLETION OF THE PAPAL CODE. COMP. PART II. § 60.
Clement V. caused the V. Libri Clementinarum, the last
authentic collection of Decretals, to be composed in 1313 from
the canons of the Council at Vienne, and his Decretals issued at
other times. ^ The constitutions which afterwards appeared
22 Gerson relates that Gregory XI. on his death bed warned the
bystanders (tract, de examinatione doctrinarum P. ii. consider. 3. 0pp.
i. 16), ut caverent ab hominibus, sive viris, sive mulieribus, sub specie
religionis loquentibus visiones sui capitis, quia per tales ipse seductus
(see note 20), dimisso suorum rationabili consilio, se traxerat et
Ecclesiam ad discrimen schismatis imminentis, nisi misericors provideret
sponsus Jesus. This was the view taken in France; the Romans on
the other hand pronounced the fact that Gregory had come to Rome
and died there, a miraculous dispensation to bring back the Papal See
to this place again (Baluzii notae ad vit. Pap. Avenion, i. 1224.)
1 Sexta vita Clementis V. (in Baluz. PP. Aven. i. 1 10) : Anno 1313,
12 Kal. April. — dictus Papa — in consistorio publico suas constitutiones
decretales, quas in Concilio Viennensi ordinaverat, publicari fecit, quae
hodie Clementinae vocantur : sed postea infirraitatepraeventus ad studia
generalia per eum transmissae non fuerunt, donee per suum successo-
rem executioni demandatae fuerunt. Clement indeed sent them to the
University of Orleans founded by himself (see Boehmer de Clementinis
§ ix..) But the fact that he did not send them to the other more
renowned universities is certainly surprizing, and, moreover, significant,
considering that he lived a whole year after their publication,
see Aventinus ann. Bojorum lib. vii. c. 15 § 18 : quod multa, quae
simplicitati christianae, libertati religionis imponerent (comp. above §
98 note 18), ibi continerentur, (Clemens) publicare supersederat, atque
animam agens aboleri jusserat. — Haec a Wilhdmo Occomensi accept.
In the year 1317 John XXII. first sent this collection to the
University of Bologna, which was held at that time to be the
principal guardian of Canon Law, see the Bull prefixt to the Clemen-
tines. The Clementines were soon plentifully commented on (see Lang
Gesch. und Institutionen des Kirchenrechts i. 264) ; their glossa
ordinaria is by John. Andreae (see Part ii. § 60. note 13.) Cf G.
C'H. I.— PAPACY IN 1378.— II. ECCL. CONST, g 103. USURP. 73
(Extravagantes)^ were kept quite distinct. The selection and
collection of these in use in the editions of the corpus juris canon,
consisting of 20 extravagg. Joannis XXII. in 14 chapters,^
and of 74 Extravagg. Communes in 5 books,^ derives its origin
from the edition of John Chapuis, Paris 1500.
§103.
ECCLESIASTICAL USURPATIONS OF THE POPES AT AVIGNON.
The idea of the Papal See, which had grown up in the period
previous to this, was indeed incapable of further extension (Part
II. § 61.) ; but now it was developed without remorse into all
its most obnoxious results, particularly by the Mendicant Friars,^
whose privileges, so often attackt, were only founded upon the
Papal supremacy.^ Their pitiful flattery did not even blush to
L. Boehmer diatr. de Clementinis in his Observatt. juris canon. Goett.
1791. no. i.
2 T. W. Bickell iJber die Entstehung u. d. heut. Gebrauch der
beiden Extravagantensammlungen des Corp, juris canon. Marburg
1825.
3 This is only a selection from this Pope's Decretals, which, however,
so early as 1325 was commented upon by Zenzelinus de Cassanis,
canonist at Toulouse, see Bickell S. 7 ft".
* In the earlier editions before Chapuis only a few Extravagantes
are found, with indefinite numbering and arrangement, Bickell S. 14.
ff. Chapuis collected them all from the better known editions extant
(communes i. e. tritae) Bickell S. 34, The earliest among them is a
constitution of Urban IV. in 1262, the latest, one of Sixtus IV. in
1483, the greater number are by John XXII. They are not all com-
mented upon ; the most distinguisht of the commentators belonging to
this period ai-e, Joannes Monachus, afterwards Cardinal, Guilelmus de
Monte Lauduno, Abbot at Poictiei-s, and Zenzelinus de Cassanis, canon
lawyer at Toulouse.
^ Compare the Augustine Augustini Triumphi Summa de potest,
eccl. above § 99 note 17, the Franciscan Alvari Pelagii de planctu
Ecclesiae libb. ii. ibid, note 18, the Dominican Petri Paludani (about
1330 Pati-iarch of Jerusalem -j- 1342) tract, de causa immediata eccle-
siasticae potestatis (publisht at Paris 1506), the Franciscan Rogeri
Connovii (or de Conway commonly called Chonoe, at Oxford) defensio
religionis mendicantium, immediately after 1357 (in Goldasti monarchia
ii. 1410.)
^ E. g. Augustini Triumphi Summa qu. 6 art. 1 : Utrum a Papa
possit appellari ad Deum? — Solus Papa dicitin- esse vicarius Dei, quia
74 THIRD I'EKIOD.— DIY. IV.— A. D. 1305—1409.
solum quod ligatur vel solvitur per eum, liabetur solutum et ligakun
per ipsum Doum. Sententia igitur Papae et sententia Dei una
sententia est, sicut una sententia est Papae et adjutoris ejus. Cum
igitur appellatio semper fiat a minori judice ad superiorem, sicut
nullus est major seipso, ita nulla appellatio tenet, facta a Papa ad Deum,
quia unum Consistorium est ipsius Papae et ipsius Dei, cujus Consis-
torli claviger et ostiurius est ipse Papa. Nullus ergo potest appellare
a Papa ad Deura. — Qu. 19 art. 1 : Utrum solus Papa sit sponsus
Ecclesiae ? — Papa, qui oblinet vicein Christi in tota Ecclesia, univer-
salis Ecclesiae sponsus dicitur. Episcopus vero dicitur sponsus suae
dioect'sis, presbyter autem suae parochiae. Nee tamen propter boo
sequitur, quod sint plures sponsi unius Ecclesiae : quia sacerdos sicut
minister cooperatur Episcopo tanquam principali, et simul omnes
Episcopi cooperantur Papa, et Papae Christo. Unde Christus, Papa,
Episcopus et sacerdos non dicuntur nisi unus sponsus Ecclesiae. Art.
4 : Papa succedit Cbristo in officio et universali jurisdictione, quia
Petrus in persona omnium summorum Pontificum recepit universalem
jurisdictionem a Christi. — Quantum ad officium et universalem juris-
dictionem Papa est Episcopus universalis Ecclesiae, sed quantum
ad personalemadministrationem singulariter est Episcopus urbis Romae.
Art. 5 : Utrum Papa possit immediate in qualibet dioecesi et parochia,
quod potest Episcopus vel sacerdos '? — Papa tenet locum Petri in
Ecclesia, Episcopi vero locum Apostolorum, Presbyteri vero locum
LXXII discipulorum. Absurdum autem videtur, quod Petrus non
potuisset solvere et ligare sine auctoritate Apostolorum vel discipulo-
rum, etiam in provinciis et parochiis eis deputatis, cum singulariter
Petro fuit dictum : dabo tivi claves, et ipsi non nisi per usum clavium
potestatem ligandi et solvendi haberent. Eodem modo absurdum est
dicere, quod Papa non possit solvere et ligare in dioecesi cujuslibet
Episcopi et parochia cujuslibet Presbyteri, vel absolutionem et liga-
tionem conimittere quibus placet. Potest etiam in provinciis et paro-
chiis eis deputatis omnia facere per seipsum, vel per commissionem,
quae ipsi Episcopi vel Presbyteri facere possunt, et adhuc amplius. —
Qu. 20 art. 3 : Utrum solus Papa habeat potestatem clavium ? —
Singulariter solus Petrus dicitur habere claves per immediatam com-
missionem, per immediatam derivationem, per universalem administra-
tionem. Per immediatam quidem commissionem, quia soli Petro, cujus
successor Papa existit, claves sunt commissae. — Per immediatam vero
derivationem, quia potestas clavium ab eo tanquam a capite in omnes
Praelatos Ecclesiae derivari debet. — Per vmiversalem autem adminis-
trationem, quia solus ips3 in tota Ecclesia universaliter Christi
Vicarius existit. — Qu. 64 art. 2 : sicut Apostoli missi sunt ad praedi-
candum non nisi praesupposita auctoritate Petri : — sic Episcopi
admittuntur et assmnuntur in partem sollicitudinis non nisi jjrae-
supposita auctoritate Papae, qui sicut dat eis auctoritatem exequendi
officium receptum sup r tanfa vel tali materia, si bene utantur,
ita culpa exigente, si commisso officio abutuntur, potest eos dicta
executione privare. — Qu. 65 art. 5 : non minoris auctoritatis est
Papa in tota Ecclesia, quam quilibet Episcopus in sua dioecesi,
itnmo majoris, cum in propria dioecesi Episcopus jurisdictionem non
ClI. 1.— rAl'ACY L\ 1378.— 11. ECCL. CON8T. g 103. USLKr. 75
exerceat nisi auctoritate Papae. Sed qnilibet Episcopus in propria
dioecesi potest et debet religiosos et alios idoneos viros ad sanctae prae-
dicationis ofScium assumere, qui vice ipsorum plebes Cliristi eis
coniniissas aedificent vcrbo ct exeuiplo, absque omni requisitione Pres-
byterorum, in quorum parochiis praedicant. — Ergo similiter Papa
potest et debet in tota Ecclesia aliqnos religiosos et idoneos viros ad
sanctae praedicationis officium ordinare, — qui in qualibet dioecesi et in
qualibet parochia — absque omni requisitione Episcoporuni et Presby-
terorum possunt praedicai'e, et alia spiritualia per sedem apostolicam
eis coinmissa administrare. — Alvari Pelagii de planctu Ecclesiae lib. i.
c. 6 : Papa super omnia, etiam generalia, concilia est, et ab ipso ipsa
recipiunt jurisdictionem et auctoritatem, et licentiam congregandi se.
c. 14 : Oinnis creatura per eum valet judicari, et ipse a nulla in
terris, etiam universali concilio. c. 17 : Plus potest Papa solus in iis,
quae non sunt contra capitulos fidei, et adjacentia eis, et sacramenta,
quam tota Ecclesia catholica, et concilia seorsum. c. 29 : ununi est
consistorium et tribunal Christi et Papae in terris. c. 58 : Sciendum
est, quod potentia summi Pontificis et Christi vicarii plena dicitur,
Primo quia ab hac potentia nuUus ad Ecclesiam militantem qualitercun-
que pertinens excipitur. — Secundo quia omnis potestas ad guberna-
tionem fidelium a Deo ordinata et bominibus data, sive sj^iritualis, sive
temporalis, in hac potestate comprehenditur. — Tertio quia omnis
potestas in Ecclesia ab hac potestate, derivatur, et ad eam ordina-
tur, — quia ipsa principium est et finis cujuslibet potestatis, et ideo
quaelibet potestas hmnana ei jure subditur. Quarto quia a nulla
potestate humana exceditur, vel supcratur. — Quinto quia nulla alia
potestate puri hominis limitatur, aut ordinatur, aut judicatur : sed
ipsa alias limitat, ordinat, et judicat. — Sexto quia ordine potes-
tatum, aut legibus ab ipso positis non coarctatur : potest enim
agere et mediantibus aliis potestatibus, et non mediantibus, quando
viderit expedire, quia ordinarius omnium est. — Potest etiam agere et
secundum leges quas ponit, et praeter illas, ubi opportunum esse judi-
caverit. — Merito ergo in summo Pontifice plenitudo dicitur existere
potestatis : unde et propter hoc dicitur potestas ejus esse sine nuraero,
pondere et mensura. — Est enim sine numero, quantum ad eos, qui ejus
potestati subduntur, qui quoad nostram notitiam sunt innumerabiles.
Est autem sine pondere, quantum ad locum : pondus enim est inclinatio
rei ad locum proprium et determinatum : haec autem potestas non
determinatur ad unum locum, vel ad unam Ecclesiam, sed ad oranes
prorsus Ecclesias in quibuslibet locis positis extenditur. Est sine
mensura, quantum ad actum et modum agendi, quia quodammodo
immensa est in agendo et in modo agendi. Unde sicut hornini Christo
datus est spiritus non ad mensuram Jo. iii. 34, caeteris autem datur
secundum aliquam mensuram donationis Christi Eph. iv. 7. Rom. xii. :
sic vicario Christi Pontifici summo data est potestas non ad mensuram
sed in quadam hamensitate ; aliis autem datur potestas secundum men-
suram aliquam participationis hujus immensae potestatis, Et cum sit
ipsa potestas vicarii Christi sine numero, pondere et mensura, imponit
tamen et determinat aliis potestatibus pondus, numerum et mensiiram.
76 THIKD PERIOD.— DIV, IV.— A. D. 1305— UUl*.
claim for the Popes almost divine honours.^ The dissenting
3 Augustini Triumphi qu. 9 ait, 1. Utrum Papae debeatur honor,
qui debetur Christo secundum quod Deus? Videtur :■— quia, honor
debetur potestati, sed una est potestas Christi secundum quod Deus et
Papae : quod probatur, quia potestas Christi secundum quod Deus est
peccata dimittere juxta illud Marc. 2 quis potest peccata dimittere nisi
solus Deus? istud autem convenit Papae, quia quodcunque Hgat vel
solvit super terram, est ligatum vel solutura in caelis. — Porro latria est
servitus soli Deo debita : — sed omnis servitus debetur Papae, ergo
honor, qui debetur Deo debetur sibi. — In contrarium est, quod honor,
qui debetur creatori, sine peccato idololatriae non debetur purae
creaturae. — R. Dicendum, — quod honor potest exhiberi Deo dupliciter.
Primo ratione communis potestatis, cum qua convenit cum creaturis
convenientia cujusdam analogicae univocationis. Convenit ergo creatori
et creaturae potestas et dominatio, et multa alia, ut bonitas, scientia et
justitia, quae attribuuntur Deo, tamen conveniunt creaturae, Deo quidem
essentialiter, creaturae vero participative et ministerialiter vel instru-
mentaliter : et ratione istorum quidam honor, et quaedam servitus
impenditur Deo, quae sine peccato potest exhiberi creaturae, ut thurifi-
catio et genuflexio et alia servitus, quae graeco nomine dulia appellatur.
Quaedam vero servitus Deo impenditur ratione ejus singularis majes-
tatis, — ratione cujus singulare genus servitii sibi exhibetur, quod latria
appellatur, — Sacrificium est ille singularis honor et ilia singularis
servitus, quae sic debetur Christo secundum quod Duus, non debetur
Papae, nee alicui purae creaturae, — Ad primum ergo est dicendum: —
in Christo secundum quod Deus invenitur dominatio, quae est summa
potestas, et ideo servitus summa sibi debetur, quae latria appellatur :
in Papa autem non invenitur nisi participative et ministerialiter etc, —
In Art. 3. it is proved that the same honour is due to the Pope as to
the Saints (honor Papae exhibetur ratione potestatis et auctoritatis :
verum quia potestas talis est ordinata potissime, quia est a Deo sibi
tributa, et quae a Deo sunt, ordinata sunt, sic dicit Apost. ad Rom, 13:
ideo includit talis potestas vitae sanctitatem et doctrinae veritatem. —
Propter quod licet honor sit sibi exhibendus ratione potestatis, non est
sibi subtrahendus honor, qui debetur Sanctis ratione sanctitatis et doc-
trinae veritatis.) And in Art, 4, the honour rendered to angels is
shown to be due to him (exhibebatur honor Angelis per Patres veteris
Testamenti, quia in eis repraesentabatur Deus per subjectfim creaturam
de aere vel undecunque visibiliter ab eis assumptam : sed longe melius
Deus repraesentatur per Papam, et quantum ad naturae conformitatem,
quia Dei filius nunquam Angelos apprehendit, sed semen Abrahae in
unitatem personae, et quantum ad officii potestatem, quia nulli Ange-
lorum concessit clavis ligandi et solvendi in caelo et in terra, sicut
concessit Petro et successoribus ejus). — Zenzelinus (1325) adds plainly
in his gloss to Extravag, Jo, xxii. tit, xiv, c. 4 in fine : Credere autem
dominura Deum nostrum Papain, conditorem dictae decretalis, sic non
potuisse statuere, prout statuit, haereticum censeretur. Thus the pas-
rage stands in the Lyonese editions of 1584 and 1606, and in the
en. I.— PAPACY IN 137H.— II. ECCL. CONST. § 103. USURP. 77
voices raised on the side of Lewis the Bavarian made no general
impression, and died away altogether when after Lewis' death,
the victory of the Papal "See was complete and decisive. In
France indeed under PhiHp the Fair, a sounder system had won
almost universal acceptation among learned men :^ however since
the Kings of France gladly allowed this extension of the Papal
power, now that it was always at their service, no resistance
found utterance amono; them.
In the new ecclesiastical usurpations with which the Popes of
Avignon struggled for the complete realization of their idea of
the Papacy, mean selfishness and low avarice together with open
disregard of the Church's wants were most odiously conspicuous.
There began in the Papal Court at Avignon a more prodigal and
voluptuous mode of life,^ whilst the rich revenues of the Popes
Paris editions of 1585, 1601, and 1612 : the word Deum is left out in
the later editions.
■* See part 2. § 62, note 27 compare above § 101. note 1. This was
chiefly displayed in the disputes between the University of Paris and
the Mendicant Fi-iars, see below § 112. note 3.
^ Francesco Petrarca (-}- 1374) who lived a long time at the Papal
Court in Avignon, gives a hideous description of its corruption in his
confidential letters to his friends (Epistolae sine titulo.) In Ep. 8
(0pp. ii. 719) he calls Avignon the third Babylon and the fifth Laby-
rinth : quam juste autem, qui noscere cupit, hue properet. Non hie
career borrendus, non tenebrosae donius error, non fatahs urna huniani
generis fata permiscens, denique non imperiosus Minos, non Minotaurus
vorax, non damnatae Veneris monimenta defuerint : sed remedia, sed
amor, sed caritas, sed promissorum fides, sed aniica consiHa, sed fila
perplexum iter tacita ope signantia, sed Ariadna, sed Daedalus. Una
salutis spes in auro est, auro placatur rex ferus, auro ininiane monstrum
vincitur, auro salutare lorum texitur, auro durum limen ostenditur,
auro vectes et saxa franguntur, auro tristis janitor mollitur, auro caelum
panditur, quid raulta ? auro Christus venditur. Comp, Epist. 14 and
15, especially Epist, 16 : Omne bonum ibi perditur, sed primum
omnium libertas, mox ex ordine quies, gaudium, spes, fides, caritas,
animae jacturae ingentes, Sed in regno avaritiae nihil damno adscri-
bitur, modo pecunia salva sit. Futurae tibi vitae spes inanis quaedam
fabula, et quae de inferis narrantur fabulosa omnia, et resurrectio carnis
et mundi finis et Christus ad judicium venturus inter naenias habentur.
Veritas ibi dementia est, abstinentia vero rusticitas, pudicitia probrum
ingens : denique peccandi licentia magnanimitas et libertas eximia, et
quo pollutior eo clarior vita, quo plus scelerum eo plus gloriae, bonum
nomen coeno vilius, atque ultima raercium fama est. — Taceo haeredi-
tatem Simonis, et illam haeresis speciem, non ultimara, Spiritus sancti
dona mercantium, Taceo mali illius avaritiam matrem, quae idolorum
78 TflIRD PERIOD.— DIV. IV.— A. D. i;;05— 1409.
andtheii' curia drawn from the States of the Cliurch, were partly
uncertain, partly in abeyance. Thus the Popes of Avignon were
obliged to discover for themselves and their courtiers fresh
resources elsewhere. The want was quickly supplied, but now
follow^ed insatiable avarice, and the most intolerable oppressions
were set on foot in the Church : The proceeds were sometimes
treasured up at Avignon, sometimes misspent on the political
aims of the Pope, sometimes squandered.
servitus ab Apostolo dicta est. Taceo utriusque pestis artifice.s, et
concursantes Pontificum thalanns proxenetas. Taceo crudelitatem
huinanitatis immemorem, et sui ipsius obb'tam insolentiam, atque illos
vanis flatibus tensos utres. Taceo denique ilia prodigia, — quorum
moesta nimis et severa narratio : ad ridicula simul atque odiosa festino.
Quis enim oro non irascatur et rideat illos senes pueros coma camlida,
togis amplissimis, adeoque lascivientibus animis, ut nihil illuc falsius
videatur, quam quod ait Maro : Fr'igidus in Venerem senior f Tarn
calidi, tamque praecipites in Venerem senes sunt, tanta eos aetatis
et status et viriura cepit oblivio, sic in libldines inardescunt, sic
in omne ruunt dedecus, quasi omnis eorum gloria non in cruce
Christi sit, sed in comessationibus, et ebrietatibus, et, quae has sequuntur
in cubilibus, impudicitiis : sic fugientem manu retrahunt iuventam,
atque hoc unum senectutis idtimae lucrum putant, ea facere, quae
juvenes non auderent. — Mitto stupra, raptus, incestus, adulteria, qui
jam pontificalis lasciviae ludi sunt : mitto raptarum viros, ne mutire
audeant, non tantum avitis laribus, sed finibus patriis exturbatos,
quaeque contumeliarum gravissima est, et violatas conjuges et externo
semine gravidas rursus accipere, et post partum reddere ad alternam
satietatem abutentium coactos. Quae omnia non unus ego, sed vulgus
novit, etsi taceat, quamvis ne id ipsum taceat jam major est indignatio
quam metus etc. Several of Petrarch's eclogues are satires on the
Papal Court (Ginguene hist, liter, d'ltalie T. 2, Paris 1811, p. 477).
Thus in the sixth Pamphilus (i e. St. Peter) sternly rebukes Mition
(Clement VI.) for his course of life : in the Seventh Mition converses
with the nymph Epy (Epicurea, i.e. Avignon), she represents the
Cardinals one after another in dark colours. — cf. De ruina Ecclesiae
(with the title de corrupto Eccl. statu in the earlier editions, written in
1401, but not as is commonly believed by Nic. de Clemangis, see Nic.
de Clemanges, these par A. Miintz, Strasbourg et Paris 1846, p. 66)
c. 42, in V. d. Hardt Concil. Constant. 1. iii. 45 : Ex illo plane suam
cladem imminere praenosse debuit (Ecclesia), ex quo propter suas forni-
cationes odibiles Romuli urbe relicta Avinionem confugit. Ubi quanto
liberius, tanto apei'tius et impudentius vias suae simoniae et prostitu-
tiones exposuit, peregrinosque et perversos mores, calamitatum induc-
tdres, in nostrara Galliam invexit, rectisque usque ad ilia tempera
moribus frugalibus disciplina instante, nunc vero luxu prodigioso
usque adeo solutam, ut merito ambigere possis, utrum res ipsa audita
mirabilior sit, an visa miserabilior.
('II. I.— PAPACY IN 1378.— II. EVVJ. CONST. ^ 10:',. I'llOVISIONS. 79
Amongst the new Papal usurpations the most disgraceful were
the extended reservations of ecclesiastical offices, in consequence
of which even bishoprics and parishes were now granted in com-
mendam, or bestowed upon unfit persons. Clement V. had
already reserved to himself several churches, to which indeed in
France he was obliged to appoint according to the King's plea-
sure,^ granted many benefices in commendam,^ and ch'ew upon
« Thus writes Clement in 130G to Philip (Baluz. PP. Aven. ii. 65) :
De Ecclesiis vero, de quibus nobis tua Serenitas scripsit, scire te volu-
mus, quod nos earura provisiones hac vice nobis duximus reservandas.
Quibus Ecclesiis de personis Deo, nobis ac tibi gratis et Ecclesiis ipsis
utilibus curabirnus — providere : and accordingly Philip thanks him, p.
87, for the promotio per uberem gratiam clenientiae vestrae facta de
dilectis et fidelibus clericis nostris. The Pope at length wearied of
acting only as the King's instrument, and when Philip required him in
1309 to grant the Archbishopric of Sens to the Bishop of Cambray, he
wrote to him, p. 14.5 : considcrantes attentius, quod super translatione
hujusmodi per alium modum non poteramus decenter satisfacere votis
tuis, provisionem ipsius Ecclesiae Senonensis, quamvis reservationes
hujusmodi menti nostrae displiceant, prout nosti, hac vice dispositioni
nostrae — duxinuis reservandam : — tuam Celsitudinem exhortantes, ut
nos super similibus reservationibus faoiendis, quae nostrae voluntati
redduntur contrariae, saltern absque magna causa non infestes.
^ On 20th Febr. 1307 Clement Issued a constitution (Extrav. comm.
lib. iii. tit. ii. c. 2. Raynald. 1307 no. 28), in which he states that in
the beginning of his reign he had granted benefices in Commcndam out
of deference to secular and ecclesiastical dignitaries : ad eorum impor-
tunas et multiplicatas precum instantias nonnuUis clericis — patriar-
chales, archiepiscopales et episcopales Ecclesias ac monasteria — sub
comraendae vel custodiae, seu curae, vel guardiae, aut administrationis
titulo — duximus— committenda. Super iis autem, an tales videlicet et
tantas gratias per nos fieri decuisset, variorum et arduorum negotiorum
multiplicitate distracti usque ad tempus, quo infirmitate satis periculosa
nos iis diebus Deus, visitavit omnipotens, nequivimus plenarie cogitare.
Verum in debilitate ipsius aegritudinis constituti, et a negotiorum
utcumque discussione semoti, ad haec sub diligenti examine direximus
aciem nostrae mentis, demumque prospeximus evidenter, quod Eccle-
siarum et monasteriorum eorundem cura negligitur, bona et jura dissi-
pantur ipsorum,ac subjectis eis personis et populis spiritviallter plurimum
et temporaliter derogatur. — Volentes opportunum et debitum in hac
parte remedium adhibere, omnes et singulas commissiones hujusmodi
per nos — factas quibuscunque cujusvis ordinis, dignitatis, aut sta-
tus, si etiam s. Romanae Ecclesiae Cardinalibus — factae noscantur,
auctoritate apostolica — cassamus et annullamus. But how little this
constitution came into operation was manifested at the Council of
Vienna 1311. Guil. Durantis complains in his work written at that
80 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305— 1409.
himself the charge of simony.^ But his successor John XXII.
proceeded in a still more shameful manner. While he found it
unnecessary to announce his will otherwise than by a verbal
declaration to his Chancery,^ he extended the former reservation
time de modo celebrandi generalis concilii (comp. Part 2, §. 62 note
28) P. ii. tit. 21 : domini Cardinales in grave animorum ipsorum peri-
culum et universalis Ecclesiae dispendium raulta millia florenorum —
sibi et multis pestifera adinventione super Ecclesias etiam parocbiales
et curatas faciunt cuniulari, et Ecclesias etiam cathredrales et ultrama-
rinas sub diversis coloribus commendari, et certas sibi solvi ab illis, qui
eorum promoventur auxilio, pensiones, quae numquam in Romana.
Ecclesia moriuntur, sed ab uno Cardinali in aliura vel in ejus vel domini
Papae propinquum vel nepotem detinentur. Ex quibus sequitur, cum
sibi vindicent universa, infelix quod Clericus, qui dc praedictis bene-
ficiis sustentari et eis personaliter deservire debuerat, mendicat in
plateis. — Ex hac peste etiam noviter introductum est contra jura, quod
Prioratus Conventuales, et alia beneficia ecclesiastica, consueta regi
per Monachos et alios Regulares, domini Cardinales — sibi et suis
faciunt assignari, quanquam non efficiantur Monachi. — Ex quibus
in dictis Prioratibus et beneficiis Regularium periit in totum regu-
laris observantiae disciplina, cum non sit inter eos, qui corrigat etc.
A Bishop brougbt similar complaints before the Coixncil (Raynald 1311
no. 59) : Quia multi vita et moribus detestabiles de diversis mundi
partibus ad sedem apostolicam concurrentes — beneficia cum cura, vel
sine cura quotidie impetrare noscuntur, — et a Praelatis veneranter
instituti vel admissi ita detestabilem vel deformem vitam ducunt, quod
ob hoc Ecclesiae destruuntur; — Praelati non possunt hodie bonis per-
sonis de beneficiis — obstante numerosa multitudine clericorum impetran-
tium providere. — -lieu mittuntur ad Ecclesias vel personae inutiles,
peregrinae linguae, barbarae nationis ; vel si sunt bonae personae et
utiles, nunquam in eisdem resident Ecclesiis, sed in Romana curia, aut
Regis aut Principum curiis commorantes per privilegia fructus benefi-
ciorum percipiunt, qui eisdem Ecclesiis de nihilo serviunt. — Cum tarn
secundum jura divina quam humana singula ecclesiastici juris officia
sint singillatim singulis committenda peraonis ; — hodie — una persona,
aliquando minus idonea, quatuor vel quinque in diversis Ecclesiis
obtinet beneficia, — quinimmo decern vel duodecim — et aliquando plures,
sicut vidi, Heu aliquando una persona tot obtinet dignitates, persona-
tus vel officia, quod ex eis posset quinquaginta vel sexagintaexercitatis
et literatis personis sufficientissime provider!. — Quid autem de pueris,
qui omni discretione carentes — tot obtinent dignitates et beneficia, re-
feram, nescio etc.
® Jo. Villani ix. c 58 : quc?ti fu huomo molto cupido di moneta e
simoniaco, che ogni beneficio per moueta in sua corte si vendea, e fu
lusurioso, che palese si dicea che tenea per amica la Contessa di Pala-
gorgo, bellissima donna. — E lascio i suoi nipoti e suo lignaggio con
grandissimo e innumerabile tesoro.
^ Just as he publish! his " Processus" by posting them on the church
CH. I.— PAPACY IN 1378.— II. ECCL. CONST. § 103. I'lIOVISIONS. gj
of benefices falling vacant in curia/" reserved to himself the most
lucrative stalls in all foundations/^ and all churches in Upper
doors at Avignon, see above § 99 note 7. — Baluz. PP. Avon, i.,
722 contributes the following remarkable documents : Anno Dom.
MCCCXVI. 17. Kal. Oct. Lugduni sanctissimus pater et dominua
Johannes P. XXII. pontiticatus sui anno prime reservavit suae et sedis
apostolicae collationi omnia beneficia ecclesiastica, quae fuerunt c-t
quocunque nomine censeantur, ubicunque ea vacare contigerit per
acceptationem alterius beneficii praetextu gratiae ab eodem domino
Papa factae vel faciendae acceptati ; mihique Gaucelmo Vicecancellario
auo praecepit in praesentia magistri Petri Fabri, quod haec ad memo-
riam redigerem in scripturam. This is the first trace of the notorious
Papal Chancery rules (Regulae cancellariae.) Comp. Gesh. d. rom.
Kanzleiregeln, in Le Bret's Magazin f. Staaten- u. Kirchengesch. ii.
605. iii. 1.
^^ By the Decretal Ex debito (Extravagg. comm. lib. i. tit. iii. c. 4)
in the year 1316 ; this is only a further development of that decree in
Chancery note 9. Hujusmodi autem sedes, monasteria, ecclesias, ct
alia praefata beneficia ecclesiastica per mortem vel depositionem ac
privationem eonmi, qui ea obtinerent, per electionum cassationem, —
quorumlibet provisionem, translationem — vacare apud sedem intelligi-
mus praelibatam. Episcopales insuper vel alias dignitates — fratrum
nostrorum s. Rom. Eccl. Cardinalium apud dictam sedem pei* eorum
obitum vacare censemus, sive inibi, sive alibi, ubicunque ipsas migrare
contigerit de hac luce, Et hoc idem in dignitatibus et beneficiis
quibusHbet — ofificialium nostrorum, videlicet vicecancellarii, ejusdem
Ecclesiae Camerarii, notarlorum, auditoris contradictarum, corrcctorura,
scriptorum literarum, ac poenitentiariorum nostrorum, nee non abbre-
viatorum curiae Romanae locum sibi volumus vindicare. On these
principles, in the year 1317, by the decretal Execrabilis (Extravagg.
comm. iii. tit. 2, c. 4) he opened the way for himself to the disposal of
numerous places ; in this, after several censures on the prevailing
avarice of all pluralists (Cardinalibus tamen s Rom. Eccl. — ac Regum
filiis — exceptis) he commands them to choose one beneficium cum cura,
and one sine cura, but to resign all the rest. Quae omnia et singula
beneficia vacatura — vel dimissa nostrae et sedis apostolicae disposition!
— reservamus.
^^ Jo. Villani xi, c. 20 (Papa Giovanni) infino I'anno 1319 puose le
riservazioni di tutti i benefici collegiati di Christianita, e tutti gli volea
dare egli, dicendo il facea per levare le simonie. E. di questo trasse e
raguno infinite tesoro. Et oltre a cio, per la detta reservatione quasi
raai non confermo elettione di niuno Prelate, ma promovea uno Vescovo
in uno Arcivescovado, e al Vescovado del Vescovo promosso promovea
un minore Vescovo, e allora avenia bene sovente, che d'una vacazione
d'uno Vescovado grande, o Arcivescovado, o Patriarcato faceva sei o
piu permutazioni ; e simile d'altri benefici ; onde molte e grandi provi-
sion! di moneta tornavano alia camera del Papa.
VOL. IV. F
82 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
Italy,^^ without regard to any isolated resistance.^^ The treasures
left behind him after his death testified to his way of procedure
with regard to appointments.^* The conscientious Benedict XII.
revoked the grants in commendam,^^ and only confirmed the
1- The Bull of 30. July 1322 is in Raynald. 1322 no. 4, quoted at
length in Ugbelli Italia sacra iii. 185: Statu Ecclesiarura, necnon —
monasteriorum — tarn in terris Italiae Ecclesiae Romanae immediate
subjectis, quam in patriarchatu Aquilejensi, nee non Mediolauensi,
Ravennate, Januensi et Pisana provinciis consistentium, quas et quae
— malitia temporis in eorum provisionibus variis noscitur discriminibus
subjecisse (see § 99 note 4), nostrae mentis obtutibus occurrente ; ac
propterea simiiibus in posterum obviare periculis, donee — sublata pro-
cella temporis impaeati, eisdera Ecclesiis — plena in eligendo securitas
ministretur, sollieitis affectibus cupientes ; provisiones omnium patriar-
chaliuni, archiepiscopalium, episcopaliura, et aliarum quarumlibet
Ecclesiarum collegiatarum, nee non abbatiarum, monasteriorum,
prioratuum et aliorum quorumcunque piorum locorum saecularium et
regularium — consistentium in patriarchatu et provinciis supradictis, —
vacantium, — disposition! et ordination! nostrae et sedis apostolicae —
usque ad ejusdem sedis beneplacitum — reservamus.
'■^ Thus the Kings of Castile and Portugal complained to the Pope
(Raynald. ann. 1330 no. 44) that, whereas formerly the native clergy
had rendered them considerable assistance in the wars with the Moors,
nuncistis (indigenis) exclusis pariter et contemptis alienigenae, qui nee
zelo fidei, nee devotione aliqua ad praemissa invitantur, sed de imbur-
sanda pecunia, quam de ipsis beneficiis percipere possunt, ad alias
transferendi partes, continuam gerunt sollicitudinem, eisdem Ecclesiis,
monasteriis, personatibus, dignitatibus sunt praelati. Quare suppli-
cant iidem Reges humiliter etinstanter, quatenus praemissis alienigenis
ad alia beneficia in aliis partibus translatis de praelatiis, personatibus
etc. per eos detentis indigenis regnorum praedietorum dignetur eadem
sanctitas providere. A more powerful resistance was offered in Ger-
many : Heinricus de Rebdorff ad ann. 1333 : In Alemania magnum
Echisma est in clero et populo, ex provisionibus sedis apostolicae ad
episcopales et solemnes praelaturas et alia beneficia, quas idem Lud-
wicus in odium sedis apostolicae fortiter impedivit.
^* According to Jo. Villani xi. c. 20, who appeals on this point to
the testimony of his brother, a merchant at Avignon, who had heard
the fact from the Papal treasurer, he amast 18 millions of gold
florins in sterling money, and 7 millions in treasure. But over and
above this, the members of his curia also had acquired much wealth,
cf. Quinta vita Benedict! XII. (Raluz. i. 232) ; temporibus retroactis,
quando per Papam gratiae seu supplicationes gratiarum signabantur,
ipsae supplicationes praesentabantur per Camerarios domini Fapae aut
per alios de ipsorum mandato, unde frequenter quaestus illieitos ab eis
fieri contingebat.
^^ Secunda vita Bened. XII. (Baluz. i. 214) : Praelatos omnes ad
eorum Ecelesias redire coegit, volens eorum ambitiosis pravitatibus
CH. I.— PAPACY IxN 1378.— II. ECCL. CONST. ^ 103. PROVISIONS, g^
reservations of his predecessor,^^ with a view to fill up again
the ecclesiastical posts with worthier appointments.*^ However,
he could win no respect for himself and his principles among the
members of his curia. *^ Clement VI., a Pope of exactly opposite
character, was the rather chosen after his death : treading in the
obviare ; et commendas Ecclesiarum, praeterquain dorainis Cardinalibus
factas, expecfationes omnes secundum formam juris canonici i-evocavit,
et fugavit realitcr simoniam.
^'' In the year 1335 he confirmed the constitution Ex debito (see note
10) by the Bull Ad regimen (Extravagg. comm. III. ii. 13.)
*^ Prima vita Benedict! XII. (Baluz. i. 209) : Quantum in ipso fuit,
dedit operam efificacem, ut in beneficiis, dignitatibus, et praelaturis sue
tempore vacantibus ponerentur et praeficerentur bonae et honestae
personae, — ac sufficientes in literatm-a, ac maturaein moribus, essentque
aetatis provectae, juxta — qualitatem beneficiorum, — ad quae — essent
assumendae. — Et in hoc muUotiens se decipi formidavit. Et ob hoc,
antequara provideret de talibus suae dispositioni reservatis, inquirebat
summa cum diligentia de meritis et sufficientia illorum, qui ad hoc sibi
nominabantur. Et cum eos non reperiebat juxta gustum suum bene
idoneos et sufficientes, potius volebat, quod vacarent et remanerent in
manibus suis, quam si aliter provideret. Propter quod suo tempore
multa beneficia, dignitates, et praelaturae quamplures diutius in vaca-
tione permanserunt. Dicebat enim, quod melius et securius erat, quod
vacarent, quam si haberent malos vel minus idoneos praesidentes. Ipse
enim de suis consanguineis vel propinquis exaltandis vel promovendis
nullatenus curavit.
^^ Octava vita p. 240 : Huic donuno Benedicto maxime insitum
cordi fuit, clericos et religios;rum ordinum professores et status i-efor-
raare, et, ut dicatur verius, infirraare. Paucos enim vel nullos bonos
credebat, et omnes a via mandatorura doraini et conciliorum semita
declinasse dicebat. — Hie dominus Benedict us Papa a varus, durus et
tenax, in conferendis gratiis remissus, tardus et negligens in provi-
dendo statum Ecclesiarum supra modum fuit ; et in excusatione
duritiae suae paucos ad haec dignos vel sufiicientes dicebat. Omnes
dominos Cardinales fore deceptores sui credebat. Raro supplicationes
ipsorum recipere volebat, ipsosque non modicum suspectos babebat.
Ordines mendicantium supra modum per facti evidentiam exosos
babebat. Paucos vel nullos de ipsis ordinibus ad praelationes promo-
vebat. Dissensiones eorum libenter audiebat, et subditis contra Prae-
latos favere videbatur mirabiliter. After his death the following
verses were made upon him (Septima vita p. 240) •.
Iste fuit Nero, laicis mors, vipera clero,
Devius a vero, cuppa (barrel) repleta mere.
(comp. § 100. note. 1.)
F 2
84 THIRD PERIOD.— DIV. IV. A.D. 1305—1409.
footsteps of John XXII., he arbitrarily disposed of the Benefices
of all countries^^ chiefly in favour of his own nephews, and the
members of his curia f'^ he was also addicted to secular pomp.
Innocent VI.^^ and Urban V.^^ returned indeed to a worthier
^^ Prima vita dementis VI. in Baluz. i. 264) : Ilabuit banc buma-
nitateni — ac liberaUtatem genevaliter ad omnes ad ipsum recurrentes,
— quod nunquam vel raro aliquem a se emiserit sine consolatione reali
aat verbaH, saepins tamen ad rem, quam ad verba intendens. — Suoa
fratres, nepotes,— compatriotas et servitores valde dilexit. Plurimos —
in altis et magnis praclaturls et dignitatibus sublimavit, multos veroin
inferioribus beneficiis fere ubique terrarum existentibus collocavit.
Tertia vita (Baluz. i. 284) : volens pauperibus clericis universis de eo
quod gratis acceperat gratis dare, bullam gratiae suae clementer
aperuit, ut infra duorum inensium spatiura (anno 1342) de suae cle-
mentiae plenitudine gratiam pro gratia cuncti reciperent. — Eadem
aestate pontificatus sui prima, cunctis Ecclcsiis cathedralibus, colle-
giatis et aliis, quas praedecessor ejus immediatus, zelo foi-sitan justitiae,
reetoribus viduatas dimiserat, — Episcopos et rectores restituit, — quam-
vis lucide nosceret, quod proventus non modicos apostoHcae camerae
defalcabat. — Labia mea laudabunt te, in Clemente VI. clementiara,
quae per ejus praedecessorem rigorose retenta, misericordiae liquore
condita dispergens omni petenti se tribuit gratiosara etc. — Quinta vita
p. 310: Qui cum eodem anno (1342) circa Pentecosten faceret gratias
generales, in Avinione tanta convenit multitude clericorum volentium in
gratia pauperum impetrare, quod numerus clericorum pauperum tunc
in examinationibus diocesium per universum orbem fuit computatus ad
centum millia clericorum, prout ego personaliter ibidem tunc existens
veridicorum relatione intellexi. Hie Papa cum in principio sui ponti-
ficatus faceret reservationes abbatiarum et praelaturarum, electiones
conventuum et capitulorum irritas habens ; et super boc sibi fuerit
intimatum, quod hujusmodi reservationes a suis praedecessoribus mini-
me fuerint factae, ipse fertur respondisse : Praedecessores nostri
nesciverunt esse Papa. These reservations seem to have been made
by decrees in Chancery. How widely they spread even over the
French Bishoprics is shown in the document given by de Marca de
concord. Sac. et Imp. lib. vi. c. 3. § 14, in which the Pope decides against
the suffragans of the Archbishop of Narbonue, who, on the plea of
being appointed by the Pope, refused the customary oath to their
Metropolitan. He gave away the Deanery of Breslau in 1350 to one
man, although he had formerly granted the reversion of it to another ;
and a law suit was commenced on the point between the parties inter-
ested, in the Papal Court, Stenzel's Urkuuden des Bisth. Breslau,
Einleit. S. xcii.
2" Quinta vita (Baluz, i. 311) : Ipse sumptuosissimum tenuit
statum et multum poraposum ac saecularem.
*i Christ said to St Birgitta (S. B. revelationum lib. iv. c. 136) :
Iste Papa Innocentius est de aere meliori quara antecessor ejus, et
C'H. I.— PAPACY IN 1378.— II. ECCL. CONST, g 103. IMPOSTS. §5
course, they could not, hoAvever, obliterate all traces of the
abuses which had broken out.^^ Gregory XI. again appointed
to offices according to the wish of his nephews f'^ and so in the
exercise of the newly usurpt privileges, wrong recovered the
upper hand.
Moveover the Church was bui'dened with fresh imposts.
Confirmation fees-^ were demanded from the Prelates : The
materia apta ad recipiendum colores optiinos. Tertia vita Innoc. vi.
(iu Baluz. i. 357) : Hie fuit vir Justus et durus in concedendo bene-
ficia et jura ecclesiastica. Subito post suam coronationem muUas
reservationes factas per Clementem suum praedecessorem suspendit,
et constituit, Praelatos et alios beneficiatos in cui-ia tunc raorantes
unumquemque ad suum beneficium personaliter applicare, et ibi resi-
dentiam facere sub poena excommunicationis : quod et factum est. Hie
diminuit expensas et familiares suos et etiam omnium Cardinaliuin
He gives himself in his Bull (Raynald. ann. 1354 no. 31) as the reason
for the abolishment of grants,in commendam, quod occasione commen-
darum, — sicut experientia docuit, ut plurimum divinus cultus minuitur,
auimarum — cura negligitur, hospitalitas consueta et debita non serva-
tur, minis aedificia patent etc.
■-"-' Prima vita Urb. V. (Baluz. i. 394) : Simoniacos execratxxs est.
Ementes enim et vendentes beneficia sive spirituales gratias — puniri
multiraode ordinavit, immo et eorum quamplurimos curiam exire
coegit. Beneficiorum multiplicationem, praesertim incompatibiliura,
in eandem personam concurrentium invitissime toleravit, immo multos
ex illis qui plurima obtinebant privavit, relictis eis tantummodo iliis,
quae suis statui et sufficientiae congrue convenire judicavit. Super
quo etiam constitutionem edidit, quae incipit Horribilis ; in qua quod
suo tempore licere sibi non passus est suis successoribus indicavit etc.
There is one Bull by this Pope Contra pluralitates in beneficiis of 5.
May 1365 in Wilkins Cone. Magn. Brit. iii. 62, another against the
union and incorporation of benefices 1. c. p. <db.
^^ Even Urban V. had to grant (1368) the Archbishopric of Cologne
for some years in commendam to Euno, Archbishop of Treves. The
earlier reservations too remained unchanged.
2* Prima vita Gregorii XI. (Baluz. i. p. 441) : Ipse multum dilexit
suos, — ac eorum consilio et instigatione ac favore multa fecit, praeser-
tim in promotionibus nonnullorum, quibus sufBcientiores in moribus et
scientia forsitan reperiri potuissent.
-5 From an early date taxes on consecration were alternately demanded,
and condemned as simony, see de JNIarca de Cone. Sac. et Imp. lib. vi. c.
10 : so early as the time of Alexander IV. about 1260, a portion of
these fees under the name annatae (for they were considered in the
light of an annual revenue) was paid over to the Pope and Cardinals, and
complaints were made on this account (Ostiensis comm. in Deer. Greg,
i. tit. 32 c. 15) : Under Clement V. whether the Bishops were conse-
86 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D 1305—1409.
Popes generally claimed from the benefices in case of a vacancy,
the fructus primi anni.^*' But the taxes most burdensome to
crated at the Papal Court or not, the fees were levied for that provision,
see Gull. Durantis de niodo generalis concilii celebrandi P. ii. tit. 20 :
Cum ilia decreta, in quibus agitur de simonia, — non serventur, et
maxirae in curia Romana, in qua etiam coetus dominorum Cardinalium
vult habere una cum domino Papa certain portionem a Praelatis, qui
promoventur ibidem : videretur super hoc maxime providendum, cf.
Johannes Andreae (Decretalist in Bologna -|- 1348) comm. in Deer,
Greg. I. tit. 32, c. 15 : Pluries clamavi in tantum, quod de hoc fuit
sermo in Concilio Viennensi, quod optarem, quod curia reciperet vice-
simam redituum clericorum totius orbis ad sustentationem Papae et
Cardinalium, et nihil exigi posset pro servitiis Prelatorum, quos pro-
movet,excepti3laxatissalariis laborantium, puta scriptorum et similium :
et tunc provideret legatis et nunciis, quos mittit, de praedicta quota ;
abstineret autem ab exactione fructuum primi anni, exactionibus deci-
marum et similibus, quae nunc puUulant.
-^ The Bishops of many countries even in early times had asserted a
jus deportuum in direct opposition to the jus regaliae (see part 2. § 63
note 8) with reference to their collation to vacant Benefices, but in
order to secure their revenue, they changed the vacantiae in fructus
primi anni. Clement V. in Cone. Vienn. (Clementin. lib. v. tit. 6)
forbad this proceeding of the Bishops praetextu privilegii, quod adse-
runt se habere, quod usque ad certum tempus fructus beneficiorura
vacantiimi possint percipere primi anni. But in England he had already
Avrested this pretended right from the Bishops, in order to exercise it
himself: Matthaei Westmonasteriensis (about 1377) flores histor. ad
ann. 1306 (ed. Francof. 1601 fol. p. 454) ; Ipse vero Papa videns
insatiabilem quorundam Episcoporum Angliae avaritiam, importune
postulantium primas vacantes Ecclesias per annum in suis dioecesibus
sibi concedi, advertensque, quia quod postulat inferior, potest et supe-
rior, appropriavit sibi ipsi per biennium omnes proventus de prime
vacautibus Ecclesiis in Anglia, videlicet de primoanno primes fructus,
tarn de episcopatibus, abbatiis, prioratibus, praebendis, rectoriis et
vicariis, quam de caeteris minutis beneficiis. John XXIJ., in the
year 1317, still drew these revenues from England, (Raynald. 1317
no. 49) : but he soon after extended his claim for them over the whole
Church, when he reserved (see the Bull Cum nonnullae of the year
1319, Extravagg. comm. III. ii. 11, an extension of the former Bull of
reservation no longer extant) pro Ecclesiae Rom. necessitatibus fructus,
reditus et proventus primi anni beneficiorum ecclesiasticorum, et jam
vacantium, et quae in diversis orbis partibus usque ad triennium vacare
contingeret, but with the exception of the archiepiscopales et episco-
pales Ecclesiae, ac regulares Abbatiae. In the Declaratio nationis
Gallicae in Cone. Const. (1417) de Annatis non solvendis cap. 2 (in v.
d. Hardt Concil. Const. I. xiii. 764) it was remarkt that this was the
first reservation of this kind. Delnde postmodum nonnulli Romani
Pontifiees, ipsius (Joannis XXII.) successores, etiam certis teraporibus
CH. J.— PAPACY IN 1378.— II. ECCL. CONST. § 103. IMPOSTS. ^7
the Church, and chiefly to the lower ranks of the clergy, were
those whicli the Popes incessantly levied as tithes, sometimes in
their own behalf, sometimes in behalf of secular princes under the
pretext of crusades.^^
similes fecerunt reservationes, certis causia expressis. Quas Clerua,
Principes et populiia aHquo tempore tolerarunt. Sed postmodura iiimium
gravati ex lis, in aliquibus regnis et provinciis, recusaverunt solvere.
Prout fuit factum in Anglia et quibusdam aliis locis. That these
reservations were not yet the Annates which afterwards arose, may be
seen in ]3oehraeri observatt. sel. ad de Marca lib. vi. c. 10 p.-i53 ss.
How these grew up see below §. 105 not. 3.
^^ Continuatio chron. Guil. de Nangis ad ann. 1326 (in d'Achery
spicil. iii. 8G) : Papa depauperatum se videns, misit nuncios speciales
per universas provincias regni Franciae ad petendum Ecclesiarum —
subsidiiim pro guerra sua in Italia pi-osequenda. Quod Rex Franciae,
asserens hoc in regno Franciae inconsuetum, prohibuit : sed domino
Papa sibi super his rescribente, postmodum Rex considerans do ut des.
facihter concessit ; unde et pro duobus succedentibus annis Papa Regi
biennalem decimam super Ecclesiam concessit : et ita dum miserara
Ecclesiam unus tondet, alter excoriat. How often and how long the
Kings of France raised these tithes, see above §. 99 note 37 §. 100
note 2. Thomassini vetus et nova eccl. discipl. P. iii lib. i. c. 43 §.
10 : the kings of Spain had almost unceasingly levied these tithes for
their wars against the Moors, see Thomassini 1. c. c. 44 §. 3 ; but they
were not seldom granted even to the Kings of England, thus in 1306
for two years (Matth. Westmonaster, p. 454), in 1317 for one year
(Raynald. ad. h. a. no. 49), in 1333 for four years (Thomas Walsing-
ham p. 131), etc. On this head ?ays the Minorite Johannes de Rupe-
scissa 1349 in his Prophetia (in Edvv. Brown appendix ad fascic. rerum
expetendarum et fugiendaruin, Lond. 1690 fol. p. 495) : propter
impositionem decimarum et visitationum, orationes quae deberent fieri
per clei*um — convertuntur in maledictiones et lamentationes, et maxime
contra illos, qui talia imposuerunt, quia tanta est paupertas in clero,
quod onera non possunt supportare. — Et quia praetextu guerrarum
praedictarum sunt imposita, ixtinam reducerentur ad mentem verba,
quae ego audivi a domino Benedicto (XII.) sanctae memoriae super
factis guerrarum, quod nunquam fuit intentionis faciendi guerras, etiam
pro pati'imonio Ecclesiae, nisi cum armis spiritualibus : et dicebat
etiam quod guerrae, quae fuerunt factae per Ecclesiam, vel fierent in
futurum, sortientur tristem etfectum ; et quod plus confidebat orationibus
et lacrymis, quam impositionibus decimarum et visitationum, et ideo
nunquam voluit talia concedere, sed cunctos ab omni gravaraine con-
servabat : tamen dicta et facta sua et plurium aliorum Deum timentiura
reputantur phantastica, et conversa sunt in cantica et musicum carmen.
However the Popes quickly met with a stout resistance when they
demanded the tithes of the Church. In the year 1359 a Legate of
88 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
Innocent VI., who required a tithe from the German clergy, was
decidedly refused at a diet (Trithemii chron. Hirsaug. ii. 235) : in
1366 the Archbishop of Gnesna with his Suffragans protested against
a tithe for three years exacted from them by Urban V. (Stenzel's Ur-
kunden des Bisth, Breslau, Einleit. S. xcvi.) : in 1372 the chapter
and religious houses of Mayence united in resistance to a tithe levied
by Gregory XL, see the Unio in Gudeni codex diplomaticus iii. 507 :
they first recite the misfortunes and oppressions which made it impos-
sible for them to pay this tax, among these was even mentioned usualis
monetae debilitas, quae et plurimum ex transportatione florenorum
harum partium ad Roraanam Curiam et aliunde facta communiter acci-
disse refertur. They had come to such a state, quod non est reperire
personain ecclesiasticam civitatis et diocesis Maguntinae, quae de redi-
tibus ecclesiasticis, deductis omnibus debitis, juxta sui beneficii et
status exigentiam valeat sustentari. — Propter exactiones papales per-
plurimas in his terris Clerici ad magnam paupertatem redacti, servis,
immo Judaeis comparati, detestabiliter despiciuntur, et a Laicis — quasi
licite capiuntur, ipsorumque bona diripiuntur et ignibus devastantur,
ipsaque sancta sedes et nomen apostolicum — adeo vilipensa diffamantur,
quod proinde fides catholica magna vacillat in parte, Laicis videntibus
Clericos — per sedem apostolicam et ejus diversarum impositionum
modos, videlicet serviliorum communimn, decimarum 2yapalium et impe-
rialiwn^ procuratioman, primarum Armatum, subventionum Nunciorum
apostolicorum, ecclesiasticarum reservationiim, ac specialiter decedentium
Praelatorum continuis exiortiunibus affligi. Et exinde diversa et gra-
vissima animarum pericula et schismata — jam insurgunt — laicis ipsis
clamantibus, et despective contra Romanam Ecclesiam invehentibus,
quod sedes ipsa — ad partes exteras nunquam his temporibus mittit
praedicatores vel vitiorum correctores, sed quotidie mittit bene pompi-
zantes, — pecuniarum peritissimos exactores. Et propter haec et alia,
— paucissimi jam in terris istis inveniuntur, nisi solo nomine Christiani.
Accordingly they wisht to write, ne quoque nobis, miserabiliter sicut
praemittitur afflictis, intolerabilis afflictio superaddatur, nosque per arta-
tionem et compulsionem solutionis hujusmodi Decimarum et aliarum
CoUectarura, quocunque nomine censeantur, imposterum ut verisirailiter
praesumitur imponendarum, paulatim et successive ad extremae exina-
nitionis dispendium deducamur, they agreed to bear all dangers and
costs in common, sic etiam, quod talis, quicunque hujusmodi rei
occasione qualitercunque gravatus seu damnificatus, a nobis et a Clero
non vitetur, nee in suis Ecclesia aut Monasterio — ab aliquibus actibus
excludatur, sed quod suis praebendis ac beneficiis — pacifice gaudeat et
fruatur, ac si gravatus nullo modo fuisset. — Item nullus dictam Decimam
in parte vel in toto solvat, seu se soluturum promittat, aut super ea
componat — absque Nostrum scitu — et assensu, — Et si aiiqui forsan tenui
conscientia tenti, trepidantes ubi trepidandum non est, etiam hujusmodi
Decimam solverint, vel super ea se composuerint : — praeter perjurii
poenam quam ipso facto incurrunt, a perceptione omnium fructuum- —
beneficiorum suorum — suspensi maneant, et sint infames, nee ad aliquam
dignitatem, beneficium seu ofiicium aliquod — per electionem seu alterius
CH. I.— PAPACY IN 1378.— 11. ECCL. CONST. § 103. OPPRESSION. 89
Thus all kinds of Church oppression, which when essayed in
earlier times by secular })rinces, the Popes had resisted to the
utmost of their power, were now practised in a greater degree by
the Popes themselves. However the most revolting fact was
the slavish flattery which with the aid of a pitiful casuistry-
sought to excuse these manifest abuses,^^ and even the Papal
Simony.^" On the other hand in England there grew up a
disposltionis modum uUatenus admittantur. In the year 1375 also the
three Archbishops of Mayence, Treves, and Cologne, refused to pay
the tithe to the Pope, Detmar's Chronik. i. 301.
-^ E. g. Aiigustinus Triumphus qu. 68 art. 1 : Utrum Papa possit
dispensare in pluralitate bencficiorura ? — In collatione beneficiorum
aliquid est de jure divino et naturali, et aliquid est de jure positivo.
De jure namque naturali et divino est, ut beneficium detur propter
administrationem officii. — De jure vero positivo est paucitas vel plu-
ralitas beneficiorum : non enira possunt talia cadere sub una regula,
quia considerata quandoque Ecclesiae necessitate vel personae dignitate
plura beneficia confei'cnda sunt uni quam alteri. Cum igitur Papa non
solum possit ilia, quae sunt juris positivi, verura etiam supra ipsum jus
potest dispensare (Deer. Greg. III. 8, 4. Part 2 §.61 note 10) : ideo
dicendum est, quod sicut de jure positivo coramuni, cujus Papa est
conditor, facta est talis restrictio, ut nulli liceat plura beneficia habere,
sed quicunque recipit aliqixid beneficium curam habens animaruni
annexam, si prius tale beneficium habebat, est eo ipso jure privatus :
sic Papa, qui est supra jus, potest talem restrictionem relaxare etc. —
Q. 72 art. 2 : Utrum Papa peccet providendo compatriotae et domes-
tico magis, quam extraneo ? Videtur, — quia bona communia sunt
communiter dispensanda. — Porroin provisione spiritualis beneficii causa
spiritualis debet considerari, sed patria vel familiaritas est causa car-
nalis, non spiritualis. Porro scandalum multorum Papa debet maxime
vitare : sed multi scandalizantur, cum compatriotis et familiaribus
Papae vel Praelati providetur magis quam aliis. — In contrariwn est
Apostolus 1 Tim, 5 : Qui suorum et maxime domesticorum cui'am non
habet, fidem negavit, et est infideli deterior. — R. dicendum^ quod in
provisione ecclesiastici beneficii vel potest attendi beneficium quod
confertur, vel intentio conferentis, vel locus, in quo confertur. Si vero
consideretur beneficium, quod confertur, cum sit spirituale, non debet
dari nisi pi'O officio. Quanto ergo quis est sufficientior et dignior in
officii administratione, tanto citius meretur beneficii provisionem. — Si
vero consideretur intentio providentis, aut providet compatriotae et
domestico ex aliqua causa debita magis quam extraneo, utputa propter
ejus majorem paupertatem, vel propter receptum hone stum obse-
quium, puto quod non peccat. Si vero faciat hoc ex causa illicita
et indebita, ut praecise propter patriae atfectionem, vel consangui-
nitatem, vel propter cumulandas ejus divitias, peccato non caret pro-
visio.
"^^ Thus before this lime Card, Ostiensis, Part 2. §.61 not. 9.
90 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
decisive resistance to the oppressions of the Papal See, leagued
as it was with hostile France : the Popes dared not venture to
encounter this resistance in earnest, for its roots Avere in the
people.^"
Alvarus Pelagius de planctu eccl. lib. ii. c. 14 : Quaerendum est, an Papa
possit committere siinoniam. Et tenet Thomas, quod sic. — Quamvis
enim res Ecclesiae sint ejus, ut principalis dispensatoris, non tamen
sunt ejus ut domini et possessoris. — On the other hand : Papa legi-
bus loquentibus de simonia et canonibus solutus est. — Credo, quod
si Papa in iis, quae sunt prohibita quia simoniaca, ut vendere sacra-
menta, quorum venditio in veteri testamentoetiam prohibetur, — pactum
vel conditionem vel conventionem apponeret, committeret simoniam.
Secus in iis, quae sunt simoniaca, quia ab Ecclesia prohibita, ut vendere
beneficia, sepulturas et sirailia, — quod tunc, etsi peccet malum exem-
plum dando, — si tamen ex certa scientia hoc faciat, nolens subjici juri
positive, quo solutus est, non committeret simoniam, licet ut dixi ilia
pactio et conventio etiam in iis de se grave peccatum sit. Sic sentio. —
Augustinus Triumphus qu. 5 art. 3 : Certum est, summum Pontificem
canonicam simoniam a jure positive prohibitam non posse committere,
quia ipse est supra jus, et eum jura positiva non ligant. — Potest tamen
forte simoniam committere prohibitam a lege naturae, ut quod pro re
temporal! intenderet spiritualem tribuere. — Certum est similiter, quod
summus Pontifex pro bono publico ab Episcopis et aliis Praelatis
Ecclesiarum accipere potest summam pecuniae, prout secundum Deum
et rationem videtur sibi expedire, quod alii inferiores Praelati facere
sine peccato non possunt.
^" This resistance was especially directed against the Papal invasions
of the King's jurisdiction, and the Papal Provisions. Edward III.,
12. May 1343, explained to the Pope, that causae super jure patronatus
quorumque beneficiorum ecclesiasticorum regni nostri Angliae, — ac
placita transgressionum et incarcerationum ibidem in Curia nostra, et non
alibi, tractari debeant et finiri, and required him to refuse to hear a
suit of the kind instituted at Avignon, In like manner he wrote to
him on the 3rd Jan. 1344 that omnis et omuimoda cognitio causarum
civilium et criminalium inter quascunque personas regni nostri Angliae
ad forum et exam en nostra notorie pertineat et pertiuuerit ab antique,
and demanded that the petitions of certain clerks and laymen, who had
bein guilty of a breach of the peace, should not be heard (both letters
are in Rvmer's foedera.) The Parliament also which sat after Easter
1343 (Ro|,uli Parliamentorum tempore Edwardi R. iii. p. 144) com-
plained of the damages, grevance et opppression du poeple et de seinte
Eglise d'Engleterre, qui sont faitz en Koialme d'Engleterre par provi-
sions et reservations, de la Court de Rome, aussi bien des beneficz
come des primers fruitz, et par impositions des dismes et autres charges,
and moved that all persons who brought Bulls into England for these
purposes, received or executed them, should be thrown into prison (soient
pris et aresteez par lour corps, pur prendre et resceivre ce que la court
agardera.) The King made the Pope acquainted with these complaints
CH. I.— PAPACY IN 1378.— II. ECCL. CONST, g 103. OPPRESSION. 9I
The powerful voice with which St Birgitta (f at Rome 1373)
against the provisorum exercitum, qui regnum nostrum Angliae in
excessiva multitudine jam invnsit (dd. 30. Aug. 1343 in Kymer) and
prayed for redress. At the same time he reminds the clergy of the
legal decision (Breve regium ad Episc. Wigorn. of 12. Dec. 1343 in
Wilkin's Cone. Magnae Brit. ii. 726), quod nullus — sub gravi forisfac-
tura nostra infra regnum nostrum Angliae literas, bulla?., processus,
instruraenta, seu aliqua alia nobis et populo nostro praejudicialia
deferat, — et quod nullus sub forisfactura nostra praedicta ea recipere
praesumat sine mandato nostro speciali. — Thoniae Walsingham (about
1440) histor. Angliae, in Anglica, Hibernica a veteribus scripta ex
bibl. Guil. Camdeni. Francof. 1602 fol. p. 161 : Eodem anno (1343)
Papa Clemens iterum fecit in Anglia provisiones duobus Cardinalibus
de beneficiis proximo vacantibus praeter episcopatus et abbatias ad
extentam duarum millium marcarum. Quod Rex et tota regni nobili-
tas pati noluit, sed procui'atores dictorum Cardinaiium sub poena carceris
Angliam exire coegit. The Pope complained bitterly to the King of
this, and sought to justify those provisions, 28. Aug. (p. 162) : con-
venire,^ quod Cardinales ipsi, qui super expediendis negotiis ad alveura
apostolicae sedis undique confluentibus nobiscum labores et onera par-
tiuntur, ( t haberent cnngrue undc suis valeret necessitatibus secundum
status sui decentiam provideri. But Edward answered 26. Sept. in an
Epistola plena fructu, cui pro tunc Papa aut Cardinales respondere
rationabiliter nesciebant (Walsingham p. 161. in Rymer of the 10th
Sept.) : He first reminds him of the services rendered by his ancestors
to the Church, and then laments that it is falling into decay, dum per
impositiones et provisiones sedis apostolicae, quae solito gravius inva-
lescunt, ipsius peculium — manus occupant indignorum, et praesertim
exferorum, et ejus dignitates et beneficia conferuntur pinguia personis
alienigenis, plerumque nobis suspectis, qui non resident in dictis bene-
ficiis, et vultus c;)mmissorvira eis pecorura non agnoscunt, linguam non
intelligunt, sed animarum cura neglecta, velut mercenarii, solummodo
temporalia lucra quaerunt, et sic diminuitur Christi cultus, animarum
cura negligitur, — clerici dicti regni, viri magnae literaturae, et conver-
sationis honestae, qui curam et regimen possent sibi salubriter peragere,
— studium deserunt propter promotionis congruae spem ablatam. — Jus
patronatus, quod nos et fideles nostri in talibus obtinemus beneficiis,
enervatur, — regni thesaurus ad extraneos, ne dicamus nostros male-
volos asportatur : — quae singula — fuerunt nuper coram nobis in parlia-
ment© nostro — palam exposita, unanimi — petitione subjuncta, ut
praedictis dispendiis — celeriter occurramus. Nos autem — ad vos suc-
cessorem Apostolorum principis, qui ad pascendum, non ad tondendum
oves dominicas — mandatum a Christo suscepit, ista deferimus votivis
affectibus supplicantes, quatenus — velitis ut pater filiis thesaurizans
alleviare dictarum impositionum et provisionum ac onerum, jam per
sedem apostolicam invalescentium gravitatem, permittentes ulterius, ut
patroni patronatus sui solatium non amittant, Ecclesiaeque cathedrales
et aliae dicti regni liberas electiones et earutn affectum habeant, quas
quidem Ecclesias dicti progenitores nostri dudum in singulis vacationi-
92 THIRD PERIOD.— DIV. IV-A.D. 1305—1409.
bus eaiamdem personis idoneis jure suo regio libere conferebant, et
postraodum ad rogatum — dictae sedis sub certis raodis et conditionibus
coucesserunt, quod electiones fierent in dictis Ecclesiis per capitula
earundem. — Sed — dicta sedes per reservationes et provisiones suas dictia
capitulis electiones adimit supradictas, et nobis jus et praerogativam,
quae — nobis competunt in hac parte, propter quod juxta legem regni
nostri, ex quo lex in concessione posita non servatur, concessio resol-
vitur, et res statum revertitur in primaevum. Against these acts of
Parliament was written Clement's Epist. ad Eduardum in Raynald
ann. 1344 no. 55 ss. Ad nostram — audientiam — pertulit rumor, —
quod in regno tuo edicta et brevia in derogationem et enervationem
praedictae libertatis ecclesiasticae, primatus ejusdem Romanae Ecclesiae
ac auctoritatis et potestatis ipsius sedis apostolicae, ad diversas partes
missa fuerunt : ut de captione et incarceratione multarum personarum
ecclesiasticarum sacrilega, et impedimentis literarum et gratiarum apos-
tolicarum ibidem appositis taceatur ad praesens. Immo ad tantae
ferocitatis in regno eodem audaciam dicitur fuisse deventum, quod vix
aliquis audet ibidem literas apostolicas praesentare. The Pope refused
to revoke that Reservation in favour of two Cardinals. Accordingly it
was again bitterly assailed in the Parliament of 1346 (Rotuli p. 162.)
The Commons made the following motion among others, que les'provi-
sours aliens voident la terre, et apres la feste de Seint Michel soient
tenuz hors de la ley. Likewise also the Procuratour or Executour.
When therefore the vacated Abbey of St Augustine at Canterbury was
filled up by the Pope without any regard to the election which had
already taken place in 1346, the King commanded the monks under
pain of the heaviest penalties, ne ipsum Pi'aefectum, quantum in vobis
est, administrationem sen dispositionem aliquam de terris, — bonis seu
catallis praedictis absque licentia nostra — special! aliqualiter habere
permittatis, see Guil. Thorn (a monk of this house about 1380) chron.
de gestis abb. s. August. Cantuar. c. 38. At last these difficulties
were settled by two royal decrees, I, by the Statute of Provisors of
benefices A.D. 1350 (Statutes at large by Owen Ruffhead, Loudon
1769. 4. 1, 268) : If the Pope made an appointment to any Ecclesias-
tical benefice, the King was to fill up the benefice for this turn. But
the nominees of the Papal provisors were disturbed in their possession,
adonqes soient les ditz provisours, et lour procuratours, executours et
notaires attaches par lour corps et menes en response, et sils soient con-
victz, demoergent en prisone, — tanqils averont fait fin et redemption au
Roi a sa volonte, et gree a la partie qe se sentera greve. Et nient
meins avant qils soient delivi'es, facent pleine renunciation, et troevent
sufficeante seurete, qils nattempteront tiele chose en temps avenir, ne
nul proces sueront par eux ne par autre devers nuly en la dite court de
Rome, ne nule part ailloui's pur nules tieles emprisonementz ou renun-
ciations ne nule autre chose dependant de eux. II., by the Statute of
Praemunire A.D. 1353 (1. c. p. 272) : Whosoever should bring any
cause which belonged to the King's jurisdiction, before a foreign tri-
bunal, or appeal from the former to the latter, should be summoned to
answer to this charge. Et sils ne viegnent mie au dit jour en propre
persone de estere a la lei, soient ils, lour procuratours, attournez, execu-
CH. I.— PAPACY IN 1378—11. ECCh. CONST. § 103. OPPRESSION. C)3
exhorted the Papal see to a reformation,^^ died away with all the
tours, notairs et meintenours de eel jour enavant mis hors de la
protection le Koi, et lour terres, biens et chateux forfaitz au Roi, et
soient lour corps, ou qils soient trovez, pris et emprisonez et reintz a la
volunte le Roi, et sur ce soit brief fait de les prendre par lour corps, et
de seisir lour terres, biens et possessions en la main le Roi, et si
retourne, soit qils ne sont mie trovez, soient mis en exigend et utlaghez
(outlawed, beyond the protection of Law Germ, vogelfrei.) The curia
was especially aggrieved, when Edward, who wanted money to carry
on his war with France, confiscated not only many other eccle-
siastical imposts, but particidarly the revenues which the Cardinals
and other non-resident incumbents drew from his kingdom (comp.
Edward's letter to the Pope of 12th Febr. 1346 in Rymer), just
as his enemy Philip had done (Rayn. 1346 no. 39. 1347 no. 24) ;
he, however, at the request of his wife Joanna freely restored the
beneficia Cardinalium (see the Pope's letter of thanks for this in
1347 in d'Achery spicil. iii. 723.) Edward was already threatened
with excommunication (Rayn. 1352 no, 17) when death carried off
Clement. In the year 1373 Parliament remonstrated once more against
the Pope's reservations and provisions, and the primes fructus which he
received. The money was of use to the enemy, and the foreign clergy
in England descoverent par lour lettres les secreez de mesme le
Roialme, et les envoiont par de la a les enemys (Rotuli Parliam. tempore
Edvvardi iii. p. 320.) There was a negotiation carried on at Bruges
for two years beginning in 1374 between English Ambassadors, one of
whom was Wycliffe, and Papal emissaries with regard to these
grievances. In 6 Bulls from 1. Sept. 1375 (in Rymer) the Pope
endeavoured to satisfy the English by revoking the reservations made
up to this time, by deciding the disputes between the Papal nominees
and the regular incumbents, with regard to benefices in favour of the
latter, and by remitting all former demands of fructibus male perceptis
and primis fructibus. But though Walsingham states p. 188 : concor-
datum est inter eos, quod Papa de caetero reservationibus beneficiorum
minime uteretur, et quod Rex beneficia per literas " Quare impedit"
non conferret. There is no mention w'hatever of this in the Bulls.
How little redress was granted to the grievances, is shown by the
copious remonstrances and motions of the Parliament of 1376 (Rotuli
p. 337) with reference to the throng of foreiners introduced, and the
manifold extortions of the court en lapeccheroT'se Cite d'Avenon. The
king now charged the clergy (see the Breve regium of 21. Aug. 1376
to the Archbishop of Canterbury in Wilkins Cone. Magnae Brit. iii. 107),
quod literas, bullas et scripta quaecunque nobis ac regno et subditis
nostris praejudicialia, si quae vobis defen-i contigerit, statim cum ea
receperitis, nobis et consilio nostro mittatis, — ut nos, visis et examinatis
— hujusmodi literis et scriptis, ulterius inde fieri faciamus, quod justum
fuerit. — Alphonso King of Castile also made a show of resisting the
Papal provisions, but he was more easily overpowered. Raynahh ann.
1344. no. 54. 1348 no. 14.
■^1 Thus in the case of Urban V. when he was returned to Rome,
94 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
less effect, because immediately after, a turning point was reacht
upon which still greater corruption ensued.
III. HISTORY OF THE PAPAL SCHISM.
Documents in d'Achery spicileg. i. 763. Martene et Durand thesaur. novus
anecdotorum ii. 1073. Eorundem veterum scriptorutn ampliss. collect,
vii. 425.
Theodorici de Niem (from the small town of Nieheim in the district of Pader-
born from the year 1372 Abbreviator d. rom. Papste f 1416)i libb. iii. de
schismate (from 1378 — 1410), Nemus Unionis (Sammlung von Urkunden
uber die Unterhandlungen zwischen Benedict XIII. und Gregor. XII.)
Revelationum s. Birgittae (Colon. Agripp. 1628 fol.) lib. iv., c. 49 :
Papa — inclinatus est ad mundialia. — Propterea Papa incipiat veram
bumilitatem in seipso, primo in apparatu suo in vestibus, in auro, et
argento, et vasis argenteis, in equis, et aliis utensilibus, segregando de
eis omnibus sola necessaria sua, alia vei'o erogando pauperibus, et
specialitei" bis, quos noverit amicos Dei. Deinde moderate disponat
familiarn suam. — Cardinales — effusi sunt — ad omnem superbiam, cupi-
ditatem et carnis delectamentum. Ideo recipiat Papa in manu malleura
et forcipem, et flectat cardines ad velle suum, non permittendo eos
habere plura de vestibus, et familia, et de utensilibus, nisi quantum
requirit uecessitas, et vitae usus. Flectatque eos forcipe, i. e. verbis
lenibus, et consilio divino, paternaque caritate : qui si noluerint obedire,
recipiat malleum, scilicet ostendendo eis severitatem suam. — Episcopi
et clerici saeculares, quorum cupiditas nullum habet fundum, de quorum
superbia et vita luxuriosa procedit fumus, ob quem abominantur eo3
omnes Angeli in caelis, et amici Dei in terris. Ista enim Papa in
multis emendare potest, si unumquemque permittit habere necessaria,
non superflua, praecipiatque unicuique Episcopo attendere ad cleri sui
vitam, et omnis, qui noluerit emendare vitam suam, et stare in conti-
nentia, privetur omnino praebenda sua. She thus addrest Gregory
IX. while he was still at Avignon (1. c. cap. 142) : Cur tantum odis
me ? quare tanta est audacia tua, et praesumtio tua contra me? Nam
curia tua mundana depraedatur caelestem curiam meam. Tu vero
superbe spolias me ovibus meis, bona quoque ecclesiastica, quae mea
propria sunt, et bona subditorum Ecclesiae meae indebite extorques et
surripis, et das ilia amicis tuis temporalibus. — In curia tua regnat
superbia maxima, cupiditas insatiabilis, et luxuria mihi execrabilis, ac
etiam vorago pessima horribilis simoniae. Insuper etiam rapis et
depraedaris a me innumerabiles animas. Nam quasi omnes, qui veniunt
ad curiam tuam, mittis in gehennam ignis, ex eo quod non diligenter
attendis ea, quae pertinent ad curiam meam, quia tu es Praelatus et
pastor ovium mearum,
^ His life by G. J. Rosenkranz is in Erbard's and Gehrken'8
Zeitschr. f. vaterl. Geschichte Bd. 6. (Munster 1843) S. 37. There
CH. r.— PAPACY IN 1378.— I. ECCL. CON. § 104. RISE AND PROGR. 95
zusammen Basil. 1566 fol. Argentor. 1608 and 1629. 8.— Tractatus de
longaevo schismate from 1378 — 1422, written probably by an ecclesiastic
at Breslau. MS. in the library of St Mark at Venice, see Fr. Palachy
literar. reise nach Italien, I'rag. 1838.
Chronica Caroli sexti (Chronique du Religieux de St Uenys contenant le regne
de Charles VI de 1380 a 1422 publiee en latin pour la premiere fois et
traduite par M. L. Bellaguet, a Paris 1839 — 42. 4 Tomes in 4. they reach
only to 1412, belonging to the Collection de Documents inedits, premiere
s6rie.)
Works. Pierre du Puy histoire du Schisme (in his Traitez concemant I'hist.
de France, a Paris 1700. 12.aBruxelles 1713. 8.) Louis Maimbourghist. du
grand Schisme d'Occident. a Paris 1678. 4. Jaq. Lenfant hist, du Concilede
Pise (T. ii. Amsterd. 1724. 4.) liv. i. et. ii. The Praefatio to Martene et
Durand ampliss. coll. T. vii.
Popes at Rome: Urban VI. (8. Apr. 1378—15. Oct. 1389.) Boniface IX. (2.
Nov. 1389—1. Oct. 1404.) Innocent. VII. 17. Oct. 1404—7. Nov. 1406.)
Gregory XII. (2. Dec. 1406—.)
Popes at Avignon: Clement VII. (20. Sept. 1378— 16. Sept. 1394. Benedict
XIII. (28. Sept. 1394—.)
§104.
RISE AND PROGRESS OP THE SCHISM.
Urban VI., who was elected after the death of Gregory XI.^
(8. Apr. 1378) exasperated most of the Cardinals^ by his harsh
S. 65 the common statement that Niem was appointed by Boniface IX.,
Bishop of Verdun, and afterwards of Cambray, is called in question.
■^ According to the French account (see Prima vita Gregorii XI. in
Baluzii PP. Aven. i. 442, and Secunda vita ejusd. ibid, p. 456) the
choice of an Italian was forced upon them by a rising of the people (see
Baluzii notae ibid. p. 999 ss.) ; but according to the Italian account
(Theod. a Niem i. c. 2. Raynald ann. 1378 no. 2 ss. 1379 no. 3 ss.)
the election was quite free, and a passing tumult which arose was only
owing to some misunderstanding with regard to the election after it
was finisht : comp. Lenfant hist, du Concile de Pise i. 7. No imme-
diate violence had overruled the election, but certainly fear of violence
had influenced it.
■* Probably also by severe censures of the prevailing abuses. Thus
Theod, a Niem i. 4 : incepit increpare Episcopos, — dicendo quod omnes
essent perjuri, quia Ecclesias suas desererent in eadem Curia residendo.
Then he preacht a sermon cap, 5 : in quo etiam mores — Cardinalium et
Praelatorum incepit redarguere, quod ipsi aegre tulerunt. — Veniens
etiam illo tempore quidam Collector fructuum Cameras apostolicae de
96 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
severity to such a degi-ee, that they retired to Anagni, declared
his election invalid,^ on the plea of compulsion by the Romans,
and on the 20th Sept. 1378 elected Clement VII. at Fondi. Joanna,
Queen of Naples, immediately gave her support to this election.^
however the prevailing opinion of Italy continued to be in favour
of Urban VI. :^ Clement accordingly quickly betook himself to
quadam provincia ad praesentiam dicti Urbani, ei quandam pecuniae
summulam ratione sui Collectaneae officii offi;rebat : cui respondens ait :
pecunia tua tecum sit in perditionem, ac illam recipere non cilravit.
Similia multa insolita et abusiva de die in diem faciens, per quae paene
omnium Cardinalium et Praelatorum contra se magis iracundiam con-
citavit. — Cap. 7 : eum delirum communiter ipsi Cardinales judicabant.
Sed paulo post suscitata nimis periculosa discordia inter ipsum et dictos
Cardinales, praedictum scbisma, magis propterea ex rancore mutuo
partium, quam allegata impressione in electione dicti Urbani — habuit
ortum.
* Their manifesto ad universos Christfideles ed. Anagniae 9 Aug.
1378 is in Secunda vita Gregorii XI. in Baluz. i. p. 465 ss. cf. Bulaei
hist. Univ. Paris. T. iv. p. 468 ss.
^ She was at first greatly rejoiced at the election of Urban, who was
a Neapolitan (Theod. a Niem i. 6), but she was alienated from him by
his haughty demeanour and inflexibility to her wishes (Theod. a Niem
i. 8. Raynald ann. 1378 no. 46.)
The two St Catharines were both on his side. St Catharine of
Siena, who is said to have foretold the schism three years before it
took place (Raymund. Capuan. in vita s. Cathar. P. ii. c. 10 in the
Act. ss. Apr, t. iii.), exprest herself with the greatest abhorrence
of the dissenting Cardinals^ and down to her death (-]- 1380) was zea-
lously active in Urban's cause. Her letter to him may be consulted
(Lettere devotissime della b. vergine santa Caterina da Siena, in Ve-
netia 1562. 4. f. 15) in which there is no want of exhortations (e.g.
f. 20 : Mitigate un poco per I'amor di Christo crocifisso quelli movi-
menti subiti, che la natura vi porge), particularly her letters to the
three dissentient Cardinals (f. 34. verso), and the King of France (f.
213.) St Catharine of Sweden, daughter of St Birgittawas examined
at Rome as an eye witness of Urban's election (the minutes are in
Raynald. 1379 no. 20), she declared it to have been free and regular :
interrogata quae fuit ergo causa istius schismatis, respondit et dixit,
quod credit, quod rigor justitiae doraini nostri, qui Cardinalibus non
erat blandus in eorum petitionibus, et corrigere eos optabat. — The most
famous jurists of the time in their opinions pronounced likewise in
favour of the regularity of Ui'ban's election, i.e. Joannes de Lignano,
the Pope's Vicar General at Bologna (see Raynald. 1378 no. 31. ss.
and in App. ad xvii. 510. Bulaei hist. Univ. Paris, iv. 482), Baldus
at that time a Professor at Perugia (Rayn. 1378 no. 36 ss. and in
App. ad xvii. 497 ; but Mansi shows in his notes to Raynald,
that Baldus afterwards composed a still longer work in favour of the
anti-Pope), Jacobus de Sena Doctor Bonon. (in Bulaei hist. Univ.
CH. I.- PAPACY 111— SCHISM. ?? I(i4. RISE AND PROGRESS. 97
Avignon, and put himself under French protection, and into the
most complete dependence upon France^ By dint of French
influence,® he was immediately recognized as Pope in Scotland,
Savoy and Lorraine, afterwards in Castile (1381),^ Aragon
(ISS?),!" and Navarre (1390).ii On the other hand Germany,
Paris iv. 485.) Linus Colucius Pierius Salutatus, Chancellor of Flo-
rence, decides very impartially in his epist. ad Jodocum Marchionem
Brandenburgensem dd. 13. Kal. Sept. 1398 (Colucii epistt. ed. Jos.
Rigaccius i. 110. Gerdesii scrinium antiquarium v. 321.) The
strongest fact against the dissentient Cardinals was, that for several
months they recognized Urban as the true Pontiff.
^ When Clement, still in Italy, was obliged to fly before the soldiers
of his adversary, in order to induce the King of France to wage war
against Urban in Italy, he erected, out of the larger portion of the
states of the Church, of which he was not yet in possession a regnum
Adriae for tlie King's brother, Lewis of Anjou. (The document dd. xv.
Kal. Maji 1379 in d'Achery spicileg. iii. 746. Leibnitii cod. juris
gentium i. 239), so that only urbs Romana cum ejus districtu, et pro-
vinciae patrimonii s. Petri in Tuscia, Campania et Maritima ac Sabina
would be left to the Pope. However there was no further mention of
this new kingdom. The document seems never to have been delivered ;
since Clement, when he came into France in June 1379, found already
the voice of the people on his side. The University of Paris also, after
long deliberation, on the 22. May 1379, declared itself in favour of
Clement (Bulaei Hist. Univ. Paris, iv. 566) : but the Natio Anglicana
privilegiata raansit Parisius de gratia D. Regis sub obedientia alia, i.e.
as England herself under Urban (Bulaeus V. 65.) The most remark-
able vvoi-k in defence of Clement was by the Cardinal Petrus de Barreria,
written to answer the work of Jo. de Lignano, see Bulaeus iv. 529.
Also the Dominican Vincentius Ferrerius wrote in his behalf (Quetif et
Echard scriptt. Ord. Praed. i. 766. Vincent. Ferrer by Dr. C. Heller,
Berlin, 1830, s. 18.)
8 Prima vita Clementis vii. in Bahiz. i. 495 : Rex Francorum, ut
per agnitionem veritatis et justitiae dicti Clementis — schisma sedari
posset et extingui, quamplures ambaxiatores fere ad onmes Principes
et regiones universas saepius destinavit. — Sed heu tanta fuit fere
ubique obstinatio, quod — quorumcunque missorum per dictum Clemen-
tern aditio impedita fuit. Comp. the instructions of a French ambas-
sador in Bulaeus iv. 520 ss. — cf Richardi Ullerstoni (Professor of
Theology in Oxford) Petitiones quoad reformat. Eccl. (A.D. 1408 in
V. d. Hardt Cone. Const. I. xxvi, 1170) : Occasio schismatis et fomen-
tum erat discordia inter regna. Quod profecto exinde patuit, quod
regna inter se prius divisa partibus a se invicem divisis et inter se de
Papatu contendentibus se pariformiter conjunxerunt.
9 Raynald. 1381 no. 29. Baluzii vitae PP. Aven. i. 1281. Lenfant
hist, du Cone, de Pise i. 34.
1" Peter IV. first offered his obedience to Urban, but upon such hard
VOL. IV. G
98 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 130.').— 14()«i.
England, Denmark, Sweden, Poland, and Prussia, remained on
Urban' s side.^^
The Avar between the two Popes was not only waged with
sentences of excommunication, but in Italy with secular weapons
also. Urban declared that Joanna, by her secession from his
side, had forfeited the kingdom of Naples, and granted it in fee
to Charles Duke of Durazzi. On the other hand Joanna, under
Clement's influence, took Lewis Duke of Anjou, at that time
Regent of France, for her adopted son and successor (1380.)
Charles meanwhile in a short time made himself master of the
whole kingdom, took Joanna prisoner in 1381, and had her put
to death, when Lewis appeared in Italy, at the head of an army
(1382.)^^ Charles continued to maintain his ascendancy, and
Lewis' death (1384) would have been decisive as regaj'ds Naples
in favour of Urban and Charles for ever, had not differences
forthwith arisen between the two latter,^* which increased to such
a degree when the headstrong Pope went in person to Naples,
that Urban pronounced sentence of dethronement and excom-
munication against Charles, and was in consequence besieged by
him in the Castle of Lucera at Salerno (1385.) He escaped to
Genoa (Sept. 1385) without becoming wiser. By the cruel
conditions, that he would not accept it (Raynald. 1383 no. 5) : accord-
ingly in Aragon no Pope at all was recognized until John I., immedi-
ately upon his accession to the throne, declared for Clement (Rayn. 1 387
no. 10.)
11 Raynald, 1390 no. 20. The instrument is in Bulaeus iv. 648.
12 Opinion of later times on this question : Both the historians of
the 15th cent. Antoninus Archbishop of Florence (in Pagi breviar.
gest. Pontiff. Rom. 11. ii. 145) and Werner Rolevinck (fasc. temporum
Aet. vi. in Pistorii seriptt. rer. Gei-m. ii. 567) leave the question which
were the rightful Popes, unsettled. Afterwards, the opinion of the
Church, with the exception of France, whose authors continued to
defend the French Pontiff's, decided for the most part in favour of the
Roman Popes. Accordingly, in the later lists of Popes, the French
anti- Popes were not reckoned, and so a Clement VII. appears again in
1523 a Benedict XIII. in 1724.
1-^ Clement had appointed him generalis Capitaneus, ut nedum nomine
proprio, sed etiam Ecclesiae et suo (Papae) ad negotia procederet
eupradicta Prima vita dementis VII. in Baluz. i. 504.)
1* On this point and the following Theodor. de Niem i. c. 28 ss.
Gobelinus Persona vi. c. 77 (Meibom. i. 299.) Schlosser's Weltgesch
IV. ii. 373.
CH. 1.— PAPACY III.— SCHISM, g 105. UPPH. OF THE CHURCH. 99
execution of five Cardinals he made himself still more hateful.
After Chai-les' death (f 1386) by his impolitic refusal to invest
his son Ladislaus Avith Naples, he exposed this kingdom afresh
to the danger of falling under the dominion of France. The
capital city was already conquered for the young Lewis of Anjou
(1387), and the whole kingdom would have fallen to him and the
French Pope, had not Urban's successor, Boniface IX., at the
right moment, invested Ladislaus (1390) and rendered him his
powerful support.''' With a view to secure the states of the Church
against Lewis, Boniface granted many towns and castles in fee
to powerful nobles,^® and thus roused afresh in Rome a struggle
for independence, which kept him long in banishment fi'om the
city.'" True, Lewis was forced to quit Italy altogether (1400),'^
and Ladislaus remained King of Naples. But this restless agi-
tation in Rome increased, and was even supported by Ladislaus,
who wisht to make himself master of the city.'''
§ 105.
OPPRESSION OF THE CHURCH.
As the schism lessened the revenues of the Popes, and in-
creased their expenses, so it caused a fresh aggi'avation of those
Church oppressions which were ah'eady intolerable.
The French Pontiff, Clement VIL, was obliged indeed to
exercise the right of presentation to Ecclesiastical offices, to
which now also were added the gratiae exspectativao, accord-
'5 Raynald. 1390 no. 10.
'6 Raynald. 1390 no 18.
'7 Raynald. 1393 no. 5. 1395 no. 17.
"'Raynald. 1400 no. 11.
'^ Thus upon the accession of Innocent VII., who had to make
important concessions to the Roman?, Theodoric de Niem ii. c. 35,
Raynald. 1404 no. 16. 1405 no. 9. On the disturbance after the
death of Innocent VII. 1406 see the account of the Ambassador of the
Teutonic order at that time in Rome in Raumer's hist. Taschenbuch
1833 3. 179. In the year 1407 Ladislaus took possession of Rome,
with the private consent of Gregory XII., as Dietrich of Niem assures
us (de schism, iii. c. 28, nemus unionis iv. c. 2), with a view to hinder
the reconciliation with the anti-Pope, of. Raynald. 1407 no. 15.
G 2
100 THIRD PERIOD.— niV. IV.— A. 1). 1305—1400.
ing to the nod of the French Court, upon which he was quite
dependent :^ but in return for this the Church of France, so
^ De ruina Ecclesiae (written in 1401, not by Cleraangis, see above
§ 103 note 5.) c. 18 in v d. Hai'dt. Cone. Const, i. iii. 19: Sed me
praeterlre non decet, — quantam et quam abominabilem fornicationem
Papa et hi sui fratres cum saeculiprincipibus inierint. Namque ut sua
dominia, imo vciius ut suam tyrannidem, omnibus nee injui'ia supra
modum invisam, inconcussa slabilitate confinnare possent, sicque tuto
quodcunque libitum esset peragere : temporahum principatuum, ad
quorum se imitationem componere atque confonnare in animum induxe-
rant, captare amicitias, favoresque conquirere, quacunque possent indus-
tria, studuerunt : nunc muUa beneficiorum his, pro qnibus exegissent,
largitione, nunc xeniis et donis, nunc promissis uberrimis, saepe assen-
tationibus et gnathonicae doctrinae versutiis, fraudulentiis, Itaque ne
longura faciam, adeo se et Ecclesiam universalem eorum arbitrio sub-
jecerunt atque dediderunt, ut vix aliquam parvulam praebendam, nisi
eorum mandato vel consensu, in provinciis eorum tribuere ausi essent.
Si Episcopus aliquis obierat, si Decanus vel Praepositus, vel alia quae-
libet persona ecclesiastica : quis in demortui locum surrogari appetens,
non prius ad liegem quam ad Papam ibat ? imo vero quis ita insanus,
ut absque regiis Uteris ad Papam postulaturus accederet? Mirabile
dicturus sum, et quanquam vix credibile, verum tamen. Si quis Papae
necessarius, propinquus, familiaris, aut quilib"t alio titulo dilectissimus
pro suaapud eum promotione institisset, regales ante omnia ab ipsomet
Pontifice jubebatur literas quaerere. — Quam vero importune, quam
imperiose, quam manu, ut ita dicam, ensifera, terreni ipsi domini per
suos sollicitati, Papam per suas quotidianas literas urgebant, nequaquam
credibile foret, nisi res usu assiduo promulgata certitudinera faceret.
Plus eiiim praeceptoriis et comminatoriis scriptis res agebatur, quam
commendatoriis vel precatoriis. Quibus si detrectassent Pontifices
obtemperare, et alteri, quam pro quo petebatur, contulissent, certum
erat ilium non recipi. — Cap. 42. p. 46 : Quid Clemente nostro, dum
advixit, miserabilius ? Qui ita se servum servorum Gallicis Principi-
bus addiceret, ut vix minas et contumelias, quae illi quotidie ab aulicis
inferebantur, deceret in villissiinum mancipiura dici. Cedebat ille
furori, cedebat tempori, cedebat flagitantium importunitati, fingebat,
dissimulabat, largiter promittebat, diem ex die ducebat, bis beneficia
dabat, illis verba : omnibus, quos aut ars assentatoria aut ludicra in
curiis acceptos fecerat, summovere placere studebat, eosque beneficiis
promereri quo talium patrocinio dominorum gratiam et favorem
assequeretur. His itaque et juvenibus nitidis et elegantibus, quorum
maxime consortio gaudebat, singulos fere vacantes episcopatus caefe-
rasque praecipuas dignitates impendebat. Denique ut Principum
benevolentiam facilius assequeretur, assecutam foveret, fotam.que con-
servaret, conservatam amplificaret, plurima ultro donaria atque xenia
illis dabat : quascunque super clero exactiones petere voluissent,
annuebat, ultro saepius etiam ingerebat. Sic omnem clerum saecularium
magistratuum dispositioni itasubjiciebat, ut Papa magis quilibet eorum,
CJI. I. — PAl'ACY III.— SCHISM, g 105. OI'I'R. OF THE CHUKCll. IQl
long as her grievances were not too loudly exprest, was delivered
over as a prey to his extortions.^ Tithes Vacantiae and Annates'
quam ipse putaretur. Also Prima vita Clem. VII. (in Baluz. i. 537)
allows : Multis etiam saecularibus tarn Principibus quam aliis fuit
admodum familiaris et gratus, eorumque contemplatione etamoreplures
episcopavit et alias promovit, eis aliquando sufficientiores et idoneiores
— postponendo, quandoque, ut eorum benevolentiam et favorem sibi et
Ecclesiae acquireret, quandoque ut ipsorum odium et indignationem
evitaret etc. Theodor. a Niem de schism, ii., c. 4 even says : Clemens
multum favebat magnatibus sive nobilibus : unde petentibus ipsis
terras, castra et dominia Ecclesiarum cathedralium et monasteriorum
pro modico annuo censu ab ipsis solvendo in feudum sine difficultate
concessit etc.
2 Chronica Caroli VI. 1. ii. c. 2 A. D. 1 38 1 (Chronique du Religieux de S.
Denys publiee par Bellaguet i. 82) : Quisque (duorum Paparum) partem
obedientiae suae non unifbrmiter regebat. Nam immunis sub Urbano a
decimis manens, in promotionibus majorum dignitatum titulo de electione
libere utebatur, et ad diocesanos et Ecclesiarum patronos devolvebatur
coUatio, quotiens beneficia et dignitates vacare contingebat : cujus rei
sub Clemente fiebat contrariura, et revera in infinitorum praejudicium
et gravamen. Equidem permissu Franciae Regis et procerum, velut
libertatis et Ecclesiarum regni vehemens impugnator, earum patri-
monia crebris decimis et usque ad supremam exinanitionem statuit
atterere, ut sic acre alieno loca venerabilia gravata supra suarum vires
obventionum, papalis camera opum coacervatis cumulis ditaretur.
Eadem occasione sui sacri coUegii triginta sex Cardinalium procurato-
res, bullis apostolieis muniti, insidiantium more, ubique sciscitabantur,
si cathedralibus vel collegiatis Ecclesiis aliqua beneficia pinguia, si in
abbatiis prioratus ccnventuales, officia claustralia, vel alicubi dornus
hospitales essent ingentis valoris, quae vacarent, ut moxdominorum no-
mine acceptarent,id solummodo inquirentes, quantis valebant in portatis.
Utque via ad id daretur amplior, ipse Papa contemptis ss, Patrum
generalibus decretis — omnes ecclesiasticas dignitates quascunque post
episcopalem majores indifferenter suae dispositioni reservabat. — Sic
longe lateque per regnvnii domini Cardinales inaestimabilis valoris
beneficia possidentes, uno mortuo, alter alteri succedebat. — Quotiens ab
hac luce Episcopos Franciae migrare contingebat, mox ex papali
camera collectores et subcollectores procedebant, qui mobilia, — quae ad
haeredes aut executores testamentorum dinoscebantur pertinere, et unde
aedificia episcopatuum potuissent reparari, neniine conti-adicente rapie-
bant ; et qui praetextu arreragiorum ex decimis et servitiis nondura
integre persolutis pi-ovenientium tanta damna inferebant. Simili ratione
nee post Abbates defunctos temporalitati monasteriorum parcebant :
unde succedentes bonis omnibus spoliati non habebant, unde sibi et
commonachis suis victualia ac caetera necessaria ministrarent. — Memo-
rati iterum collectores reditus et proventus primi anni omnium et
singulorum beneficiorum ecclesiasticorum in toto regno Franciae —
quovis modo vacantium percipiebant, etiamsi Regi in regalia vel alteri
domino temporal! velut patrono proprio competere minime ignorarent.
102 THIRDPEKIUD.— DIV. IV.-A.D. 13U5— 1409.
were now the standing income of the Papal Cabinet. In addi-
— Multi viri ecclesiastic! per inundum vagantes penuria uiaxiiua preivie-
bantur : i-egni etiam studia — annullabantur penitus. Omnium liberalium
artium Parisiensis Universitas altrix dulciflua lacte scientiae enutrito-
rum filiorura orbatain se dolebat, quoniam sinu materno relicto ad
exteros transmigrabant, cum pater spiritualis deesset, qui penuriis eorum
subveniret. Materno compatientes doloii, quos ad summum cuhnen
scientiarum exaltaverat doctores, attendentes, quod haec et majora
damna occasione nefandissimi schismatis esseut proximo futura, —
Btandura Concilio generali super discordia amborum contendentiuni de
Papatu concludebant. Some restraint was effected by the royal edict
of 6. Oct. 1385 contra exactiones Curiae Romanae et Cardinalium (1.
c. 1. vi. c. 12 p. 398. Preuves des libertez de I'eglise Gallicane chap.
xxii. no. 8.) In his appointments to ecclesiastical offices, Clement
attacht so little importance to a theological education, that he replied
to a man of rank, who supported his recommendation of a kinsman by
the statement that he was studying theology at Paris (Chron. Caroli
VI. 1. xi. c. 9. i. 696) : Quid fatuitatis fuit ad hoc amicum dilectum
applicare, cum isti theologi sint fantastici homines reputandi ?
3 On the gradual formation of the annates see Nationis Gallicae in
Cone. Const. (1417) declaratiode Annatis non solvendis cap. 2 (in v. d.
Hardt Concil. Const, i. xiii. 764 compare above § 103 note 25) : De
vacantibus vero et fructibus primi anni majvrum praelaturarum,
abbatialium videlicet, episcopalium et supra, nullum aliud initium fuisse
iuvenitur, quam voluntaria et gratuita oblatio quorundam, qui in dis-
cordia electi ad abbatialem vel cathcdralem Ecclesiam, dum proseque-
rentur in Curia per appellationem ad eam factam, per eum, qui obtinebat
finalem victoriam, et promovebatur sive eligebatur. Et talis oblatio et
gratuita datio juxta vulgare Italicum dicta fuit servitiura, et secundum
Alemanos propina dicitur. Et dicta fuerunt servitia communia, quia
communiter inter eos dividebantur, eo quod singulos, quibus dare vole-
bat, non convocabat. Et singulis dare fuisset nimium onerosum his,
qui tunc agebant in publico Consistorio, Sed postmodum deductum
est in Consistorium secretum, quod tamen fuerat simoniacum. — Et
successivo tempore volentes gratuite dare et voluntarie conferre sum-
mam certam vel aliquid, eo quod tunc nulla certa taxa esset in Camera :
quoad aliqua ad tertiam partem valoris episcopatus, monasterii
aliqua vero ad mediam, in aliquibus etiam taxa dictum valorem
excedit, prout in libris cancellariae scriptae sunt, et ultra pro minutis
servitiis compulsi sunt dare, et offerre ad solvendum se et monasterium,
sive etiam obligare per suarum literarum retentionem. Et novissime
additumest, et conipelluntur per eandem retentionem se obligari ad id,
quod reperiretur esse debitum in libris eorum Camerae, sive dominorum
Cardinalium, per oblationem vel obligationem alicujus praedecessoris
monasterii vel Ecclesiae, ad quam assumitur vel transfertur. Cap. 3 :
Non petuntur, neque exiguntur hae Annatae per Cameram apostolicam
et dominos Cardinales ex eo quod vacant ; sed quia conferunt, seu quia
collationi et promotioni, quae fit per Papam, assentiunt. Et hoc est
f'lare secuiidnm canones simoniacum. As to the Forma obligationis
CH. I.— I'APACY 111.— ISCHJSM. § 105. OPPK. OF TUK CHURCH. 103
tion to these^Clement laid claim to the spoils of deceased Prelates.*
His successor, Benedict XIII., wherever it was possible, surpast
him in these systems of impoverishment.^
which the newly appointed Prelate had to draw up for the apostolic
cabinet, see cap, 4 p. 786 ss. Compare an anonymous work of the year
1418 in Bulaei Hist. Univ. Paris, iv. 914 : Circa modum exactionis
istarum vacantiarum est advertendum, quod ante tempora schismatia
nulla solutio, aut obligatio exigebatur, sed habita possessione Collfc-
tores apostolici levabant in mukis et proHxis terminis taxam : ita quod
taxa vix tribus, decern vel duodecini annis erat levata, et communiter
remittebatur pars, et aliquando totum propter paupertates vel alias
considerationes. — Post vero tenipus schismatis ante traditionem bul-
larum solvebntur una magna pars, — et de reliqua parte recipiebantur
obligationes formarum in durissima et cum tot censuris gravissimis,
quod pauci fuerunt, qui non inciderunt in illas.
* Compare note 2.
^ This fact is discovered from the Appellatio interposita per Uni-
versit. Parisiensem a dom. Benedicto dd, 6 Jan. 1406 in Martene et
Durand thesaur. ii. 1295, and the royal Ordonnance dd. 18 Febr. 1406
in the Preuves des lib. de I'egl. Gall. Chap. xxii. no. 9 issued in con-
sequence. In that Appellatio we find p. 1302 : Quantum hoc illud
gravamen est, o piissime Jesu, quo (Benedictus XIII.) sibi beneficii
cujuscunque vacantis uniiis annifructuumperceptionem usurpavit? Et
vere omnium unius anni fructuum in non taxatis et exemtis, per aequi-
valentiam in taxatis, altera parte penes se reservata, altera capellano
deputata, sic totum convellendum et secum rapiendum decrevit, ut
plerumque beneficio atque beneficiato nihil penitus remaneat. Quantum
etiam illud gravamen, et quam religioni ac moribus nostris contrai'ium,
quo v\s,iiaxiAi p7~ocurationes Praelatis et Archidiaconis ad mores refor-
mandos deputatas — sibi duxerit appropriandas. — Nee minus est onus
decmarum, quibus est uti solitus. Nuper unani imposuit, propter quam
alma mater Universitas a sermonibus et lectionibus decem septimanis
cessare coacta est. Ab hac pauperes hujus regni sacerdotes ita fuerunt
oppressi, ut et excommunicationem et ab officio suspensionem multo
tempore passi sint. — Illud etiam novum et paene inauditum mihi
gravamen videtur, quod ecclesiastico viro mortuo et adhuc efflante
animam — spolia ipsius ac universa temporalia, quae successor! vel
Ecclesiae debent attribui, per sues ministros tam impie rapiantur, quo
tanta crudelitas sequuta est, ut inhumatus evulso monumento atque
coi'rupto corpore suis spoliis eti'ossus privaretur. — Non contentus vir
iste fructibus unius anni, quem beneficii vacantem appellant, multo
tempore benejicia pinguia vacare permittit, et eo decursu saepe duorum
vel trium annorum et amplius spiritualium fructus vel temporalium rapi
atque comportari suis jubet aptissimis satellitibus. — Sed adhuc istius
cupiditatis insatiabilis ardor non quiescit, petit fructus quos appellat
male perceptos : — petit vacantes a quadraginta annis, pro quibus sol-
vendis Ecclesiae plurimae radicitus everterentur. Talium enim sumraa
)nille millia transcendit. An etiam omittendum putatis, quod tempo-
104 THIRD PERIOD.— DIV. lY.— A.D. 1305—1409.
So long as Urban VI. lived, the Roman Curia was advan-
tageously distinguisht in this respect from that of Avignon.®
ribus fructuum a suis injuste cnptorum pensiones Ecclesiarum atque
debita nullc modo persolvunt, quo fit ut pro talibas oneribus anni fructus
sequentis non sufficiant. Exquisivit vir iste modes alios astutiores
congerendae pecuniae, monetam mutavit, qua saepe proquatuor millibus
quinque coUiguntur. — Monetam auream regni recipere nolunt iidem
ministri, nisi supra proprium valorem cerlam summam recipiant. —
Literas, absolutiones, quittancias pretio taxant intolerabili. Excom-
municant saepe, ut absolutione pauperes spolient. Relaxant dumtaxat
quartam unius anni pro quatuor frauds. — Omitto quaestus pccuniarum
insolitos sub officii pietatis et indulgentiarum colore, quibus fallaciter
iunumeras pecunias a simplicibus exigvuit, ut eos, sicut dicunt, ad statum
reducant innocentiae. Comp.de ruina ecclesiae (written 1401 see §.
103 note 5) c. 9 (v. d. Hardt Cone. Const. I. iii. 11) : Ad haec omnia
exigenda, et ad illam, seu cameram seu potius Charybdim dixerim,
transportanda suos per omnes provincias CoUectores instituerunt, illos
videlicet, quos scirent in extorquendo argento — acriores, et qui nulli
omnino parcerent, nullum eximerent, sed vel ex silice aurum elicerent.
Quibus et auctoritatem annuerunt, quoscunque, etiam Praelatos, anathe-
raate feriendi, — nisi intra praefinitos dies de postulata pecunia satisfacere
curassent. By tbese CoUectores suspensions from divine service, inter-
dicts and anathemas were made quite ordinary matters. Quis nescit,
tot Abbatibus, totque aliis Praelatis, cum decessissent camerae prae
inopia obnoxii, negata funeralia, negata exequiarum solemnia, negatam
humationem, nisi forte in agris aut hortulis aut profanis aliis sedibus
clanculo tumulati sint. Cap. 10. On the venalia judicia of the Curia.
Cap. 14. On the avarice of the Cardinals who often appropriated four
or five hundred benefices. Cap. 15. Cernentes igitur inopes alii et
calamitosl Ecclesiastici, nihil se posse consequi, — ad hos ipsos (Cardi-
nales) se couferunt, et aut cum sisHoniaca pravitale beneficia ab iis
mercantur, aut pensione annua, quod aeque simoniacum est, ab illis
redimunt etc. As to the revenue derived from Annates Comp. ^Nationis
Gall in Cone. Const, declaratio de Annatis non solvendis c. 4 in v. d.
Hardt Cone. I. xiii. 780. According to this they yielded in France
alone 200,000 francs annually.
^ Compare above § 104 note 3. Yet even Urban did not restore free
right of election, and he received Annates. Thomas Walsingham hist.
Angl. ad ann. 1382 (Anglia, Hibernica a veteribus scripta ex bibl.
Camdeni. Francof. 1602 p. 289), relates that Urban refused to confirm
a newly elected Abbot of Bury, and appointed another in stead, how-
ever he was compelled by the King's requisition to allow the former
election, still he did it, non confirmando electionem de ipso factam, sed
per provisionem concessit abbatiam, ita duntaxat, ut solveret Romanae
Curiae duplicis vacationis censum. In the year 1387 he appointed
Duke Rupert v. Bergen to be Bishop of Passau, while the chapter
elected George Count of Hohenlohe : a tedious war in which George
gained the victory was the consequence, see F. Kurz Oesterreich unter
CH. 1.— PAPACY 111.— SCHISM. § 105. OPPK. OF THE CHUKCH. 105
His successor, Boniface IX., on the contrary imitated all the
extortions of his rivals in France, but he far surpast them
in the Simony^ which was practised quite publicly by himself
Herzog Albrecht III. Th. 2 S. 119. His Oesterreich unter H. Al-
brecht IV. Th. 2 S. 245.
^ Theodor. a Niem de schisin. ii. c. 7 : Ipse (Bonifacius) reperit
plures bonos et legales Cardinales, — qui simoniae vitium detestabantur
omnino, quorum prae timore, quoad vivebant, quasi per septem annos
non audebat simoniam publice exercere, attarnen per aliquos mediatores
secrete — exercebat, intercedentibus pactis clandestinis de promotionibus
per ipsum faciendis. — Cardinalibus autem pro majori parte successive
defunctis, quos ipse simoniam odio habere cognovit, exhilaratus est
nimium, quia tunc liberas habebat habenas simoniam pro Hbito etiam
publice exercendi. (According to Raynald. ann, 1392 no. 1 he had
decreed so early as this year, ut redigendorum ex omnibus sacerdotiis,
quae conferrentur a sede apostolica^ vectigalium^ quae prinio lahente
anno obvenirent, dimidia pars in fiscum Pontificis inferretur). Sed
demum circa dccimum annum sui regiminis, ut cautius ageret in hac
parte, palliarelque simoniam, quam exercuit, quodam necessitatis colore
pi'imos fructus unius anni omnium Ecclesiarum coihedralium et Ahha-
iiarum vacantium suae camerae reservavit, ila quod quicunque ex tunc
in Archiepiscopum vel Episcopum aut Abbatem per eum promoveri
voluit, ante omnia cogebatur solvere priraos fructus Ecclesiae vel mo-
nasterii, cui praefici voluit, etiamsi numquam possessionem ejusdem
consequi posset. De quo ipse Bonifacius penitus non curabat, imo
-saepe dicebat : utinain non adipiscatur possessionem Ecclesiae vel mo-
nasterii hujusmodi, ut iterum de alio rursus pecunias extorqueret. Dicti
autem primi fructus per ipsum aestimati fuerunt ad triplum illlus, quod
in Uteris camerae apostoitcae pro communi servitio solvendo taxata
fuerunt. Et quia non omnes promovendi venientes ad Curiam suflSci-
entibus pecuniis cum sacco parati erant, usura in Curia — tantum invaluit,
quod foenus amplius non repu^abatur peccatum. — Ut nihil ipse Pontifex
omitteret, multas uniones Ecclesiarum parochialum et aliorum benefi-
orura ecclesiasticorum simonia intercedente fecit. Cap. 8 : Hie Boni-
facius suique secretarii et cubicularii in principle sui pontificatus unius
anni spatio vel plus, primam, quae erat V. Id. Nov., plus offerentibiis
vendiderunt tam invei'ecunde ac frequenter, quod passim devenit in
derisionem etiam populornm ilia venditio. Et ibidem Bonifacius sub
pacto quaecunque beneticia ecclesiastica ubicunque locorum vacantium,
sive reservata essent sive non, dispositioni apostolicae sub dato obitus
eorum, qui ea vivi possidebant, vendidit, et haec mercimonia publica
multis annis duraverunt in curia Bonifacii. Invenisses eiiam tunc
plerosque cursores per Lombardiam et alias partes Italiae discurrere,
perscrutantes, num infirmarentur aliqui pinguia ecclesiastica beneficia
obtinentes, et si aliquos invenerunt aegrotantes, tunc currebant ad Ro-
manam Curiam, et mortem talium intimabant illis, qui super hoc ipsos
pretio conduxerunt. Sed Pontifex ipse, utpote improbus mercator, quan-
doque etiam sub eodem dato unum et idem sacerdotium pluribus veudens
106 THllJD PEKIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305— 1409.
veluti novum proclaniabat, jjro secundo, tertio, vel quarto, concurrentibus
siinul in dato supei* uno et eodem beneficio sic vacante — novas gratias pos-
teriores in dato vendidit cum clausula Anteferrt, per multos annos et
tam diu, donee nuUi vel pauci illarum gratiarum deinceps invenirentur
emtores. Quod videntes ipsi proxenetae, ad inauditam prius practicam
lucri captandi causa se improbe converterunt. Cap. 9 : Finxerunt
enim alias novas gratias exspectativas, quae omnes gratias illas in Dato
praecedenti, quae vocabantiu' cum clausula Anteferri, prosternebant,
sed illae fucrunt nimis carae, quia illae cum simplici clausula Anteferri
pro XXV. florenis vel circa, sed aliae gratiae cum antelationis praero-
gativa pro L, ducatis coramuniter vendebantur. Sed quod ultimae
gratiae per multos assidue arabitiosos emerentur, praefati niercatores
seu institores, ut plus lucrai-entur, novas cautelas invenerunt. Fecit
enim dictus Pontifex pei'quam raultas regulas cancellariae et alias
ordinationes, per quas videbatuv se hujusmodi gratiarum exspectativa-
rum a se turn passim venditarum eiTrenatam multitudinem I'estringere
velle. Quod cum multi dictarum gratiarum sentirent emtores, novo
pacto intercedente pecuniario quaestu impetrarunt ab ipso, quod sub illis
declarationibus non comprehenderentur gratiae ipsis factae. Beneficia
etiam dispositioni dicti pontificis generaliter reservata, et ilia potissime,
quae vacabant in Curia praefata, plus offerenti vendebant sub condi-
tione, quod emtores illorum etiam primos fructus eorundem beneficiorum
in prompta pecunia ad utilitatem camerae apostolicae ante omnia solve-
rent, quo facto tunc primum signabantur supplicationes pro ipsis
emtoribus, in quibus dicta beneficia petebantur, et etiam postquam
signatae fuerunt, si alter venisset forte, qui plus obtulisset, jam signatae
supplicationes hujusmodi saepe de registris supplicationura dicti Boni-
facii cancellabantur, et super veniens praeferebatur praecedenti in dato :
dicebat enim ipse Bonifacius, quod illi, qui minus obtulerunt, eum
decipere voluissent. — Cap. 10 : Praeterea dispensationes, quae pete-
bantur ab ipso antistite pro quibuscunque, dummodo corresponderet
pecunia, quara ejus rei causa petebat, inditiferenter doctoet illi carius, et
indocto et huic remissius, pacto etiam intercedente, vendere non nega-
vit. Omnia etiam beneficia in Ecclesiis urbis vacantia vendidit, et si
non potuit habere pecunias, res alias in commutationem recepit, ut
porcos, sues, equos, granum et frumentum etc. — Hie etiam Argus
antistes libros, vestes, utensilia et pecunias suorum Curialium et Prae-
latorum adhuc quandoque ipsis agonizantibus per quosdam officiales
suae Curiae ad hoc deputatos pro se recolligi fecit ad instar corvi in
praedara hiantis. Cap. 11. — postremo ad profundura iniquitatis de-
scendens, nullam penitus supplicationem — signare voluit, nisi pro
singulis supplicationibus — singulos florenos auri — recepisset. Cap. 12 :
Praeterea idem Bonifacius circa septimvim pontificatus sui annum —
certam ordinationem seu regulam suae cancellariae edidit, continentem
in effectu, quod quicunque Archiepiscopi, Episcopi, necnon Abbates per
eum proraoti infra annum a tempore promotionis — computandum literas
ipsius Bonifacii super eisdem proiTiotionibus usque ad Thesaurariam
expeditas non haberent, caderent a juresibi acquisito ex promotionibus
ipsis, ac Ecclesiae et monasteria ex eo per annum vacarent : dictaeque
literae, licet solvissent per eum promoti aliquando i)ro majori parte
expensas et onera, quae de novo promotis incumbunl, non dabantur de
CH. 1.— I'APACY III.— SCHlSfM. g 105. Ul'PK. OF THE CHUKCH. 107
and the members of his Curia, and was even defended without any
sense of shame.^
ipsa Thesauraria, nisi totaliter persolvissent. — Et licet Innocentius VII.
— dictam ordinationem tanquara injustissimam et nequissimam in prin-
cipio sui pontificatus refutasset, postremo tamen ad importunam
instantiam aliquorum lucri causa earn circa aliquos Praelatos renovavit
in principio seeundi anni sui pontificatus, propter quod Deus subito
punivit euni, ut creditur etc. — Under Boniface multi religiosi, et prae-
sertim mendicantium Ordinum fratres, quod possent ecclesiastica
beneficia regere, et extra eorum ordines et loca religiosa niorari, ac alia
sirailia multa inipetrarunt, nee potuit adeo quid injustum aut absurdum
postulari, quod non concederetur intercedente simoniaco pacto et soluta
pecunia. Comp. Mattliaei de Cracovia (from 1405 Bishop of Worms
-j- 1410, as to him see Ullmann's Reformatoren vor der Reformation i.
336) de squaloribus Rom. Curiae, a book written in the time of Boni-
face IX (best in Walchii monim. medii aevi vol. i. fasc. 1), e.g. c. 11,
p. 48 : Nee solum hoc modo destruuntur Ecclesiae et monasteria : sed
etiam per hoc, quod dantur Cardinalibus vel mulieribus in commendas,
vel assignantur et committuntur prioratus. Gobelini Personae cosmo-
dromii aet. vi. c. 84 in H, Meibomii rer. Germ. i. 316.
^ Compare above § 103 note 29. Theod. a Niem. ii. c. 9 : Curiales
pro majori parte affirmabant talia licite fieri, cum Papa in talibus, ut
dicebant, peccare non posset. Cap. 32 : Vivente eodem (Bonifacio)
quidam integri magistri in sacra theologia et alii in scientiis illuminati,
dolentes ita communiter et aperte simoniam committi in Curia, et quod
sic fieri posset, multis juristis et aliis pertinaciter asserentibus ; in
contrarium arguendo, et conclusiones in quaternas et codices redigendo
determinarunt, licet sub magno timore, qvxod Papa vendendo ecclesias-
tica beneficia ex pacto intercedente simoniacus esset, quia non foret
constitutus, ut ilia venderet, sed ut dignis gratuito dispensaret. To
the number of these works, which attackt the maxim of the Curia, that
the Pope could commit no simony, the following belong especially,
Matth. de Cracovia de squaloribus Kom. Curiae liber (see note 7) cap.
11 ss., and the Speculum aureum (written in 1404, quod alias intitu-
latur : Petrus Paulus, see Jacobus de Misa in v. d. Hardt Cone. Const,
iii. 613. According to an unhappy guess of Goldast's Monarchia ii.
1527, the author was commonly called Paulus Anglicus ; according to
Theodorus Engelhusius (f 1434) in Leibnitii scriptt. Brunsv. ii.
1139 he was Albertus Engelstat, or Engelschalc, Doctor s. theol.
Pragensis ; again, a manuscript copy of the Speculum in the Library
of the University at Bonn, calls the author Petrus Averunus : the best
edition is in Walchii monim. medii aevi II. i. 67), of which Pars ii. and
iii. p, 136 treat on this point, cf. P. ii. cap. 1 : Video tot et tantos
scribentes in jure canonico, et summistas simoniae vitium in Romana
Curia excusare. As to their reasons, Bernardus (de Botono) in glossa
ord. (to Deer. Greg. i. 29, 12) ponit banc communissimam distinctionem
simoniae dicens : quod quaedam sunt simoniaca, quia prohibita, soil,
constitutione Ecclesiae : quaedam prohibita, quia simoniaca de sui
natura, quae scil. aunt novo et veteri testamentn prohibita, ut emere
108 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A. D. 1305— UU'J.
Thus at the end of this period both Obediences were groaning
under the weight of persecution. England alone repeatedly
threw off every Papal oppression,^ and in 1404 Hungary also
followed her example.^^
vel vendere sacramenta. — Hanc distinctionem recipiunt communiter
doctores, scribentes in jure canonico et summistae — . Simoniaca, quia
prohibita, dicuntur, quae solum sunt spiritualia ex constitutione Eccle-
siae, quae antea non fuerunt, sicut tituli beneficiorum ecclesiasticorum :
et dicunt, talia jure positive introducta, quia tempore .Apostolorum non
fuerunt decanatus, arcbipresbyteratus, canonicatus etc. Sic similiter
dicunt, ea vendere vel emere est simonia ideo, quia constitutione Eccle-
siae emtio vel venditio talium est prohibita. — Et ideo dicunt, — quod
excusat auctoritas Papae, qui habet in talibus dispensare. — Quis enim
dubitat, titulos ecclesiasticos jure positivo inductos ? Nam solus Papa
facit dignitates, instituit Praelatos. — Unde sola voluntas, tacita vel
expressa, toUit jus. — Et ideo dixit Goffr. et alii, quod simonia non
habet locum in Curia Romana. These principles are hotly attackt by
Paul in the Dialogue, until Peter confesses, P. iii. c. 1 p. 189 : Jam
clare video, quod excusatoribus simoniae est sublata excusatio, et fun-
damentum, quo videbantur innixi, radicitus extirpatum. Imo, ut mihi
videtur, haeresis est, asserere, quod Papa licite possit pro spirituali
titulo recipere pecuniam : et multo magis, hoc facere in effectu.
Propter quod videtur mihi, Paule, quod tota Romana Curia est in via
damnationis, per ea, quae superius deraonstrasti. Omnis enim curti-
sanus ipso facto sui officii videtur particeps simoniae.
^ King Richard II., at the request of his Parliament 10. Oct. 1389
(in Rymer), forbad the Bishops to levy the impositio, which the Pope
required of the clergy without the consent of the King and Parliament.
In the year 1392 the Statute of Praemunire of 1353 (see § 103 note
30) was renewed against all men who endeavoured to obtain at the
Roman Court, translations, processes, et sentences de escomengeraentz
(excommunications) , buUes, instrumentz ou autre chose qeconque to the
detriment of the King's rights (Statutes at large by Owen Ruffhead
i. 406.)
'" King Sigismund, in consequence of a decree of the States of his
realm 6. April 1404 (Katona hist. crit. Regum Hungariae stirpis
mixtae iv. 614), ordered that no ecclesiastical benefices should be
granted, auctoritate apostolica vel alia quavis, praeter quam nostra, sine
nostro speciali consensu, and that no literae apostolicae tara in causis
beneficialibus, quam in aliis quibuscunque causis litigiosis, sacris vel
profanis, sine nostro consensu speciali should be acknowledged and
executed, and this sub poena capitis et privationis beneficiorum et rerum
singularum. The immediate cause of this was that the Pope had had
Ladislaus crowned King of Hungary (Theod. a Niem de schismate. I.
ii. c. 17. 18.)
CH. I.— FAl'ACV ill— S(II1SM. f lOG. EFFORTS FOK UNION. IQi)
§ 106.
KFFOR TS TO END THE SCHISM.
In consequence of these Cliurch-oppressions, which were the
result of the schism, the rehgious scruples which were enter-
tained with regard to it were strengthened, and earlier steps
demanded for its settlement. The University of Paris in parti-
cular laboured with unshaken perseverance to bring the schism
to a close.^ After she had long waited in vain for a sound
agreement of the two Popes betwixt themselves,^ she at last
obtained permisssion from the Court of France to interpose her
opinion upon these events (1394.)^ Benedict XIII., notwith-
^ She was indeed an especial sufferer during its continuation, see
above § 105 note 2. Iler first steps in 1381 were directed against the
Church oppressions, Bulaei hist. Univ. iv. 582 ss. — However in the
same year there appeared also Henrici de Langenstein or de Hassia
(Vice-chancellor of the University of Paris, after 1384 Professor of
Theology in Vienna) Consilium pacis de unione ac reformatione Eccle-
siae in concilio universali quaerenda (in v. d. Hardt Cone. Const, ii. 10,
and in Jo. Gersonii opp. ed. du Pin ii. 809), and the Professor of
Theology, Petrus de Alliaco, recommended a general council in au
address to the Duke of Anjou as the best means for closing the schism,
and assured him at the same time that this was the opinion of the
University (Jo. Launoji hist, regii Navarrae gymnasii, Paris. P. iii.
lib. 1. c. 4.)
* According to Bulaei hist. Univ. Paris iv. 618, so early as the year
1387, at the request of the University, Clement declared in letters to all
Princes and Prelates, se Concilii generalis auctoritati et definitioni
libenter submissurum imo cessurum, si sic Ecclesiae videretur expedire.
On the other hand Urban the Roman Pope, when some German nobles
tried to persuade him, ut unionem faceret cum Clemente (Theod. a
Niem i. 66) kept his ground quod ipse esset verus Papa, nee expediret
illud in dubium vertere. However his successor Boniface IX. offered
Stephen Duke of Bavaria, to appoint the antipope, if he would submit,
as Cardinal in partibus ultramontanis, quas Gallias et Hispanias appel-
lant etc. — to be apostolicae sedis legatus et pro Ecclesia Romana in
temporalibus generalis Vicarius, for his lifetime.
3 Cf. Chron. Caroli VI. lib. xiv. c. 9 (Chronique du Religieux de
Saint-Denys ii. 94) : the opinion itself of 8. June 1394. 1. c. lib. xv.
c. 3. p. 136 in Bulaeus iv. 687. in d'Achery spicil. i. 776. The
University proposed tres vias ad pacera in Ecclesia obtinendam, viz.,
cessionis, which she most recommended, compromissionis and Concilii
generalis, aut secundum formam juris ex Praelatis tantummodo cele-
brandi, aut quia plures eorum satis, proh pudor ! hodie illiterati
110 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
standing his promise made before his election, showed even less
inclination than his predecessor, to take serions steps to close the
schism.^ To the urgent proposals of a French national-synod in
1895 he returned, only an evasive answer.^ The University
sunt, pluresque ad alterutrain partem inordinate affecti, mixtis una
cum Praelatis ad aequalem eoi'um iiumerum magistris et doctoribus
theologiae ac juris de studiis solemnibus utriusque partium antiquitus
approbatis. — Si alter dissidentium aut uterque vias tres expositas inire
obstinatius refugerit, cum velut schismaticum pertinacem, et — haereti-
cum — judicandum etc. At the same time the University wrote also
to Clement VII. (Bulaeus iv. 699), exhorted him to co-operate in the
eradication of the schism, and complained of his legate Petrus de Luna
(afterwards Benedict XIII.) : nobis ea quae audivistis erga praefatum
Principem pro Ecclesiae salute agentibus — supervenit inimicus homo,
qui — hunc totum laborem nostrum — extinguere et cassare, licet frustra,
molitus est. Et prime quidem tentavit audientiam nostram in Regia
praesentia impedire. — Deinde — super hac materia perpetuum silentium
imperari nisus est, sed certe dignam — repulsam retulit, qui a Rege
christianissimo — tam execrabile scelus poposcisset. — Nequam qui hoc
cogitavit, nequior qui tam iniquo cogitatui consensit, nequissimus qui
hoc ipsum abominandum facinus explere voluit. — Eapropter, Pater
beatissime, per fidem integeri'imam, — per amorem amplissimum, et
sanctissimum, quem ad sponsam Ecclesiam habere debetis, — vos hor-
tamur, — ut ad banc sanctissimam concordiam, quae in manu vestra
sita est, non ultra jam prorogando, intendatis. Satis jam satis hue
usque cessatum est, satis tepuimus, satis quievimus, satis exspectavi-
mus etc. After reading this letter the Pope said (Chron, Cai'oli VI.
lib. XV. c. 5 p. 184) : Istae literae sunt sanctae sedis apostolicae difta-
matrices, veneno detractionis plenae : nee lectu nee recitatu dignae
sunt. Then however he had to discover that his Cardinals agreed with
the University (p. 186), dolore tactus intrinsecus coepit plurimvmi
anxiari, nee diu postea vixit.
* The wish of the King and the University that the election should
be deferred (Chron. Caroli VI. lib. xv. c. 6 p. 188. Bulaeus iv. 7 JO.
d'Achery i. 770) was defeated by the speed with which it was carried
through. The Cardinals, however, upon this occasion had pledged
themselves upon oath (Chron. Caroli. VI. lib. xv. c. 8 p. 198. Bulaeus
iv. 730) that whosoever of their number was chosen Pope, omnes vias
utiles et accommodas ad unitatem Ecclesiae — sine machinatione sen
excusatione vel dilatione quacunque servabit et procurabit — usque ad
cessionem etiam inclusive per ipsum de Papatu faciendam, si dominis
Cardinalibus — hoc pro bono Ecclesiae et unitatis praedictae videatur
expedire.
^ As to this Council see Chron. Caroli VI. lib. xv. c. 11 p. 218, and
quoted thence in d'Achery i. 773, the minutes are in Martene ampl.
coll. vii. 437 and 458, both are in Mansi xxvi. 773. The via cessionis
was pronounced the best, and the King sent the Dukes of Berri, Bur-
gundy, and Orleans to Benedict, to recommend it to him (see the
(;H. 1.— PAJ'ACY III.-SCI118M. § lOO. EFFORTS Foil UNION. HI
nevertheless persevered in her endeavour,^ and at length con-
trived that Charles VI. King of France should join with the
Emperor Wenceslaus in forcing both the Popes to resign (1398.)^
The latter was in very truth too weak to keep his word, more-
over he was himself deposed by the secret machinations of his
Pope Boniface IX. (1400.)^ On the other hand by the decree
of a new National-Synod^ France withdrew from the obedience
instructions in the Chron. Caroli vi. lib. xv. c. 12. p. 226. in Mansi
xxvi. 787). He proposed on the contrary (see the Bull in the Chron.
Caroli vi. lib. xvi. c. 6 p. 286. in d'Achery i. 789) a personal interview
with his adversary and a compromise, the uselessness of which might be
foreseen. The Cardinals were altogether for the King's proposal
(Chron. Caroli vi. lib. xvi. c. 4 p. 265), and wisht to sign a declaration
to this effect (p. 308), but the Pope forbad them (p. 314. See the Papal
Bull in d'Achery i. 794). Comp. particularly the narrative of the
Monachus S. Dionysii in his Chron. Caroli vi. lib. xvi. from which
Bulaeus and d'Achery had already borrowed much before.
^ Then Benedict de praedictis indignatus, sine causa conti*a ipsam
Universitatem et nonnulla ejus Supposita processus aliquos et sen-
tentias, seu beiieficiorum privationes facere disposuit et facere prae-
cepit et ad hoc faciendum aliquos commisit : so the University
appealed in 1396 (see Bulaeus iv. 799) a praedicto L-enedicto praeten-
sisque Commissis et Committendis, — nee non ab omnibus et singulis
gravaminibus — illatis et alias inferendis ad proximum futurum unicum,
verum, orthodoxum et universalem Papam etc. Against this appeal
which was instituted sub occasione nonnuUorum per nos eis, ut falso
dicebat (Procurator Univ.) comminatorum et in posterum forsan infe-
rendorum gravaminum, quin potius ut sub pallio hujusmodi concep-
tarum malitiarvim suum intentum valei'ent prosequi, Benedict issued
on 30. May 1396 (1. c. p. 820) the declaration, non Ucuisse seu licere
a Mom. Pontifice cqjpellare, seu etiam jJrovocare : et nihilominus provo-
cationem seu appellationem a jure prohibitam et damnatam esse, ac
nullam, nulliusque efificaciae existere etc. The University refuted this
brief very skilfully in a second appeal (1. c. p. 821).
^ Theod. a Niem ii. c. 33. Anonymus in Martene ampliss. coll. vii.
431. Eberhard Windeck (about l434) Gesch. Kaiser Siegmimds in
Mencken scriptt. rer. Germ. i. 1077. F. M. Pelzel's Lebensgeschichte
d. Konigs Wencenlaus (2 Th. Frag, 1788. 90.) ii. 368. Dr J. Asch-
bach's Gesch. Kaiser Sigraund's i. 137.
^ Peltsel ii. 410. Aschbach i. 151. Schlosser's Weltgesch. IV. ii.
522.
^ Chron. Caroli vi. lib. xix. c. 1 (Chron. du Religieux de Saint
Denys ii. 572). The minutes are in Bulaeus iv. 829. Mansi xxvi.
839 ss. The royal edict of 27. July Chron. Caroli vi. 1. c. p. 598 in
Bulaeus iv. p. 853. Especially Chron. Caroli vi. p. 640 : ab obedientia
total! ipsius Benedicti — nos, Ecclesia, Clerus, et populus Regni ac Del-
phinatus — recediraus, nunciamusque auctoritate praesentium recessisBe :
112 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A. D. 1305— 14U9.
of Benedict ; Castile followed her example^'^ (1398) ; and tTiis
Pope was kept a prisoner at Avignon.^ ^ It was not till after the
lapse of many years, and the breach of express engagements,
that Benedict succeeded in regaining the Church of France to
his obedience A.D. 1403, by the help of the Duke of Orleans,
who at that time had won the ascendancy at Court.^^ It was
volentes inter caetera, quod abinde inantea ipsi Benedicto — nullus — de
emolumentis ecclesiasticis — solvere aut respondere praeKumat. Quod
etiam occurrentibus vacationum casibus assumantur ad Praelaturas,
dignitates, et alia beneficia electiva per electionem ; caeteris etiam be-
neficils provideatur per collationem eorurn, ad quos hujusmodi electio et
coUatio spectat : — districtius inhibentes universis et singulis subditis
nostris, — ne praefato Benedicto, ejusque sequacibus — obodix-e quomodo-
libet — praesumant etc. The 18 Cardinals of Benedict renounced obe-
dience to him, and betook themselves to Villa Nova (see their letter to
the King in d'Achery i. 799) : The burghers of Avignon, with the
support of the Cardinals, besieged the Pope in his palace (Chron. Caroli
vi. lib. xix. c. 8).
10 The edict of Henry III. 12. Dec. 1398, is in Raynald. ad h. a.
no. 25.
" See Acta vett. in Baluzii vitae PP. Aven. ii. 1122.
12 Negotiations for this purpose began as early as 1402. The Dukes
of Berri and Burgundy, as well as the University of Paris, were
against the Restitution, the Duke of Orleans, and the University of
Toulouse, in favour of it (Chron. Caroli vi. lib. xxiii. c. 13, Chron. du
Religieux de Saint- Denys iii. 60.) The University of Toulouse, in
order to effect its end, addresta long letter to the King (Bulaeus v. 4.)
this, however, was refuted by the Univei'sity of Paris (ibid. p. 25 and
30), and in a lengthy work of M. Guil. Ronacensis Praepositus (ib.
p. 53.) An unprinted refutation of the same work, by Simon Gra-
maud, Patriarch of Alexandria, the President of the two national
councils afore-mentioned, exists in MS. at the library of the University
of Bonn. At length the party of Orleans, at a new national council,
carried the restitution, Bulaeus v. 63. Preuves des lib. de I'egl. Gall,
ch. XX. no. 7. Those promises were made to the assembly by the media-
tion of the Duke of Orleans (11. cc): Monseigneur le Ducd'Orleans sefait
fort d'avoir BuUes de nostre S. Pere de Tacceptation de la voye de ces-
sion en trois cas, s^avoir Adversaria cedente, decedente, vel ejecto. —
Item que nulle discussion ne sera jamais faite de la soubstraction en
Concile general, ne autre part, et toutes injures, qui ont este faites ou
dictes a cause d'icelle, et empeschemens, donnez d'une part et d'autre,
soient annuUez et pardonnez, et mondit seigneur d'Orleans se fait fort
d'avoir Bulles, comme dessus. — Item le Roy ne I'eglise de France
n'entendent point, que aucune chose soit innovee es collations et promo-
tions faites par les Ordinaires pendant la substraction. — Item le Pape
celebrera un Concile general de son obeyssance dedans un an, selon
forme de droit, le plustot que faire se pourra, ou quel sera traitte et
{'U. I.— PAI'ACV ill.— .SC;H1SM. g lUG. EFFOlcTS FoiJ I NION. H^
quickly manifest, how little he meant to keep these promises ;^^
but as the Italian cardinals imposed similar engagements upon
their new Pope Innocent VII., on his election in 1404,^^ even
only with a view to save appearances, it was necessary to open
negotiations. The fruitlessness of this proceeding increast the
general discontent : France threatened her Pope with a fresh
withdrawal of allegiance (National Council of Jan. 1407),^^
when at length both the Popes agreed upon a personal interview
at Savona in Sept. 1407.^" Benedict appeared there in person ;
however, Gregory XII. went only as far as Lucca, and opened
fresh negotiations for another place of congress.^^ This public
appointe de la poursuite de 1' union dessusdite et des Reformations et
libertez de I'Eglise, et des subsides et charges quelsconques, qui sont
par la Cour de Rome sur I'eglise de France. Et le Pape mettra a
execution ce qui sera appointe et ordonne audit Concile. Chron. Caroli
vi. lib. xxiv, c. 5 — 8.
'^ He pleaded as a bar to the promises the occurrence of the election
during the dissent. He caused the Servitiae and Vacantiae now due
to be demanded, and arrears for 40 years, etc. See the royal edict of
19. Dec. 1403, against all this in Chron. Caroli VI. lib. xxiv. c. 16
(iii. 124), and in Bulaeus v. 67.
^* Theod. a Niem ii. c. 34 : ante electionem ipse Innocentius — ac
ipsum eligentes praedicti Cardinales sponte jurarunt et voverunt, quod,
quicunque ipsorum eligeretur in Papam, ad hoc, quod dicta unio fieret,
ejus Papatui pure et sponte cedere deberet, dum tamen dictus Petrus
de Luna (Benedictus XIII.) etiam suo Papatui sponte cedere vellet.
This compromise of the cardinals may be seen in Martene thes. ii.
1274 ss.
15 Chron. Caroli vi. lib. xxvii. c. 17 (iii. 464.) The minutes are in
Bulaeus v. 137. Martene thes. ii. 1307. Mansi xxvi. 1017.
^' Capitula accordata in Massilia die xxi. Apr. inter D. Benedictum
ex una parte, et duos Episcopos etc. legates D. Gregorii etc. in Chron.
Caroli vi. lib. xxviii. c. 1 (iii. 528), and in Martene thes. ii. 1314.
1^ Theod. a Niem iii. c. 14. 17 — 19. Ejusd. nemoris unionis tract
iii. Leonardi Aretini (who was at Gregory's court) rerum suo tempore
in Italia gestarum comm. (in Muratori scriptt. rer. Ital xix. 926) :
Voluntas ilia Pontificis (Gregorii) recta nequaquam satis habere firmi-
tatis reperta est ad pontificatum deponendum : cujus rei culpam multi
in propinquos ejus referebant ; ab his enim formidines inanes, etadum-
brata pericula quotidie fing-i, ac instillari ejus auribus praedicabant,
quibus ille deterritus nee fc'aonam accedere voluit, altero Pontifice illic
constitute tempore se exhibente et absentiam ejus incusante ; et in
caeteris, quae facienda erant, difficilem sepraebuit et morosum. Roma
tamen profectus est Senas, ibique longiore mora protracta, cum ab
nniversis accusaretur, Lucam se tandem contulit, data rursus inani spe
quasi cum adversario Pontifice coiturus. Erat in altero Pontifice non
VOL. TV. II
114 THIRD TERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
breach of promise roused the Roman cardinals, they forsook
their Pope Gregory,^^ and renounced their allegiance to him,^'
at the same time that France withdrew from the obedience of
Benedict.^^ Benedict indeed escaped the imprisonment with
melior sane mens, sed occultabat callidius malam voluntatem, et quia
noster fugiebat, ipse obviam ire videbatur, Itaque Saona profectus
est in Veneris Portuin, atque iude, quo propior asset, Spediara venerat.
Sed cum de congreasu eorum per internuncios ageretur, noster tamquam
terrestre animal ad litus accedere, ille tamquam aquaticum a mari
discedere recusabat. On the negotiations of the King of France with
both Popes, see Chron. Caroli vi. lib. xxviii. (iii. 563), lib. xxix. c. 2
(iv. 3.) The records of the negotiations of both Popes are in Theod.
de Niem nemoris unionis tract, vi. c. 2 ss. Martene thes. ii. 1366.
Ejusd. ampl. coll. vii. 759.
^^ The immediate occasion of this was given by the following com-
mand of Gregory : Praecipimus omnibus — Cardinalibus — sub poena
privationis cardinalatus et omnium beneficiorum, — ne a die quarta
Maji in antea aliquis eorum exeat de Luca sine speciali et expressa
licentia nostra ; — ne ulterius congregentur in aliquo loco sine expresso
mandato nostro ; — ne aliquis eorum participet cum oratoribus Petri de
Luna, neque cum oratoribus Gallicis sive per se sive per interpositara
personam. The cardinals first appealed against this command at Pisa
on the 13th of May. (Th. de Niem. nem. unionis vi. 10. Martene
thes. ii. 1394.)
^^ A royal edict of 12. Jan. 1408 (more Gallicano 1407) in Chron.
Caroli vi. lib. xxix. c. 6 (iv. 18) Bulaeus v. 147 and 172, declared,
judicamus, nullum ad praesens patere validius in tam desperate malo
remedium, quam quod neutri contendentium, ac sibi forte success uris,
praestetur deinceps obedientia a populo christiano : deficiente siquidem
fomite ignis iste infernalis — collabetur. Quapropter — nos et Ecclesia
regni nostri et Delphinatus Viennensis — decrevimus taleiu amplecti
neutralitatem in festo Ascensionis proxime venture, nisi interea nobis
pulchra pax advenerit, et praedicta fiat unio. Benedict now publisht
the Bull of excommunication, which had been prepared before on 19.
May 1407, with reference to the National Council at that time assembled
(Bulaeus v. 143), in omnes et singulos, qui Ecclesiae unionem — impe-
dierint, aut turbaverint, et a nobis — appellare praesumpserint, seu a
nostra — obedientia recesserint etc. This bull, and a letter which
accompanied it (1. c. p. 152, d'Achery spicil. i. 805), when delivered to
the king, was solemnly torn to pieces. See Chron. Caroli vi. lib.
xxix. c. 4 (iv. 9), Bulaeus v. p. 170, and the king introduced the
neutrality, (Edict of 25. May 1408, Bulaeus v. 165.) A new
National Council (11 August and the following days) establisht
advisamenta super mode regiminis Eccl. Gallicanae durante neutrali-
tate, see Chron. Caroli vi. lib. xxix. c. 9 (iv. 20) in Bulaeus v. 175.
2" They were encouraged to take this step by a letter from the
King of France 22. May (Bulaeus v. p. 162), and the University of
Paris 29 May (1. c. p. 163.) Their declaration ad universes Christi-
CH. I.— rAPACY 111.— 8CHLSM. § 107. EFFECTS. II5
which he was threatened, by fiight to Perpignan ; but the cardi-
nals of both obediences united at Livorno, and summoned a
general council at Pisa in March 1409, with a view to the termi-
nation of the schism.^^
§ 107.
EFFECTS OF THE SCHISM ON THE GENERAL OPINION OF THE
CHURCH.
The schism with its Church-oppression furnisht the impulse,
the weakness of the Papal see gave the long-desired opportunity
for an unbiassed trial of the existing state of the Church : it led
men to opinions which had hitherto only been mooted in violent
struggles with the Popes, and so not without an appearance of
passion and party spirit ; but now they struck root so deeply,
even among the most faithful adherents of the Church, that they
could never again be entirely supprest. Many an anxious gaze
was turned backwards to the earlier and better ages of the Chiu-ch,
in order to discover in its constitution the remedy for the scan-
dals of the present. This was a problem for learning. Its
representatives the universities, particularly that of Paris, were
listened to with eager attention, and attained an influence which
was formidable even to the Popes. ^ This comparison of the
fideles from Livorno of 1. July is in d'Achery spicil. i. 8U7 : eundera
Gregoi'ium velut haereticum et nutritorem schisuiatis antiquati dere-
liquimus sibi, cum juxta canonicas sanctiones pecca^um sit ei obedien-
tiam praestare, die xi. mensis Maji proxirae praeteriti omnem quantum
in nobis fait obedientiara juxta juris exigeutiam abstraximus, ac reces-
simus ab eodem, dispositi ut oportuit et oportet ex adverso consurgere,
el mm*uni nos opponere pro donio Israel. Then follow exhortations to
all believers to obey Gregory no more.
^^ As to the summons issued by Benedict's cardinals 14. July, see
Chron. Caroli vi. lib. xxix. c. 14 (iv. 64) in d'Acbei'y i. 811 ; that of
Gregory's cardinals is in d'Achery i. 814,
^ Cf. Prima appellatio Universitatis a Benedicto xiii, a.d. 1396
(Bulaeus iv. 806) : Nee est credendum, Jesum Christum sponsam suam
orani adjutorio spoliatam relinquere velle ; sedpie dicendum, adjutorem
et propugnatorein suscitasse, suscitasse inquam Danielem eruditum in
sapieutia adversus senes, Susannam Ecclesiam, pudicam Christi spon-
sam, quae unius cubiculi puritalera casto Pudore custodivit et custodit,
adulterare molientes, contra Jasonem et Menelaum praetactos, de ponti-
ficatu dissidentes, Mathatian Mathateosque {leg. Maccabaeosque) legis
H 2
lU; TIIIUL) I'EKIOD.-DIV. IV.— A.D. 1305- U09.
present with the earlier ages of the Church, coukl not but lead
to many convictions unfavourable to the Papal see. True there
were but isolated individuals, who advanced so far upon this line
of thought, as to wish the Papacy quite removed from the Church,
as the source of all her evils.^ But even its truest adherents
now acknowledged the immoderate extension of Papal power, and
the monstrous exaggeration of the Papal dignity.^ They dis-
covered in the bent of the Papacy to secular power the prime
Dei zelatores ferventissimos, Universitatem Parisiensem, matrem omnium
scientiarura, fonteni sapientiae totius inexhaustum, lumen Ecclesiae
verum, quod nunquam appropinquat occasui, nunquani pertulit eclipsira,
speculum fidei tersum et politum, convexum non concavum, non angu-
losum, nuUis offuscatum nebulis, nullis contagiis maculatum ; serenissi-
mum Regem Francoriim, solem justitiae, illustres Duces caeterosqiie
Principes domus Franciae^ Stellas fixas in Ince orthodoxae religionis
clarissimo resplendentes fulgore.
- Epist. Univ. Paris, ad Clementem vii. ad, 1394 (Bulaeus iv.
700 : jam eo ventum est, et in tantam perniciem erroremque res pro-
cessit, ut plerviuique passim et publice non vereantur dicere, nihil
omnino curandum quot Papae sint, et non solummodo duo aut tres, sed
decern aut duodecim, imo et singulis regnis singulos praefici posse,
nulla sibi invicem potestatis aut jurisdictionis auctoritate praelatos.
The theologian of Paris, Jo. de Guigneourtius, maintained that the
Church could quite disown the Pope (Benbellona ad edict. Diocl.
P. ii. p. 153, quoted in the Catalogi testium veritatis auctarium, Catto-
poli 1667, p. 100.)
^ Comp. Jo. Gersonii consldcrationes de pace in the sermon ■which he
preacht before Benedict XIII. in Tarascon on New Year's day 1404,
Consid. i. (0pp. ed. du Pin ii. G9) : Quis non videat, quam impium est,
praesertim apud eos, qui se ecclesiasticos dici volunt, si peritos in evan-
gelica legevel non consultare vel abjicere, vel major! sacrilegio, habere
probro cognoscantur ; bine errores, hinc praesumptuosae assertiones,
hinc perplexitates inexplicabiles, hinc obstinatae defensiones adinven-
tionum humanarum in perniciem Ecclesiae et pacis salutiferae, finis
sui, surgunt : ut, quod non licet disputare de potentia Papae, quod mm
potest sibi did, cur ita facts f cum tamen sit peccabilis ; quod non
potest in aliquo casit Ecclesia sine eo convocari vel aggregari ; quod
hie est fidei articulus, Benedictus est Papa (exempli gratia) ; quod non
potest in aliquo casu ad Concilium Papa vocari ; quod absque eo non
slat salus, cum tamen salus Ecclesiae in solum Deum ordinetur abso-
lute et essentialiter, et in hominera Christum de ordinata lege, sed
aceidentaliter ordinatur in Papam mortalem : alioquin, dum vacat
Sedes per mortem Papae vel naturalem vel civilem, utputa si sit
haereticus depositus, quis hominum salvus esset? Alii Papam prae-
dicant impeccabilem, alii omnipotentem, alii sine ulla exceptione credunt
extra salidis statum quemlibet suae parti non obedientem. Quod quanta
temeritate dicatur, ipsi viderint assertores.
(JU. 1.— rAl'ACV 111.— SJCmiSM. § 1U7. EFFECTS. II7
cause of all mischief, and even of the schism,^ and they wisht the
times back again when the Emperors could convoke Synods by
their own authority to strangle a schism at its birth.* No less
general was the discontent exprest against the Papal Church-
oppressions, and the wish to remove them by limitations of the
* Compare the Jurist's Jo. Petri de Ferrariis Practica (written
1409 — 1413), Forma responsionis rei conventi (Edit. Lugdun. ann.
1502, fol. 39) : Quomodo et quot modis isti clerici illaqueant laicos,
et suam jurisdictionem ampliant ! Sed heu miseri Imperatoves et
Principes saeculares, qui haec et alia sustinetis, et vos servos Ecclesiae
facitis, et mundura per eos iiifinitis modis usurpari videtis, nee de reme-
dio cogitatis, quia prudentiae et scientiae non intenditis etc.— fol. 43
verso : among the casus, in quibus non currit praescriptio, — nonus est,
dum est schisma in Ecclesia Dei, sicut moderno tempore, quo sunt duo
Papae, qui jam durarunt XXX. annos et ultra ; et perseverabit, nee
unquam quiescet Ecclesia, nee Italia, donee ipsa Ecclesia possideat
civitates vel castra, et donatio eidem facta per Constantinum fuerit per
aliquem probum et potentera Imperatorem penitus revocata, cum non
bene conveniat psalterium cum cithara, nee datum sit a Christo, nee a
b. Petro, quod possidere debeant talia. Sed quod est Caesaris, red-
datur Caesari, et quod est Dei, Deo. — Forma in actione confessoria pro
servitutibus fol. 113 verso: Vides, quod ipse Papa, qui deberet tan-
quamverus vicarius vestigia sequi Jesu Christi, possidere et manu armata
nititur detinere jurisdictionem in terris, civitatibus et A'illis et locis,
quae sunt naturaliter, et a mundi creatione et Chri.sti oi'dinatione. Im-
perii Romani. — Immo ipse Papa in ipso Imperatore nititur superiori-
tatem habere, quod ridiculum est dicere, atque abominabile audire.
Nam naturaliter a principio mundi omnes Clerici, nedum Laici, erant
sub potestate et jurisdictione Imperii : sed ipsorum Iraperatorum
dulcedine et benignitate fuerunt clerici dismissi sub potestate Papae, et
beneficium hoc tanquam ingrati sciunt male cognoscere, ut notat P.
Innoc. in c. ii. de niaj.et obed. Bene ergo et sancte faceret ipse Papa,
ei totam corporalem jurisdictionem in manibus Imperatoris remitteret,
nee aliter unquam i*esj.ublica, et maxime Italia, quiescet : nee ulterius
de papatu tale schisma, quale fuit et est XXXVI annos praeteritos,
uUo tempore amplius accideret : et ex hoc status universus clericorum
magis redderetur Deo ac populo devotus, et ipse Papa cum Cardina-
libus vivei'et quietiiis ac Deo devotius, et populo magis acceptius et
gratius.
^ Theodoricus a Niem de schismate iii. c. 7 : Fatue et adulatorie
loquuutur illi, qui dicunt, quod Papa seu Ecclesia duos habet gladios,
scil. spiritualem et temporalem. — Etenim si uterque gladius apud
Papam existeret, supervacue vel ficte Imperator, vel Rex Ronianorum
illud nomen haberet. Sed isti adulatores seu assentatores per talia
scripta et dicta inducunt maximum errorem in tota Christianitate, et
suscitant quodam modo perpetuam aemulationem seu discordiam inter
Papain et Imperatorem. Conculcatur eiiiui per hoc iniperialis aucto-
118 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
Papal power.^ Hitherto only adversaries of the Popes at open
war with them, had appealed to a general council as a higher
ritas, et ejus potestas sub club'o coUocatur in totius reipublicae detri-
mentum, ut videmus. Patet enim ex Decreto, quod, cum schisma
viget in Romaiia sede, quod propter auctoritatis excellentiam et in
teinporalibus potentiam Iinperator, vel Rex Homanus Praelatos eccle-
siasticos potest convocare, ut illud omnino tollatur. Quod credo intelligi
debere de illis, qui re et nomine Imperatores vel Reges existunt
Romani, non autem de illis, qui desides, sen solo nomine Imperatores
seu Reges Romani sunt, sicuti fuerunt Imperatores et Reges Romani,
quos nostro tempore habuinius et babemus. Illi enim non raerentur
Imperatores vel Reges Romani nominari, qui sunt pusillanimes et
efiPoeminati. To their shame he relates how Tbeodorich, King of tbe
Ostrogoths (Dieterich von Bern) proceeded on a disputed imperial
election : quod autem imperialis potestas sit praecipue super malum et
incorrigibilem Pontificem Romanum, per quem scandalizatur Ecclesia,
he proves in c. 9 from the conduct of Otto I. towards John XII. :
tunc erat adeo excellens Augustus, quod nemo contra ejus voluntatem
aliquem Papam, praesertim malignum, abjectum, vel schismaticum ausus
fuisset publice confovere. Cap. 10 : Quid igitur inducit ahud haec
pompa tantorum temporaliimi dominiorum, de quibus nunc gloriatur
Ecclesia Romana, quam negligentiam in spiritualibus, et erectionem
tyrannorum in eisdem dominiis, et divisiones seu schisma in eadem
Ecclesia, et alia mala plurima, [s/c?<<] satis est notum. — Cap, 11 : Quis
tunc disputasset cum endem magno Augusto Ottone de ipsius judicio
super contendentes super Papatu, seu perverso unico Papa, scil. quod
nisi a Deo possent judicari? ^ Utinam talis Imperator surgeret tempo-
ribus nostris, qui nunc cassaret scripturarum multiplicitatem in hoc
labyrintho, quae adeo creverunt, — quod vix eos centum cameli por-
tarent. — Nee credo illud obstare, quod Canonistae dicunt, quod Papa,
nisi a fide sit devius, dejici non possit, et quod nemo judicat primam
sedem, — Quae licet ita teneantur, tamen in putativo et contendente de
Papatu in schismate variantur nee subsistunt, nee etiam intelliguntur
rationabiliter in uno et indubitato Papa malefico, et Ecclesiam scanda-
lizante, quia ille revera proprie dici non potest Christi vicarius, — sed
bestiajnagis proprie appellatur etc.
^ Benedict XIII. had to promise this to the French Church in 1403,
see above § 106 note 12. Mattbaeus de Cracovia de squaloribus
Rom. Curiae (see § 105 note 7) cap. iii. : Considerandum, quo jure,
ratione, vel modo sedes apostolica sibi usurpaverit promotionem et pro-
visionem ej^iscopatuum, abbatiarum, et aliarum dignitatum, coUationem
quoque omnium beneficiorum, quae sunt de jure patronatus spiritualium
personarum. Et videtur quod non de jure, sed contra jus et cum injuria
capitulorum, — quibus competebat electio, — nee non cum injuria Epis-
coporum etc. — Forte dicitur, quod sedes apostolica fecit hoc ob culpam,
et in poenam Praelatorum et capitulorum, quia hi eligebant et illi
providebant minime bene. Sed si ilia ratio valeret, tunc etiam deberet
auferri et dimitti ab Ecclesia Romana : qnia jam providet ita male.
OH. ].— PAPACY III.— SCHLSM. § 107. EFFECTS. 1 19
authority/ but during the schism circumstances led to a general
acknowledgment that such a council must rank above the Pope.*
After the Council of Pisa was summoned to terminate the con-
test between the two Popes, and set a limit to the abuses of Papal
power, the Canonists vied with each other in demonstrating
this new opinion so injurious to the Papacy, of the superiority of
sicut priiis est factum. — Insuper hoc non est de jure introductum, sed
per cautelam et astutiara. Quia, ut fertur, in principio electionis ac
coronationis suae apostolici dirigebant primarias preces dioecesanis pro
familiaribus Huis. Talis eniin ordo et Romanae Curiae fuit consuetudo,
quod primo monitoriae, secundo praeceptoriae, ultimo executoriae literae
concedebantur (Part 2, § 62, note 13). — Item non erat verisimile, quod
nullus Praelatorum bonus et diligens fuerit in providendo, et ideo non
debuit omnibus auferri. — Amplius haec non est poena medicinalis, quae
non sanat, sed mortificat. Nee enim per hoc provisum est ne male
provideant, sed ne quicquam in hoc boni vel mali faciant, sicut si
Deus homini peccanti libertatem voluntatis auferret, ne ultra peccaret.
— Amplius quando Praelati conferebant benefieia, melius impediri vel
revocari potuit mala provisio, et puniri male providens, quam jam.
Tunc enim Papa tanquam superior potuit irritare provisionem, privare
institutes, et instituere meliores. Hoc autem per inferiores contra
superiorem fieri non potest tam bene vel congrue. The Popes were
wanting in sufficient local information, always to provide aright. Evil
consequences of the Papal reservations. Cap. iv. : Posito autem, sed
propter rationes praeniissas non concesso, quod Papa de jure-^potuerit
omnium beneficiorum et dignitatum sibi coUationem attrahere, quid
boni vel utilitatis importat ista mirabilis multitude gratiarum ad bene-
fieia vacatura ? — tot gratiae sunt, ut non sit possibile, vel medietatem
earum eflfeetum habere. — Hence in Cap. v. the advice, recurrendum ad
priora jura, non faciendo gratias exspectativas, and to leave provisions
to the Ordinaries, sicut erat prius. Comp Speculum aureum (see §
105 note 8) cap. 4 ss. De ruina Eccl. (see § 103, note 5) cap.
4 ss.
^ Philip the Fair, Part 2, § 59, note 32. Lewis the Bavarian above
§ 99 note 19.
^ Matthaeus de Cracovia de squaloribus Rom. Cui'iae c; 20 : Dicunt
(the Curialists) quod si Papa peccet, oportet tamen obedire et nonresis-
tere, — imo nee judicare, quia membra non debent regere caput, sed e con-
verso. It was allowed : nullus inferior habet judicare superiorem, imo nee
communitas, quamdiu restat aliquis superior, cui de jure competat, et qui
velit justitiam facere. — Quando vero non est aliquis talis, qui possit, et
si est aliquis talis, qui possit, et si est invocatus, non velit facere, quod
officii sui est ; tunc communitas tota, vel hi qui sunt et totum simul aut
partes repraesentant, possunt judicare eum, in quo manifestum est eura
delinquere, et in quo incorrigibilis esse et perseverare comprobatur.
Cap, 21 : Ad hoc convenientius declarandum, pouatur casus, — quod
ipse Deus aliquem /vbbatem — exemerit — ab oiimi jurisdictione spiri-
120 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—14011.
general councils to the Pope,'' and thus the Papal system of the
hist century seemed to be threatened Avith total overthrow.
tualium et saecularium, etiam Papae, et quod Abbas ille In reprobum
sensum conversus gravet monachos suos, contra regulam intrantes
simouiace i-ecipiat, — omnes sibi consentientes permoveat ad agendum
contra salutem suam et regulam, committitque bona monasterii mona-
cbis dissipatoiibus eorundem. Et arguitur primo, qviod in hoc casu
non teneantur ipsi obedire raonacbi, sed resistere et opponere se ipsi,
— et si opus est, ad ejus depositionem procedere. This is what was to
be proved. — Cap. 22 : Si ergo contingat, quod Papa sic agat circa
universalem Ecclesiara, sicut talis Abbas, — sequitur, — quod possint et
debeant procedere contra eum.
Miich. UUerstoni (Professor at Oxford) petitiones quoad reforma-
tionem Ecclesiae militantis (written a.d. 140H), in v. d. Hardt Cone.
Const, i. 1127. Franc. Zabarella (Bishop of Florence after 1411
Cardinal f 1417) de schismate (written 1409), in Schardii syntagma
tractatuum de imperiali jurisdictione ac potestate eccl. p. 235, and
under Theod. a Niem histor. sui temporis, Argent. 1609 p. 537. Jo.
Gersonii tract, de unitate Eccl. written in January 1409 (0pp. ed. du
Pin. ii. 114). Consider, ii. : Unitas Ecclesiae essentialis semper manet
ad Christum sponsum suum, nam caput Ecclesiae Christus. — Et si non
habet vicarium, dum scilicet raortuus est corporaliter vel civiliter, vel
quia non est prohabiliter exspectandum, quod unquara sibi vel succes-
soribus suis obedientia praestetur a Christianis ; tunc Ecclesia tarn
divino quam naturali jure, cui nullum obviat jus positivum rite intel-
lectum, potest ad procurandum sibi vicarium unuui et certum semet
congregare ad Concilium generale repraesentans eam, ei hoc non solum
auctoi'itate dd. Cardinalium, sed etiam adjutorio et auxilio cujuscunque
Principis vel alterius Christiani. Non enim habet corpus Ecclesiae
mysticum a Christo perfectissime stabllitum minus jus et robur ad
procurationem suae unionis, quam corpus aliud civile, mysticum, vel
naturale verum : neque enim est de immediato ac immutabili jure,
divino vel naturali, quod Ecclesia se non possit congregare et unire
sine Papa, aut sine aliquo particulari Statu vel Collegio, ubi in casu
cadere potest mors vel error.— Consid. x. : Occurrere possunt casus
multi, in quibus pro adeptione pacis publicae aut justae defensionis
sicut vim vi repellendo, liceret a rite electo in Papam substraliere
obedientiam, liceret in neutralitate manere, liceret ipsum corporaliter
incarcerare, liceret ei administrationem oranem publicam interdicere,
liceret per appellationem aut simile remedium sibi resistere, fieretque
sic obedientia vera potius quam contradictio vel resistentia : — liceret
concilium generale eo invito celebrare, liceret tandem ipsum ad
cessionem compellere, vel renitentem dejicere ab omni honore et
gradu, immo et vita privare. Haec omnia denique taliter licere
possunt stabili jure divino et naturali, quod adversus banc veri-
tatem nulla lex vel constitutio puri hominis cujuscunque sine nova
autorizatione Dei fieri debet, quia erroris intolerabilis damnanda
sit. Comp. his liook written soon afterwards lib. de auferibilitatp
CH. I.— PAPACY 111.— SCHISM. § 107. EFFECTS. 121
Papae ab Ecclesia (1. c. p. 209. Consider, ix. : Auferibilis est vica-
rius sponsus Ecclesiae per voluntariam ejus cerfsionera aut renuncia-
tionem a Papatu. — Cons. x. : Auferibilis est in casibus dabilibus
vicarius sponsus Ecclesiae ab ipsa Ecclesia, — sive consentiat ipse —
vel non consentiat suae cessioni. — Nam si vicarius sponsus potest
resignare sponte ipsi Ecclesiae, dando ei libellum repudii ; cum sponsus
et sponsa non debeant quoad hoc impari jure censeri, poterit similiter
repudiare sponsum taleni ipsa Ecclesia sponsa, dum par ratio vel potior
adducitur pro ipsa contra sponsum ; vel quia prostituere quaerit earn
quantum in se est, vel tyrannide saeva tractare, laniando earn vel plag-
ando, bona sua dissipando, vel quia abuti conatur ea in perniciem
filiorum. — Quomodo etiam uni singulari personae fas esset in casu
violentiae attentate per Papam verum contra castitatem suam vel vitam,
vim vi repellere, cum appositione inculpatae tutelae etc. et ita liclte
stabit, quod tangat Papam violenter, vel in mare dejiciat : cur simi-
liter, in casu, non liceat idem toti Ecclesiae pro defensione sua, et
violentiae attentatae cauta repressione. Cons. xii. : Auferibilis est
in casu vicarius sponsus Ecclesiae per Ecclesiam, vel genei-ale Conci-
lium, nedum conciliative, aut dictative vel denunciative, sed auctorita-
tive, judicialiter atque juridice. — sicut enim tradit Aristoteles V.
Politic, quod ad communitatem totam spectat Priiicipis vel coi'rectio,
vol totalis destitutio, si ineinendabilis perseveret. — Sic Syramacbus,
sic b. Marcellinus, sic ipse Gregorius, sic alii plures judicium subiere
Concilii : nequaquam ex humili condescensione, sicut fingunt aliqui,
sed ex debito et obligatione : quorum multos, quia Concilium non
reperit convictos de crimine, reliquit causam eorum examine judicis
Dei terrainandam. — Spernens concilium Ecclesiae, spernit Deum,
a quo dirigitur. Et ita consequenter apparet euormis en-or dicen-
tium, quod deliberatio Papae pi'aeponderat super deliberatione ex
concilio Ecclesiae seu Concilii generalis, nee tenetur Concilium
insequi aut eidem acquiescere nisi velit. The way in which the
opinion that a general council was above the Pope, first met with
general recognition in this time, is shown by Gerson's expres-
sion in a later work. Circa materiam excommunicationum resolutio,
consider. 8 (1. c. p. 423) : si dicatur quod ita potest a Papa fieri
appellatio ad Concilium generale, dixerunt olim ante Concilium generale
Pisanum et Constantiense, quod hoc nullo modo licebat. — Sed con-
stanter nunc asseritur, quod est haeresis, viz., to deny this. Accord-
ingly Thomas Cajetanus 1511 in his tract, de comparatione auc-
toritatis Papae et Concilii c. 10 designates this opinion as novaia
quandara imaginationem Joanuis Gerson.
( 122 )
SECOND CHAPTER.
HISTORY or THE HIERARCHY OP THE NATIONAL CHURCHZ^S.
§108.
THEIR RELATION TO THE STATE,
The jealousies betwixt the ecclesiastical and secular tribunals
arising irom the immoderate extension of ecclesiastical jurisdic-
tiction still continued, but they began more and more to result
in favour of the latter. In Germany the fundamental principle
that secular causes belonged only to secular tribunals, had been
recognized long before, even by the Prelates, who were them-
selves temporal Lords of the land :^ it was as a general rule
always maintained,^ though in individual cases, the ecclesiastical
1 Comp. Part 2, § 63, note 28.
- Comp. the prohibition of Lewis the Bavarian, a.d. 1318, against
bringing a civil cause before an ecclesiastical court, in Gudeni sylloge
diplom. p. 487. Comp. his decree a.d. 1329 in the Frankfort Privi-
legiis p. 15. The Golden Bull (1356) cap. xi. : in defectu vero
justitiae praedictis omnibus ad imperialem duntaxat Curiam et tribunal,
sen judicis immediate in imperiali Curia pro tempore praesidentis
audientiam, et etiam eo casu non ad quemvis alium judicem sive ordi-
narium sive etiam delegatum, his quibus denegata fuerit justitia, liceat
appellare. Quicquid vero contra praeraissa factum fuerit, sit irritum
60 ipso (directed against ecclesiastical encroachment, Part 2, § 63, note
26, see Olenschlager's Neue Erlauterung der guldenen Bulle s. 240.)
Count Adolph of the March in 1402 had his parochial clergy gathered
together, and sternly charged them (Scotti's Cleve-Markische Landes-
verordnungen i. 13) ut nulla mandata s. pi*aecepta quorumcunque
jadicum apostolicorum vel ordinariorum ad se reciperent, — publicarent
aut exequerentur quovis modo in causis saecularibus vel profanis,
exceptis duntaxat in iv. causis spii-itualibus et ecclesiastic! s, videlicet
de testamentis et legatis, de matrimoniis^ si/nodalibiis, et rediiihus spii^itu-
olibiis et ecclesiasticis, with a threat in case of disobedience, quod ille
absque dilations a suo territorio seu dominio excederet sub obtentu
corporis, rerum et bonorum : This decree had been made before by his
father, Count Engelbert, and his brother Theodore.
OH. II.— NATIONAL CHURCHES, g 108. RELAT. TO THE STATE. 123
tribunals continually overstept their limits.' But during the
schism, the Emperor Wenceslaus could only execute his deci-
sions in things temporal, against the higher orders of the clergy
by deeds of violence."^ The cities continued to tax the excessive
revenues of the ecclesiastical sovereinty. They either forbad
altogether the increase of Church-property, or decreed that all
fresh acquisitions should be alienated again in a year and a day,
or required from tlie new revenues the customary taxes.'' Now
^ E.g. The clergy of Mayence In Hesse, corap. Kopp's Nachricht
V. d. Verfassung dergeistl. u. Civil-Gerichte in d. Hessen-Casselischen
Landen Th. I (Cassel 1769. 4.) s. 177. But in the compacts of 1347
and 1354 the universal maxim was recognised : thus in the latter the
Archbishop of Mayence promises (Kopp. s. 181) : " \\'ir sollen audi
nit gestadcn, daz man der Lantgreven von Hessin Undertanen, die da
Leyen sint, an unser geistlich Gerichte ladin suUein wertlichen Sachen
ane Geverde : gesche ez abir, so sullen unser Richter sie wieder genden
an yrer Herren Gerichte, und wer die Ladunge getan hette, der sal
dem andirn sine Kost abelegen, und sullent sie unsir Itichter darumb
nicht bannen."
* In 1381, the city of Breslau was put under Ban and Interdict by
the cathedral chapter during the vacancy of the see, because the
townsmen had taken away a cask of forein beer from the Dean. As
they refused to give way, Wenceslaus banisht the canons for two years
from the clt^^, and gave up their property to be plundered (Pelzel's
Leben des Konigs Wenceslaus I. 105.) Thus also in 1383 the King
kept the Archbishop of Prague a prisoner at the Carlstein, and gave
up his property to be spoiled, because he would not yield In a dispute
with the King's Marshal about a weir in the Elb. (Pelzel I. 143.)
* The Emperor Albert granted to the city of Ulm in 1300 a privi-
lege to this effect (Jager's Ubn's Verfassung Im MIttelalter s. 359),
to the city of Augsburg In 1306 (Liinig's Reichsarchlv xIII. 90.) Heil-
bronn first establisht this right for Itself, and then obtained its
confirmation by a privlleglum of the Emperor Lewis IV. 1359 (Jao-ers
MIttheilungen zur schwab. u. frank. Reformatlonsgeschichte s, 9.)
Ratlsbon past the same decree on its own authority In 1308, Munich In
1345, Cologne In 1385 (Hiillmann's Stiidtewesen des MIttelalters iv.
129.) Likewise Wetslar in 1319 (Gudenus sylloge I variorum diplom.
p. 490), Brunswick (leges Brunsv. in Leibnitil scrlptt. Brunsv. HI.
442.) The same was establisht for Cassel In a compact of the towns-
men with the Landgrave Henry a.d, 1354 (Beurkundete Nachricht
von dem Klosterhaus Schlffenberg Th. 2, Giessen 1755 fob, Bellagen
no. 170.) In Liibeck neither houses nor plots of land could be
bequeathed to the clergy (Jus Lubecense In de Wcstphalen lii, 625.)
The Juramunicipalla which the duke Albert II. granted to the city of
Vienna In 1340 determined (A. Ranch rerum Austriacarum scrlptt. Hi.
50) that the civic property of citizens could not be granted or bequeathed
to a religious house, and that if it were to be done with the consent of
124 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
that the Parish priests, by their management of people's wills,
provided too well for themselves and for the Church, it was
determined that wills should only be made before the secular
authorities.^ Paderborn even prohibited the multiplication of
masses for souls.^ Still the Popes wisht to maintain a good
understanding with the cities, and bind them to themselves by
means of privileges.® During the schism, many concessions were
made to the nobles also : thus Boniface IX., in 1399, allowed
Albert IV. Duke of Austria the jus primarum precum.^ The
ree Swiss by the priests-law (Pfaffenbrief) in 1370 put an end
the council, the property must be sold to a burgher within the year,
otherwise it would be confiscated to the town. Also in Wismar no
landed property could fall into ecclesiastical hands (D, Schroder's
papiatisches Mecklenburg s. 1070) : Ribnits even decreed in 1329 that
all property which had accrued to the Monastery of St Clare should be
alienated within three months (Lamberti Schlaggert chron. coenobii
Ribenicensis in de Westphalen iv. 857.) The Emperor Charles IV.
in 1360 granted to the cities of Lusatia the Privilege, that ecclesiastical
persons should not become possest of landed property within their
limits either by gift or by will (Reinhard de jure Principum Ger-
maniae circa sacra p. 222.) Nevertheless by an ordinance of 1377 he
annulled all those Statuta, which nobles and cities Dei timore post-
posito, had issued to the purport, quod nulla bona temporalia in
potestatem ecclesiasticam transferantur (Eccard ad legem Salicam p.
203) : however, those Statuta remained still unaltered.
« Thus in Ulm 1367 (Ulm's Verfassung im Mittelalter v. Jager s.
335), K. Wenzel's Privilegium fur Frankfurt (Senckenberg selecta
juris et hist. i. 565), Kopp be testaraentis Gemianorum p. 147.
^ The Consuls decreed in 1379 (Gobelini Personae cosmodrom. vi.
c. 70 in Meibom i. 286), quod quicunque civis — in exequiis alicujus
defuncti otferret plus quam ad unam Missam, solveret Consulibus
marcam argenti, cum prius ad tres Missas ut plurimum offerri moris
erat, et sic duae Missae deinceps in exequiis subtractae sunt. To this
was added in 1405 the determination (1. c. p. 289), quod cives, volentes
exequias peragere defunctorum, debent illas dominicis diebus duntaxat
peragere.
^ Thus many cities obtained the Privilege that any Interdict laid
upon them on account of individuals should be removed, so soon as the
excommunicated persons left the city. Thus Wolfhagen, in 1395,
(Kopp's Nachr. v. d. geistl. u. Civilgerichten in d. Hessen-Casselischen
Landen, Th. 1 Beil. s. 61), Wismar and Rostock in 1398 (Schroder's
papist. Mecklenburg 8. 1647.) Wismar received in 1400 from Boni-
face IX. the right that no citizen should be summoned before a forein
ecclesiastical court, the jus de non evocando, see C. F. Crain's Refor-
mation d. Kirche in Wismar (Wismar 1841. 4) s. 3.
See the documents in Kurz, Oesterreich unter Ilerzog Albrecht iv.
Th. 1 (Ein/ 1830) s. 185.
<'H. II. NATIONAL CHrKrilES. § lOS. KKLAT. To TIIR STATE. 125
to the encroachments of tlie ecclesiastical tribunals.^*^ In Italy
the operation of the ecclesiastical tribunals, like the condition of
the whole country, was very fluctuating. Under Ghibelline
Lords they were often quite supprest.^^ In France ecclesiastical
jurisdiction had reacht its greatest extension : the kings connived
at it, because they wisht to keep their Bishops well inclined to
themselves, and knew how to tax any irregularities of the
ecclesiastical tribunals. On the other hand the Barons were
continually at issue with the Prelates on this point, and from
both sides there were unceasing complaints of usurpation.^'^ The
remarkable negotiations which were instituted by command of
^'^ Tschudl's Schweizerohronik i. 472. No Ban was to be endured in
cases of debt and other secular matters. No clergyman should seek a
forein court whether ecclesiastical or temporal : Otherwise meat and
drink and lodging should not be given him, no man should have
dealings with him in buying or seUing, or other intercourse, comp.
Miiller's Schweizergesch (Leipz. 1825) ii. 287.
^' Comp. above § 101, note 10 and 19.
1- Complaints on the side of the clergy : Durandus de modo Concilii
generalis celebrandi P. ii. tit. 70 : Quasi per quandam alluvionem
frustatim domini temporales ad se omnia trahunt. Et sicut frustatiin
lupus agnum comedit, ita per ipsos jurisdictio ecclesiastica frustatim
quodammodo devoratur, quicquid ad ecclesiasticam jurisdictionem,
potissime quoad temporalia, pertinet, sibi auferri putantes : after that
comes a long list of secular encroachments. — Cone. Avenionense ann.
1326 (Mansi xxv. 739) c. 8 — 10. 14 against the interference of
temporal courts with regard to the clergy, c. 42. 43 against hindrance
of ecclesiastical jurisdiction.
On the complaints of the secular side see especially the 66 Grava-
mina in the work of Petri Bertrandi (Goldasti monarch, ii. 1362),
quoted in note 13 : I. Officiales Praelatorum impediendo jurisdictionem
temporalem, nituntur sibi attribuere cognitionem causarum realium,
specialiter super possessione et super omnibus interdictis. II. Item
quando laicus turbatur vel impeditur in possessione terrae suae per
aliquem clericum, et propter hoc impetrat adiornamentum (citation)
a judice saccular! in casu novitatis vel alias : Officiales Praelatorum —
faciunt moneri ad instantiam clerici judicem saecularem et partem, ut
post adiornamentum cessent sub poena excommunicationis et certae
pecuniae quantitatis. III. Item cum cognitio personarixm laicarum
pertineat ad judicem saecularem, exceptis casibus spiritualibus, Offi-
ciales Praelatorum faciunt cos citari coram se ad instantiam partis. Et
si dictae personae laicae declinant jurisdictionem dictorum Officialium,
— dicti Officiales — compellunt per excommunicationem partes ad pro-
cedendum coram eis. IV. Item Praelati faciunt concilia provincialia,
et svnodalia statuta, in quibus plura faciunt et ordinant in grande
126 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 130.5— 1409.
King Philip of Valois, with the Prelates summoned before Par-
liament (1329),^^ owing to the King's^* political aims, failed of
praejudicium jurisdictionis temporalis. XIV. Item si duo laici sint in
processu in curia alicujus domini temporalis super actionereali vel per-
sonal!, et contingat, quod altera partiura diffugiendo appellet ad curiam
alicujus Praelati coram Officiali suo, post magnos processus factos et
litem contestatam Officiales — nituntur retinere cognitionem talium
causarum, — et virtute monitionum et sententiarum faciunt desistere
dominum temporalem a cognitlone causae post appellationem : quod
nisi faciat, excoraniunicatur et trahitur ad emendam. — XXIII. Item
ad finem, quod dicta curia ecclesiastica augnientetur, dicti Pi'aelati
faciunt magnam multitudinem tonsurarum pueris aetate minoribus, —
ac hominibus conjugatis insufficientibus et illiteralis.— XXX. Item si
contingat, quod gentes regiae capiant aliquem malefactoiem pro cri-
miue certo per eum commisso, et idem malefactor dicat se clericum
esse, licet nee tonsuram, nee habitum deferat clericales, Officiales Prae-
latorum faciunt in continenti detinentes et capientes compelli per
monitiones et sententias ad restituendum sibi praedictum malefactorem
tanquam clericum suum. XXXIV. Item quando aliquis malefactor
redditur judicibus Ecclesiae per judices saeculares tanquam clericus ;
amici ipsius malefactoris veniunt ad Officiales Praelatorum, et con-
cordant cum eis : et sic dimittunt sine punitione : et sic pejora commit-
tunt quam ante, licet crimina cssent notiora. XLII. Item judices
ecclesiastici in quocunque casu nituntur habere cognitionem injuriarum,
sive in verbis, sive in faetis commissa sit injuria : necnon uxorum
clericorum, licet sint mercatrices, et eorum mariti similiter mercatores.
— XLII I. Item volunt habere cognitionem bonorum tarn mobilium
quam immobilium viduarum. — LXV. Item testamenta quoque volunt
per manus suas executioni tradere, inventaria facere bonorum defunc-
torum, eademque servare et haeredibus distribuere, et habent officiales,
qui super his exequendis duntaxat deputati existunt. LXVI. Item
quod aliquando testamentis coram tabellionibus faetis noluut adhibere
fidem, nisi prius per ipsos Officiales fuerint approbata.
'^ See Actio Petri de Cugneriis, consiliarii regii, et Petri Bertrandi,
Episc. Aeduensis (after 1331 Cardinal) de jurisdictione ecclesiastica et
politica coram Philippo Rege Franciae habita anno 1329 (in Goldasti
monarchia ii. 1361, and Bibl. PP. Lugd. xxvi. 109), publisht by
Petrus Bertrandus. First comes the royal summons occasioned by
complaints from both sides. Then it is recorded, that in the assembly
Petrus de Cugneriis — locutus est pro Rege, facto themate suo : Reddite
quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo. Et prosecutus est
juxta illud thema materiam suam includendo ad duo. Prirao quod
Regi debebatur reverentia et subjectio, secundo quod debebat esse
spiritualium et temporalium divisio, ut spiritualia ad Praelatos, et
teniporalia ad Regem et Barones pertinerent. He said also among
other things, as is plain from the f )llowing speech of Petrus Bertrandus
(in Goldast. p. 1373), quod talia jura regia Rex non poterat a se abdi-
care, cum assent juris sui regalis, et jurasset in coronatione sua jura
CH. 11.— NATIONAL CHURCHES, g 108. RELAT. TO THE STATE. 127
regni non alienare, et alienata revocare, et quod talia erant iniprae-
scriptibilia. — Then he declared, quod intentio Regis erat reintegrare
temporale, and recited tlie Gravamina quoted in note 12. Another day
afterwards the Archbishop of Sens endeavoured to defend the clergy
in a speech which is given entire. E.g. Ille ad judicandum videtur
aptior et convenientior, qui est Deo proximior : — sed persouae ecclesi-
asticae sunt Deo proximiores, ergo etc. — Praeterea nullus dubitat, quin
cognitio de peccato ad personas ecclesiasticas pertineat : cum ergo talia
non pcrpetrentur sine peccato alterius partis, patet quod Ecclesia
cognoscere potest. Item cujus est judicare de fine, ejus est judicare de
ordinatis ad finem : — cum igitur corpus oi'dinatur ad animam, et tem-
poralia ad spiritualia tanquam ad finem ; Ecclesia, quae hal;et judicare
de spiritualibus, potest etiam merito de temporalibus judicare. — Et
confirmatur, quia accessorium sequitur naturam principalis, et hoc satis
apparet exemplo : cum igitur istae duae jurisdictiones comparentur
duobus luminaribus, soli scil. et lunae, et tota claritas lunae sit a sole,
et in sole forraaliter et virtualiter, et non claritas solis a luna nee in
luna; patet quod jurisdictio spirituals, quae comparatur soli, habet in
se formaliter vel virtualiter jurisdictionem temporaleni, quae compar-
atur claritati lunae. Then follow proofs ex jure civili, viz. from the
supposed laws of Theodosius, which Charlemagne had establisht (see
Part 1, § 9, note 12), and ex jure canonico. Sed forte ad hoc dicetur :
quare hoc sibi vindicat Ecclesia Gallicatia, cum aliae Ecclesiae sibi in
aliis regionibus hoc minime vindicare noscantur f Ad quod potest
faciliter responderi. Si enim Reges Franciae, quos Deus singularibus
privilegiis, gratiis et honoribus prae caeteris Regibus insignivit, — Ec-
clesiae plures libertates concesserunt, vel concessis uti libere permise-
runt, non est mirum : imo tanta fuit ad Ecclesiam eorum devotio, quod
Ecclesiae quanto eis propinquiores, tanto pluribus libertatibus gaudent.
Nee ex hoc minus habuerunt, sed plus, sicut rei evidentia manifestat,
imo hoc redundat in magnam nobilitatem regni et Regis. On the
Friday after Petrus Bertrandus spoke, and then answered one by one
the Gravamina alledged : these he divided into three parts, quia quidam
articuli tangebant jura Ecclesiae perpetua ; — secunda pars articuloruni
continebat abusus et errores, si veri essent, et illos nulio modo volebant
defendere, imo i)rovidere ne talia fierent, et corrigere si quae talia facta
erant. Tertia pars continebat aliqua, quae poterant esse justa, et aliqua
injusta: quantum ad justa respondit ut de contentis in prima parte,
quantum ad injusta, ut de contentis in secunda. The spirit of these
answers may be seen by the following one : Ad XXXIV., qui loquitur
de clericis maleficientibus, quos Ofticiales Praelatorum de facili expe-
diunt pro poenis pecuniariis, dicit, quod hoc esset irrationabile, ubi
maleficium esset notoi'ium vel manifestum, et tale vel tantum, propter
quod perpetua poena ei deberet imponi, si pro poena pecuniaria tale
crimen transiret. Sed nullum est inconveniens, si pro causa justa dicti
Officiales poenam corporalem in pecuniariam convertant : quia hoc etiam
A'olunt jura tarn canonica quam civilia.
1* The house of Valois came to the throne with Philip in 1328,
although Edward III., King of England, was more nearly related to
the deceased monarch, and had numerous adherents in France. The
128 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A. D. 1305—14011.
their intended result.^^ Immediately afterwards the clergy
sought to establish their jurisdiction still firmer by decrees of
Councils.^^ On the other hand, a powerful resistance to these
Bishops now made it understood, that if Philip persevered in this per-
secution of the Church, they would lend their influences to the side of
his adversary. Comp. Brunei's Letters on this controversy in the
Traites des droits et liberies de I'egl. gall. T. i.
^^ After the close of the inquiry, the Prelates entreated the King (1.
c. p. 1381), ui pro Dei honore in statu, in quo sui boni praedecessores
tenuerunt Ecclesiam, ipse earn ieneai ei defendai, nee ei faciat aliquam
novitaiem : ei placeat ei proclamaiiones ei inhibiiiones factas, soil, quod
nuUus laicus trahai alium laicum coram judice ecclesiastico, revocare :
quia hoc esset omnia Ecclesiarum jura iollere. Ei licet in aliquibus
locis pro toleranda eorum maliiia in talibus proclamaiionibus seu inhi-
bitionibus verba, quae sequuntur, appouani, videlicet quod laicus non
trahat alium laicum coram Ecclesia super casibus perllnentibus ad
judices saeculares ; — hoc est propter jura Ecclesiae usurpanda, quia
multa pertinent ad forum laicorum, quae nihilominus pertinent ad
ecclesiasticura. Et sic jus ei consueiudo tollerentur, per quae in elec-
tione laici est, quod possit alios laicos in foro Ecclesiae convenire.
Item quia tales proclamaiiones seu inhibiiiones factae, licet etiam
esseni bene generales, dani occasionem omnimode jurisdictionem eccle-
siasiicam perturbandi, unde reges Franciae semper j)i"oliibuerunt tales
proclamathmes seu inhibitiones Jieri, et factas penitus faciebant revocari
et ad nihilum ^educi. In the presence of the King, and in his name,
Petrus de Cugneriis declared to them, quia intentio domini Regis erat
servare jura Ecclesiae et Praelatorum ; still he sought again to prove,
quod causarura civilium non poterat ad Ecclesiam cognitio periinere :
however, in a second audience the King refused to acknowledge these
last expressions, quod non erani faciae de suo mandato, nee aliquid
sciebat, nee eas ratas habebat, and contented himself with the promise
of the Prelates to remedy the prevailing abuses. The last answer
given by Petrus de Cugnei-iis was, quod placebat Regi, si Praelati
emendarent ea, quae esseni emendanda ei corrigenda : ei quod Dominus
Rex exspectarei usque ad festum nativitatis Domini proximum ven-
turum, infra quern terminum nihil innovaret. Et si infra dictum
terminum Praelati non emendassent emendanda, — dominus Rex appo-
neret tale remedium, quod essei gratum Deo ei populo. Flacius
believes in the addition in Goldasi p. 1383, that the King, after
waiting in vain, past a severe law, qua — se ac sues in liberiaiem
asserit (Cat. test, verii. p. 391), biit this is historically untrue. Petrus
Berirandus, with a view to the further establishment of ecclesiastical
claims, wrote afterwards the Scholastic tract, de origine et usu jurisdic-
tionum, s. de spirituali ei iemporali potestaie (in Bibl. PP. Lugd.
xxvi. 127.)
^^ Cone. Bituricense ann. 1336 c. 12 (Mansi xxv, 1062) first repre-
sents the injuries of the ecclesiastical jurisdiction : viz. Nonnulli
temporale dominium obtinentes, vel saecularis judiciariae potestatis
en. 11.— NATIONAL CHUliCTIES. g 108. RELAT. T() THE STATE. 129
proceedings was being developed in Parliament, which was now
transforming itself into a standing corporation ;^^ this was
especially manifest from the time of Charles V, Henceforth
ecclesiastical jirrisdiction was not only confined to its proper
limits,^^ but Parliament claimed a certain degree of superintend-
gerentes officium — aliquotiens palam, — aliquotiens seorsum ad partem,
proclamaverunt et inhibuerunt, — ne aliquis subjectorum suorum alter
alteram ad forum ecclesiasticum— trahere praesumat, — ne ipsi subditi
— super recipiendis contractibus ad — notarios curiae ecclesiasticae
recurrerent ; — literas excommunicatorias — quandoque lacerant, — lite-
ras, et quod detestabilius est, portitores ipsos inlerdum capiunt, ver-
berant, et compellunt comedere literas et sigilla ; — sacerdotes, — et
personas ecclesiasticas, atque ipsorura uxores, parentes et amicos —
ceperunt, arrestaverunt ; — licet moneantur, nolunt restituere etc. All
such turbatores jurisdictionis ecclesiasticae should fall under excommu-
nication and interdict : quos omnes — norainatim et expresse — per
curatos totius provinciae omnibus diebus dominicis in Missa ex-
communicatos denunciari sub poena excommunicationis praecipimus
alta voce. Cap. 13 : The Bishop alone, either in person or per
ejus Officialem vel Commissarium super hoc specialem could absolve
these excommunicated persons, and then only after they had given
complete satisfaction. Comp. Cone, apud Castrura Gonterii ann. 1336
c, 1 and 2. Cone. Noviomense ann. 1344 c. 1 and 2 (Mansi xxvi.
1 ) etc. The clergy were forbidden with especial rigour to seek justice
before a secular court. Cone. Bituric. ann. 1336 c. 11.
^^ Pasquier recherches de la France liv. ii, chap. 3.
^8 A royal edict of 8. March 1371 to the Bailif of Sens (in the
Preuves des libertez del'Egl. Gallic, chap. vii. no. 27) after enumerating
the encroachments of the ecclesiastical jurisdiction, decrees : Quocirca
nos jura et libertates jurisdictionis nostrae temporalis — servari volentes
illaesa, Vobis, prout per dictam nostram Curiam, habita super his
deliberatione diligenti, extitit ordinatum, tenore praeseutium commit-
timus et mandamus, quatenus praefatis Archiepiscopis et Episcopis, ac
eorum — Officialibus etc. — ex parte nostra, ac sub magnis poenis a
nobis applicandis, injungatis, — ne de casibus et actionibus realibus ac
aliis superius declaratis — de caetero amplius cognoscere — praesumant,
sed facta et agitata In contrarium — revocent penltus et annullent.
Quod si facere noluerint, aut plus debito distulerint, ipsos ad hoc per
captionem et detentionem eorum temporalitatis, ac omnibus aliis viis et
modis Ileitis, quibus melius videbitur et poteritis, virlliter et debite
corapellatis : — et insuper ne usurpatlones et surprisiae supradictae —
illaesae remaneant, vos de et super usurpationlbus et surprisiis ante-
dictls, eorumque clrcumstantils et dependentlbus unlversis diligenter et
secrete informetis, et quos de his per dictam informatlonem culpabiles
reperietis, Ipsos ad dies Seneschalliarum vel Baillivarum suarum nostri
futuri proximi Parlamenti adiornetis (vorladen) etc. The Parliament
kept a jealous watch over these resolutions from this time. Thus, in
VOL. IV. I
130 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A. D. 1305—1409.
ence over it/^ and cli*ew to itself the right of decision upon many
points, which were at that time universally held to be ecclesi-
astical.^"
the year 1385, it condemned the Bishop of Chalons to a fine for trans-
gressing against them (ibid. no. 29.)
^^ When the Bishop of Mans excommunicated a man with whom he
had a suit before the King's courts pendente lite, and afterwards denied
him church burial, he was compelled in 1396 per arrestum of Parlia-
ment to have his body i-emoved, and to revoke his excommunication,
Preuves des lib. chap. vi. no. 2. Likewise also the Archbishop of
Rheims ibid. no. 4. — When the ecclesiastical courts had severely
punisht certain persons upon the plea quod ipsi feminas aliasque quam
suas desponsatas carnaliter cognoverant, ipsos ad solvendum emendas
propter hoc compellendo : Philip of Valois checkt them in 1336 by the
command ipsum episcopum ad desistendum de pi-aemissis per ipsius
temporalitatis captionem compellere ; so also Charles V. in 1388
(Preuves chap. xxxv. no. 10 and 11.)
^•^ Parliament maintained its right to take cognizance de omnibus
causis ecclesiasticis possessoriis (Preuves chap. xxvi. no. 1), and even
Martin V. gave in his express consent to this (ibid. no. 2.) — Preuves
chap. xxxv. no- 21 : the Archbishop of Bourges decreed at a diocesan
synod in 1369 : Quoniam ut intelleximus domini saeculares propter
crimina a Clericis commissa bona capiunt Clericorum, ut sic indirecte
de crimine Clericos puniant, et eosdem Clericos faciunt compellare, ut
eis eraendam exsolvant ratione seu occasione criminum commissorum,
quod est directe contra ecclesiasticam libertatem, cum illi de crimine
criminaliter seu civiliter distringi seu puniri nequeant per judicem
saecularem : igitur praedicta fieri prohibemus, statuentes quod si quis
dominus saecularis, vel alius procedendo de caetero, Clericos ratione
criminum ah eis commissorum per captionem bonorum mobilium vel
immobilium suorum vexaverint, seu ad emendam compellaverint, eo
ipso sententiam excommunicationis incurrat, et quaelibet civitas statim
quod hoc siverit habeat cessare penitus a divinis, donee bona capta vel
ad manum saecularem posita libere sint dimissa, et amotum impedi-
mentum quodlibet ah eisdem : et nihilominus illos, qui contra praemissa
fecerint, ut excommunicatos habeatis evitare. The Duke of Berri, on
the contrary, immediately came forward as the King's Lieutenant, and
publisht on this point, quod dictus rev. Pater postmodum sufficienter
informatus et certioratus, dictas suas constitutiones et statuta dictae
jurisdictioni temporali et dictae Bituricensis patriae usibus et consue-
tudinibus existere contrarias ; — in nostri praesentia sponte revocaverit
et totaliter adnullaverit, et insuper nobis promiserit dictam adnulla-
tionem et revocationem in sua proxima futura Bituricensi Synodo
in personis dictorum Curatorum dictae suae dioecesis fieri, facere pub-
licare etc. Accordingly under the conviction, dictum reverendum
praedictas constitutiones— non dolo, fraude seu malitia aliqualiter
edidisse, — he released him fromomnem poenam, emendam et oft'ensam.
The King at once approved this proceeding.
CH. II.— NATIONAL (HlTKriTES. ^ 109. INTERNAL RELATIONS. 131
§ 109.
INTERNAL RELATIONS OF THE DIOCESAN HIERARCHY.
The earlier encroachments of the Popes upon episcopal rights
were still further increast by the fact that they now took to
themselves entirely the appointment to ecclesiastical offices,^ and
exercised the right of exemtion in the highest degree particularly
during the schism.^ Thus the importance of the Bishops in the
Church was small :^ they compensated themselves for this by
1 See above § 103 note 6, ff.
^ De ruina Eccl. c. 31 (written in 1401, but not by Nicol. de Cle-
mangis see § 103 note 5) in v. d. Hardt Cone. Const. I. iii. 31 : Et
hos ergo Canonicos aliquis vocabit, qui, sic ab omni canone, h. e. ab
omni regula abalienati sunt, qui, ut licenter et impune omnia, quae
fen-et animus, flagitia admittere possint, ab omni se castigatione et
disciplina suorum Praelatorum maxima ubique redemptione exeme-
runt ? Fraudant itaque se mutuo, fraudant subditos. — Quas omnes
fraudes et rapinas cum fecerint, non est, qui eos puniat. Ad Papam
enim, quem sokim judicem plevique eorum se habere jaetant, quis
circumvento pauperi accessus est? — Martini v. bulla a.d. 1418, by
which the exemtions granted during the schism were abolisht (ibid,
iv. 1535) : a tempore obitus felicis recordationis Gregorii P. xi. prae-
decessoris nostri, nonnulli Romani Pontifices, et pro Romanis Pontifi-
cibus se gerentes — nonnuUas Ecclesias, monasteria, capiiula, conventus,
prioratiis, bemficia, loca et personas — de novo a dictorum Ordinariorum
jurisdictionibus exemerunt, in grave ipsorum Ordinariorum praeju-
dicium.
"^ Jo. Gerson de modis uniendi ac reform. Ecclesiam in Coucil.
univers. written in 1410 (in v. d. Hardt Cone. Const. I. v. 90. Ger-
sonii opp. ii. 174) : Quam quidem coactivam potestatem multi summi
Pontifices per successiones temporum et contra Deum et justitiam sibi
applicarunt, privando inferiores Episcopos potestatibus et auctoritatibus
eis a Deo et Ecclesia concessis : qui in primitiva Ecclesia aequalis
potestatis cum Papa erant, quando non fuerunt papales beneficiorum
reservationes, non casuum episcopalium inhibitiones, non indulgentiarum
venditiones, non Cardinalium commendae, et distinctiones beneficiorum,
prioratuum et monasteriorum. Tandem per tempera successive
crescente Clericorum avaritia et Papae simonia, cupiditate et ambitione,
potestas et auctoritas Episcoporum et Praelatorum inferiorum quasi
videtur exbausta et totaliter diruta ; itaut jam in Ecclesia non videan-
tur es.se nisi simulacra depicta, et quasi frustra: jam enim Papa Romanus
reservavit omnia beneficia ecclesiastica, jam advocavit omnes causas ad
I 2
132 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305— 1409.
secular honors and worldly enjoyment.* The oppression which
fell upon them from above they knew how to discharge upon
those below, and so the lower orders of the clergy groaned beneath
intolerable burdens.^
Curiam suam, jam voluit Poenitentiariam habere ibidem, jam legiti-
matlones Clericorum, jam ordinationes sacras quorumcunque sine
differentia vult fieri in ejus Curia : et illi, qui in terra propria non
possint ovdinari, in eadera Curia ordinantur de facili.
* De ruina Ecclcsiae c. 25 : multi ex eis, qui pastorali apice potiun-
tur, perque annosa tempora potiti sunt, nunquam civitates suas intrave-
runt, suas Ecclesias viderunt, sua loca vel dioeceses visitaverunt, nunquam
peeorum suorura vultus agnoverunt, vocem audierunt, vulnera sense-
runt, nisi ea forte vulnei'a, quae ipsi suis uberibus spoliis per alienos
mercenarios eis intulerunt. Alienos dixi, quia et ipsimet mercenarii
sunt, qui non gregis sui custodiam, salutem, profectum quaerunt, sed
solum temporalis mercedis retributionem. — Cap. 26 : At enim, dicet
forsan aliquis, jure eis ignoscendum est, si raro suas dioeceses adeant,
— quoniam pro consilio a Principibus accersiti magna regni negotia
tractant. — Cap. 28 : Sed quid eorum tanto tempore a suis sedibus
absentiam accusamus ? cum per suam, si illic adessent, praesentiam
verisimilius obesse, quam prodesse possent. Quidnam enim ore iili
prosunt, qui toto elabente anno suam bis aut ter intrant Ecclesiam, qui
totos in aucupio et venatu, in ludis et palaestra dies agunt, qui in con-
viviis accuratissimis, in plausibus et choreis, cum puelis etiam, effemi-
nati insomnes transigunt noctes, qui suo turpi exemplo gregem per
devia quaeque abductum in praecipitium traliunt, qui imberbes adhuc
adolescentuli, vix tum ferulam egressi, ad pastorale convolant magis-
terium, et tantundem de illo, quantum de nautico sciunt officio ? Diffi-
cile itaque satis est statuere, qui eorum magis incomraodent suo gregi :
hi, qui deserto eo lupisque exposito cum scurris et parasitis in aula
versantur, an hi potius, qui coram positi, eum per rapinam vexant, per
incuriam negligunt, per errorem ductum praecipitant. Comp. Andre
bist. politique de la monarchic pontificale au xiv.t- siecle p. 246. The
German Bishops, from their peculiar circumstances, were constantly
involved in feuds, i.e. in disputes with their freedom-loving capitals,
see Schmidt's Gesch. d. Deutschen iv. 600.
5 Nicolaus Oresmius (or Orem, a theologian of Paris, Dean at Rouen)
in a sermon preacht in 1363 coram Papa Urbano et Cardinalibus (ed.
Flacius cat. test, verit. no. cccvi. Brown appendix ad fasc. rerum
expetend. et fugiendarum p. 489) : Non puto, posse in historiis reperiri,
quod unquam fuerit aliqua gentium politia bene instituta, in qua esset
tanta doctrina, quam nunc sit in politia sacerdotum, ut it quidem essent
majores quam Princ/pes saeculi, caeteri dejeetiores vulgo. — In corpore
— idem videamus : si nutrimentum fluat ad unum membrum, ita ut
enormiter ingrossetur, et alia iiimium macerentur, non potest diu
vivere : sic in corpore reipublicac ccclesiasticae, si superiores augmen-
tatione substantiae ita graves in statu sunt, quod vix possunt ab
inferioribus suatineri, hoc est signum et causa propinquae ruinae etc.
CH. 11.— NAT. CHUKCHES. g 110. MUKALS OF THE CLEKGY. 133
§110.
MORAL CONDITION OF THE CLKKGY.
The moral condition of the clergy could not fail to degenerate
still more in this period, in consequence of the manner in which
ecclesiastical offices were generally bestowed, the example which
the Papal court gave,^ and the method in which the eccle-
siastical jurisdiction was administered.^ In the chapters, where
the stalls were for the most part benefices reserved for the
nobles,^ as well as among the parochial clergy, there prevailed
1 See above § 103, note 5.
■ Comp. Part 2 § 63, note 21. Fresh abuses were now introduced :
De ruina Eccl. c. 20 (v. d. Hardt Cone. Const, I. iii. 24) : Corradendis
omni ex parte pecuniis nostris Praelati suramopere invigilant. — Si quis
apud eos Clericus pro furto, pro horaicidio, pro raptu, aut sacrilegio, aut
alio quovis enormi crimine in carcerem conjectus sit, tristisque panis
et aquae edulio adjectus : tarn diu poenae subjacebit, et tanquam reus
sua commissa luet, donee pro modo sui census aut suorum quaesitam a
se pecuniam persolverit. Ubi vero id egerit, liber et velut innocens
abire sinetur. Omnis noxa, omnis error, omnia maleficia, etiamsi
capitalia sint, per pecuniam laxantur ac delentur. Comp. the Grava-
mina § 108, note 12, no. xxxiv. and the answer Petri Bertrandi ibid,
note 13.
^ De ruina Eccl. c. 29 : Quid de Capitulis et Canonicis longum
trahere sermonem necesse est, cum uno statim verbo dicere liceat,
similes Episcoporum pro suo modo Canonicos esse, indoctos, siraoniacos,
cupidos, ambitiosos, aemulos, obtrectatores, suae vitae negligentes,
alienae curiosos scrutatores ac reprebensores, adhuc autem ebriosos,
incontinentissimos, ulpote qui passim et inverecunde prolem ex mere-
trice susceptam et scorta vice conjugum domi tenent ; vaniloquos, prae-
terea garrulos, tempus in fabulis et nugis terentes, quia nihil utile
noverunt aut serium, in quo occupentur. Et propterea in re sua, seu
per fas seu nefas agenda, in cura ventris et gulae, in carnis voluptatibus
hauriendis suae vitae felicitatem, ut porci Epicurei, constituunt. Cap.
30 : Quam vero pacem inter se habeant, aut quam fraternitatem,
declarant sectae et seditiones, omnibus modo in Ecclesiis per infernales
furias excitatae, ut jam ilia infernalis hydra scbismatica — omnia fere
collegia suo vipereo semine infecerit. On the abuses which had crept
into the chapters, see Cone. Const, reformatorii Decretales lib. iii. tit.
iii. c. 1 (v. d. Hardt Cone. Const. I. xii. 695) : In Ecclesiis quibusdam,
praesertim cathedralibus, et etiam quibusdam regularibus de Ordine s.
134 THIRD PERIOD.— UIV. IV.— A.D. 1305—1409.
a depth of ignorance and an immorality which awakened indig-
nation.** The continued struggle of the Synods against the
Benedicti, pessime servatur et inolevit consuetudo, vel potius coiTup-
tela, sic quod in eis non admittuntur nisi de nobilium aut niilitarium
genera procreati (see Part 2, § 64, note 2. The cathedral chapter of
Basle came to the same decision in 1337 with the consent of its Bishop,
the records are in Ochs Gesch. v. Basel II. i. 49), qui velut ex militia
geniti nioribus laicalibus et militaribus imbuti literarura studia non
frequentant neque curant, et sic ignari remanent et idiotae : ex quibus
tunc communiter per electionem talem qualera ad Ecclesias cathedrales
hujusmodi militiae dediti in Praelatos proraoventur, interdum vix
latinum fari scientes, et actus militares tarn in vestibus, quam in
bellorum conflictibus, et armorum insultibus, quia exercitati sunt in
illis, magis praetendentes, quam quod actibus pontificalibus — se inge-
rerent. Cap. 2 : damnabilis usus in quibusdam — Ecclesiis inolevit,
quod videlicet, quoad tractatus capitulares secretos et alios, admittuntur
interdum Canonici parvi, ex maturitate annorum inhabiles. Cap. 3 :
In quibusdam Ecclesiis statutum reperitur, ut, licet numerus Canonico-
rum praebendatorum sit satis magnus, ipsorum tamen Capitularium ad
satis parvum numerum sit restrictus, in finera, ut creditur, quod dicti
pauci Capitulares ex capitularibus proventibus uberius valeant impin-
guari. How great was the ignorance prevailing amongst them is
shown by the example of the Chapter of Zurich, in a document of 1335,
in which they signified to the Bishop of Costnits the selection of a
People's- Priest (Leutpriester), they had to make a declaration by the
notary, quia singuli de Capitulo scribere nescimus, see Beitrage zur
Gesch. d. deutschen Sprache u. Nationalliteratur, London (in d.
Schweiz) 1778 Th. 1. S. 178.
* Comp. Ruysbroek, Prior of Griinthal (-}- 1381), in Engelhardt's
Richard v. St Victor u. Joh. Buysbroek S. 326. German sermons of
the 13th and 14th century, publisht by Leyser, Einleit. S. xxviii. De
ruina Eccl. c. 7 : Summi Pontifices, ut aurei rivuli — suam uberius
curiam irrigarent, omnibus diocesanis et patronis praesentandi faculta-
tem conferendique libertatem — ademerunt. — Quantus vero, Deus op-
time, exspectantium numenis ex illo tempore, et qualium undique
affluxit, atque ibi pi'aesto fuit ! Non tantum a studiis aut schola, sed ab
aratro etiam et servilibus artibus ad parochias regendas caeteraque
beneficia passim proficiseebantur, qui paulo plus latinae linguae quam
arabicae intelligerent, imo qui et nihil legere, et quod referre pudor,
alpha vix nossent a betha discernere. Ac morum in illis compositio
banc forte ignorantiam excusabat ? Imo si parum docti, negligentius
— morati : utpote qui absque literis in otio educati, nihil nisi impudici-
tias, ludos, comessationes, jurgia, vaniloquia consectentur. Inde
omiiibus in locis tot sacerdotes improbi et miseri atque ignari, qui
ruinae et scandalo sua turpi conversatione subditis sunt. Cap. 24 : De
literis vero et doctrina quid loqui attinet? Cum omnes fere Presby-
teres, sine aliquo captu aut rerum aut vocabulorum, morose syllaba-
timque vix legere videamus. Quem ergo fructum, quam exauditionem
CH. II.— NAT. CHURCHES. § 110. MORALS OF THE CLERGY. 135
dissoluteness of Priests remained quite fruitless.'^ The Laity
ex suis orationibus sive sibi, sive et aliis impetrabunt, quibus barbarum
est, quod orant ? Quomodo per suas preces Dominum alienis propitia-
bunt, quem sibi ipsi sua ignorantia et suae foeditale vitae per suum
ministerimn infensum faciunt ? Si quis hodie desidiosus est, si quis a
labore abhorreus, si quis in otio luxuriari volens, ad sacerdotium
convolat. Quo simul ac perventum est, fornices et cau])onulas seduli
frequentant, potando, comessando, pransitando, coenitando, tesseris et
pila ludendo, tempora tota consuraunt. Crapulati vero et inebriati
pugnant, clamant, tumultuantur, nomen Dei et Sanctorum suorum
pollutissimis labiis execrantur. Sicque tandem compositi ex meretri-
cum suarum complexibus ad divinum altare veniunt. How sorely the
clergy were wanting in proper education, and the people in religious
instruction, may be seen in Nic, de Clemangis de studio theologico in
d'Achery spicileg. i. 473, where among other complaints is ttie follow-
ing, p. 478 : Conterunt infiniti ovium rectores totam in studiis (Uni-
versities) aetatem. — Nee tam procul dubio discere cupiunt, quam sub
titulo et umbra studii multiplicaudis ecclesiasticis beneficiis atque
promotionibus sine ulla unquam satietate inhiai-e. As to the frightful
moral degradation of the clergy, the writings of Wycliffe, Nicol. de
Clemangis, Matthaeus de Cracovia, Jo. Huss, Jo. Gerson, Theod. a
Niem may be consulted, and the sermons preacht at the Council of
Constance by several preachers, which are publisht in v. d. Hardt
Cone. Const., in the historia literaria Reformationis P. iii. by the same
author, and in Walchii monimentis medii aevi fasc. ii. iii. iv. E.g.
Bernhardi Baptisati (a Benedictine monk from Gascony) invectiva in
corruptum Clerum (v. d. Hardt Cone. Const. I. xviii. 880) : In Prae-
latis inclusa est malitia et iniquitas, negligentia, ignorantia et vanitas,
superbia, avaritia et pompositas : et qui solebant esse ovium pastores,
jam effect! sunt lupi, ovium comestores. — Et habeatis pro firmo, quod
revelatum est hie cuidam in generali concilio, quod, nisi de caetero
tollatur et extirpetur simonia ab Ecclesia Dei, rapacitas et tyrannia, in
brevi erit tanta persecutio Clericorura, et tam terribilis, qualis non fuit
ab initio. — Quare hoc? Quia jam supradicti viri ecclesiastici continue
palam et publice concipiunt lasciviam, pariunt ignominiam, nutriunt
avaritiam, colligunt superbiam, divisiones et guerras ipsi generant, in
cautelis et deceptionibus ambulant, — in tantum quod jam totus fere
Clerus diabolo est subjectus. — Jo. Gerson de simonia cap. 4 (ibid i. iv.
10) : Sicut et alia vitia regnare videmus passim apud homines, et multo
plus apud Clericos. — Recessit enim a Clero omnis lex, omnis Veritas,
omnis verecundia, ita ut haec, audeant, quae etiam latrones et similes
horrent, and so on.
5 Comp. the Einfiihrung der erzwungenen Ehelosigkeit bei den
christl. Geistlichen u. ihre Folgen, von Dr. J. A. Theiner u. A. Theiner
(Altenburg 1828.2 Bde 8.) II. ii. 591. To this belongs also the
Sermo Mag. Gerardi Magni (f 1384) de focariis, first publisht by Th.
A. Clarisse in Archief voor kerkelijke Geschiedenis, inzonderheid van
Nederland, verzameld door Kist en Roijards i. 364, ii. 300, viii. 1.
136 THIRD PERIUD.— DIV. IV.— A. D. 1305—1409.
were only too glad to secure their wives and daughters from the
sacerdotal ravishers, and accordingly favored, at times even
demanded fixt alliances of their Priests with concubines.^ Thus
in many countries concubinage was publicly allowed among the
Priests, who were supposed to be too sacred for a matrimonial
connexion/ The fines with which these excesses were visited by
Moreover, the Satires of Juan Ruitz, Archbishop of Hita in Spain, in
the middle of the 14th century, see M'Crie's Reformation in Spain,
translated by Plieninger S. 63.
6 Cone. Palentinum ann. 1322 c. 7 (Mansixxv. 703) : QuianonnuUi
laicorum Clericos compellunt, in sacris praecipue Ordinibus constitutos,
ut aliquas mulieres concubinas recipiant, et cum eis in contubernio
publice vivant contra decorem ordinis clericalis : — nos — excommunica-
tionis sententiae ipso facto decemimus subjacere quemlibet, — necnon
universitatem seu communitatem quamlibet sententiae interdict!, quae
personam quamvis ecclesiasticam duxerit compellendara ad recipiendam
in concubinam mulierem quamcunque. Nicol. de Clemangis de prae-
sulibus simoniacis, in 0pp. ed. J. M. Lydius. Lugd. Bat. 1613. 4. p.
165 : Taceo de fornicationibus et adulteriis, a quibus qui alieui sunt,
probro caeteris ac ludibrio esse solent, spadonesque aut sodomitae
appellantur. Denique laici usque adeo persuasum habent, nullos caeli-
bes esse, ut in plerisque parochiis non aliter velint Presbyterum
tolerare, nisi concubinam habeat, quo vel sic suis sit consultum uxori-
bus, quae ne sic quidem usquequaque sunt extra periculum. Thus
Aeneae Sylvii (about 1440) Europa s. Cosmographiae lib. ii. c. 35 (in
Freheri scriptt. Germ. T. ii.) of the Frieslanders : Phrisones sacerdotes,
ne aliena cubilia polluant, sine conjuge non facile admittunt. Vix
enim continere hominem posse, et super naturam arbitrantur.
^ Alvarus Pelagius de planctu Ecclesiae lib. ii. c. 27 : ITtinam nun-
quam continentiam promisissent, maxima Hispani et Regnicolae, in
quibus provinciis in pauco majori numero sunt filii laicorum, quam
Clericorum. — Saepe cum parochianis mulieribus, quas ad confessionem
admittunt, scelestissime fornicantur. — Multi Presbyteri et alii constituti
in sacris, maxime in Hispania, in Austria fAsturia 1) et Gallicia et
alibi, et publice, et aliquoties per publicum instrumentum promittunt et
jurant quibusdam, maxime nobilibus mulieribus, nunquam eas dimit-
tere ; et dant eis arras de bonis Ecclesiae, et possessiones Ecclesiae :
publice eas ducunt cum consanguineis et amicis et solemni convivio, ac
si essent uxores legitimae. — Theodor. a Niem nemoris unionis tract, vi.
c. 35 : Tn eisdem etiam partibus Hiberniae et Norwegiae juxta consue-
tudines patriae licet Episcopis et Presbyteris tenere publice concubinas,
et eisdem visitantibus bis in anno subditos sibi Presbyteros, ac Eccle-
siasticorum Parochialiumque Rectores, suam dilectam ducere secum ad
domos et hospitia eorundem subditorum Presbyterorum. — Et si forte
aliquis ipsorum visitatorum casu vel fortuna non habeat focariam, ut
praevaricator paternarum traditionum, Episcopo visitanti proinde pro-
curationes duplices minietrabit. Ac etiam presbyteronim araasiae seu
CH. II.— NAT. CHURCHES, g 110. MORALS OF THE CLERGY. I37
many synods,^ were quickly changed into a welcome gratmty to
the avarice of the Bishops.* Nevertheless, every attempt of the
uxores in eisdera partibus, statu et gradu, in Ecclesiis ac in raensis,
eundo, sedendo et stando caeteris doininabus, etiam militaribus, prae-
ponuntur. Et paene idem modus, scilicet quoad luxuriam, circa
preabyteros Gasconiae, Hispaniae ac Portugaliae, necnon contiguarum
regionum versus Africam in omnibus observatur. Unde quodammodo
plures naturales ex foedo complexu nati, quam fiHi legitimi in omnibus
illis partibus in ecclesiasticis titulis concedendis praeferuntur, et plures
legitimis apertissime promoventur. The Synods accordingly confined
themselves almost entirely to decrees against the concuhinarii publici,
comp. Theiner in the work quoted above. The Clerici conjugati, who
are frequently mentioned in this period (e.g. § 108, note 12. 16) are
Clerici minorum ordinum, who, if they were married, could hold no
benefice (see Part 2, § 65, note 3), but still on condition of wearing
ecclesiastical clothing and the tonsure, continually enjoyed the privi-
legia clericalia, see Thoraassini vetus et nova Ecclesiae discipl. P. i.
lib. ii. e. 66.
^ Part 2, § 65, note 6. Cone. Posoniense (in Presburg) ann. 1309
c. 5 : The concuhinarii publici were to pay quartam partem redituum
beneficiorum suorum as a fine : confidimus enim, quod spirituali poena,
excommunicationis videlicet, quae quamvis sine comparatione pericu-
losior, minus tamen peccatis exigentibus formidatur, in temporalem
rautata vindictam, subditorum mutabuntur et mores. Fines of this
nature were especially exacted by the Italian councils. Thus by the
Cone. Pergam. ann. 1311 rubr. 6, 10 librae Papienses were required
from a prelate, 5 from another ecclesiastic. Ravenn. ann. 1317 rubr.
4. Benevent. ann. 1331 c. 55. Constit. Eccl. Ferrar. ann. 1332 c.
31 (24 librae) and so forth.
^ Cone. Moguntin. ann. 1310 (Mansi xxv. 313) : Cohabitationis
vitium — quorundam negligentia Praelatorum, immo quod detestabilius
est, aliquorum malitia, qui quaestum aestimant pietatem, sentitur iterum
pullulare. — Si qui — ob quaestum turpem hujusmodi ad se delatum in
subditis suis favere vel dissimulare praesumpserint (the archdeacons
and deans are meant), illi per sues Praelatos ab honoribus dejiciantur.
But the taxes afterwards establisht rose from the fines, as had happened
before in the case of many penalties inflicted by the synods (Part 2,
§ 85, note 3.) Thus the lower house in England petitioned the King
in 1372 (Rotuli Parliamentorum tempore Edwardi III. p. 313) : de
remedie de ce que les Prelatz et Ordinares de seint Eglise pristrent
sommes pecuniers de gentz de seint Eglise, et autres, pur redemption
de lour pecche de jour en jour, et an en an, de se que ils tiendrent
overtement lours concubines. De ruina Eccl. c, 22 (in v. d. Hardt
Cone. Const. I. iii. 23) : Jam illud, obsecro, quale est, quod plerisque
in dioecesibus rectores parochiarum ex certo et conducto cum suis
Praelatis pretio passim et publice concubinas tenent ? — Theobaldi publ.
conquestio in Cone. Const. (1. c. i. xix. 909) : Ipsi (sacerdotes) — non
solum tabernas, sed etiam lupanaria intrare, puellas maritatas atque
moniales corrumpere, concubinas in domibus publice tenere, et cum eis
138 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
secular power to check these scandals was resisted by the Church
as an invasion of her rights.^''
procreare, atque alias superinducere, statirnque post celebrare non
adhorrent. Episcopi autem qiioniam eodem vitio laborant, talia com-
pere non praesumunt. Imo aliquid annnatim ah eis reclpiunt^ et
omnes in tali miseria stare permittunt. Under these circumstances
want of chastity in Priests past for a small offence. Accordingly
Gerson de visitatione Praelatorum (0pp. ed. du Pin. ii. 564) : denun-
cietur lecipientibus sacros Ordines, quod faciunt votum castitatis
solemne, ne putent se liberos ad fornicandum, sicut fatui quidara
putant.
^^ The Emperor Charles IV., notwithstanding his deep reverence for
the clergy, found himself driven to such attempts : but comp. Innocentii
P. iv. ep. ad Carolum (in Raynald. ann. 1359 no. 11) : Habet fide
digna insinuatio facta nobis, quod tua Serenitas, attendens quosdam
Clericos et ecclesiasticas personas — effrenata quadam vivendi licentia
contra ecclesiasticae religionis decentiam, et clericalis habitus hones-
tatera saecularibus sese actibus immiscentes, ad coercendos iilorum
errores et transgressiones temerarias refrenandas imperialis sollicitu-
dinis operam adhibere fervore devotionis intendit, jamque super his
nonnullis Praelatis — certas literas destinavit, comminationes sequestra-
tionis ecclesiasticorum proventuum faciendae per saeculares Principes
continentes, ne Clerici ipsi, qui tanquam Dei ministri esse debent
caeteris modestiae et gravitatis exemplar, in suam et aliorum perniciem
incorrecti ulterius per vitiorum lubricum gradiantur. Siquidem,
carissime fili, zelum tuum, quern babes ad domum Domini multipli-
citer, commendamus etc. — verum cum tu defensor egregius et zelator
praecipuus ecclesiasticae libertatis existas, decet excellentiam tuam
accurata diligentia providere, ne per id, quod ortura ex puritate devo-
tionis accepit, debitos transeundo terminos, nostro et apostolicae sedis
honori, ac praefatae libertati ecclesiasticae- -possit in aliquo derogari.
Ideoque magnitudinem tuam rogaraus et hortamur attente, quatenus
ab hujusmodi comminationibus sequestrationis ecclesiasticorum proven-
tuum faciendae, quod absit, per saeculares Principes, de caetero absti-
nens, et si quid per comminationes ipsas attentatum forsan extiterit,
quod non credimus, cum id proculdubio foret illicitum, — in statum pris-
tinum reformare procurans, Praelatos — debita caritate sollicites et
inducas, ut contra eosdem transgressores sui officii debitum exequantur
etc. The free towns could venture further on this ground. Comp.
Conr. Justinger's (-J- 1426) Berner Chronik, publisht by Stierlin and
Wyss, Bern 1819, S. 254. Da man zalt von Gottes"'Geburt 1405
Jare, warent viel Pfaffendirnen im Lande. Nu hattent die von Bern
gem gesechen, dass sie die Dirnen von ihnen gelassen hJitten. Da
meintent die Pfaffen, die Leigen hattent sie nit ze strafen, noch ze
wisen. Da gebuttent aber die von Bern alien Pfaffendirnen, dass sie
von ihnen kehrtent, bi einer Pene. Also giengent sie von ihnen etwas
Zites. Zehand kehrten sie wiederumb. Die hiess man alle fachen,
und wurdent in die Kefien geleit.
CH. 111.— MONASTICISM. § 111. EARLIER ENDOWED ORDERS, l^cj
THIRD CHAPTER.
HISTORY OF MONASTICISM,
§111.
STATE OF THE EARLIER ENDOWED ORDERS.
The same causes which produced the deep decay of the secular
clergy, furthered also an universal licentiousness amongst the en-
dowed orders/ where the fondness for good hving and independ-
ence was already of old standing. Thus we find in them few traces
of scientific pursuits,' but on the contrary, so much the more
^ For instance, discipline was hindered by the grants in Commen-
dam, Gerson de modis uniendi ac reform. Ecclesiara in Cone. (0pp. ed.
du Pin ii. 174) : Jam monasteria Ordinum quoruracunque — dantur in
commendas dictis Cardinalibus, qui vix habent in quolibet decimam
partem monachormn ibidem olim existentium, aut paucos aut nullos
omnino. Unde videbis, aliquos nepotes aut consanguineos laicos Cardi-
nalium in ipsa Romana Curia otiose vacare, et nisi luxuriis et deliciis
inhaerere : — et pauperes religiosi, de quorum fructibus talis pompa fit,
— grandi semper rerura penuria laborant.
2 These orders did not contribute one man of distinction to the sciences
of the time, scholastic Theology and Philosophy. How it fared with
the monastic libraries may be gathered from the fate of one of the most
famous, that of Monte Cassino. See Benvenuti Imolensis comm. in
Dantis paradisum cant. xxii. v. 74 (written in 1386 in Muratori anti-
quitt. Ital. medii aevi i. 1296) : Venerabilis praeceptor meus Bocca-
cius de Certaldo (the famous romancer -J- 1375) dicebat, quod dum
esset in Apulia, — accessit ad nobile monasterium Montis Casini. — Et
avidus videndi librariam, quam audiverat ibi esse nobilissimam, petivit
ab uno monacho humiliter, — quod deberet ex gratia sibi aperire biblio-
thecam. At ille rigide respondit, ostendens sibi altam scalam : ascende,
quia aperta est. Ille, laetus ascendens, invenit locum tanti thesauri
sine ostio vel clavi : ingressusque vidit herbam natam per fenestras, et
libros omnes cum bancis coopertos pulvere alto. Et mirabundus coepit
aperire et volvere nunc istum librum, nunc ilium, invenitque ibi multa
et varia volumina antiquorum et peregrinorum librorum. Ex quorum
aliquibus erant detracti aliqui quinterni, ex aliis recisi margines char-
tarum, et sic multipliciter deformati. Tandem miseratus, labores et
studia tot inclytorum ingeniorum devenisse ad manus perditissimorum
140 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
debauchery,^ which overstept all bounds, especially during the
schism,* and to which the nunneries gave themselves up in the
most scandalous manner.^
hominum, dolens et illacrymans recessit. Et occurrens in claustro
petivit a monacho obvio, quare libri illi pretiosisaimi essent ita turpiter
detruncati. Qui respondit, quod aliqui monachi volentes lucrare duos
vel quinque solidos, radebant unum quaternum, et faciebant psalteriolos,
quos vendebant pueris, et ita de marginibus faciebant brevia (magic
charms against sickness and such like), quae vendebant mulieribus.
Nunc ergo, o vir studiose, frange tibi caput pro faciendo libros.
^ Clement V., at the Council of Vienne, prescribed several reforms
to the nigris monacbis (Clementin. lib. iii. tit. 10 c. 1), and forbad
especially, many times over, offensive dress and bunting. Benedict
XII. commanded a still more extensive reform for the Cistercians by
the Bull Fulgens sicut stella in 1335, for the Benedictines by the Bull
Summi magistri in 1336, and for the other orders by Dudum pro bono
in 1340. (These Bulls are in the Bullaria.) But Clement VI. (Tertia
vita in Baluz i. 285) constitutionis per — I3enedictum P. xii. — editae
super reformatione monachoruin nigrorum rigorem attendens, illam oleo
suae clementiae misericordis adspergens moditicavit in multis, et eam
discretionis lima reformans, ad jugi doniinici suavitatem et levitatem
oranes cum aequitate reduxit.
* De ruina Eccl. c. 32 (in v. d. Hardt Cone. Const. I. iii. 33) : De
monacbis autem et monasteriis late patet ad loquendum materia. —
Quid autem commendabile de ipsis dicere possumus, qui — quanto
magis inter caeteros Ecclesiae filios ex votis suae religionis perfect!
esse debebant : — tanto ab his omnibus rebus licet eos videre magis
alienos, magis videlicet tenaces, magis avaros, magis saccular! rei —
immixtos, magis insuper lubricos, indisciplinatos, dissolutos, inquietos,
magis per loca publica et inhonesta (si modo freno laxantur) discur-
santes : ita ut nihil illis aeque odiosura sit, quemadmodum cella et
claustrum, lectio et oratio, regula et religio. Quocirca monachi quidem
sunt exteriori habitu, sed vita, sed operibus, sed internae conscientiae
spurcitia a perfectione, quam habitus ille demonstrat, longissime
disjunct!. Fallit autem illos nimium sua opinio. Nam quanto sua
professione rejecta terrenis magis adipiscendis inhiant, tanto pauciora
habent, tantoque dotes et reditus ipsorum magis semper in nihilum
fluunt. Ecce omnium coenobiorum uberrimos olim fructus ita hodie
attenuates cernimus, ut unde centum homines vivere solebant, vix
decern nunc aegerrime vivant. Cuno, abbot of St Gall, about 1400
kept openly " ein Husfrowen," so also did the monks (Reimcbronik
des Appenzellerkrieges, publisht by J. v. Arx, St Gall 1830, S. 4.)
The monks of the monastery of Abdinghof in Paderborn bad divided
the property of their house amongst themselves, led a dissolute life,
and in 1409 resisted their Bishop who wisht to reform them. (Annal.
Paderborn. ii. 353.)
^ Alvarus Pelagius (de planctu Eccl. (see § 99, note 18) lib. ii. c.
45) brings as the 101st charge against the women : aliquae supponunt
oil. III.— MONASTICISM. § 111. EARLIER ENDOWED r)RDER8. 141
se daemoni transfigurato incubo, sicut in quodain coenobio sanctiinoni-
allum earn daeinoniacam vexationera post multas poenitentias et consi-
milia et praedicationes non usquequaque de eis potui extirpare : tantam
enim familiaritatem cum quibusdam ex eis isti daemones contraxeiaat,
quod ad eoruin adspectum non terrebantur, sed absque pavore cum eis
loquebantur et contractabantur, sicut ex earum judiciali confessione
habui. Compare the representation of nunneries in Rulman Mers win's
Buche V. d. neun Felsen (11. Suso's Leben u. Schriften v. Diepen-
brock S. 519). De ruina Eccl. c. 3G : De monialibus autem plura
dicere, etsi plura, quae dici possent, suppetebant, verecundia prohibet ;
ne non de coetu virginum Deo dicatarum, sed magis de lupanaribus,
de dolis et procacia meretricum, de stupris et incestuosis operibus
pudendum sermonem prolixe trahamus. Nam quid, obsecro, aliud
sunt hoc tempore puellarum monasteria, nisi quaedam, non dico Dei
sanctuaria, sed Veneris execranda prostibula, sed lascivorum et impu-
dicorum juvenum ad libidines explendas receptacula ; ut idem hodie
sit puellam velare, quod ad pulilice scortandum exponere. Thus also
Jo. Gerson declaratio defectuum virorum ecclesiasticorum (0pp. ed. du
Pin ii. 317) demands: inquirite, si quae hodie claustra monialium
facta sunt quasi prostibula meretricum. Comp. Gregory's XII. letter
A.D. 1408 to an abbot of Friesland on the condition of the Benedictine
nunneries there (in Theod. de Niem nemus unionis tract, vi. c. 34) :
nuper ad nostrum pervenit auditum, quod in partibus Frisiae XXII
monasteria Ordinis s. Benedicti, Bremensis, Monasteriensis et Trajec-
tensis dioeceseos consistunt, in quibus olim — tanturaraodo moniales
dicti ordinis degebant, sed successu temporis contigit, quod in eisdem
etiam mares ejusdem professionis in magno numero qualitercunque
cum monialibus — degei-ent, prout degunt ad praesens. — In quibus [mo-
nasteriis] paene omnis religio et observantia dicti Ordinis, ac Dei timor
abscessit, libido et corruptio carnis inter ipsos mares et moniales, necnon
alia multa mala, excessus et vitia, quae pudor est effari, per singula
succreverunt. — Fornicantur etiam quam plures hujusmodi monialium
cum eisdera suis Praelatis, monachis et conversis, et in iisdem monas-
teriis plures parturiunt filios et filias. — Filios autem in monachos, et
filias taliter conceptas quandoque in moniales dictorum monasteiicrum
recipi faciunt et procurant : et quod miserandum est, nonnullae ex
hujusmodi monialibus maternae pietatis oblitae, ac mala malis accu-
mulando, aliquos foetus eorum mortificant, et infantes in lucem editos
trucidant. — Insuper quasi singulae moniales hujusmodi singulis mona-
chis et conversis — ad instar ancillarum seu uxorum — sternunt lectos,
lavant etiam eis capita et pannos, — necnon decoquunt ipsis cibaria
delicata, ac die noctuque cum ipsis monachis et conversis in comessa-
tionibus et ebrietatibus creberrime conversantur etc. Theobaldi sermo
in Cone. Const, (in v. d. Hardt Cone. Const. I. xix, 909) : Loca sanc-
timonialium — quasi publica loca, plus quam theatra ad omnes vanitates,
etiam a magnis, non sine maximo scandalo frequentantur. Et si qui
forte alti status propter verecundiam temporalem intrare non audeant,
sua munuscula, fercula et literas eis mittunt, casque cum maximo
scandalo ad se invitant. Quae autem ex his sequuntur, turpe est dicere,
sed multo turpius est facere.
142 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A. D. 1305— 1400.
§112.
AGENCY OF THE MEDICANT ORDERS.
The Mendicant friars, on the other hand, preserved more of
that outwai'd decency which was necessary for the maintenance
of their multifarious agency than the wealthier orders. The
sciences which commanded the greatest respect at that time,
scholastic Philosophy and Theology, were nowhere more zealously
cultivated than among the mendicants.^ Accordingly they con-
1 De ruina Eccl. c. 33 (v. d. Hardt Cone. Const. I. iii. 33) : Venio
nunc ad Mendicantes, qui ex professione arctissimae paupertatis veros
SB Christi diseipulos verosque imitatores esse jactant atque gloriantur :
— qui eruditi praeterea in divinis Uteris, quibus paene soli hodie insu-
dant, pabulum verbi Dei, quo populi reficiantur, assidua praedicatione
ministrant, viam eis salutis aeternae, quam nemo alius docet, aperiunt,
— denique soli ipsi, ut asserunt, caeterorura omnium Ecclesiae ministro-
runi segniter dormitantium officia peragixnt, rainisteria exercent, eorum
delicta, ignorantias et negligentias supplent. Cap. 34 : Sed libet ab
eis quaerere : si hunc gradum supremae perfectionis — attigerunt, quid
est, quod suis cam verbis ita magnificant, quod insolenter adeo inde se
jactant, quod universis propterea inani gloriatioue se praeferunt, imo
quod alios omnes sui status comparatione ab omni perfectione evacuant ?
Decebat enim, ut alieno ore, et non proprio suo, ilia aetherea et angelica
in terris perfectio laudaretur, si modo solidam laudem, non vanam,
suspectam et odiosam cupiebant. — Cap. 35 : Videtur autem haec
parabola (of the Pharisee and publican) contra hos quaestuarios verbi
Dei adulatores congruentissime inducta. Quia sicut Synagoga suos
Pharisaeos habuit, adversus quos in Evangelio acerrime Christus semper
invehit, ita nimirura hi novi et subintroducti Apostoli Ecclesiae Pha-
risaei censendi sunt, quibus omnia a Christo de Pharaisaeis dicta, et
forte alia plurima, nescio an deteriora, conveniunt. — With reference to
the words of Christ Attendite a falsis prophetis, qui veniunt ad vos in
vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces, he asks :
Annon lupi rapaces sunt, ovicularum vellere amicti, qui vita^. austeri-
tatem, castitatem, humilitatem, sanctam simplicitatem exteriori specie
simulant, intus vero exquisitissirais deliciis et variarum copia volup-
tatum ultra omnem mundanorum luxuriam exuberant ? Annon lupi
rapaces sunt, sub ovili imagine latitantes, qui more sacerdotum Belis in
suis penetralibus oblata devorant, raero se ac lautis epulis cum non
suis uxoribus, licet saepe cum suis parvulis, avide satiantes, cunctaque
libidinibus, quarum torrentur ardore, poUuentes ? Annon lupi rapaces
sunt, foris ovem mentientes, qui ea, quae facienda dictant, non faciunt.
CH. III.— MONASTICISM. § 112. AGENCY OF THE MEND. ORD. 14;^
tinued to enlarge their sphere of operation both in the uni-
versities^ and among the common people, at the expense of
the secular clergy who were held by them in contempt. The
stout resistance of the University of Paris in particular to the
immoderate privileges of these orders, remained without effect : ^
et cum aliis praeclicaverint, sua pracdicatione reprobi efficiuntur ? etc.
— Satis eorum perfidiam, quantum ad nostram pertinet brevitatem,
detegere videmur. De qua, si quem juvat ampliora agnoscere, Cyrillum
videat, ct illic mira de eis inveniet, ad fidelium instructionem longe
antequam orirentur Spiritu sancto revelante praedicta (Cyril, who is
regarded by the CarmeHtes as their third general, on 21. Oct. 1192,
received from an angel upon Mount Carmel two tables of silver, with
prophecies in the Greek language, which were afterwards translated,
and interpreted by the Abbot Joachim and Gilbert the Great, general
of the Cistercians, about 1280, Acta SS. Mart. i. 498. Bibliotheca
Carmelitana, Aurelianis 1752 fol. i. 357). Quamquam nee aliqui alii
scriptores etiam defuerunt, qui de his subdolis illusoribus multa valde
utilia et praeclara post eorura introitum ad Ecclesiae praemonitionem et
praemunitionem prodiderunt,
2 Out of the 29 Doctors of Divinity who were assembled by Philip of
Valois at Vincennes in 1332 (see § 99, note 41), 13 were Mendicant
Friars. Oxford as well as the University of Paris had many disputes
with them (x'\.nt. a Wood hist, et antiquitt. Univers. Oxon. p. 150 —
196). For instance there was a common complaint that they enticed
the students into their order, and parents hesitated for this reason to
send their sons to the University, see Ricardi Archiep. Armachanide-
fensorium Curatorum, in Brown app. ad fasc. rerum fugiend. et expe-
tend. p. 473,
^ By the Decretal Dudum Clement V. confirmed in 1311 the decretal
Super eathedram of Boniface VI II! (see Part 2, § 69, note 3), which
esstablisht the privileges of the Mendicant Friars against Bishops and
Parish Priests. In the year 1321 John XXII. by the Bull Vas
electionis (Extravagg. comm. lib. v. tit. iii. c. 2) condemned the three
positions of John de Poliaco, Doctor of the Sorbonne : quod confess!
Fratribus, habentibus licentiam generalem audlendi confessiones,
tenentur eadem peccata, quae confess! fuerant, iterum ccnfiteri proprio
sacerdoti ; secundo, quod stante Omnis utriusque sexus edicto in Cdn-
cilio general!, see Part 2, § 83, note 5) Romanus Pontifex non potest
facere, quod Parochian! non teneantur omnia peccata sua semel in anno
proprio saeerdot! confiteri, — immo nee Deus posset hoc facere, quia —
implicat contradictionem : tertio, quod Papa non potest dare potestatem
generalem audiendi confessionem, immo nee Deus, quin confessus
habent! licentiam teneatur eadem confiteri proprio sacerdoti. Joh. de
Poliaco had advanced these assertions in his Quodlibetis (Ms. in Paris
see d'Argentre coll. judiciorum !. 302) from which Jo.de Turrecre-
rnata (about 1450) quotes !n his Summa de Ecclesia lib. ii. c. 59. The
144 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
fundamental principles from which he started, were those which had
been universally adopted by the Parisian divines since the time of
Philip the Fair in opposition to the Papal system (comp. Part 2, § 62,
note 27) : Status et potestas et jurisdictio LXXII. discipulorum con-
tinuatur in sacerdotibus Curatis, sicut status et potestas et jurisdictio
Apostolorum in Episcopis. — Sed status discipulorum a Christo institutus
est, et ipsi ab eo instituti et missi, potestatem immediate ab ipso acci-
pientes, non ab aliquo Apostolorum.-— Ergo et status Curatorum et ipsi
sunt immediate a Christo instituti, et ab ipso immediate potestatem
habent. — Quare enim potestas collata Petro est continuata in Romano
Pontifice ; et potestas collata aliis Apostolis non est continuata in aliis
Episcopis, et potestas collata discipulis non est continuata in Curatis,
non potest dari ratio. Et ideo Curati sunt veri ordinarii, habentes
jurisdictionem ordinariam, non jure humano sibi datam, sed a Christo
immediate in prima institutione Ecclesiae ; — et etiam non sunt vicai'ii
Episcoporum, sed Jesu Christi, — inferiores tamen et minores Episcopis :
nee ab ipsis possunt destitui, nisi ex rationabili causa, sicut nee Epis-
copi a Papa. — Item Episcopi habent inferiorem potestatem a Deo im-
mediate, sub Papa, sed non a Papa. — Ex quo patet, quod nee Papa
Praelatis potest potestatem datam a Christo eis auferre, et aliis non
Praelatis dare, nee statura Ecclesiae a Christo institutum destruere et
mutare. Petrus Paludanus, the Dominican, who was lecturing at the
same time in Paris, wrote against John de Poliaco, as to his works
extant in Ms. see d'Argentre i. 302. Corap. Petri Paludani tract, de
causa immediata ecclesiasticae potestatis, Paris. 1506. — The Conti-
nuator chronici Guil. de Nangis in d'Achery Spicileg. iii. 112, relates
a remarkable attempt made against the Mendicants : Anno Dom.
1351 insurrexerunt domni Cardinales et Praelati alii multi cum magna
multitudine Curatorum contra Religiosos Mendicantes in Curia Ro-
mana, volentes et petentes a domino Papa Clemente VI. eorum annul-
lationem, et quod deficerent in se : Episcopi allegantes fortiter in
Consistorio, quod ipsi Mendicantes non erant ab Ecclesia vocati et
electi, et quod eis non incumbebat fidelibus praedicare, neque confes-
siones audire, sed neque sepulturas recipere alienas : unde requirebant
dicti Praelati cum curatis, quod ipsi Mendicantes cassarentur, vel quod
saltern cessarent a praemissis, aut ad minus quod non solum quarta
portio de sepulturis alienis daretur, sed totura emolumentum ipsis
Curatis ex integro redderetur, quia nimis erant ditati ipsi Mendicantes
de talibus sepulturis. But the Pope forthwith pleaded for the Men-
dicants : objecit etiam domnus Papa ipsis Praelatis et Curatis, de quo,
si ipsi Mendicantes tacerent, de quo ipsi populo praedicarent ? quia si
de humilitate praedicaveritis, vos, inquit domnus Papa, estis super
omnes status mundi magni, superbi et elati et pomposi : — si de pau-
pertate, vos estis magis tenaces et cupidi, unde non vobis sufficiunt
omnes praebendae ac beueficia mundi : si — de castitate, de hoc, inquit,
nos tacemus, quia Deus scit, qualitcr quilibet agit, et qualiter quam-
plurimi in deliciis nutriunt corpus suum etc. — Richard, Archbishop of
Armagh (see concerning him Baluzii not. ad vit. PP. Aven. p. 950)
was accused by the Mendicants before the Pope for many assertions
injurious to their order, and defended them in 1357 before Innocent
CH. 111.— MOiNAJSTIClSM. g 112. AGEJSCV OF THE MENDICANTS. 145
VI. in a speech which is still ex(ant, defensorium Curatoruin in Gol-
dasti monarchia ii. 1392 and Brown append, ad fascic. rerura expet. et
fug. p. 466) : IV. quod Dominus noster Jesus Christus docuit, non
debere hominera spontanee mendicave ; V. quod nuUus potest prudenter
et sancte spontaneam raendicitatem super se assumere perpetuo obser-
vandam ; VIII. quod pro confessione parochianorum — eligibilior est
parochialis Ecclesia, quam Fratrum oratorium sive ipsorum Eccbsia ;
IX. quod ad confessionem parochianorum — eligibilior est persona
Ordinarii quara Fratris persona. Richard remained some time in
Avignon (Prima vita Innocent. VI. in Baluzii vit. PP. Aven. i. 338)
duravit quaestio hujusmodi per aliquod tempus. Sed tamen indecisa
remansit pi'opter obitum suum (Richard died at Avignon in 1360), qui
supervenit ; de quo dicti Frati-es potius de Gaudeamus quam de Requiem
cantaverunt. Comp. d' Argentre coUectio judiciorum de novis erroribus
i. 378. Against him wrote the Franciscan and Professor of Theology in
Oxford, Rogerus Chonoe or Connovius de confessionibus per Regulares
audiendis in Goldast. ii. 1410, and the Carmelite at Cologne, .Joannes
de Hildesheim, defensorium IV. Ordinum mendicantium (Trithemii
chron. Hirsaug. ii. 245.) — On the 2d Jan. 1409 (more Gallicano 1408)
the Franciscan Joannes de Gorello was compelled by the Sorbonne to
revoke the following opinions maintained by him (Bulaei hist. Univ.
Paris, v. 189, d' Argentre collectio judiciorum I. ii. 178) : I. quod
sacraraentum poenitentiae nihil agit in habente gratiam virtute sacra-
menti ; — II. quod debite confessus non possit obligari, ut iterum
confiteatur eadem peccata ; — III. Curatis non competit, ut tales sunt,
praedicare, confessare, extremam unctionem dare, sepulturas dare,
decimam recipere. Fundatur in hoc, quod Curati non sint de institu-
tione Christi et Ecclesiae primariae, sed per Dionysium Papam fuerunt
ordinati (according to the liber pontificalis and the Pseudo-Isidore.)
Item quia stat Curatos esse, qui non sunt sacerdotes ; — IV. Fratribus
competit principalius, vel essentialius, praedicare et confessiones audire,
quam Curatis. Fundatur, quia Fratribus competit ex I'egula etc. In-
stead he had to acknowledge the following propositions : I. DD. Curati
sunt in Ecclesia minores Praelati et Hierarchae ex prima institutione
Christi, quibus competit ex statu jus praedicandi, jus confessiones
audiendi, jus sacramenta ecclesiastica secundum exigentiam sui status
Parochianorum ministrandi, jus sepulturas dandi, jus insuper decimas
et alia jura parochialia recipiendi ; II. Item, quod jus praedicandi et
confessandi competit Praelatis et Curatis principaliter et essentialiter,
et Mendicantibus per accidens ex privilegio : quoniam sunt introducti,
vel admissi ex concessione et beneplacito dd, Praelatorum ; III. Item
quod eadem peccata possunt licite et meritorie pluries confiteri in multis
casibus, et quod virtute s. Sacramenti poterit eis prodesse quaelibet talis
reiterata confessio etc. In order to avenge themselves, the Minorites
obtained from Alexander V. the Bull Regnans in excelsis of 12. Oct.
1409 (in Bulaeus V. 196), in which the privileges of the Mendicants
were confirmed afresh, and the following propositions, which were no
doubt maintained in Paris, were condemned : I. Confessus Fratri adraisso
in forma Dudum (Clement. Ill, 7, 2) tenetur eadem peccata — iterum
Curato confiteri. — II. Conclusiones Joannis de Poliaco damnatae per
VOL. IV. K
146 THIRD I'EKIUD.— DIV. IV^A.U. laor.— 1109.
they often even exceeded these privileges with impunity.* Tlie
Joannem XXII. sunt satis verae. — III. Statutum Joannis XXII.
editum, Vas electionis, est irritum et inane, quia, cum illud fecit, erat
haereticus. -IV. Stante statuto, Oinnis ut?^iusque sexus, nee Deus, nee
Papa — potest faceve, qiiin confessus Fratri inendicanti admisso iteruia
teneatur confiteri suo Curato. V. Confessio Fratribus admissis facta
est dubitabilis. Quapropter oranes tenentur dimittere incertum, et sic
solum confiteri suis sacerdotibus coram animarum liabentibus sub poena
peccati mortalis. VI. Quamvis Fratres admissi habeant auctoritatem
absolvendi et audiendi confessiones, tamen popuhis subjectus non habet
potestatem accedendi ad Mendicantes admissos sine licentia proprii
sacei'dotis ; et Fratres petentes privilegia pro confessionibus audiendis
et sepulturis habendis sunt in peccato mortali et excommunicati ; et
Romani Pontifices, talia privilegia concedentes Mendicantibus, aut
eisdem confinnantes, sunt in peccato mortali et excommunicati. VII.
Fratres non sunt aut fuerunt Pastores, sed fures, latrones et lupi.
VIII. Sacerdos Curatus dans licentiam Mendicantibus audiendi con-
fessiones magis dispensat cum statuto Omnis utriusque sexus, quam
Papa Fratribus dans licentiam juxta formam Decretalis Dudum. The
University of Paris was roused to the greatest indignation by this
Bull : Clerson preacht against it (opp. ed. du Pin ii. 431), and com-
posed a Censura of it (1. c. p. 442) : the Sorbonne declared it intolera-
bilis et totius status ecclesiastici turbativa (Bulaeus V. 201) and bo
forth. John XXIII. was accordingly compelled to revoke the Bull in
1410 (Bulaeus V. 204), cf. d'Argentr'e I. ii. 180.
* Thus at the Council of Vienne the following complaints de excessi-
bus exemptorura, which principally related to the mendicant friars,
were brought forward by a Bishop (Raynald. ann. 1312 no. 24) : ipsi
— publice excommunicatos a suis Ordinariis ad sacramenta et sacramen-
talia admittunt in suis Ecclesiis et Capellis. In eisdem etiam
dispensationes clandestinas et benedictiones, quamquam inter personas
excominunicatas aut consanguinitate vel affinitate conjunctas, sen alias
personas matrimoniali vinculo confoederatas celebrare non verentes. —
Et dum a talibus excessibus — ab Ordinai-iis arguuntur, de sua exemp-
tione confisi reddunt pro verbis humilibus verba tumida et supei'ba etc.
Reformatorii Cone. Constantiensis decretales lib. iii. tit. x. c. 12 (v. d.
Hardt Cone. Const. I. xii. 715) : Multorum querela Curatorum ad hoc
sacrum Concilium deducta, qualiter Fratres Ordinum inendieantium
limites apostolici privilegii — multipliciter excedant : sic quod superiores
dictorum Fratrum non eo modo, sicut deberent, sed in scriptis, imo
interdum nomine non expresso, Ordinariis locorum sues terminarios, ut
plurimum idiotas, et interdum minus quam Presbyteri curati scientes,
praesentant ; praesentati soli absque socio per parochias velut vagi
transcurrunt, absolutiones suas, ultra Curatorum efificaciores, tanquam
apostolica auctoritate concessas, praedicant saepius ; quod in casibus eis
non commissis absolvunt, pecuniaria etiam pactione praecedente aut
interveniente ; decedentibus et testari volentibus secretins ingerunt ; sibi
et non Curatis legari et apud suos conventus sepeliri : quibus omnibus
I'll. HI.— M()NA8TICISM. g 111'. AGENCY OF THE MENDICANTS. 147
original jealousy betwixt the Dominicans and Franciscans derived
in fact fresh nourishment fr'oni doctrinal controversy :^ Still any
scandalous outbreak was hindered by the fact that these two
principal orders gradually formed for themselves separate circles
of operation. The Dominicans, left in almost entire possession
of the Inquisition, and the cure of souls among the higher ranks,
gradually lost the character of a mendicant order." The Fran-
ciscans, on the contrary, strove more for influence over the
masses, and wrought in every way, even by pious frauds,' to
secretius ingestis et practicatis canonicam ipsis Curatis non exhibent
portionem etc.
^ Compare Part 2, § 75, especially upon the immaculate conception
of Mary, and the evangelical poverty. The two orders likewise vied
with each other in the exaltation of tlieir founders. In imitation of
the Franciscans (see Part 2, § 70, note 2), the Dominicans also began
to rank their Dominic with Christ, cf. Vita s. Catharinae Senensis (of
the tertiary order of St Dominic, -j- 1380), written by Raimundus
Capuanus, General of the Dominicans, P. ii. c. 7 (Acta ss. Aprilis iii.
904) : Catherine had seen in a vision summum et aeternum Patrem, de
ore suo (ut videbatur) coaeternum sibi Filium producentem. — Quod
dum attenderet, ex alia parte vidit beatissimum Patriarcham Domini-
cum ex ejusdem Patris produci pectore, luce ac splendoribus circum-
datum : audivitque ex eodem ore prolatam vocem, quae verba infrascripta
formabat : Ego, dulcissima filia, istos duos filios genui, unum naturaliter
generando, alium amabiliter et dulciter adoptandx). — Sicut hie filius a
me naturaliter et aeternaliter genitus, assumpta natura humana, in
omnibus fuit perfectissime obediens mihi usque ad mortem ; sic filius
adoptivus mens Dominicus, omnia quae opei'atus est ab infantia sua
usque ad terminum vitae suae fuerunt regulata secundum obedientiam
praeceptorum meorum, nee unquam semel fuit transgressus quodcunque
praeceptum meum. — Et sicut filius naturalis hie, tamquam verbum
aeternum oris mei, locutus est palam mundo ; — sic filius mens adoptivus
Dominicus veritatem verborum meorum praedicavit palam mundo. —
Sicut filius meus naturalis misit discipulos sues, — sic iste adoptivus
misit Fratres sues etc.
^ Compare the tract of the Dominican Petrus Paludanus in Paris
(about 1330) quod fratres Praedicatores possunt habere possessiones et
reditus.
"^ Compare especially the growth of the Portiuncula Indulgence (Part 2,
§ 69, note 9.) The Cardinal Bonifacius de Vitaliniis (oftener de Amana-
tis, see Baluzii PP. Aven. i, 1340) records in his Comment, in Clemen-
tinas A.D. 1388, that the Franciscans asserted, that as many souls might
be released from purgatory every 2d of August as went in or out of the
Church of Portiuncula, see J. B. Thiers traite des superstitions, qui
regardent les sacremens (Paris 1701. 4 voll. 12) iii. 259, — Hermanni
K 2
148 THUM) PERI()D.-1)1V. [^ . -A.D. 1:505— 14(i9.
win among them respect for their order, and larf^e charitahle
bequests .
§ 113.
INTERNAL HISTORY OF THE FRANCISCAN URI^KR.
The abolition of the Coelestine-Eremites by Boniface VIII,
(Part 2, § 70, note 16) had no other result than to renew and
increase the division of the Franciscans into Spirituales and
Fratres de communitate. For the former, in spite of all the
efforts of the Popes, could not be induced to unite themselves
as-ain with the order :^ and when John XXII. invoked the aid
of the Inquisition^ against a party of them in Narbonne and
Beziers, many chose rather to be thrust from the Church as
Corneri (Dominican at Lubeck) chron. ad ann. 1359 (in Eccardi corp.
hist, raedii aevi ii. 1101) : The Franciscan Arnaldus de Villa Preodii
Vercellensis dioecesis maintained the erroneous notion quod nullus
possit damnari, deferens habitum Ordinis s. Francisci, asseruitque con-
stanter, b. Franciscum omni anno semel descenders de caelo ad pnrga-
torium, et ei'ipere inde animas omnium illorum, qui illo anno defuncti,
in habitu Ordinis sui extiterunt sepulti, et ad purgatorium fuerant missi.
(This Franciscan was Arnaldus Montanerius de Villa Podii Ceritani
dioec. Urgellensis, see Eymerici directorium Inquisitorum P. ii. qu. 11
in fine. Even Wadding ann. Minoinim ann. 1371 no. 28 considers the
annual descent of St Fi-ancis into purgatory not improbable.) Hujus
auteni erroris assertores nedum sed et publici pronunciatores ac praedi-
catores plures in Ordine praedicto impraesentiarum existunt, qui ausu
temerario talia figmenta et mendacia non verentur populo intimare.
Imo temporibus meis, me praesente^ in provinciali synodo in ui-be Ham-
meburgensi celebrata anno Dora. 1406 — dominus Joannes Episcopus
Lubicensis — hunc errorem in publico consistorio ipsis fratribus Minori-
bus ibidem praesentibus objecit, — tanquam per dictos fratres publice
praedicatum in urbe Lubicensi,
1 A controversy between the two parties was held before Clement V.
Wadding, ann. 1310 no. 1 ss.) In consequence, Clement publisht a
new interpretation of the rule in the Constitution Exivi de paradiso (Cle-
mentin. lib. v. tit. 11 c. 1), in which be made concessions to both parties
in order to effect an union.
2 How they made themselves masters of the monasteries at Narbonne
and Beziers, see Wadding ann. 1314 no. 8, John's XXII. proceed-
ings against them ibid. ann. 1317 no. 11 ss. Baluzii miscell. i. 195.
Cll. 111.— xMOxNxVSTlCISM. § 113. INT. HIST. OF THE FliANCIHC. 149
heretics (1317) than to be persuaded to yield. These persons
thus cast out (fratricelH), together with a numerous appendage
of Tertiaries, increast the motley crowd of heretical Beghards f
^ On the earlier connexion of the Spiritualists with the Beghaitls see
Part 2, § 71, note 12. John's XXII, Bull Sancta Roinana of 30.
December 1317 (in Extravagg. Jo. XXII. tit. vii.) : Nonnulli profanae
multitudiiiis viri, qui vulgariter FratriceW, seu Fratres de paupere
vita, Bizochi she Beguini vel aliis noniinibus nuncupantur in partibus
Italiae, necnon in insula Siciliensi, comitatu provinciae, Narbonensi et
Tolosana civitatibus — habitum novae religionis adsumere, congrega-
tiones et conventiculas facere, et superiores sibi ipsis eligere, quos
ministros, seu custodes, vel gardianos, aut nominibus aliis appellant,
plurimos ad eorum sectam recipere, — publice mendicare, quasi eorum
secta foret una de religionibus per sedem apostolicam approbatis, teme-
ritate damnabili praesumpserunt, et praesumunt etiam incessanter. Et
ut ipsorum error Veritas, et impietas religio reputetur ; plurimi eorum
regulam seu ordinem fratrum Minorum, quem s. Franciscus instituit, se
profiteri et ad literam conservare confingunt, quanquam in obedientia
Generalis, vel provincialium ministrorum ipsius Ordinis non morentur,
praetendentesseasanctae memoriae Coelestino P.V. — hujus status — pri-
vilegium habuisse. Quod tamen, etsi ostenderent, non valeret ; cum
bonae memoriae Ronifacius P. viii. — omnia ab ipso Coelestino — concessa
— viribus penitus vacuaverit. — Nonnulli etiam ex ipsis asserentes, se esse
de tertio Ordine b. Francisci, Poenitentium vocato, praedictum statum
et ritum eorum sub velamine talis nominis satagunt palliare : cum
tamen in regula ipsius tertii Ordinis talis vivendi ritus nullatenus sit
concessus. — Ipsorum quam plurimi — a veritate catholicae fidei devi-
antes, ecclesiastica saeramenta despiciunt ac errores alios student
multipliciter seminare. Then follows a stern prohibition of this me-
thod of life under threat of excommunication. — In the Bull Gloriosam
Ecclesiam of 23- Jan. 1318 (in the Bullarium Rom. and in Raynald.
ann. 1318 no. 45) the Bishops were accordingly required to imprison
the pseudo-minorites, who had escaped to Sicily, and constituted there
a small community, distinguishing themselves by wearing quosdam
habitus cum parvis caputiis curtos, strictos, inusitatos et squalidos, and
to deliver them over to the Franciscan order for punishment. In this
also there is a brief account of the past controversy, and a statement
of the errors of the separatists, viz. : I. Primus error — duas fingit Ec-
clesias, unam carnalem, divitiis pressam, effluentem deliciis, sceleribus
maculatam, cui Romanum Praesulem, aliosque inferiores Praelatos
dominari asserunt : aliam spiritualem, frugalitate mundam, virtute
decoram, paupertate succinctam, in qua ipsi soli eorumque complices
continentur, cui etiam ipsi spiritualis vitae merito, si qua fides est men-
daciis, principantur, — II. Secundus error — venerabiles Ecclesiae
sacerdotes — sic jurisdictionis clamitat auctoritate desertos, ut nee
sententias ferre, nee saeramenta conficere, nee subjectum populum
instruere valeant ; — quia apud ipsos solos, ut ipsi somniant, sicut spiri-
150 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A. D. 130o~140'J.
tliey mutually interchanged their superstitions,'' and were sacri-
ficed together wholesale by the Inquisition.^
With the larger portion of the Franciscans (Fratres de
communitate) the renunciation of all property even of such as
was held in common, had been reduced to a mere pretence by
the Papal interpretation of the Rule. However the order attacht
so high a value to this pretence, that at the instigation of a
certain Beghard who fell into the hands of the Inquisition at
tualis vitae sanctitas, sic auctoritas perseverat. — III, — in nullum
eventum assei'unt fore jurandum, dogmatizantes, mortalis criminis
contagions pollui et poena teneri, quos contigerit juramenti religione
constringi. IV. — sacerdotes rite — ordinatos, quibuslibet tamen crimini-
bus presses, non posse conficere vel conferre ecclesiastica sacramenta.
V. — Evangelium Christi in se solis hoc in tempore — esse conipletum,
quod hactenus, ut ipsi somniant, objectum fuerat, immo prorsus extinc-
tum. — Multa sunt alia, quae isti praesumptiosi homines contra conjugii
venerabile sacramentum garrire dicuntur, multaque de cursu temporum
et fine saeculi somniant, multaque de Anticbristi adventu, quern jamjam
instare asserunt, flebili vanitate divulgant etc. Compare Culpae Beguin-
orum in the Liber sententiarum Inquisitionis Tolosanae ab anno 1307 —
1323, p. 298, as. Under Ph, a Limborch bist. Inquisitionis. Among
these Beguins the Postilla Fr. Petri Olivi (part 2. § 70 note 12) which
they had in the language of their country, were held in high esteem.
Accordingly the Church of Rome was to them Babylon meretrix magna,
John xxii. mysticus Antichristus, praeparator viae majoris Anticbristi
(p. 304), regula s. Francisci unum et idem cum evangelio Christi (p.
302), viz. vita Christi, quam in hoc mundo servavit et servandam
Apostolis suis tradidit (p. 303.) S. Franciscus sen Ordo ejus debebat
Ecclesiam renovare naturally enough the only order considered genuine
among the spiritualists. A Beguin examined in 1321 (p. 298) cre-
didit, informatus per scripturam dicti fratris P. Jobannis (Olivi), quod
infra XIV. annos computandos a praesenti tempore Antichristus major
complevisset cursum suum etc.
* Alvarus Pelagius de planctu Eccl. lib, ii. c. 51 de erroribus Be-
gardorum says with regard to the tertius error Begardorum de spiritu
libertatis (see part 2 § 90 note 33) : Tempore meo in provincia b.
Francisci multi saeculares et fratres Minores pro isto carnali spiritu
libertatis per inquisitores haereticae pravilatis incarcerati fuerunt. —
tales valde spirituales videbantur in lucis angelum transformati. Ac-
cordingly Wadding's efforts (ann. Minorum ann. 1317 no. 24 ss.) to
deny the rise of the Fratricelli from his order were facilitated,
'^ These victims were considered martyrs by their party. Thus
Mosheim (Institutt. hist, eccl. p. 583 note z) had a Martyrologium
Spiritualium et Fratricellorum, in which 113 martyrs were recorded
to have been executed from the year 1318 down to Innocent VI.
CII. 111.— MONASTICISM. g 113. INT. HIST. OF THK FRANCISC. 151
Narbonne (1321) it engaged in a most violent contest with the
Dominicans on the question whether Christ and the apostles held
property in common.^ John XXII., weaiy of the disputes about
the rule of poverty, declared himself, notwithstanding all the re-
monstrances of the Franciscans,^ on the side of the Dominicans,
characterized the Franciscan doctrine as heresy,^ and denounced
* The account of the contemporary Nicolans Minoritain Baluz. PP.
Aven. i. 598 : Anno Doin. MCCCXXI — quidam Beguinus seu
Bizotus fuit captus in civitate Narbona pro facto haeresis per Archie-
piscopum Narbouensem et fratrem Johannein de Belna, Ordinis fratruni
Praedicatorum Inquisitorem baereticae pravitatis. Qui Beguinus inter
alia asserebat, quod Christus et Apostoli viam perfectionis sequentes
nihil habuerunt jure proprietatis et dominii in speciali, nee etiam in
coniinuni. Qui Inquisitor volens judicare dictum Beguinum conv^oca-
vit ad consilium omnes Priores, Gardianos et Lectores Religiosorum et
quamplures alios sapientes, inter quos aftuit frater Berengarius Taloni
Lector in conventu fratrum Minorum de Narbona. Et inter caetera
praefatus Inquisitor fecit legi praefatura articulum de paupertate Christi
et Apostolorum ejus, pro quo volebat Begardum bujusmodi tanquam
haereticum judicare. Praelibatus frater Berengarius Lector super
dicto articulo requisitus respondit, quod hoc dicere non erat haereticum,
sed dogma sanum, catholicum et fidele, maxime cum hoc esset per
Ecclesiam in decretali Exiit qui seminat (Nicolai iv. see part 2 § 70 note
IJ) diffinitum. Quo facto, ac si asseruisset baeresim dictus Lector,
praefatus Inquisitor eidem praecepit, ut dictum suum statim in prae-
sentia omnium revocaret. Qui Lector revocare noluit quoquo modo,
sed — ad sedem apostolicam solemniter appellavit, et cum appellatione
sua venit apud Avinionem.
'' Compare the two Declarations of the general chapter of the Fran-
ciscans assembled in Perusium in June and July 1322, in Wadding
ad h. a. no. 5i ss.
* As Nicholas IV. in his Bull Exiit bad forbidden, under pain of
excommunication, all comment upon it, so John XXII. allowed it at
first with a view to a further inquiry into the circumstances, in the
Bull Quia nonnunquam (Extravagg. Jo. XXII. tit. xiv. c. 2) : After-
wards be decided in the Bull Cum inter nonnuUos 12. Nov. 1322 (ibid.
c. 4) : in posterum pertinaciter adfirmare, quod Redemtori nostro
ejusque Apostolis iis, quae ipsos babuisse Scriptura sacra testatur,
nequaquam jus ipsis utendi competierit, nee ilia vendendi seu donandi
jus babuerint, aut ex ipsis alia adquirendi, quae tamen ipsos de prae-
inissis fecisse Scriptura sacra testatur, seu ipsos potuisse facere supponit
expresse : cum talis adsertio ipsorum usum et gesta evidenter includat
in praemissis non justa, quod utique de usu, gestis seu factis Redem-
toris nostri, Dei Filii, sentire nefas est, sacrae Scripturae contrarium,
et doctrinae catbolicae inimicum : adsertionem ipsam pertinacera de
fratrum nostrorum consilio deinceps erroneara fore censendam merito
ac baereticam declaramus. As to the manner in which the champions
152 THIRD PERIOD.— DIV. IV. A.D. 1S05— 1400.
forthwith, in the name of the Roman Church, the tenure of
Franciscan property (1322.)^ The most zealous Franciscans^
and at their head Michael of Cesena, General of the Order,
betook themselves at length to Lewis the Bavarian,^" and per-
secuted the heretical Pope to the day of his death. ^^ The greater
of Papal infallibility explain away the open contradiction of the Bulls
of Nicholas IV. and John XXII. see Bellarrainus de Romano Pontifice
lib. iv. c. 14,
9 By the Bull Ad conditorem canonum 8. Dec. 1322 (Extravagg.
Jo. XXII. tit. xiv. c. 3.) Here he discovers the fallacy which lay
in the former right of property of the Roman Church : Constat, quod
post ordinationem praedictam (Exiit, Nicolai IV.) non fuerint in
af^quirendis ac conservandis bonis in judiciis et extra minus solliciti,
quam ante illam fuerant Fratres ipsi. — Adhuc nee utique profuit dictis
Fratribus ordinatio supra dicta, quantum ad hoc, quod propter caren-
tiam talis proprii se pauperiores dicere valeant, quam si res ipsas cum
illo, quo carere se dicunt, dominio obtinerent. Licet etiam praede-
cessor noster praedictus dominium earura rerum, quae ipsis Fratribus
ofFerri seu conferri, aut alias obvenire contigerit, — in se Romanaraque
Ecclesiam recipiendum duxerit ; — attento tamen ipsorum Fratrum
utendi modo et ejus eifectu, — non ipse usus Fratrum dici debet, sed
potius Romanae Ecclesiae dominium esse simplex. Quis enim simpli-
cem usuarium dicere poterit, cui rem usuariam licet permutare, vendere
acdonare? Accordingly nolentes in posterum sub praetextu — talis
dominii temporalis verbalis, nudi ac aenigmatici tanta bona, quanta
dicti Fratres faciunt, infici, — sancimus, quod in bonis, quae in posterum
conferentur, — Fratribus seu Ordini supra dictis (exceptis Ecclesiis,
oratoriis, officinis et habitationibus, ac vasis, libris et vestimentis
divinis officiis dedicatis) — nullum jus seu dominium aliquod — Romanae
Ecclesiae adquiratur, sed quoad hoc habeantur prorsus ordinationes
hujusmodi pro non factis. Et — districtius inhibemus, ne deinceps pro
recipiendis, petendis, extorquendis, defendendis seu administrandis bonis
— quisquam nominetur — nomine s. Romanae Ecclesiae procurator etc.
Fr. Bonagratia appealed against this Bull before the Papal consis-
tory in the name of the Order 14. Jan. 1323, but he was thrown into
prison (Wadding ann. 1323 no. 1.)
10 See above § 99 note 32.
11 Compare Michaelis Caesenatis tract, contra errores Jo. xxii. (in
Goldasti monarchia ii. 1236), ejusd. litterae ad omnes Frati-es ordinis
Minorum a.d. 1333 (ibid. p. 1338 ss.) and ad Regem Rom. et Prin-
cipes Alemaniae (ib. p. 1344.) — Guil. Ockami compendium errorum
Papae (ibid. p. 957), ejusd. opus nonaginta dierum contra errores Jo.
xxii. (ibid. p. 993.) On the other hand the Dominicans defended the
Papal decision, especially Petrus Paludanus at Paris (1330 Patriarch of
Jerusalem ■]- 1342) tract, de paupertate Christi et Apostolorum contra
Michaelem de Caesena (Ms. in bibl. Colbert.) As to other works see
Raynald. ann. 1823 no. 38 ss. So early as 1324 John XXII. had
CH. Ill — MONASTICISM. g U;). INT. HIST. OF THE FKAN(;it-C. I53
portion of the order, however, submitted and chose a general
acceptable to the Pope (1329.)^^
The decrees of John XXII. necessarily caused the observance
of the rule of St Francis to be still further relaxt in the greater
portion of the Order.^^ So much the less could the Spiritualists
who remained true to the Churcii be reconciled acrain to the
Order. Accordingly, throughout the 14th century, they con-
stantly repeated their endeavour to unite in small retired estab-
lishments, in order to observe their beloved rule in its purity,
and to indulge the hope of a Reformation in the Church such as
defended his constitution himself in a new Bull Quia quorundam (Ex-
travagg. Jo. xxii. tit. xiv. c. 5) and placed his opponents under Ban.
Petrus Rogerius (Benedictine Monk and Professor of Theology at
Paris, afterwards Pope Clement VI.) records in his Lecture on this
Bull (see Baluzii note ad Antonii Augustini de emendatione Gratiani
dialog, lib. i. dial. 17), that at that time a theologian at Paris, no
doubt a Dominican, had advanced so far as to maintain : adserere
Christum et Apostolos nihil habuisse est magis haereticum, quam
adserere Deum non esse incarnatum. Viz. : illud est magis haereti-
cum, quod est contra majorem evidentiara fidei. — Sed adserere, quod
Christus et Apostoli nihil habuerunt in proprio vel communi, est contra
majorem evidentiam fidei. — IIH enim, qui erant tempore Christi et
Apostolorum, clare videbant, quod Christus et Apostoli habebant
aliqua vel in proprio, vel in communi ; non tamen ita clare videbant,
quod Deus esset incarnatus, quia non videbant clare Christum esse
nisi purum hominem. Ergo etc.
^' At a general chapter in Paris Wadding ann. 1329. The Fran-
ciscans went back to the old fiction that the property in their posses-
sions remained with the giver (see Part 2, § 70, note 6), see Alvarus
Pelagius de planctu Eccl. lib. ii. c. 55 : Fratres Minores possunt
habere usum quemlibet separatum a proprietate, cujus proprietas
Romanae Ecclesiae erat olim, et nuncdantium, propter Extravagantem,
quam fecit Papa Joannes XXII. contra fratres Minores, quae incipit
Ad Conditorem.
1^ See the Confession of the Franciscan Alvarus Pelagius ii. c. GG,
that his brethren frequently de pecunia, quae pro eis deponitur, emunt
et faciunt superflua. — Item non pro necessitatibus ingruentibus —
faciunt pecuniara deponi, sed pro futuris necessitatibus et non necessi-
tatibus.— Item vadunt aliqui per terras et villas, — eleemosynas pecu-
niarias procurando et petendo, et importunitates frequenter ingerendo,
famulum retro ducendo, et denariis pixides et loculos implendo. — Item
ponunt aliqui cippos et areas in eorum Ecclesias, ut ibi saeculares
ponant pecunias. — Item tangunt pecunias vel cum cera vel cum ligno
vel cum palea. Portant etiam quidam eorum pecunias sutas in habiti-
bus et tunicis. Quidam etiam eorum faciunt sibi pccuniam poni in
capitiis etc.
2
154 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A. 1). 1305—1400.
Petrus Johannes Olivi had foretold them (Part 2, § 70, note 12.)
Accordingly^ they bore a great resemblance to the Fratricelli
(the passage quoted above, note 9 and 16), without falling into
their heresies. At first their communities were frequently
disperst, but afterwards they found protection ^* from certain
generals of the Order, and increast to such a considerable
number, that at length the Council of Costnits establisht them
in form as Fratres regularis observantiae, in contradistinction to
the Fratres conventuales.^^
The more the Franciscans relaxt the severity of the so-called
evangelical life restored by Francis, so much the more extrava-
gant were they in his praise, as if for the purpose of propitiating
the saint, and so much the more profane mockery they practised
^* Thus Philip of Majorca was refused by John XXII. (Wadding,
ann. 1328, no. 28), and afterwards by Benedict XII. (ibid. ann. 1340,
no. 23), when he requested permission to form a society of strict Francis-
cans, and the latter ( Benedict XII.) declared to Robert, King of Sicily,
who pleaded for Philip, quod idem Philippus sectae Beguinorum —
promoter, defensor, rector et conservator extitit, — et his nequaquam
contentus tani contra Joannem P. xxii. — quam sedempraedictam multa
enormia et haeretica — publice asseruit, et etiani praedicavit interdum.
— Johannes de Vallibus formed a small society of this kind in 1334,
with the consent of the general of the order at Brngliano (Wadding
ann. 1334, no. 24) ; however, when it began to spread, it roused the
jealousy of the order, was accused of heresy (spiritum libertatis inter
COS dominari, — cos receptasse aliquos haereticos), and dissolved by the
Pope (Wadding 1355, no. 1 ss.) Cola Rienzi (§ 101, note 3) united
himself as a Tertiary to one of these societies on Monte Majella in the
Appenines, and lias left behind him a description of their mode of
living (Papencordt's Cola di Rienzo, S. 208.) Fra Angelo, one of
the chiefs of these Spiritualists, believed that he recognised Cola by
revelation from heaven as the instrument of renovation for the woidd
and the Church ; accordingly he sent him to the Emperor Charles IV.
in 1350 (Papencordt S. 211.) Throughout this time the congregation
of the Clarists, which Angelus de Cingulo had formed a.d. 1302 in
the march of Ancona from the remnant of the Celestines, maintained
its existence (Wadding ad. h. a. no. 8) ; and that of Paulutius also
(Paolucci von Foligni), a disciple of Joannes de Vallibus, who settled
himself again in the ruined monasteiy of Brugliano with the permis-
sion of the general of the order (Wadding ann. 13G8, no. 10), and
enlarged his society to such an extent (Wadding ann. 1380, no. 29.
1384, no. 4. 1385, no. 4. 1388, no. 1. 1390, no. 1), that he was
luokt upon as the founder of the regular observance.
1^ Sess. xix. d. 23. Sept. 1415 (v. d. llardt Cone. Const, iv. 515.)
CH. III.— MONASTICISM. § 113. INT. HIST. OF THE FUANCISC. 155
ill the comparison of him with Christ.^*' The prophecies of
John cle Rupescissa testify to the fact that the expectation of an
1^ Compare Part 2, § 70, note 2. At this time appeared the noto-
rious Liber conformitatum Bartholomaei Albicii or Barth. de Pisis, the
Franciscan, written in 1385, presented to the general chapter held at
Assisi in 1399, and there approved (the only complete edition is that
of Milan 1510, fol. Auszug v. Erasmus Alberus mil einer Vorrede
V. Luther : Der Barfiisser Monche Eulenspiegel u. Alcoran 1531,
also 1573 and 1614. 12, further enlarged in the translations : I'Alcoran
des Cordeliers and Alcoranus Franciscanorum, which have been often
publisht.) This notorious work is composed of 3 books, and points
out 40 conformitates of St Francis with Christ, which are every time
briefly announced in the headings, e.g. lib. i. 1. Jesus prophetis cog-
nitus Franciscus declaratur (Prophecies de Francisco tam ante ortum,
quam in ortu et post ortum declarato et agnito). 2. Jesus emissus
caelitus, Franciscus destinatur. 3. Jesus laete progenitus, Francisco
vir laetatur (viz., Prophets and angels rejoiced at the birth of Francis
as at the birth of Christ.) 6. Jesus abjectus cernitur, Franciscus
separatur. e. g. Nam Apostoli etsi navem et alia relicpxerunt, non tameu
vestimentum, quod in dorso habebant : beatus vero Franciscus non
solum omnium terrenorum facultati abrenunciavit, sed et pannos et
femoralia rejecit, nudum corpore et mente se ofterens brachiis Cruci-
fixi, quod de nullo alio Sancto mundum abrenunciante alicubi legitur,
et sic in hoc b. Franciscus singularis ab omnibus I'eperitur. For this
reason the Brother Pacificus, also, bad seen in a vision many seats in
heaven, inter quas vidit unam eminentiorem aliis et prae omnibus
gloriosius fulgentem, et ornatam omni lapide pretioso, et admirans
ejus pulchritudinem coepit cogitare, cujus esset, et statim vocem
audivit dicentem sibi : haec sedes fuit Luciferi, et loco ejus sedebit
humiHs Franciscus. — Lib. ii. conf. 13, Jesus signis mirificus, Fran-
ciscus divulgatur. The following prophecy was also fulfilled in Francis :
omnia subjecisti sub pedibus ejus et constituisti eum super omnia opera
manuum tuarum, as also, quod cantatur in Evangelio sui festi : omnia
mihi tradita sunt a patre meo. Lib. iii. conf. 37 : Jesus transcendens
angelos, Franciscus subliniatur, with the conclusion : sic. b. Franciscus
super angelos, archangelos, thronos, dominationes, virtutes, potestates,
principatus et cherubim est elevatus, et in ordine seraphico in sede
Luciferi locatus et sublimatus, quo concluditur, quod omnes inferiores
ordines, tam quoad angelicos spiritus quam humanos, b. Franciscus
sublimatus in ordine supremo excessit gratia et meritis. True, the
author was placed upon the Index librorura prohibit, of 1564 with the
especial designation Bartholomaeus Conformi : but still the Franciscan
Henr. Sedulius declares, in his Apologeticus adv. Alcoranum Francis-
canoriun pro libro conformitatum, Antwerp. 1607. 4. in the Prolego-
menis : Pudere nos libri conformitatum, tam hoc est falsum, quam,
quod scribit Lutherus, verum, nos pro hac abominatione necdum
poenitentiam agere, banc non recantare. Comp. (Baumgarten's)
Nachrichten von eiuer hallischen Bibliothek i. 286.
156 THIRD PEIIIOD.— DIV. IV.— A.l). 1305—1409.
approaching renovation in the Chm'ch to be brought about by
Francis and his disciples was not quite eradicated, at least from
the Order."
^^ He was thrown into prison by Clement VI. in 1349 at Avignon,
as a false prophet and heretic (Brown append, ad fasciculum rerum
expetendarum et fugiend. p. 494. Contin. chronici Gull, de Nangis
ad ann. 1356 in d'Achery spicil. iii. 114), but afterwards was releast,
and always considered innocent by his order (Wadding ann. 1357 no.
15.) In the year 1356 he announced in his Liber inscriptus Vade
mecum in tribulatione (in Brown 1. c. p. 496) in 20 intentionibus the
near approach of Antichrist, the renovation of the Church, and so forth.
The following passage is characteristic : Intentio secundaest, universum
clerum ac dominos supremos, — et universae Ecclesiae Papas et Cardi-
nales etc. cum subditis clericis eisdem reducere ad modum vivendi sanc-
tissimum Christi et Apostolorum sanctorum : quoniam impossibile foret
p]cclesiae aliter i-ecuperare praefatum saeculum perditum et execratum
quoniam impossibile foret infidelium populorum, Judaeorum,Tartarorum,
Saracenorum et Turcarum ad Christi religionem repugnantem carnem et
sanguinem reducere, nisi per viros spiritualissimos, legem spiritualissi-
mam Christi non tarn verbo quam opere praedicantes : si enim Praelati
Ecclesiae incederent ad praedicandam paupertatem Christi cum 200
vel 300 equis, sicut nonnuUi ex eis hodie incedunt ; — talibus utique
praedicatoribus dicerent infideles illud Evangelii: Vade caece, medere
el cura teipsum. Quare omnino necesse est ad reparationem mundi,
modum vivendi Christi et Apostolorum suorum inchoari a summis et
omnibus Praelatis Ecclesiae generaliter. — Et ad hunc modum vivendi
reducentur cum flagellis durissimis, videlicet infra annum Dom. 1370.
— Intentio septima est intelligere modum denudandi Ecclesiam univer-
sam ab omnibus teraporalibus rebus. Indignabitur siquidem mundus
ante annum Dom. 1365 contra fastum divitiarum, tempoi-alem gloriam
mundanae superbiae clericorum, et tyrannici ac laici populi subito et
insperate consurgent et auferent ab eis dominia temporalia, — et ipsos
relinquent in puris et nudis Evangelicis declaratis, et insuper multis
tribulationibus et derisionibus eos afficient, nee ipsis quibuscunque
excommunicationibus aut bellicosis insultibus poterint obviare etc. —
Intentio deciraa est super apparitione duorum admirandorum propheta-
rum induendorum factis, qui Apoc. c. 10 resistent bestiae ascendenti
de mari : quoniam antequam perveniat mundus ad annum Dom. 1365,
mittet Deus miraculose duos pauperrimos Cordelarios {cordeliers), ab-
jectos fratres Minores, qui ad literam sunt, de quibus dicit Dorainus
Jesus Christus Apoc. ll* Dabo duobus testibus meis, et prophetabu7it dies
MCCLX. etc. — unus autem horum duorum erit Papa Romanus, gene-
rails Christi vicarius, et alter, ejus socius, Romanae Ecclesiae Cardinalis.
— Hi igitur duo pauperculi sacratissimi Minores abjecti, Cordelarii
abjecti, sunt mystice Elias et Enoch etc.
(MI. HI.— MONASTICISM. § 114. NEW ORDKRvS. I57
§ 114.
NEW ORDERS.
Even now Monasticism was increast with many new orders,
but in these, instead of a new spirit, there was nothing more
than new forms, which fell into disuse as fast as those before.
On the olive-hill of Siena John Tolomei founded the Olivetans,
a congregation of Benedictines^ (Congregatio S. Mariae Montis
Oliveti, confirmed by John XXII. in 1319) : John Colombino,
likewise at Siena, founded the order of Jesuates (Jesuati, con-
firmed by Urban V. in 1367), a mendicant order, consisting
only of laymen living according to the rule of S. Augustine.^
In Spain and Italy there rose several orders of Hieronymites.'
About 1363 St Birgitta establisht in the Monastery of Madstena
an order called by her own name (Ordo S. Birgittae or S. Sal-
vatoris confirmed by Urban V. in 1370), which united nuns and
monks in a peculiar manner in the same houses.'*
1 Raynald. ann. 1320 no. 50.
2 On the life of John Columbinus and the origin of the order, see
Acta SS. ad d. 31. Jul. (Jul. T. vii. p. 333).
3 For instance in Spain there were the Eremitae s. Hieronymi,
founded about 1370 by Peter Ferdinand Pecha, Chamberlain to Peter
the cruel King of Castile ; they were confirmed by Gregory XI. in
1373, and governed by the rule of S. Augustine, with the additions
which it had received in the Monastery s. Mariae de s. sepulcro at Flo-
rence (the proofs are in the neuen Beitragen v. alten u. neun theol.
Sachen, 1754, S. 592). Their third general, Lupus Olivetus, with the
consent of Martin V., a.d. 1424, formed among them a peculiar con-
gregation, to which he gave a rule drawn from Jerome's works (see in
Lucae Holstfcinii codex regularum monast. ed. M. Brockie iii. 43). In
the year 1595 this Order was reunited in Spain with the rest of the
Hieronymites, but in Italy it continued under the name Congr. Mo-
nacorum Eremitarum s, Hieronymi de observantia s. de Lorabardia, see
Holstenius-Brockie iv. 1. — In Italy Peter Gambacorti or Petrus de
Pisis, after the year 1377, establisht the Pauperes Eremitae Petri de
Pisis, or Eremitae S. Hieronymi. Besides there was also the Congre-
gatio Fesulana founded by Charles of Montegranelli (f 1417) see
Helyot hist, des ordres monastiques iii. 423. iv. 18.
* On the Life of St Birgitta see Acta SS. ad d. 23 Jul. Jo. Vastovii
vitis Aquiloaia, s. vitae Sanctorum in Scandinavia, ed. cum notis
Ericl Benzel, Upsal. 1708. 4. — Her Revelationes have been often
publisht, e.g. Romae et Colon. 1628. Monachii 1680 fol. — Her rule,
158 Tiiini) rKUH)!).— nn". iv.— a.d. i;505— iu)o.
§115. ■
INDEPENDENT ECCLESIASTICAL COMMUNITIES.
Although Clement V. would not henceforth hear of the tole-
ration of Beghards and Beguines (see Part 1, § 71), on the plea
of then- being thoroughly tainted with heresy,^ although the most
violent persecutions were employed against them, and although
the Inquisitors were very mistrustful of all ecclesiastical societies,
which lived according to no definite monastic rule f still the
inclination to a freer ecclesiastical union, a manifest token that
monasticism was sunken in public estimation, could not be
supprest, especially in the Netherlands and in Germany. John
XXII. took the female communities of orthodox Beguines
confirmed by Urban VI. in 1379, is in Holstenius-Brockie iii. 100,
According to cap. 10 each cloister was to hold 60 sisters, and 13
Priests for their service, juxta nurnerum XIII. Apostoloriim, quorum
Paulus tertius decimus non minimum laborem sustinuit, 4 Deacons and
8 Laybrothers, so that tantus omnium personarum erit numerus,
quantus erat XIII. Apostolorum et LXXII. discijDulorum. These
male persons a monasterio Sororum omnino sint separati, unam habentes
pro se curiam, in qua habitabunt etc. Cap. 12 : Abbatissa eligatur a
Conventu, legitime vero electa ab Episcopo confirmetur, quae ob reve-
rentiam beatissimae Virginis, cui hie Ordo dedicatus est, caput et
Domina esse debet, quia ipsa Virgo, cujus Abbatissa gerit vicem in
terris, ascendente Christo in caelos, Caput et Regina extitit Aposto-
lorum et Discipulorum Christi. Pragraat. Gesch. d. vornehmsten
Monchsorden ii. 1.
^ Compare the two constitutions publish t at the Council of Vienna in
1311, Clementin. lib. iii. tit. xi. c. 1, and lib. v. tit. iii. c. 3. In the first :
statum earundem (Beguinarum) perpetuo duximus prohibendura, et a
Dei Ecclesia penitus abolendum. cf. Mosheim de Beghardis et Begui-
nabus p. 244 ss.
2 Thus devout laymen, who did not unite themselves with the monks,
were particularly hated by them, see Matthiae de Janow lib. de sacer-
dotum et monachorum abhorrenda abominatione (in the year 1392)
cap. 84 in .1. Hussii hist, et monum. i. 590: Habent nescio quam
causam latentis odii contra illos, qui sunt manifeste devoti in plebibus,
utpote sunt virgines et viduae, et ex utroque sexu in paupertate
cupientes Christo Jesu deservire, et ipsos miris modis subtilibus et ex-
quisitis persequuntur, ita quod nihil boni possunt loqui de ipsis, sed
conviciando et apud plebes deturpando in publico per sermones et in
privato. — Quare autem devotis pauperibus, qui sunt in plebe, male
(11. ill.— MUiNASTKi.'^xM. ^ llfi. HEGHAKDS AND l.ol.LAUDS. i;,!)
under liis protection^ again, to shield tliem from persecution. In
Germany and the Netherlands the Society of the Alexiani or Fra-
tres Cellitae, called Lollards by the folk, spread itself abroad ; this
society had constituted itself at Antwerp not long after the year
1300 for works of charity towards the sick and dead ;* Lollard
also soon became synonymous with Beghard, and a name for
heretics.^ Heresies were undoubtedly continually discovered
among the Beghards and Beguines." Not unfrequently their
faveant — et ipsis detrahant, pessima oinnium contra ipsos mentiendo,
eosdem haereticos, Picardos, fictos nequam^ et aliis quam plurimis
blaspbemiis lacei'ando, dift'amando, et sic aliis laceranduiii exhibendo :
non bene causara aliani invenio, nisi quod hoc cupiunt, quod omnes
tales, qui volunt esse devoti, ad ipsos confluerent, ut majorem laudem
et quaestum perinde consequautur, seipsos per hoc coniraendando ad
plebes. Et idcirco inanifeste dicere solent : si hie vel ilia ciq)it virgo
pennanere, quare nostrum religionem non intrat ? quid vultfacere talis
in saeculo ? quare non fugit ad claustra monialium vel luonadiorum
de medio Babylonis ?
^ Extrav. comm. lib. iii. tit. ix. a.d. 1318 (not 1325 see Mosheim 1.
c. p. 627) : quia in multis mundi partibus plurimae suntmulieres, quae
similiter vulgo Beghinae vocatae, segregatae, quandoque in parentum,
aut suis, interdum vero aliis — domibus insimul babitantes, vitas ducunt
honestas, Ecclesias devote frequentant, — nee se vel alium — praemissis
opinionibus erroribusque involvunt : — nos Beghinasbujusmodi non cul-
pabiles — sub prohibitione et abolitione {Clementis V.) praemissis —
voluraus non includi, locorum ordinariis nibilominus injungentes, ut eas
sub praetextu hujusmodi nullatenus molestari permittant. — Caeterum
statuni Beghinarum hujusmodi, quas esse permit timus, — nullatenus ex
praemissis intendimus approbare. Compare the Bull addrest to the
Bishop of Strasburg in 1318 in Mosheim 1. c. p. 630. In another to
the Italian Bishops a.d. 1326, ibid. p. 638, he takes under his especial
protection the mulieres, Beguinas vulgariter nuncupatas, seu de poeni-
•tentia b. Dominici, in Lombardiae et Tusciae partibus.
'' Lollard is derived from lollen or lullen, meaning to sing low. An-
nales Holland, et Ultraject. in A. Matthaei analect. vet. aevi i. 431 :
Die Lollardtjes die brochten de dooden by een, of. Matthaei ii. 345.
643. Jo. Bapt. Gramaye Antwerpia lib. ii. c. 6, p. 16. Ejusd.
Lovanium in his Antiquitt. Belgicis, Lovan. 1708 fol. p. 18. Mo-
sheim institt. hist. eccl. p. 589 not. y. Ejusd. comm. de Beghardis
p. 583 SB.
^ SeeJo.Hocsemii(Canon at Liege about 1348) gesta Pontiff. Leodien?!.
lib. 1 c. 31 (in Chapeavilli gestorum Pontiff. Leod. scriptores ii. 350) :
Eodem anno (1309) quidam hypocritae gyrovagi, qui Lollardi sive
Deum laudantes vocabantur, per Hannoniam (Hennegau) et Braban-
tiam quasdam mulieres nobiles deceperunt.
^ Detmar's Chronik., publisht by Grautoff, i. 290 : " In deme Jahre
2
160 THIRD PERIOD.— UIV. IV.— A.D. 1305—1409.
mere name incited the inquisitors to unrighteous persecutions,
and they sought the Pope's protection.^ On the other hand, in
Christi 1368 na Twelften do wart vorbannen dat Levent der Bigharde
unde del' Beghinnen in dudeschen Landen van Kettermesteren de dar -
weren to ghesettet van deme Pavese. Se weren so sere gewokert in
den Landen unde vormeret, dat in der Stadt to Erphorde weren mer
dan veerhundert. Do se dat Levent mosten vorlaten bi des Paves
Banne, de do wolden in der Stadt bliven, de mosten openbare Bote
untfan mit sunderliken Tekenen, de se droghen an erera Kleide ; unde
der weren bi twen hunderden, de dat deden unde bleven an der Stadt,
De anderen makeden sik en weeh, unde bleven an deme Banne. Vele
hemeliker Ketterye van en beschreven sint an den sevenden Boke des
gestlichen Rechtes (in the Clementines see above note 1), wante se
brochten vele Bolkes in Dwelinge." Two of them were burnt to death.
7 There are two Bulls of Gregory XI. dated 7. Apr. 1374 and 2.
Dec, 1377 addrest to the Bishops of Germany and the Netherlands,
in Mosheim de Beghardis p, 396 and 401, In the second we find :
Ad audientiam nostram pervenit, quod in vestris civitatibus et dioece-
sibus sint nonnulli pauperes utriusque sexus, qui humiliter et honeste
in fidei puritate et honestis vestibus aut habitibus in paupertate et
castitate vivunt, et Ecclesias devote frequentant. Et quod, licet hujus-
modi pauperes nobis et Romanae Ecclesiae et eorura Praelatis et
Curatis reverenter obediant, nullis erroribus se involvendo, — ^tamen
nonnulli — Inquisitores haereticae pravitatis — hujusmodi pauperes occa-
sione vestium indebite et injuste perturbant, ipsorum vestes simplices
et honestas decurtari, transformari — faciendo, necnon oecasione hujus-
modi vestium sacramenta ecclesiastica inhibendo, et alia gravamina
inferendo. — Quocirca fraternitati vestrae per apostolica scripta manda-
mus, quatenus quilibet vestrum in dioecesi sua pauperes ipsius oecasione
— vestium nullatenus molestet, nee ah aliis molestari — permittatis.
Boniface IX, issued a Bull 7. Jan. 1394 with the same end in view,
and addrest to the same Bishops (in Mosheim p. 653), which, in its
description of these personae pauperes, besides those mentioned above,
gives also the following traits peculiar to the original Lollards : pauperes
et miserabiles personas, petentes, ad eorum recipiunt hospitia, et alia
exercent, prout possunt, opera caritatis, infirmos scilicit visitando, et, si
opus sit, in eorum infirmitatibus eos forsitan requisiti custodiendo et
fovendo, ac decedentium corpora fidelium — rogati ad sepulturam eccle-
siasticam deferendo. Quamvis circa praemissa Vos et Inquisitores
haereticae pravitatis — personis ipsis auxilio in praemissis esse deberetis,
verumtamen ipsae personae per vos ac plerosque ex inquisitoribus ipsis,
ac etiam per Officiales et Vicarios vestros in spiritualibus generales —
circa praemissa pia opera et modum vivendi raultipliciter minus debite
frequentius tribulantur, et eisdem circa praemissa diversa gravamina
inferuntur. The Bishops were accordingly charged if these persons
in their diocese were free from the heresy of the Beghards, to allow
them to live according to their own way, citra tamem formam et ritum
religionis aut alium modum vivendi reprobatura. In these decrees the
CH. HI— MONASTICISM. § 115. BEGIIARD.S AM) LOLLARDS. 101
many places of Switzerland and the Rhine, where they iiad
united themselves as Tertiaries with the Mendicant orders,
the female Beguines drew upon themselves universal hatred
from their lazy beggary, interference in family affairs, and un-
chastity.^
A new kind of free ecclesiastical fellowships originated with
pauperes personae who were to be tolerated were only described, not men-
tioned by name : true the people called them Beghards and Lollards, but
these names to the Popes only betokened heretics, against whom they
renewed continually the severest laws of persecution. Thus Boniface
IX. 31. Jan. 1395 (in Mosheim p. 409) : Cum, sicut pro parte dilec-
torum filiorum, universorum Inquisitorum haereticaepravitatis auctori-
tate apostolica per Alemanniam deputatorum, propositum extitit coram
nobis, in partibus illis sint nonnullae sectae utriusque sexus hominum,
vulgo Beghardi, seu Lullardi et Zwesti'iones, a se ipsis vero pauperes
Fratricelli, seu pauperes pueruli nominati, qui — novum religionis
seu conformem habitum assumere, congregationes et conventicula facere,
in communi habitare, superiores, quos Procuratores vel seiwos Fra-
trum, aut Marthas Sororum nuncupant, sub ipsis eligere et publice
gregatim mendicare praesumunt, sub quorum etiam habitu et ritu vi-
vendi — semper haereses et haeretici latitarunt : — cum autem, sicut
etiam accepimus, hujusmodi Beghardi, seu Lullardi, seu Zwestriones
exemptionibus et concessionibus a sede praefata jactent se fulcitos ; — nos
igitur — omnes et singulas exemptiones et concessiones hujusmodi
eisdem Beghardis, seu LuUardis et Zwestrionibus — per nos vel quos-
cunque praedecessores nostros — forsan factas — penitus revocamus, ac
volumus quod hujusmodi Beghardi seu Lullardi et Zwestriones, quo-
cunque etiam nomine nuncupentur, in et super haeresibus — conveniri,
et per Inquisitores — puniri possint et debeant. This Bull is certainly
directed only ^"against the heretical Beghards, without revoking the
protection guaranteed to the orthodox Pauperes. However, in fact,
these two classes were hardly distinguishable from each other, and so the
heretical Beghards availed themselves of the Papal laws of protection.
Thus the treatment of all these communities depended entirely upon
the decision of the Bishops and Inquisitors, and these Papal protective
laws guaranteed to the orthodox pauperes no more security than they
had without them.
^ Thus in Basle where they, in number 1500, and the female tertia-
ries of the Franciscans, lived as their concubines. Their adversaries
were the Dominican and Augustin monks. The struggle lasted from
1401 to 1411 : then the Beguins were banisht, Ochs. Gesch. v. Basel
iii. 24. Miiller's Schweizergesch. ii. 584. There were similar com-
plaints about them in Strasburg, where they belonged to the Tertiary
order of St Dominic, and were sheltered by the Dominicans : Here at
the command of the Council they had to leave off their peculiar costume
and mendicancy. Rbhrich's Gesch. d. Reform, im Elsass i. 44.
VOL. IV. L
162 THIRD PERIOD.— DIV, IV.— A.D. 1305—1409,
Gerard Groot, an Ecclesiastic at Deventer (t 1384).^ When,
after preaching to the people with great success, but without any
fixt appointment,^^ he had given up this sphere of duty at the
command of the hierarchy ; then he gathered round him at De-
venter a circle of young men, who had dedicated themselves to
the ecclesiastical office, that l^e might be of service to them in
securing a maintenance and in the acquisition of true clerical
attainments :^^ pious laymen soon after miited themselves to this
circle.
9 Thomas a Kempis has written the life of Gerard and his imme-
diate successor; from 1400 — 1471 he belonged to his foundations first
in the Fraterhaus at Deventer, afterwards as a canon of St Agnes at
Zvvoll, see Thomae opp. ed. H. Sommalii, Antv. 1607. 4. p. 765. —
Jo. Buschii (after 1419 canon at Windesbeim, afterwards Prior at
Sulta in Hildesheim f 1479) cbronicon Canonicorum regularium Ord.
s. Augustini capituli Windesemensis (written in 1464) ed. Herib. Ros-
weydus, Antverp. 1621. 8. G. H. M. Delprat Verhandeling over de
Broederscbap van G. Groote, Utrecht 1830 (in German with additions by
Dr G. Mobnike, Leipzig 1840.) Th. A. Clarisse over den Geest en de
Denkwijze van G. Groote, in Kist en Roijaards Arcbief voor kerkelijke
Gescbiedenis i., 355 ii., 245. iii, Bijlagen p. 1, viii. 3. Ullmann's Re-
formatoren vor der Reformation ii. 62.
^^ Gerard bad studied theology in Paris, and lectured with distinc-
tion at Cologne, afterwards be chose a life devoted to religious exercises
and practical ministerial activity. On the impression which bis
sermons made, see Thomas a Kempis in vita Gerardi Magni c. 15 :
tantus aflFectus audiendi vei-bum Dei in populo fuit, ut turbam conve-
nientem Ecclesia vix caperet. Nam multi sua prandia relinquebant,
et negotia necessaria suspendentes, ad ejus sermonem pia prorsua
aviditate tracti eoncurrebant. Saepe namque duos sermones uno die
praedicavit, et quandoque spiritu fervoris concepto tribus boris aut am-
plius sermonem continuavit. Praedicavit autem in principalioribus
civitatibus dioecesis Trajectensis — primum sermonem teutbonicum. cf.
Buschii cbron. Windesem. lib. i. e, 1.
11 Buschii cbron. Windesem. lib. i. c. 2 : Daventriae cum in diebus
suis partieulare studium plurimorum suppositorum in pleno esset
vigore, ubi juvenes et adolescentes, majores et minores, de diversis
mundi partibus accumulate confluentes, in suis fundamentalibus optime
imbuebantur : ven. pater Magister Gerardus plures bujusmodi clericos
scriptores meliores in unum recollectos, libros ss. Patrum in forma
meliori, salvo pretio condlgno, per eos exscribi fecit et excopiari. They
earned their living by this employment. On tbe proposal of Floren-
tius, to wbicb Gerard agreed they began a life in community. Con-
siderantes autem bujusmodi communem vitam viam esse perfectionis, in
Ecclesia primitiva sub s. Spiritus gubernatione ab ApostoHs sanctia
VU. III.— MONASTiriBM. g 115. FRATRES VITAE COMMUNIS. 1 (53
His disciple, Florentius Kadewini (f 1400)/^ completed and
set in order the work that he had begun, by founding at Win-
desheim in Zwoll (1386) a chapter of regular canons,^^ which
soon became the centre of the well known Windeslieim congre-
gation, and afterwards granted to the Society a Fraterhaus in
Deventer,^* in which, under the superintendence of priests, young
institutani ; — bene dellberata et bona sua voluntate, de Magistri Ge-
rardi consilio, auxilioet favore, conimuni omnium decreto proposueruut,
concordaverunt et firmaverunt, deinceps in tali communi vita sub vera
domini Florentii obedientia (quamvis solemniter uon pvomissa) cunctis
diebus vitae suae perpetuo remanere, victum et vestitum, caeteraque
corporum suoruin correquisita de labore m.anuum suaruin in communi,
praesertim scripturarum, indefesse procurando. Dei etenim caritate et
proximi dilectione divinitus inspirati, affectuosius se mutuo diligere, et
plures secum bomines, non solum clericos, sed etiam laicos bonae volun-
tatis, conditionis cujuscnnque, ad amorem Dei mundique contemptum
verbis et exemplis suis Sanctis sedulius attraheie, omnes in communi
pai-iter statuerunt. Pater itaoue devotus, dominus Florentius praefatus,
cum suis Presbyteris et clericis, in vita communi pariter commoran-
tibus, de consilio Magistri Gerardi formam et modum in communi
vivendi, loca et tempora laborandi, vigilandi, dormicndi, orandi, legendi
et corpora reficiendi, aliorumque saluti aliquando insistendi, statui suo
optime convenientia salubriter et compendiose componentes, cunctis per
orbem religiosis, virisque et feminis saecularibus apostolicae vitae
formam, et evangelicae perfectionis exemplar formale et bene imitabile
oculata fide se praebuerunt, ut omnium in se oculos, vitam eorum prae
sanctitate collaudantinm, redderent attonitos. Hujusmodi igitur occa-
sione omnes ubique congregationes devotae Presbyterorum, clericorum
etsororumprimitivum suscepisse dignoscuntur exordium, per orbem jam
Almanicum plurimum dilatatae.
1- Thomas a Kempis in vita Florentii.
^^ Buschii chrcn. Windcsem. lib. i. c. 6. Gerard upon his death-
bed had already desired tlie institution of such a monastery, and recom-
mended it to his followery (Busch. lib. i. c. 5.) : Aliqui vestri;m
Ordinem ab Ecclesia approbatuui debent assumere, ad quos omnes
devoti utriusque sexus in cunctis suis necessitatibus securum habere
debent recursum, consilium et auxilium, defensionis pracsidium pe-
tentes recepturi. And thus his followers acknowledged after his death
as William Vornken, Prior at Windesheira (-|- 1455) allows) Archicf
voor kerkel. Geschiedenis viii. 262 anm.), that the institution,
commenced by Gerard could only be lasting, si constitucretur monas-
terium alicujus probatae Religionis, et praecipue Canonicorum regu-
larium, sub cujus umbra possent omnes devotae turtures ab insiiltation-
ibus accipitrum tutissime habei-e refugium. To the number of these
hawks belonged especially the pseudodoetores et praedicatores, qui
omnia, quae ipsi nesciebant, rabido ore carpere et persequi satagebant
(the mendicant friars.)
^* It was the gift of a widow, the deed of gift dated 17th November
l2
164 THIRD PEKIOD.— DIV. IV.— A. D. 1305—1409.
men were preparing for the ecclesiastical office (Clerici)/'"* and pious
laymen, who plied then' different trades, lived together as brethren
in community of goods, but without a perpetual vow (Fratres
vitae communis,) ^^ endeavoured to promote Christian piety
among themselves and others,^^ and workt for their end by fixt de-
1396, Is in van Heussen hist, episcopatus Daventriensis (Hist, episcopa-
tuum Trajectinensiiim ii. 41.)
^^ The distinguisht school at Deventer had indeed no connexion
with the Fraterhaus of that place, either in origin or constitution.
But the brethren maintained a friendly intercourse with it by provid-
ing spiritual and bodily entertainment for such of the pupils as betook
themselves to them. Thus Thomas a Kerapis (lib. de discipulis. dom.
Florentii. c. 1), records that when be studii causa in annis adolescen-
tiae (1393) was come to Deventer, he betook himself to Florentius, who
ad scholas (me) instituit, datis insuper libris, quibus me egere putavit.
Demum hospitium cum quadam honesta et devota matrona gratis im-
petravit, quae mihi et aliis multis clericis (pupils) saepius bene fecit.
Then he gives the character of the brethren : nunquam prius tales
homines, tarn devotes et ferventes in caritate Dei et proximi me vidisse
raemini, qui inter saeculares viventes, de saeculari vita nihil habebant,
nihilque de terrenis negotiis curare videbantur. Nam domi quiete
raanentes libris scribendis operam sollicite dabant, sacris lectionibus
et devotis meditationibus frequenter insistentes &c. — Cap. 14 de Ar-
noldo Schoenhoviae : He also came to Deventer propter doctrinae
studium, Dominus Florentius— concessit ei mansionem in antiqua
domo sua, ubi plures clerici niimero fere viginti in communi bursa
stabant, unam communera mensam et sumptum habentes, et in magna
devotione domino famulantes. Eodem tempore adjuvante domino
Florentio et consulente domum illam inhabitare coepi, et fere per
annum in congregatione ilia cum Arnoldo permansi. — Ibi quippe didici
scribere, et sacram Scripturam legere, et quae ad mores spectant, de-
votosque tractatus audire. — Quicquid tunc scribendo lucrari potui, in
sumptus communes tradldi, et quod mihi defuit, larga pietas dilecti
domini mei Florentii pro me persolvit, et paterne in omnibus sub-
venit.
^^ They are also called Fratres bonae voluntatis, Fratres collationarii,
Collatienbriider, Fraterherrn, in dififereut places, also Fratres Hierony-
miani or Gregorian! according to their patron saint.
^^ Compare the Conclusa et proposita, non vota, in nomine Domini a
Mag. Gerardo edita (in Gerardi vita scripta a Thom. a Kempis c. 18,
and in the Archief voor kerkel. Geschied. viii. 371), whieb may be
considered as the fundamental rule of this Society : Ad gloriam et
bonorem et servitium Dei intendo vitam meam ordinare, et ad salutem
animae meae. Nullum bonum temporale, sive corporis, sive honoris,
seu fortunae, seu scientiae praeponere saluti animae meae. — Primum
est nullum amplius beneficium desiderare. — Quanto plura beneficia et
plura bona habeo, tanto pluribus ego servio, — et est contra libertatem
spiritus, quae est principale bonum in vita spirituali. Rarissime est,
■ €H. III.— MONASTICISM. g 115. FRATRES VITAE COMMUNIS. 1(35
quod qui scientiis lucrativis, vel medicinae, vel legibus, vel decretis
inhaeret, rectus sit vel aequus in ratione, vel Justus vel quietus vel
recte vivens. Item tu nullum tempus consumes in geometricis, arith-
meticis, rhetoricis, dialecticis, grammaticis, lyricis poetis, judicialibus,
astrologis. Haec enim omnia per Senecam reprobantur, et retracto
oculo bono viro respicienda sunt, quanto magis spirituali vel Christiano
respuenda ? Item inutilis temporis consnmptio est, et nihil prodest
ad vitam. Item inter omnes scientias gentilium moralia minus abhor-
renda sunt, quae saepe sunt multum utilia et proficua, tarn in propria
persona, quam in docendo alios. Unde sapientiores omnem philoso-
phiam ad mores retorquebant, sicut Socrates et Plato. Et si de altis
rebus dixerunt, etiam sub levi moralitate ea figurative, secundum b.
Augustinum et experientiam suam, tradiderunt, ut et inveniri posset
semper mos juxta cognitionem. Unde et Seneca haec secutus in
quaestionibus naturalibus totiens admiscet moralia. Quiquid enim
meliores nos non facit, vel a malo non retrahit, nocivum est. — Nun-
quam capies gradum in medicina ; — similiter nee gradum in legibus
vel canonibus, quia finis graduum est vel lucrum, vel beneficia, vel
inanis jactantia. — Item nuUam artem studere, nullum librum facere,
nullum iter arripere vel laborem, nullam practicam scientiam exercere
ad dilatandam famam meam et nomeu scientiae meae etc. — Item
omnem disputationem publicam vitare et abhorrere, quae est litigiosa
vel ad triumphandura vel ad apparendum, sicut sunt omnes disputa-
tiones theologorum et artistarum Parisii : immo nee ad discendum
interesse. Patet, quia contra quietem sunt, — et inutiles et semper
curiosae, et ut plurimum superstitiosae, animales, diabolicae et ter-
renae. — Item nunquam dispufabo cum quocunque private, nisi pi'aeor-
dinetur certus finis evidentis boni. Radix studii tui et speculum vitae
sint primo evangelium Christi, quia ibi est vita Christi : deinde vitae
et collationes Patrum : deinde epistolae Pauli et canonicae et actus
Apostolorum : deinde libri devoti, ut meditationes Bernardi, et
Anselmi horologium, de conscientia Bernardi, soliloquia Augustini, et
consimiles libri : item legenda et flores Sanctorum, instructiones
Patrum ad mores, sicut pastorale Gregorii, de opere monachali b.
Augustini, Gregorius super Job, et similia : homiliae evangeliorum ss.
Patrum et quatuor Doctorum : intellectus ss. Patrum, et postillae super
epistolas Pauli, quia continentur in capitulis Ecclesiae : studium in
libris Salomonis parabolarum, et ecclesiastae, et ecclesiastici, quia con-
tinentur in F^cclesia in lectionibus et capitulis : orabo spivitu, orabo et
mente : studium et intellectus psalterii, quia continetur in Ecclesia ss.
Patrum : psallam spiritu, psallam et mente : librorum Mosaicorum
studium, historiarum Josuae, Judicum et Kegum, prophetarum, et ex-
positiones Patrum in his. De modo transcurrendi decreta propter scire
instituta majorum et Ecclesiae, non ad incorporandum, seJ transcur-
rere, ne ignorantia juris pietatem vertas in inobedientiam, ut videas
grossos Ecclesiae primltivae fructus, ut scias a quibus debes cavere, et
a quibus monere cavendum. Omni die, quando potes, debes audire
Missam usque ad finem etc. — Vita Florentii c. 14 : Quod a venerabili
magistro Gerardo didicit et accepit, hoc diligenter observavit, cujus
sententia fuit, ut nemo ad congregationem suscipi deberet, nisi secun-
1(J6 THIRD PERIOD. -DIV. IV.— A.D. 1305— 140'J,
votional exercises (collations)^^ to which every one had fi'ee access.
These brethren soon spread themselves in the Netherlands, and
also in Northern Germany. From their resemblance to the Beg-
liards,^^ they quickly fell under the suspicion of the Inquisitors,^*^
dum b. PauH dictum manibus laborare vellet. Est namque operatic
sancta ad omnem spiritualem profectum utilissima, per quam carnis
lascivia domatur, et ab evagandi levitate mens dissoluta citius refraen-
atur. — Igitur ars scribendi libros, quae clericis melius convenit, et
quietius exerceri potest, a Fratribus donius ejus est raaturius arrepta,
et pro communi bono 'servando iisitatius introducta. Ipse vero vene-
randus pater Florentius, ne vacuum uomen gereret rectoria, — dedit
scriptoribus exemplum clarura, membranas pumicando, quaterniones
lineando, et componendo. Quia licet minus bene scribere sciret, in
praeparando tamen aliis necessaria, quam plurimum scriptores adjuvit
manu sua oleo sancto consecrata. Interdum cum opus esset, — assumpto
socio libros jam scriptos perlegit et correxit etc.
^^ Hence also their name Collatienbriider. With regard to the col-
lations sec Dumbar analecta i. 22. 85. Faquot Mem. litteraires iv.
164. Delprat translated by Mohnike s. 104. These devotional exer-
cises were in the native language : the Brethren also distributed pious
tracts written in the same language. There are extant some exhor-
tations written by one of them, Gerard Zerbolt or Gerard of Ziit-
phen (-f- 1396), on the advantage of reading Holy Sci'iptures in the
mother-tongue, and on the necessity of praying in it, see in Revii
Daventria illustrata p. 41. Delprat- Molmike s. 140. Comp. IIU-
mann's Reformatoren vor der Reform, ii. 115.
^^ The Augustine-eremite John Schiphovver (1504) in his Chron.
Oldenburg, c. 13, Meibom. rer. Germ. ii. 165 speaks of Gerard Groot
as domus fratrum Lulierdorura primatum gerens.
-^ Even Gerard Groot had to defend the society against the attacks
of the mendicant friars, Busch. chron. Windesh. lib. i. c. 3. Compare
the opinion obtained from the faculty of law at Cologne in 1398 of the
persons persecuted as Gerardini, Beghardi etc. in Mosheim de Beghar-
dis p. 433 : Sequentes quaestiones cum suis solutionibus super casu,
qui sequitur, sunt scriptae et formatae pro munimine Beghardorum etc.
Casus : In aliquibus partibus plures personae se simul receperunt ad
cohabitanduui aliquo modo, sicut Clerici in una domo, in qua libros pro
pretio scribunt, alii vero non scientes scribere, scientes tamen opera
diversa mechanica, quae similiter exercent pro pretio in alia domo, aut
etiam aliud faclunt opus manuale. Et istae personae laborant manibus,
et de his, quae laboribus acquirunt, vel de suis propriis, si quae habent,
vivunt, et omnia sibi invicem pro majore concordia libere communicant,
vel in commune ponunt, comedunt simul, et non mendicant. Habent
eiiam inter se uuam personam probam, quae curam domus habet, cujus
monitis acquiescunt vel obediunt, sicut boni scolarcs magistro. On the
question whether this life in comnmnity without monastic vows (extra
religionem) was allowed in law, the faculty decided in the affirmative :
On the other side there are the Observationes Inquisitor is Belgici in
CH. 111.— MONASTICISM. § 115. FRATRES VITAE COMMUNIS. lt}7
and had manifold persecutions to undergo ; l)ut they always
found in the monasteries of the Windesheim congregation, with
which they remained in close connection, all the protection which
these houses were able to aflPord.
magistrorum Coloniensium responsum — pro detectionefigmentorum sectae
Gherardinorum (1. c. p. 443) : diversae sunt congregationes non solum
Clericorum, sed maxime foeminarum, quae in diversis doraibus singulas
Marthas habentibus, sirnul in communi, sub cura et regimine earun-
dem Martharum degunt, nee aliquid proprii, — sed omnia in communi
habentes, partim de laboribus manuum pro majori, aut de eleemosynis
ad modum Religiosorum vivunt. Quibus non licet comedere, bibere,
sedere, stare, surgere, exire, loqui, vel dormire, aut quodcunque aliud
facers sine speciali licentia Marthae vel Submarthae petita et obtenta.
— Singulatim culpas suas dicunt, — et poenas a Martha injunctas obe-
dienter recipiunt. Quae omnia — licet de se non sint mala, imrao
bona et laudabilia ; multi tamen contra ipsas clamant, novas congre-
gationes ad modum Religiosorum propria temeritate facere sine licentia
speciali sedis apostolicae non licere. — Est una Martha principalis in
Trajecto, quae domos sororum ibidem, et alias domos earundem in
oppidis circumjacentibus, quolibet anno ad minus semel, vel bis, aut
pluries, visitat directe. — Presbyter quidara cum dicta Martha in eadem
domo hospitatur, et istarum congregationum legislator est atque guber-
nator supremus. — Non volunt regulam approbatam assumere, nee
permittuntur ab ipsarum memorato gubernatore, dicente, se velle potius
stabulum pecudum custodire, quam eas, si omnino vellent aliquam
approbatam regulam accipere.
168 THIKI) I'EKIOD.— UIV. IV.— A.D. 1305—1409.
FOURTH CHAPTER.
HISTORY OF THE THEOLOGICAL SCIENCES.
§116.
THIRD PERIOD OF SCHOLASTIC THEOLOGY.
Bossuet's Gesch. d. Welt u. d. Religion, fortges. v. T. A. Cramer vii. 791.
Tiedemann's Geist der speciilativen Philosophic v. 125. Tennemann's
Gesch. d. Philosophie VIII. ii. 803, 840. Ritter's Gesch. d. christl.
Philosophie iv. 547.
The third period of scholastic theology begins with^two distin-
iTuisht men, who boldly strove to shape out new paths for them-
selves, the Dominican Durand of St Poui'^ain (de sancto Porciano
from 1313 Reader in Theology at Paris, afterwards Magister S.Pa-
latii, from 1326 Bishop of Meaux f 1333, Doctor resolutissimus)^
and the Franciscan William Occam (Reader in Tlieology at Paris,
from 1322 Provincial in England, after 1328 in the Court of
1 His principal work is his Opus super sententias Lombardi (ed.
Paris. 1508. Venet. 1571 fol.) How little he cared for authority see
lib. i. dist. iii. p. ii. qu. 5 : Quod dicitur de intentione Aristotelis,
dicendum, quod quicquid Ipse intenderit, de quo non est tantum curan-
dum, sicut de veritate, tamen etc. He inclined already towards Nomi-
nalism see Ritter iv. 550 561. — Though at first a zealous Thomist, he
afterwards differed from Thomas in many doctrines, comp. Durandi
de s. Porciano temerariae opiniones, quae in schoHs communiter
improbantur, in d'Argentre collectio judiciorum de novis erroribus i.
330. For instance in the doctrine of the Sacraments. Thus lib. iv.
dist. i. qu. 4 : Utrum in sacramentis novae legis sit aliqua virtus
inhaerens causativa gratiae etc. ? — Alia opinio est antiqua et sine
calumnia, et magis, ut mihi videtur, consonat dictis Sanctorum, scil.
quod In sacramentis non est aliqua virtus causativa gratiae : — sed sunt
causa, sine qua non confertur gratia ; quia ex divina pactione vel
ordinatlone sic fit, quod recipiens Sacramentum reclpit gratlam, nisi
ponat obicem : reclpit gratlam non a Sacramento, sed a Deo. Lib. iv.
dist. 4. qu. 1 : Utrum character sit aliquid in anima 1 — Character non
est aliqua natura absoluta, sed est sola relatio rationis, per quam ex
institutione vel pactione divina depntatuv aliquis ad sacras actiones.
CH. IV.— THEOLOGICAL SCIENCE!?, g 116. SCHOLASTIC THEOL. 1^9
Lewis the Bavarian f 1347, Doctor singularis et invincibilis,
Quod declaratur sic : Sicut nummus sortitur rationem pretii, et merel-
lus (the irapressioa) rationem signi ex huraana institutione, sic res
naturales sortiuntur rationem Sacramenti, et homo rationem Ministri
ex divina institutione etc. — Cum scriptum sit Eccl. 24 : Qui elucidant
me, vitam aeternam habebunt ; ad ea quae sunt fidei, cum sint satis
obscura de se, non est conveniens adducere vias obscuras, et quae plus
habent obscuritatis et difficultatis, quam principale propositum. Com-
pare the doctrine of Thomas on the point in question Part. 2 § 77,
note 22. — Lib. iv. dist. 11 qu. 1 on Transubstantiation : salvo meliori
judicio potest aestimari, quod si in isto sacramento fiat conversio sub-
stantiae panis in corpus Christi, quod ipsa fit per hoc quod corrupta
forma panis, materia ejus sit sub forma corporis Christi subito et virtute
divina, sicut materia alimenti fit sub forma nutriti virtute naturae. —
Praedictus autem modus conversionis substantiae panis in corpus
Christi constat, quod est posslbilis : alius autem modus, qui communis
tenetur, est inintelligibilis : nee unus istorum est magis per Ecclesiam
approbatus vel i-eprobatus, quam alius. Nee omnes difiicultates fidei
difficultatibus supei'addere, quin potius juxta documentum Scripturae
conandum est obscuritates elucidare. Lib. iv. dist. 26, qu. 3 : An
matriinoniwn sit sacramentum ? — Tenendum est absolute, quod matri-
monium est sacramentum, cum hoc determinet Ecclesia Extra de
haeret. ad abolendam (Deer. Greg. v. 7, 9). — Sunt alia duo circa
matrimonlum, circa quae sine periculo haeresis licitum est contraria
opinari : quorum unum est theologicum, videlicet utrum in raatrimonio
conferatur gratia ex opere operate, sicut in aliis sacramentis novae
legis ; secundum est logicum, videlicet utrura matrimonium babeat
plenam univocationem cum aliis sacramentis. Quantum ad primum
aliter opinantur Juristae, et aliter Theologi : Juristae enim, qui nove-
runt textum decretorum et decretalium, — et aliqui eorum fuerunt de
collegio Cardinalium s. Romanae Ecclesiae, tenent quod in sacramento
matrimonii non confertur gratia. — Quorum opinio an sit vera an falsa,
— non determine quoad praesens : sed solum hoc accipio tanquam
verum, quod cum praedicti doctores noverint Jura canonica, et eorum
scripta et dicta habeantur a Papa et Cardinalibus, — quorum est specia-
liter scire, quid Ecclesia Romana praedicat et observat, nee scripta
eorum, quoad praedictum articulum de matrimonio reprobentur tanquam
erronea ; — quod sentire, quod per sacramentum matrimonii non confer-
atur gratia, non est contra determinationem Ecclesiae, nee contra id,
quod Romana Ecclesia praedicat et observat. — Huic etiam opinioni
consentit Magister sententiarum. — Modern! autem theologi quasi com-
muniter tenent, quod per sacramentum matrimonii confertur gratia.
(Comp. Part 2, § 77, note 22.) To the second question, utrum matri-
monium habeat perfectam univocationem cum aliis sacramentis, he
replies, that according to the prior et communior definitio sacramenti,
quod sacramentum est sacrae rei signum, marriage is certainly a sacra-
ment : est enim signum sacrae rei, id est conjunctionis Christi et Eccle-
siae : however, with the distinction that in aliis sacramentis i-es sacra,
cujus sunt signum, non solum est significata, sed et contenta ; in matri-
170 THIKD PEKIOD.-DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
venerabilis inceptor.)^ The latter especially created an epoch m
the history of Scholasticism, because waging an equally un-
daunted warfare against the philosophical darkness of the Real-
ists, and the Papal encroachments,' he once more awakened
Nominalism, which had quite vanisht since the time of Roscel-
linus.* As these new Nominalists or Occamists considered all
natural human cognition to be only a cognition of phantoms,
monio autem res sacra, cujus est signum, est solum significata, non
contenta. If, however, a sacrament is defined as aliquod signum
corporale vel sensibile extrinsecus homini appositum ad effectum sanc-
tificationis spiritualis ; quantum ad hoc matrimonium non videtur
habere perfectam univocationem cum sacramentis novae legis. — His
conclusion is matrimonium non est sacramentum stricte et proprie
dictum, sicut alia sacramenta novae legis, but as sacrae rei signum
only largo modo sacramentum.
2 Among his theological works the most important is Quaestiones
super iv. libris Sententiarura, publisht at Lyons 1495 fol. Besides
Centilogium theologicum, Quodlibeta, Tract, de sacramento Altaris.
There are also several philosophical works by him. Some have been
already mentioned above § 100, note 13 and 19.
■^ Compare the way in which he speaks of his teacher Duns Scotu3
in the Prologus ad lib. i. Sentent. qu. 1. After quoting him in favour
of an assertion, he proceeds : Et si dicatur, quod alibi ponat oppositum,
parum me movet : quia ego non allego eum tanquam auctorem, nee
dico praedictam opinionem, quia ipse eam ponit, sed quod reputo veram :
et ideo si alibi dixit oppositum, non euro.
* See particularly in Sent. lib. i. dist, 2, qu. 4 — 8. Especially qu. 4,
Of the opinion of the realists, quod quolibet universale univocumest quae-
dam res extrinsecus extra animam realiter in quolibet et singulariter, dis-
tinctarealiter a singulari, et a quolibet aliouniversali, ita quod homo uni-
versalis est quod homo universalis est una vera res extra animam exist-
ens realiter in quolibet horaine, et distinguitur realiter a quolibet homine,
he says here : Ista opinio est simpliciter falsa et absurda. Nulla
una res numero non variata nee multiplicata, est in pluribus suppositis vel
singularibus : — sed talis res si poneretur, esset una numero, ergo non
esset in pluribus singularibus, nee de essentia illorum. — Qu. 8 : Univer-
sale non est aliquid, reale habens esse subjectivum, nee in anima nee
extra animam. Sed tamen habet esse objectivum in anima, et est
quoddam fictum habens esse tale in esse objectivo, quale habet res
exti*a in esse subjective. Et hoc per istum modum, quod intellectus
videns aliquam rem extra animam, fingit consimilem rem in mente, ita
quod, si haberet virtutem productivam, talem rem in esse subjectivo,
numero distinctam a priori produceret extra. — Universale est exemplar
et inditferenter respiciens omnia singularia extra: — et ita isto modo
universale non est per geuerationem sed per abstractionem, quae non
est nisi fictio quaedam. Comp. Tiedemann v, 1G8. Tennemann viii.
ii. 846. Ritter iv. 579.
CH. IV.— THEOL. SCIENCES, g 110. SCHOLASTIC THEOL. I7I
and not trutli,^ they rejected all philosophical demonstrations of
positive Church teaching, grounded tlie latter only upon revela-
tion, brought emphatically forward the contrast between revelation
and the cognition of reason,^ and did not even hesitate to derive
the evidently new Church doctrines from new revelations/
SRitter iii, 155.
^ Occam de sacrara. altaris c. 5 : Est advertendum, quod quamvis in
N. T. reperiatar cxpressum, quod corpus Christi sub specie panls est
sumenduin : — taiiien quod substantia panis non manet, ibi non expri-
initur, unde et de hoc antiquitus fuerunt diversae opiniones. He then
produces three opinions on the presence of Christ in the Lord's Supper :
The third is, quod remanet ibi substantia panis et vini, et in eodem
loco sub eadem specie est Corpus Christi (the opinion of Johannes
Paris. Part 2, § 77, note 8.) With regard to this he says, QuodUbet.
1. iv. qu. 35 : esset muUum rationalis, nisi esset determinatio Ecclesiae
in contrarium, quia ilia salvat et vitat omnes difficultates, quae sequ-
untur ex separatione accidentium a subjecto. Nee contrarium habetur
in canone Bibliae, nee plus includit aliquam contradictionem, corpus
Christi coexistere substantiae panis, quam ejus accidentibus, nee repugnat
rationi. Still he holds fast the Church's determination : substantia panis
et vini desinit esse, et nianent accidentia tantum, et sub illis ineipit
esse corpus Christi, and says of it : hoc constat Ecclesiae per aliquam
revelationem, ut suppono, el icleo sic determinavit. Thus also Petrus
d'Alliaco, Card. Camieracensis declares in libr. iv. Sent, multo probabi-
lius esse, et minus superfluorum miraculorum poni, si in altari verus
panis veruinque vinuni, non autem sola accidentia esse adstruerentur,
nisi Ecclesia determinasset coutrai'ium (Luther, de captivit. Babyl. T. ii.
Jen. fol. 262, b). Comp. Rettberg's Occam and Luther, in the Theol.
Studien u. Krit. 1839. i. 69. Thus Gerson lect. ii. contra vanam
curiositatem, consider, v. (0pp. i. 101) says of the Trinity : Major
distinctio quam formalis stat cum summa simplicitate divina, distinctio
scilicet persouarum. Hoc ego pia et sola fide teneo, numquam hoc
asserturus, nisi fides edoceret.
^ Thus Occam says of Transubstantiation, above note 6. Jo. Ger-
sonii sermo de conceptione b. Mariae virg. (0pp. ed. du Pin iii.
1330) : Est quod Spiritus sanctus interdum revelat Ecclesiae vel doc-
toribus posterioribus aliquas virtutes, vel expositiones s. Scripturae,
quas non revelavit eorum praedecessoribus. — Ideo Moj'ses scivit plus
quam Abraham, Prophetae quam Moyses, Apostoli quam Prophetae :
et doctores addiderunt multas veritates ultra Apostolos. Quapropter
dicere possumus, hanc veritatem, b. Mariara non fuisse conceptam in
peccato originally de illis esse veritatibus^ quae noviter sunt revelatae
vel declaratae, tarn per miracula quae leguntur, quam per majorem
partem Ecclesiae sanctae, quae hoc modo tenet. Fuit tetnpus aliquod,
in quo non tenebatur generaliter, Mariam virginem esse in Paradiso in
covpore et anima. (Part 1, § 18, note 12). sicut modo tenetur ; ct si-
militer post iuHtitutionem festi nativitatis s. Joannis nativitas Domiuae
172 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305— 14U9.
They were, indeed, sorely attackt by the ReaUsts, for their pa-
radoxical assertions,^ and in Paris this Nominalism was at first
strictly forbidden :^ however, it imperceptibly gained the upper
hand, and, at the end of the fourteenth century, the Nominalists
were the dominant party in Paris, whilst elsewhere they were
still violently assai]ed,^° and in Prague (1408) even banisht by
the Realists.^^
nostrae ordinata fuit per revelationem unius solius feminae, et raulta
similia. Nota de opinione s. Augustini de igne Purgatorii, qualiter te-
netur opposita. (Vol. 1, Part 2, § 121, note 18.)
^ Compare Errores Joannis de Mercuria Ord. Cist., which were con-
demned in 1347, in Bulaei hist. Univ. Paris, IV. 298, d'Argentre
collect, judiciorum 1, 342 ; and Errores Nicolai de Ultricuria con-
demned in 1348, in Bulaeus IV, 308 and d'Argentre I, 355. The
latter maintained among others the remarkable proposition : Quod de
rebus per apparentia naturalia quasi nulla certitudo potest haberi.
Ilia tamen modica potest haberi, in modico tempore vel brevi, si homines
convertant intellectum suum ad res, et non ad intellectum dictorum Aris-
totelis, et sui Commentatorum. — Miratur, quod aliqui student in
Aristotele et Commentatore usque ad decripitam senectutem, et propter
eorum sermones logicos deserunt res morales et curam boni communis ;
in tantum quod cum exsun-exit amicus veritatis, et fecit sonare tubara
suam, ut dormientes a somno excitaret, contristati sunt valde, et quasi
armati ad capitale praelium contra eum irruerunt.
^ In Paris next after Occam his disciple John Buridan (in 1327 rector
of the University), was a zealous diffuser of Nominalism, see Tenneman
viii, ii, 914. Ritter iv, 604. With reference to him, yet without
mentioning his name, the Facultas artium in the year 1339 prohi-
bited the doctrinam Gulielmi dicti Occam, with a threat against any
one who should continue to teach it, ipsum a lectura per annum pri-
vamus (see Bulaeus iv, 257. d'Argentre i, 337). A new prohibition
appeared a.d. 1340, (in Bulaeus iv, 267. d'Argentre i. 338), against
the new school of teaching, e.g. quod nuUi Magistri — audeant aliquam
propositionem famosam illius auctoris, cujus librum legent, dicere sim-
pliciter esse falsam, vel esse falsam de virtute sermonis, si crediderint,
quod auctor posuerit, aut ponendo illam habuerit verum intellectum ;
sed vel concedant earn, vel sensum verum dividant a sensu false quia
pari ratione propositiones Bibliae absolute sermone essent negandae,
quod est periculosum. — Item, quod nullus dicat, scientiam nuUam esse
de rebus, quae non sunt signa, i.e. quae non sunt termini vel orationes :
quoniam in scientiis utimur terminis pro rebus, quas nobiscum portare
non possumus ad disputatioiies. Ideo scientiam habemus de rebus,
licet mediantibus terminis vel orationibus.
1** This was the case in Oxford, see A. Wood, hist, et antiqu. Univ.
Oxon, p. 169.
" Party spirit was here united with national hatred. The vie-
VH. IV.— THEOLOGICAL .SCIENOEP. ^ 110. SC'HOJ.ASTIC THEOL. I73
The third period of Scholasticism is remarkable for tlie violent
warfare of the different schools, particularly of the Nominalists
and Realists. By this contest attention was almost exclusively
turned to the philosophical axioms of Theology ; in this region
the Nominalists could gratify, without danger, their love of pa-
radox, in which they thought to copy the originality of their
leader. So this period is distinguisht for fruitless subtleties on
abstract ideas.-^^ All taste for the practical and significant por-
tion of Theology was so entirely deadened, that even the Pre-
destinationism of Thomas Bradwardinus (1325, Reader of The-
ology in Oxford, 1348 Archbishop of Canterbury, f 1349 Doc-
tor Profimdus)^^ which at any other time would have kindled an
torious Bohemians were Realists, the retiring Germans Nominalists,
Aeneae Sylvii hist. Bohemica, c. 35.
^^ Jo. Gersonii epist. altera de reform. Theologiae (0pp. ed. du Pin i,
122) : In facultatae Theologiae videtur esse necessaria reformatio
super sequentibus inter caetera. Primo, ne tractentur ita communiter
doctrinae inutiles sine fructu et soliditate, quoniam per eas doctrinae
ad salutem necessariae et utiles deseruntur. Nesciunt necessaria, quia
supervacua didicerunt, inquit Seneca. Secundo per eas studentes se-
ducuntur, qui scilicet putant illos principaliter esse Theologos, qui
talibus se-dant, spreta Biblia et aliis Doctoribus. Tertio per eas ter-
mini a ss. Patribus usitati transmutantur. — Quarto per eas Theologi ab
aliis Facultatibus irridentur. Nam ideo appellantur pliantastici, et di-
cuntur nihil scire de solida veritate et moralibus et Biblia. Quinto per
eas viae errorum multiplices aperiuntur. — Sexto per eas Ecclesia et
fides neque intus neque foris aedificantur. — Tales nunc currunt propo-
sitiones ex talibus doctrlnis : Infinitae sunt durationes in divinis, secun'
dum prius et posteriiis, quamvis aeternae. Et ita de mensura. Spi-
ritus sanctus libere, contradictor ie, contingenter producitur ex parte
princivii quo. In divinis est absolute potentialitas ad non esse Spiritus
sancti. Producere Filium in divinis, ut sic, nihil est etc. — Item mo-
nendi videntur Magistri nostri, — quod materiae secundi, tertii et quarti
Sententiarura magis tractarentur [quia vix legitur nisi primus, occu-
pando tempus in praemissis doctrinis) et similiter Biblia. Et pro ho-
nore Dei attendatur diligenter, quanta est necessitas pro instnictione
populorum, et pro resolutione materiarura moralium temporibus nostris.
Et tunc credendum est, quod in tanta angustia teraporis, et inter tot
animarum pericula non multum placebit ludere, ne dicam pbantasiari,
circa ea quae prorsus supervacua sunt.
13 By him was De causa Dei adv. Pelagium libb. iii. ed. H. Savi-
lius, Lond. 1618, fol. In the Praefatio there is a complaint against
the Theologians of the day : Ecce enim, — sicut olim contra unicum
Dei Prophetam octingenti et quinquaginta Prophetae Baal ; ita et hodie
in hac causa, quot, Domine, hodie cum Pelagio pro libero arbitrio con-
174 THIRD PERIOD.— DIV. lA^— A.D. 1305- UffO.
universal blaze, was now lightly regarded. At tlie same time the
infidel Philosophy, which ever since the beginning of the 13th
century" had been secretly maintained, came forward in Italy
with a bolder opposition to Theology.^^ The more distinguisht
tra gratuitam gratiam tuam pugnant, et contra Paulum pugilem gratiae
spiritualem? Quot etiam hodie gratiam tuam fastidiunt, solumque ii-
berum arbitrium ad salutem sufficere stomachantur ? aut si gratia
utantur vel perfunctorie, necessariam earn simulant, ipsamque se jactant
liberi sui arbitrii viribus promereri, ut sic saltem nequaquam gratuita
sed vendita videatur? — Non enim verentur astruere, suam voluntatem
in actione coinmuni praeire ut dominam, tuam subsequi ut ancillam. —
Totus paene mundus post Pelagium abiit in errorem. Exurge igitur,
domine, judica causam tuam. Bradwardinus goes so far beyond Au-
gustine as to assert lib. iii. c. 2 : Deus quodammodo necessitat quam-
libet voluntatem cieatam ad quemlibet liberum actum suum, ad quam-
libet etiam liberam cessatiouem et vacationem ab actu, et hoc necessitate
naturaliter praecedente. — Videlicet universaliter omnis efifectus a quo-
cunque agente rationali vel irrationali et libero producitur lioc modo,
quod posito suo agente cum omnibus suis dispositionibus sufficientibus
naturaliter praeviis quibus ilium producit, necessario et indefectibiliter
sequitur ipsum produci, et producitur ex necessitate naturaliter prae-
cedente.— Corollarium : Unde consequitur evidenfer, quod aliqualis
necessitas antecedens et libertas ac meritum non repugnant, et quod
nulla causa inferioi', sed tantum superior, scil. Dei vohmtas, est neces-
sitas antecedens, et quod omnia quae sunt, fiunt eteveniunt, sunt, fiunt
et eveniunt de aliqua necessitate ipsa naturaliter praecedente. cf.
d'Argentre i. 323. On certain followers and foes of Bradwardine ibid,
p. 328. Albert Bishop of Ilalberstadt seems to have been a disciple of
this system, against whom Gregorv XI. set on foot an inquisition
(Raynald. ann. 1372 no. 33.) According to the Pope's brief he taught,
quod omnia in hoc mundo ex necessitate eveniunt, et quod fata cuilibet
homini vitae ac mortis necessitatem imponunt, et quod non est haben-
dum consilium, nee deliberandum de aliquo, cum omnes actus hominum,
etiam a libei'o ai'bitrio procedentes, noscantur ex necessitate caelestis
influentiae provenire. This doctrine had already effected, thatnounulli
etiam nobiles et alii de partibus illis, — per baec putantes tolli merita
et demerita, incipiunt oraittere invocationem divini auxilii et Sancto-
rum, nonnullaque alia opera pietatis etc.
^* To this belong the 219 propositions condemned in 1277 by Stephen
Bishop of Paris, printed in d'Argentre I. i. 175, more correctly in
Schneider's Bibliothek d. Kirchengesch. i. 1 (Ullmann, Reformatoren
■vor der Reform, i. 40, gives erroneouslj' the year 137G with reference
to Jo. de Goch de libertate christ.) Petrarch, in a letter to Boccacio
A.D. 1364 (Rerum senil. lib. v. ep. 3 0pp. iii. 795), speaks of some
such unbelievers, whom he had met at Venice : Dialectici non ignarl
tantum sed insani. — Hi Platonera atque Aristotelem damnant, Socra-
tem ac Pythagoram rident. They despise likewise Cicero, Varro, Livy,
Sallust, Virgil, and no less Christ, the apostles, and the fathers of the
CH. IV.— THEOLOGICAL SCIENCES, g IIG. SCHOLASTIC THEOL. 175
men at the end of this period, Petrus de AlKaco (from 1375
Reader in Paris, 1389 Chancellor of the University, 1396 Bishop
of Cambray, 1411 Cardinal, f 1425),^^ John Charlier de Gerson
(from 1381 Reader in Paris, 1395 Chancellor of the University,
t 1429 at Lyons, Doctor christianissimus),^" and Nicolas de
Clemangiis (Artist, 1393 Rector in Paris, afterwards private
secretary to Benedict XIII., from 1408 living in retirement,
t before 1440),^^ felt how fruitless the theological pursuits of
their time were for science and the Church, and made proposals
for amendment.^^
Church. Est jam hoc inter eos crebrura, atque in consuetudine
redactum, ut quotiens haec verenda et sacra noraina proferuntur, A^el
nutu ilia tacito vel impio feriant sermone. Augustinus, inquiunt, multa
vidit, pauca solvit. One such person, unus moderno more pbilosophan-
tiura, quique nibil actum putant, nisi aliquid contra Christum et caeles-
tem Christi doctrinam latrant, said to Petrarch : Tuos et Ecclesiae
doctorculos tibi habe : ego qiievi seqitar habeo, et scio cut credidi.
Verbo, inquam, Apostoli usus es, et fide utinam uti velis. Apostolus,
inquit, ille tuus scminator verborum, et insanus fuit. — Tu esto Chris-
tianiis bonus, ego horum omnium nihil credo. Et Paidiis, et Augustinus
tuus, hique omnes alii, quns praedicas, loquacissimi homines fuere :
titinam tu Averroim pati posses, ut videres, quanta ille tuis his niigato-
ribus major sit. — Nee supplicii metus valet, nee inquisitores haeresium
armati, nee career, atque ignis ignorantiam procacem atque haereticam
compescit audaciam. He says of the same philosopher de ignorantia
sui ipsius et muUorum, 0pp. iii. 1048 : subraotis arbitris oppugnant
veritatem et pietatem, clanculum in angulis irridentes Christum, atque
Aristotelem, quem non intelligunt, adorantes. — Ubi ad dispiitationem
publicam ventum est, quia errores suos eructare non audent, protestari
Solent, se in praesens sequestrata ac seposita fide disserere.
15 By him are Comm. breves in libb. iv. Sentent. (ed. 1500. 4),
beside several works devotional, mystical, and treating of Church
matters.
^^ His life is in v. d. Hardt Couc. Const. I. iv. 26. There are a
number of theological, moral, and ascetic treatises and speeches by
him ; among them are several occasional treatises, most completely
collected by Lud. Ellies du Pin Antwerp. (Amsterdam) 1706. 5 voll.
fol. Essai sur Jean Gerson par Cb. Schmidt, Strasbourg et Paris
1839.
1^ His life is in v, d. Hardt 1. c. I. ii. 71. His works chiefly refer
to the defects and reformation of morals and Church constitution, ed.
Jo. Mart. Lydius, Lugd. Bat. 1613. 4. Several have been afterwards
publisht by Herm. v. d. Hardt in the Cone. Const, and by other persons.
Nicolas de Cleraanges, sa vie et ses ecrits, these par Ad, Miintz, Strasb.
et Paris 1846.
1^ Jo. Gerson epistt. duae de reform, theol. compare above note 12.
176 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A. D. 1305— U(i'.>.
§117.
MYSTIC THEOLOGY.
Ch. Schmidt Etudes surle mysticisme Allemandau XIV« Siecle, Paris 1847. 4
(from T. ii. of the Memoires de I'Acad. des sciences morales et politiques,
savants etrangers.)
Whilst the Hierarchy was destroying its own reputation, and
often its means of efficacy by the use of interdict, and whilst
manifold misfortunes weighed dowTi the people ; Mysticism won
many adherents, especially in southwestern Germany (Gottes-
Nicol. de Cleinangis lib. de studio theologiae in d'Achery spicil. i. 473
E.g. p. 476 : Miror Theologos nostri temporis paginas divinorum
Testamentorum ita negligenter legere, et nescio quarum satis sterilium
subtilitatum indagine sua ingenia conterere, utque verbis utar aposto-
Hcis, languere circa quaestiones et pugnas verhorum (1 Tim. vi. 4),
quod Sophistarum est, non Theologorum. — Solebant antiqui Patres et
Theologi, quorum per Ecclesiam sunt approbata scripta, nihil dicere vel
astruere, nisi quod Scripturarum testimonio posset confirmari : unde et
Hieronymus ait : Quod de Scripturis sacris non habet auctoritatem,
eadem facilitate contemnitur qua prohatur. Rectissime plane illi
quidem, quoniam in his, quae divina sunt, nihil debemus temere defi-
nire, nisi ex caelestibus possit oraculis approbari : quae divinitus enun-
tiata de his, quae scitu de Deo sunt necessaria aut ad salutem opportuna,
si diligenter investigarentur, nos sufficienter instruunt. — Nunc autem
plerosque videmus scholasticos sacrarum inconcussa testimonia literarum
tam tenuis aestimare momenti, ut ratiocinationem ab auctoritate ductam
velut inertem et minime acutam sibilo ac subsannatione irrideant, quasi
sint majoris ponderis, quae phantasia humanae imaginationis adinvenit,
quam quae divinitas caelitus aperuit, cum, teste Apostolo, omnis scrip-
tura divinitus inspirata utilis sit ad docendum, ad arguendum &c.
(1 Tim. iii. 16) : ad quae ilia sunt parum utilia, in quibus hodie plurimi
exercentur, quae licet intellectum utcumque acuant, nullo tamen igne
succendunt affectum, nullo motu excitant, nullo alimento pascunt, sed
frigidum, torpentem, aridum relinquunt. Inde est, quod ad praedican-
dum tardi adeo et ignavi sunt, quia scientiam ad hoc utilem minime
didicerunt, supervacuisque occupati utilia et necessaria omiserunt. Ilia
est vera scientia, quae Theologum decet, quamque omnis debet Theo-
logus expetere, quae non raodo intellectum instruat, sed infundat simul
atque imbuat affectum. — Non ergo theologico det eo fine operam
studio, ut theologiara sciat, hoc enim quaedam curiositas est ; non
ut vulgi favorem aut plausum populi sibi per hoc acquirat, quia ventus
inanis est ; — non ut ad honores et dignitates perinde promoveatur, quia
CII. IV. THEOLOGICAL SCIENCE. §117. MYSTIC THEOLOGY. I77
freunde.)^ Hitherto Mysticism had maintained itself in the Chui'ch
in connexion with Scholastic Theology. Now in opposition to
the freezing Nominalism, a subtle idealistic mysticism, grounded
upon the Areopagites^ and Neoplatonists made its appearance,
first in the Dominican Henry Eckart at Strasburg and Cologne
(t before 1329.)' Gro<i is according to him the only essence,
ambitio est ; — sed ea mente ac proposito theologlae aggrediatur studium,
ut de talento doctrinae sibi divinitus commisso, fideliter Deo serviendo,
secum ad salutem aeternam quoscunque poterit perducat ac lucrifaciat
etc.
^ On them see especially Dr C. Schmidt's Johannes Tauler v. Strass-
burg S. 161. Comp. also Rohrlch's Gottesfreunde u. Winkelei-, in
Illgen's Zeitschr. f. d. hist. Theol. 1840 i. 118. Die Gottesfreunde in
Basel, V. Wackernagel, in d. Beitrhgen zur Gesch. Basels, Bd. 2
(Basel 1843) S. HI. That the Friends of God were a definitely con-
stituted society, and that they had secretly united themselves with the
Waldenses, has been erroneously concluded from the statements with
regard to Nicolas of Basle. More of this below. Friends of God is
the common name by which the Mystics of this period designated
each other among themselves, it is of the same meaning with the
expressions of other times. Brother in Christ, Peace on earth, Children
of God, and so forth. Comp. Tauler : " Darumbe sprach unser herre
zu sinen Jungern : ingnoten (von nun an) spriich ich uch nit Knechte,
raer Frunde (Job. 15. 15.) — Und darumb der ein gewarer Fruut wii
sin, der nius alle Ding lassen und Got nachfolgen. — Das ensint niit
Secten, dass sich Gottes Fi-lint ungelich usgebent der Welte Friinden.
— Sie seynt gar einfeltig gehorsam der heiligen Kirehen (Schmidt S.
164 ff.) They were certainly bound togetber by community of feeling,
and so Suso represents them as the Brotherhood of Eternal Wisdom in
a work with this for its title (Ausg. v. Diepenbrock S. 484.) Only it
is evident that this is no external union, any one can take up or lay
down this Brotherhood on his own authority (S. 486.) In the year
1386 the name Gottesfreunde was in such good repute even among
strict Catholics, that Otto v. Passau the Franciscan at Basle, dedicated
his Ethics, " The 24 elders or the golden throne," to all friends of
God, ecclesiastical and secular, gentle and simple, women and men, or
whosoever they be (Schmidt s. 172. A.)
- Dionysii Areopagitae et Mysticorum saeculi XIV doctrinae inter
se comparantur, diss, scripsit G. A. Meier, Halis 1845.
Concerning him see Quetif et Echard scriptores Ord. Pi'aedicatorum
i. 507. Meister Eckart v. D. C. Schmidt, in d. Theolog. Studien u.
Krit. 1839. III. 663. 'Etudes p. 12. Meister Eckart, eine theol.
Studie V. D. H. Martensen, Hamburg 1842. Bitter's Gesch. d. cbristl.
Philosophic iv. 498. In the Basle edition of the Tauler sermons of
1521 and 1522, Bl. 242 ff. there are 55 sermons and 4 short essays
by Eckart : on MSS. of them see Schmidt etudes p. 23. On Eckart's
book of divine consolation 1. c. p. 24. There ai'e three fragments from
AOL. IV. M
178 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
the eternal generation of the Son is the production of essential
ideas : These are that Divinity which exists in all creatures,*
everything finite is only a phantom. The godlike in the soul
must separate itself from the finite according to the pattern of
Christ, that by the contemplation of God, man may become, like
Christ, a Son of God.^ As this doctrine was drawn from the
Eckart in Wackernagels Old-German reading-book, 2d edit. i. 889.
Gervinus Gesch. d. poet. National-literatur 3te Ausg. ii. 143, has given
a sketch of his doctrine from some manuscripts, which are expected to
be publisht in Pfeiffer's German Mystics.
* Eckart in Tauler's Sermons, Basle 1521, fol. 254, col. 3: Thei'e
is somewhat of God in all creatures, but God dwells God-like in the
soul, because it is his abiding place. Fol. 300 col. 4, there is a light
in the soul which is uncreated and inexhaustible (fol. 296 col. 4., there
is a power in the soul which neither time nor state effects, fol. 297 col.
2, a Light of the Spirit, a spark.) In the Treatise v. d. Wirklichen
u. moglichen vernunft, by an unknown author of the 14th century, in
which Master Eckart is often quoted, occurs the following passage
(Docen's Miscellaneen zur Gesch. d. deutschen Literatur i. 145) : Nu
wil Maister Eckart noch baz sprechen, und spricht, daz Ainz ist in der
Seel, daz so hoch und so edel sei, also als Gott, sunder alle Namen.
Nu spricht Maister Eckart, — daz die Seel in dem Theil sie ein Funken
gottlicher Natur : darum nennet es Maister Eckart einen Funken mit
Worten in der Seel.
5 Eckart fol. 277 col 2 : We should be united in God essentially, we
should be united in God individually, we should be united in God
entirely. How should we be united in God essentially ? This must
be done in contemplation and not substantially. His substance cannot
become our substance, though it must be our life. (On the other hand
fol. 315 col. 1 : we shall become the same essence and substance and
nature that He is himself without any difference. — And when his sub-
stance and essence and nature is mine then I am the son of God.) Fol.
248 col. 3 : There is one only method to understand the bare truth,
which is God, that unites the soul more to God, for it may be united
by all those works which sacred Christianity continually effects exter-
nally. Fol. 309. col. 4 : Just in propoi-tion as man denies himself by
help of God, and is united with God, he is more God than creature.
When man is set free from himself by God, and is no one else but God
only, and lives not except by God alone, it is plain, that he is in truth the
same by grace that God is by nature, and God himself recognizes no
difference between himself and this man. Fol. 263 col. 3 : Wherefore
is God become man? That I may be born the same God. God died
for this reason that I may die to all the world and all created things,
— This the Son heard from the Father, this has he revealed to us, that
we may be the son. Fol. 260 col. 4. : The Father begat the Son in
His everlasting wisdom, and thus the father begets the Son in the soul
as in His nature. — When the Father besrets His Son in me, then am
t:n. lY.— THE0LO(41CAL RCIKNCE ? 117. MYSTIC TIIKOEOLY. ] 79
same sources, as that of the sect of the free spirit, so it was closely
related to it,^ and was condemned for this reason/ However the
immoral deductions which this sect drew therefrom, are beyond
doubt unjustly attributed to Eckart,^ neither was there any
I the same son and not another. Fob 254 col. 4 : God himself must
work in us, for it is a God-like work, man follows and does not with-
stand, he is passive and lets God work. Gervinus ii. 146 : However
pure and faultless those works may be, which are wrought in the light
of the soul, those are still more faultless, which remain within, and in
the spirit, and do not come forth. Then the soul approaches her state
after death, when she will be infused into the Godhead, and lose her
individuality (ihr Icht) being buried in the countenance of God : then
she will be unknown to all creatures, but herself will know all creatures.
•^ Gerson de concordia Metaphysicae cum Logica (opp. ed. du Pin i.
825) : Universalia realia extra animam ponere alibi vel aliter quam in
Deo, est haeresis expresse damnata per decretalem Innocentii III. (in
the Bull against Amalric, Part 2 § 74 note 10.) — Alter error, quod
primordiales causae, quae vocantur ideae. i. e. forma sive exemplar,
creant et creantur. — Constat quod ad positionem universalium realium,
prout exponunt, sequitur haec doctrina, vel forsan insanior, ut quod sit
ens unum transcendens in re, quod nee est Deus, nee creatura, nee
aeternum, nee temporale.
7 So early as 1324 Eckart, at that time a Prior at Frankfort-on-
Maine, was brought to trial by command of the General of the
Dominicans (Schmidt etudes p. 14), afterwards at Cologne in 1327 by
the Bishop of the place, from whom he appealed to the Pope (1. c. p.
16.) The Bull of condemnation by John XXII, which made its
appearance in 1329 after Eckart's death, may be seen in Raynald. 1329
no. 70. d'Argentre i. 312. Of the 28 aphoi'isms which it condemns,
8 are to be found word for word and 14 in effect in Eckart's sermons
(see the collection by Schmidt in the Studien u. Krit. 1839. iii. 673.)
Mosheim had in his possession some excerpta from a German book
belonging to the sect of the free spirit "von den 9 geistl. Felsen,"
and publishes several of them in his institt. hist. eccl. p. 551 ss. : nine
of these again may be found word for word, among the aphorisms
condemned in the Bull, see Schmidt in the work quoted above.
^ Among the aphorisms condemned in the Bull of John XXII. a.d.
1329 there ai-e five to this effect, two of which are also given by Mo-
sheim from the work von den 9 geistl. Felsen. XIV. Bonus homo
debet sic conformare voluntatem suam voluntati divinae, quod ipse velit
quicquid Deus vult. Quia Deus vult aliquo modo me peccasse, nollem
ego, quod ego peccata non commisissem : et haec est vera poenitentia
(der gottlicke Mensch soil also sinen Willen einformig machen mit
Gates Willen, dass er alles das soil wellen, was Gat will. Will Gat
in etlicker Wise, dass ick gesundet babe, also soil ick nit wellen, dass
ick nit gesundet habe. Und das ist gewarig Kuwe d. i. quies, nicht
poenitentia.) XV. Si homo commisisset mille peccata mortalia, si
talis homo esset recte dispositus, non deberet velle se ea non commisisse.
M 2
ISO THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A. D. iso5— 14U9.
external connexion between him and this sect : accordingly his
speculative mysticism constantly met with great approval in
South-western Germany, particularly among the Dominicans,
and he remained, in spite of the Papal condemnation, the great
(Und wenn dass der Mensch tusend Todsunde gethan hette, und uber
(las der Mensch wel besetzet oder geordnet were, er en solte nitwellen,
dass er derselben Sunde nit gethan hette : aber er solte e wellen tusend
Tode liden, e er yme nie de keine Todsunde wolte tun.) These pro-
positions cannot belong to Eckart. According to him every work of
God is a necessity (fol. 268 col. 4 : Von Not muss Gott wiirken alle
seine Werk) : He cannot will this way or that, virtue is his necessary
will (fol. 309 col. 2 : Die Tugend ist Gott, oder on Mittel in Gott.)
Accordingly he thus expresses his own doctrine in opposition to that
of the sect of the free spirit (fol. 263 col, 1) : " Gott bezwinget den
Willen nit, er setzet ihn in Freiheit, also dass er nicht anders will,
denn das Gott selber ist, und das die Freiheit selber ist, und der Geist
mag nicht anders woUen, dann das Gott will, und das ist nit sein Un-
freiheit, es ist sein eigen Freiheit. Nun sprechent etliche Menschen :
hab ich Gott und Gottes Liebe : so mag ich wol thun alles das ich will.
Diss Wort verstand sie unrecht. Dieweil du kein (d. i. irgend ein)
Ding vermagst das wider Gott ist und wider seine Gebott, so hastu
Gottes Liebe nit, du magst die Welt wol betriegen, als habestu sie.
Der Mensch, der da stat in Gottes Willen und in Gottes Liebe, dem ist
lustlich, alle Ding zu thund, die Gott lieb seind, und alle Ding zu
lassen, die wider Gott seind, und ist ihm als unniiiglich kein Ding zu
lassend, das Gott gewiirkt will ban, als kein Ding zu thun das wider
Gott ist," fol. 244 col. 4 : " Der Gerecht der lebet in Gott, und Gott
lebet in ihm, wann Gott wirt Geborn in dem Gerechten, und der Ge-
recht wird geborn in Gott, Wann von einer jeglichen Tugend des
Gerechten, so wird Gott geborn, und Gott der wird erfreuwet von einer
jeglichen Tugend des Gerechten, und er wird nit allein erfreuwet von
einer jeglichen Tugend des Gerechten, sonder auch von einem jeglichen
Werk, wie klein das sey, das do valletvon der Tugend, das da gewiirkt
wird in der Gerechtigkeit, von dem so wird Gott erfreuwet, ja durch-
freuwet, — ja durchkiitzelt von Freuden. Und diss miissen grob Lent
glauben, und aber erleuchten Menschen ist es zu wissen." The fact
that the immoral aphorisms of the sect of the free Spirit were laid to
Eckavt's charge in that Bull, may be probably accounted for in tbe
following manner. This sect availed itself of the remarkable coinci-
dence of their speculative Theology with that of the famous preacher
Eckart, to represent in a work von den 9 geistl. Felsen, their doctrines
as the doctrines of Eckart ; this they did by borrowing word for word
from his sermons such aphorisms as agreed with their doctrines, and
adding their own deductions. From this work, which was spread
abroad as a representation of Eckart' s doctrine, the Archbishop of
Cologne drew the aphorisms which he sent to the Pope, and which
were accordingly condemned by him as Eckart's aphorisms. It seems
that the Dominicans afterwards represented to the Pope the true state
€11. IV.— TJIEOL. SCIENCE. § 117. MYSTIC TIIEOLOCY. jSl
master of the friends of God.^ On the other hand, from the
year 1330, a friend of God, Nicolas of Basle,^'' devoted himself to
a practical mysticism. By means of ascetic exercises he believed
that he had attained to a complete renunciation of the world and
his own will, and to an inward intercourse with God, to visions also
and revelations ; he was now employed without ceasing, in leading
all others, Avho would submit themselves to his guidance,^^ to the
of the case: for in 1330 there appeared the Bull Tn agro dominico (in
Coerneri chron. in Eceardi corp. scriptt. medii aevi ii. 103G), in which
the same aphorisms word for word were condemned as aphorisms of the
Beghards, without any mention being made of Eckart, — this was in
fact a kind of retracting of the first Bulk
^ Tauler speaks of his teaching as Church-doctrine (2nd Sermon on
the xiiith Sunday after Trinity fol. 104 col. 2 : Bisch. Albrecht, luid
Meister Deiterich, und Meister Eckhart, die heissen es einen Funkcn
der Seel.) Suso, who had been his pupil at Cologne, says in his life,
cap. 23, Ausg. v. Diepenbrock S. 71 : "da kam er (Suso) zu dem heil.
Meister Eckart, u. klagte ihm sein Leiden. Der half ihm davon."
Afterwards many of the dead appeared to him (Kap. 8. S. 20) :
" Unter andern erschien ihm auch der selige Meister Eckart." — It is
plain that these men could not have allowed that there was any con-
nexion between Eckart, and the sect of the free spirit.
i« See especially Schmidt's Job. Tauler S. 28 and 191. The
sources of information with regard to him are, the "Historia des ehrw.
D. Tauleri," prefixtto Taider's Sermons, written by Tauler andfinisht
by Nicholas (comp. Schmidt S. 25 note 5), and the " Buch von den
fiinf Mannen," who lived a Cenobite life dedicated to Mysticism and
devotional exercises, and among whom Nicholas was chief (in the
Memoriale des Johanniterhauses zum griinen Worth c. 19 ff. Iland-
Bchrift der Strassburger Biblioth., s. Schmidt S. 197.) Of Nicolas'
works there are still extant, a Letter to Christendom, to call it to
repentance, occasioned by a vision on Christmas night 1356 (publisht
by Schmidt S. 220), and a letter to the Johannites of Strasburg in
1377 (ibid. S. 233.)
1^ Submission to the spiritual guidance of experienced persons, whe-
ther ecclesiastic or lay, was strongly recommended by the Friends of
God. Thus Tauler and Rulman Merswin submitted themselves to the
layman Nicolas, as well as the four men with whom he lived in common.
So Tauler advises (1 Pred. auf Maria Geburt fol. 146 col. 3) : " Darumb
war es gar sicher, das die Menschen, die der Wahrheit gern lebten,
batten einen Gottesfreund, dem sie sich underwurfen, und dass er sie
richtet nach Gottes Geist. — Die Menschen sollten einen Gottesfreund
liber zwenzig Meil suchen, der den rechten Weg bekannte, und sie
richtet : und war es nit ein sunderlich Mensche, so war ein gemein
Beichtiger gut." And Nicholas himself in his exhortation to repent-
ance (Schmidt's Job. Tauler § 231), with a view to bring back
Christendom to a Christian state, recommended " daz man Rath
182 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305— 1109.
same communion with God.^^ Under such influences grew up
the most distinguisht preacher of this mysticism, John Tauler the
Dominican at Strasburg (f 1361)." He had adopted Eckart's
suchte, der usser dem beiligen Geiste kame, solh'cher Rath war durch
Pfaffen oder durch Laygen. — Aber soUiche Menschen, die usser dem
heiligen Geiste Rath geben nibchten, die sint gar kume zu vindende :
aber wie liizel ibr ist, so vindet man ihr nocb in der Zit." — Nicbolas
and tbe friends of God, who were first brought into notice by Schmidt,
were commonly, even by him, placed in some kind of connexion with
the Waldenses : for instance the obedience which many friends of God
rendered to Nicholas was explained to imply that he belonged to the
class of the Perfecti, the teachers and priests of the Waldenses. How-
ever this relationship cannot be shown to have existed among the Wal-
denses : on the contrary, the obedience rendered to Nicholas was no other
tlian that which Tauler publicly enjoined upon his hearers, and so cannot
possibly be explained as an heretical institution. Besides, Nicholas can-
not have been a Waldensian preacher; for, 1, he remained continually
in possession of his own property (Historia Tauleri s. 8) compare
Yvonetus, Part 2, § 90, note 29 ; 2, he worshipt Mary and the saints,
see his exhortation to repentance, in Schmidt s. 221 ; 3, he believed in
Purgatory (Historia Tauleri, towards the end). 4, Those ecstasies and
visions, which the five men believed that they bad, were as unknown
to the Waldenses as their reveling in inward suffering and self-
inflictions. The Cenobitism of the five men was like that which after-
wards appeared among the brethren of the common life, who also were
bound to obedience to the president of their house.
1- Also by books written in German, see his exhortation to repent-
ance in Schmidt S. 231 ; "Aber etteliche Lehrer sprechent, tiische
Biicher sind scbadeber der Christenheite. — Aber solliche Blichelin,
also dis Biichelin ist, und ouch ander tiische Biicher, die ouch in
dirre Mose sind und ouch niit wider die heilige Geschrift sind, solliche
tiische Biicher sind einvaltigen Ley gen gar niitzze und gar gut ; und
ihr sollent sie iich niit losen die grosen Lehrer abesprechen, dieselben
Lehrer, die do vol der Geschrift sind und Lehre Gottes, wenne sie
suchent sich selber in Ehre dirre Welte me denne Gott." When
Nicholas kept his entire sphere of operation very secret, and only gave
further explanations to Tauler under the seal of confession (Historia,
s. 5) ; he wisht, partly from humility, to conceal his experiences and
revelations from observation, partly also he must have acted from fear
of the clergy, since he, though a layman, assumed an ecclesiastical office.
13 Quetif et Echard scriptt. Ord. Praedicat. i. 667. Oberlinidiss.de
Tauleri dictione vernacula et inystica. Argent. 1786. 4. UUmann'a
Reformatoren vor der Reformation ii. 222. esp. Johannes Tauler von
Strassburg, von D. C. Schmidt, Hamburg, 1841. His 'Etudes sur
le mysticisme allemande au XI V^ siecle p. 105. The Historia des
ehrw" D. Tauleri (see note 10), is the narative of his conversion and
death. On manuscripts and editions of his sermons (in different Ger-
man dialects) sec Schmidt s. 64. The best edition is that of Joh.
CH. IV.— THEOL. SCIENCE, § 117. MYSTIC. THEOLOGY. 183
speculative mysticism, when under the guidance of Nicolas of
Basle, A.D. 1340, he attained inward regeneration by means of
devotion, and henceforth without giving up these speculations,
but chiefly by vivid energetic preaching he taught men to re-
nounce earthly objects and sins, to follow the poor life of Christ,
and thereby to attain to communion with God.^*
Rynman, Basle, 1521. fol. The latest, in the language of our time,
is that of Frankfort on Maine, 1826. 3 Th. 8vo (with an introduction on
Tauler's Life and Writings). Among his lesser ascetic worka
(Schmidt § 73), the most remarkable is the Book on the imitation of
the poor Life of Christ (first publisht by Dan. Suderman, 1621, last hy
Schlosser, Frankfort on Maine, 1833).
1* On Tauler's mysticism, see de Wette christ. SIttenlehre, ii. ii.
220. Schmidt's Joh. Tauler, § 90. The children of this world used
to say of such earnest and convincing sermons (fol. 77, col. 1) : " Es
ist eins Begharts Red und Nunnentand. Lug diess seind die newen
Geist." Tauler often clearly markt the boundary line between his
doctrine, and that of the sect of the free spirit, which might easily
have been mistaken. Sermon iii. on Corpus Christi, fol. 67, col.
2 : " Viel minder ist das zu begreifen, wie der Geist verwird in gott-
licher Einigkeit, und da er sich also verleurt, daz kein Vernunft darzu
kann kummen. Diss nehmen die unverstandigen Menschen fleischlich,
und sprechen, sie sollten verwandelt werden in gottlich Natur, und das
ist zumal falsch und boss Ketserei. Wann von der allerhochsten
nachsten innigsten Einung mit Gott so ist doch gottlich Natur und
sein Wesen hoch, und hoher liber alle Hoch, das gatin ein gottlichen
Abgrund, dass da nimmer kein Creatur wiird," Sermon on the 21sfc
Sunday after Trinity, fol. 127, col. 2. " Nun seind viel Menschen
die diese Blindheit und diese Finsterniss der Siinden haben gelassen,
und haben sich gekehrt ganz und gar von ihn selber, und von alien
Dingen in das wahr lauter Licht Gottes, und seind insinken in ihren
inwendigen Grund und warlich inschmelzen in ihren Ursprung in ein
inwendig Stillscbweigen in aller ihrer inwendigen Kraft der Seel, und
hiedurch werfen sie sich in die Finsterniss der gottlichen Wiistung, die
da ist iiber aller Engel und Menschen Verstandniss, und in dem ersch-
wingen sie sich selber also ferr, daz sie alien Unterscheid verlieren in
der Einikeit Gottes, und verlieren auch sich selber und alle Ding,
und wissen zumal nit anders dann umb einen blossen lautern einfaltigen
Gott, in dem sie seind zu Grund versunken, und alleweil sie da seiild,
so geht es ihn gar wol, und verirren nit. — So kommt dann die geistlicb
Schalkheit, daz seind die subtilen Geist, die Teufel, die ferr iiber ander
Teufel seind in Subtilikeeit und in Schalkheit. Und so sie nit anders
miigen, so bringen sie den Menschen in geistliche Hoffart, dass dieselben
Menschen selber Gott seind in dieser hohen edeln Anschawung Gottes,
darin diese Menschen gezogen werden in ihren Zugangen Gottes.
Welcher Mensch diess also bedacht, und daruff warlich stiind, und
dasselb also warlich von ihm selber hielt, das war ein sorglich Ding,
184 THIKD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
This same mystical turn of mind, sometimes inclining to the
speculative, sometimes to the practical side, was adopted by the
Dominican Nicholas of Strasburg,^^ who was rather mystically
ascetic than speculative. By Rulman Merswin, a layman in
Strasbm'g,^^ educated as a Friend of God, like Tauler, under the .
secret instruction of Nicholas of Basle (f 1382) : By the secular
und zu forchten ewiger Verdammniss : wiird der Mensch anders hierin
funden, daz er sich selber nit erkennt gegen Gott mit grosser Reuw
und Leid, die der Mensch darumb baben soil, will er anders wieder
kommen." Sermon i. on John the Baptist, fol. 138, col. 1 : " Nun
kommen die Berniinftigen mit ibrem natiirlichen Liecht, in ihren blos-
sen ledigen unverbildeten Grund, und besitzen da ihr natiirlich Liecbt
mit Eigenscbaft (Eigentbum), gleicb als ob es Gott sey, und es ist
nicbts dann ibr blosse Natur. — Sie seynd nit durch den Weg der
Tugend gegangen, und durcb Uebung, die zu beiligem Leben geborent
und zu Tbdtung der Untugend, des acbten sie nit, wann sie lieben ihr
falscbe Ledikeit (Freibeit), die nit gesucbt ist mit wirklicber Lieb, von
innen und von aussen, und sie haben den Bilden (Vorbildern) Urlaub
geben ee der Zeit. Denn kommet der Teufel und bringt sie in falscbe
Siissikeit und falscb Liecht, und damit verleitet er sie, dass sie ewig-
lich verloren werden. Und wozu er sie geneigt sind in ihr Natur, es
sei Unkeuschheit, oder Geizigkeit, oder Hoffart, darin zeucbt er sie,
und von des inwendigen Entpfindes (Empfindung), und in den Leich-
tern, die ihn der Teufel hat furgehalten, sprechen sie, dass es warlich
Gott sei, und lasseu ihn das nit nehmen, von dem so sie das mit Eigen-
scbaft besitzen. Hievon so fallen sie in unrecht Freibeit zu volgen,
wozu sich die Natur neigt, diese soil man mehr flieben dann den Feind,
wann sie seynd von ihren Weisen auswendig als ferr, dass sie nit gut
seind zu erkennen." He often designates these men as " die frigen
Geiste." Comp. Schmidt S. 138.
^5 Papal Nuntio in 1326, intrusted with the superintendence of the
Dominican monasteries in Germany. By him are three sermons
publist by Mone, Anzeiger, 1838, S. 271 : one by Hoffmann, in Haupt's
u. Hoffmann's altdeutschen Blattern, 1840, ii. 165, Stellen aus einem
raystischen Tractate von Jahn, Lesefriichte altdeutscher Theologie,
1838 S. 21 heraus-gegeben. Compare Schmidt's John. Tauler S. 5.
'Etudes p. 18.
1* He founded in 1371, under the guidance of Nicholas of Basle,
the Johanniterhaus at Strasburg, be wrote at his desire a German
work, " von den vier Jahren seines anfangenden Lebens," and com-
posed the book of the nine rocks (this must not be confounded with
the work of the same name in note 7 and 8), which is erroneously
placed among Suso's works (Schmidt in Illgen's Zeitscbr. f hist. Theol.
1839. ii. 61), a representation of the ascent to God (like the book of
the seven steps by an unknown monk at Heilbronn, belonging to the
14th century, see Gervinus Gesch. d. poet. National! iter. 3teAusg. ii.
148). Compare Schmidt's Job. Tauler S. 177.
CH. IV.— THEOLOGICAL SCIENCE. § 117. MYSTIC. THEOLOGY 185
priest Henry of Nordllngen,^^ by the Dominican Henry Suso at
Ulm,^^ who with all his trifling superstition and misty fancies
was a famous preacher (f 1305) ; and by the two men in wliom
Eckart's speculative mysticism revived, the author of the Deut-
schen Theologie,^^ and John Euysbroek, prior of the regular
Canons in Grondal near Brussels (Doctor ecstaticus f 1381).^*
'^ His correspondence with the Dominican nun Margaretha Ebner in
Maria Medingen is in Jo. Heumanni opuscula, quibus varia juris germ,
itemque historica et philol. argumenta explicantur, Norimb. 1747. 4,
p. 351. Coinp. Schmidt's Job. Tauler S. 172. Wackernagel in d.
Beitragen zur vaterl. Gesch. herausgeg. v. d. hist. Gesellschaft zu
Basel (1843) ii. 136.
^® Properly v. Berg, he called himself after his mother Sauss or Siiss,
and received the mystical name Amandus from the mother of God.
His life related by him to the Nun Elizabeth Staglin, written down by
her, and publisht by him, is in Diepenbrock's Ausg. S. 1.— Quetif
et Echard scriptt. Ord. Praed. i. 653. Ullraann's Reformatorera
vor d. Ref. ii. 204. Der Mystiker Heinr. Suso von C. Schmidt in
d. Theol. Studien u. Krit. 1843. iv. 835. 'Etudes p. 172.— His entire
German works (Tracts and Sermons) appeared at Augsburg 1482, at
Ulm 1512 fol. latine translata per Laur. Surium, Colon. 1555. 8,
according to the earliest manuscripts and impressions, in the language
of the present time, by Melch. Diepenbrock, with an Introduction by
J. Gorres, Ratisbon 1829. 8. There are extracts from the Book of
Eternal Wisdom in its original form in A. Jahn's Lesefriichten alt-
deutscher Theologie, Bern. 1838, S. 1 : and a fragment of the Book of
Truth from a Berlin manuscript in v. d. Hagen's Germania ii. 177.
19 Publisht by Luther in 1516, by Job. Arndt in 1631, lastly by
Troxler, St Gall. 1837. According to Luther's Preface the author
was a German gentleman, a priest, and warden in the German Herren
Haus at Frankfort : according to Jo. Wolf lectt. memorab. i. 863 his
name was Eblendus or Eblandus. A physician Guil. Gratalorus has
been considered the author only from a misunderstanding of Bezae
epist. 46 ; and Tauler equally erroneously, he is even quoted in Book
12. Comp. Placcius theatr. anonym, et pseudon. p. 441. Waldau
thesaur. bio- et bibliogr. p. 291. UHmann's Reformatoren vor der
Reform, ii. 233.
20 With regard to him see Dr J. G. B. Engelhardt's Richard v. St.
Victor u. Joh. Ruysbroek, Erlangen 1838, S. 165. Ullmaun's Refor-
matoren vor der Reform, ii. 36. Ch. Schmidt 'Etudes sur le mysti-
cisme allem. au XI Ve siecle p. 213. On his mysticism de Wette's
christl. Sittenlehre II. ii. 237. — His works composed by him in the
Low Dutch of Brabant, are only known by the paraphrased Latin
translation of Laur. Surius (Colon. 1552. fob), but they are still extant
in their original language in 19 MSS. of the royal library at Brussels
(see Willema in the Belgisch Museum voor de nederduitsche tael- en
letterkunde, Gent 1845, ii. 159). The translation of them into high
Dutch, which was made as early as the 14th century, and of which
186 THIRD PERIOD.— DIV. IV -A.D. 1305—1409.
The Friends of God were numerous also in all classes of society :
but their head quarters were certain Dominican Monasteries and
Nunneries.^^ At a time when all such unusual asceticism was
regarded with general mistrust ; the Friends of God gave espe-
cial offence, by the spiritual influence which Laymen enjoyed
among them, and exercised even over priests, as well as by the
Revelations, for which many of them were famous : they were
in consequence not unfrequently suspected as Beghards. Ni-
colas of Basle was burnt to death at Vienne, near Poitiers (after
1382),^^ and one of his disciples, Martin of Mayence, a Bene-
there are MSS. at Munich and Strasburg (see proofs in Engelhardt S.
279. 347) is not quite faithful. More faithful are the manuscripts
in the dialect of the lower Rhine, from which A. v. Arnswaldt has
publisht four works by John Rusbroek, with a preface by Ull-
mann, Hannover. 1848 (Die Zierde der geistl. Hochzeit, von dem
funkelndem Steine, von vier Versuchungen, der Spiegel der Seligkeit.
To Rusbrochii opp. lat. redd, per L. Surium, there is prefixt a vita
Rusbrochii, which was composed by a Canon living soon after his time,
but has undergone a verbal alteration by Sm*ius. His life is full of
asceticism and heavenly transport. For his mystical doctrine nearly
related to that of Eckart, he believed that he was indebted only to di-
vine inspiration, and said to Gerard Groot, who visited him (lib. de
origine monast. Viridis Vallis in Archief voor kerkel. Geschiedenis
door Kist en Royaards viii. 362) Magister Gerarde, sciatis veraciter
quod nunquam verba in libris meis posui, nisi ex instinctu Spiritus
sancti, or as another states, Nunquam in libris meis aliquid posui, nisi
in praesentia S. Trinitatis (similarly vita Rusbrochii c. 8).
21 On the Dominicans in Cologne Heinrich v. Lowen, Heinr. v. Coin,
Franke v. Coin, Gerhard v. d. Sterngasse, and their works chiefly
extant only in MSS. see Schmidt's Job. Tauler, s. 24. On the
Sisters Christina Ebner, Abbess of the Monastery of Engelthal, in
Nuremberg, and Margaretha Ebner, nun in the monastery of Maria
Medingen in Dillingen (comp. note 17), ibid S. 15 and 21. Besides
there belonged to these friends of God Conrad, a Benedictine in Weis-
senburg (two treatises by iiira are contributed from Borman in v. d.
Hagen's Germania ii. £. 168 f.), Conrad Abbot of Kaisersheim, and
several lay persons (Schmidt 303.) «
*^ Jo. Nideri (Dominican prior in Basle about 1430) formicarius, ed
Argent. 1517. 4. fcl. 40, a: Vivebat paulo ante (Concil. Pisanum)
purus laicus, Nicolauo nomine. Hie in linea Rheni cii'ca Basileam et
infra prlmum velut Beghardus ambulans a multis, qui persequebantur
baereticos, de eorundem haereticorum numero quasi unus habebatur sua-
pectissimus. Acutissim.us enim erat, et verbis errores coloratissime
velare novit. Idcirco etiani manus inquisitorum dudum evaserat et
multo tempore. Discipulos igitur quosdam in suam sectam collegit.
Fuit enim professione et habitu de damnatis Beghardis tmus, qui
visiones et revelationes in praedicto damnato habitu multas habuit,
CH. IV,— THEOLOGICAL (SCIENCE, g 117. MY.STIC THEOLOGY. 1^7
dietine of Reichenau, at Cologne in 1393.^^ At the same
time Nominalism, which was increasing more and more, sup-
planted this realist mysticism. Thus John Gerson attackt
quas infalllbiles esse credidit. Se scire affirmabat audacter, quod
Christus in eo asset actu, et ipse in Christo, et plura alia, quae omnia,
captus tandem Viennae in Pictaviensi diocesi, inquisitus fatebatur pub-
lice. Std cum Jacobum et Joannem, suspectos in fide et sibi conscios
suos speciales discipulos, ad jussum Ecclesiae eum inquirenti nollet
dimittere nisi per ignem, et repertus in multis a vera fide devius et
inpersuasibilis, saecularium potestati juste traditus est, qui eum inci-
nerarunt.
-^ The sentence against him in Schmidt Joh. Tauler S. 237. The
doctrines which he is said to have preacht publicly in Cologne, and
for which he was condemned were: 1. quod judicialiter convicti et per
Ecclesiam condemnati ac impoenitentes haeretici, aliquando in Heidel-
berga concremati, fuerunt et sunt amici Dei : 2. quod solemne per-
jurium ad evadendum inquisitoris judicium in judicio factum non sit
peccatum : 3. quod credere, peccata mortalia post confessionem ad
menioriam redeuntia fore ex debito confitenda, sit haereticum : 4. quod
Christus non ita poenaliter in cruce, in qua moriebatur, sustinuit, sicut
in horto, ubi voluntatem suam patri submisit ; 5. quod quidam laicus,
nomine Nicolaus de Basilea, cui te funditus submisisti, clarius et per-
fectius evangelium quam aliqui Apostoli et b. Paulus hoc intellexerit ;
6. quod per eundem Nicolaura Praelatis Ecclesiae virtus ministrandi
sacramenta et exercendi quaecunque bona opera affluit : 7. quod si
nullus in caritate in hoc mundo esset, tunc nullus Presbyter sacramenta
conficere posset — (this is the result of such assertions as that of Tauler
with regard to the Friends of God, fol. 139 col. 1 : " Diese seind, auf
den die heilige christliche Kirch steht und waren diese nit in der
Cliristenheit, die Christenheit mocht nit bestehn) : " 8. quod prae-
dicto Nicolao ex perfectione submissionis sibi factae potes contra prne-
cepta cujuscunque Praelati, etiam Papae, licite et sine peccato obedire :
9. quod ex jussione ejusdem Nicolai nullo modo etiam interficiendo
hominem vel cognoscendo mulierem posses peccare : 1 0. quod per
talem dimissionem Nicolao perfecte sine formis et imaginibus factam
fuisti liberatus ab obedientia Ecclesiae, intrans statum primae innocen-
tiae: 11. quod melius esset tibi ut in fornicationem caderes et resurgens
in tali submissione maneas, quam quod ab obedientia ejusdem Nicolai
recederes et sine peccato permaneres : 12. quod per hoc quod contra
prohibitionem Ecclesiae sine licentia praedicare, Missas celebrare, et
sacramenta eucharistiae et poenitentiae ministrare praesumsisti, non
peccasti, ut asseris : 13. quod frequenter sine necessitate boras canoni-
cas etiam illis diebus, quibus valebas, — ie dicis sine peccato omisisse :
14. quod talis submissio, qua te su.biTiisisti praedicto laico, est ita ad
perfectionem vecta, quod etiam, si Magister in theologia vellet perfici,
oportei-et eum omnem respectum ad literas et scripturam postponere,
et tali ductori simpliciter in omnibus obedire : 15. quod perfectus
homo non debet pro iuferni liberatione ac caelestis regni coUatione
1^8 THIUD PEIMOD.— DIY. IV.— A.D. laOu— 1400.
Kuysbroek's pantheistic turn of mind,^"^ and opposed to it a
mysticism, which again closely connected itself with the prevail-
ing Scholasticism, in order to impart warmth to it and receive
from it light.^^ But at the end of the 14th century a mysticism
of practical benevolence which avoided all speculation was
Deum orave, nee illi pro aliquo, quod Deus non est, servire, sed indif-
ferens ejus beneplacitum expectare (Tauler fol. 49 col. 4 : "Wahre
lauter Abgescheidenheit, daz ist daz sich der Mensch abkehre und
abscheide von allem dera, das Gott nit lauter bloss ist." fol. 52
col. 1. " Stiinde das Himmelrich vor dir ofFen, du solltest nit darein
gehn, du solltest zu dem ersten wahrnebmen, ob es Gott also von dir
haben wolt : ) " 16. quod in Evangeliis et in oratione dominica non
debet stare sic : et ne nos inducas in temptationem, quia uegatio non
ex Christi doctrina, sed ex alia quacunque negligentia.
2* Jo. Gersonii epist. ad Fr. Bartholom. Cartbusiensem super tertia
parte libri Jo. Ruysbroech de ornatu spiritalium nuptiarura written in
1406 (0pp. ed. du Pin i. 59) Gerson bad received through Bartho-
lomew a Latin translation of the work on the Ornaments of the spiri-
tual bridal, he gives his opinion of it in general, comperi multa ibidem
tradi salubria et alta documenta, but he objects to certain passages of
the third book (c. 1 — 4 in Arnswaldt's edition S. 138 fif.) because it
was there taught, quod anima perfecte contemplans Deum non solum
videt eum per claritatem, quae est divina essentia, sed est ipsamet
claritas divina. — Imaginatur enim, — quod anima tunc desinit esse in
ilia existentia quam prius habuit in proprio genere, et convertitur seu
transformatur et absorbetur in esse divinum etc. Gerson allows that
Ruysbroek meant otherwise, but maintains that his words could be under-
stood in no other sense. (From the whole connexion of the work, it is
plain that he cannot have called him a Beghard, and the words on page
62 : Erat autem de secta Begardorum, which have been thus under-
stood, must be read Erant autem de s. B, those forsooth quorum
aliquos ipse auctor juste reprehendit.) Against Gerson Job. de
Schoenhavia, Canon of Griinthal, wrote an apology for Ruysbroek
(ibid. p. 63), in which he endeavours to explain his representation of
the union with God. He is not speaking of the unio per identitatem
realis existentiae, and not merely of the unio solum per consensum et
conformitatem voluntatis, but of the unio per amorem liquefactivum, et
excessura contemplationis ecstaticae, quae prae nimia suavitate et
magnitudine interni dulcoris et vehementia amoris animam liquefacit
et resolvit, et totam virtutem rationis absorbet. In his answer (1. c.
p. 78) Gerson persists in maintaining that Ruysbroek's expressions
were objectionable, and that John of Schbnhofen, who tried to defend
them, laid himself open to censure. Cf. Gerson de mystica theologia
epeculativa c. 41 : de erroribus circa transformationem animae in Deum
(0pp. iii. 394). Engelhardt's Rich. v. St Victor u. Job. Ruys-
broek, S. 265.
*^ Gerson's mystical works are to be found in 0pp. ed. du Pin T.
CII. IV.— THEOL. SCIENCE, g 117. MYSTIC TIIEOLOOV. 189
iii. He broaches a theory of mystical theology in his Considerationes
de myst. theol. ibid. p. 361. On its relation to speculative theology
see consid. i. : Aliqua est theologia mystica ultra earn, quae vel symbo-
lica vel propria nomiuatur. Ita enim separate tractavit de ea sub
proprio titulo b. Dionysius a conscio divinorum secretorum Paulo
doctus. Cum enim scripsisset de theologia symbolica, quae utitur
corporeis siuiilitudinibus translatis ad Deum, ut quod est leo, lux,
agnus, lapis et similia ; — cum praeterea tradidisset theologiam propriam,
per quam ex affectibus repertis in creaturis, praesertim pei'fectioribus,
ad extra, consurgimus ad affirmandum aliqua de Deo, ut quod est ens
et vita, a quo omnibus derivatum est esse et vivere ; tandem addidit
modum inveniendi Deum perfectiorem caeteris, quo per abnegationem
et per excessus mentales tanquam in divina caligine videatur Deus,
hoc est in occulto et in abscondito : — propterea hie liber intitulatur de
theologia mystica : mysticum autem interpretatur absconditum. — Con-
sid. ii. : Theologia mystica innititur ad sui doctrinam experientiis habitis
ad intra, in cordibus animarum devotarum : sicut alia duplex theologia
ex his procedit, quae extrinsecus ostenduntur. — Consid. viii. : — Expe-
dit, scholasticos viros etiam devotionis cxpertos in scripturis devotis
theologiae mysticae diligenter exerceri, dummodo credant eis. Hoc
ideo dicitur, primum, quia quis novit, si tandem ipsis ex familiari tali
collocutione aggenerabitur, ut solet, quidam amor et ardor experiendi
ea, quae sola interim fide tenent, et quae doela ratiocinatione conferunt
ad invicem. — Rursus alius fructus est pro illis, quos praedicatio sumpta
ab hujusmodi doctrina poterit accendere ad amorem Dei jam praecon-
ceptum, remanente etiam frigido pectore ejus, qui loquitur. — Denique
compertum est, multos habere devotionem, sed non secundum scientiam,
quales procul dubio pronissimi sunt ad errores, etiam supra indevotos,
si non regulaverint atf'ectus suos ad normam legis Christi, si praeterea
capiti proprio, propriae scilicet prudentiae, inhaeserint, spreto aliorum
consilio. Hoc in Begardis et Turelupinis manifestum fecit experientia.
— Propterea necesse est pro argutione, aut directione talium esse viros
studiosos in libris eorum, qui devotionem habuerunt secundum scien-
tiam. Eos nihilominus commonitos velira, ne citius debito damnare
praesumant personas devotas, simpHces in suis affectibus adnjirandis,
ubi nihil adversum vel fidei vel bonis moribus palam inveniunt ; sed aut
venerentur incognita sub silentio, suspensam tenentes sententiam, aut
consilio peritiorum examinanda remittant, Perltiores autem sunt, quos
utraque instructio reddit ornatos, una intellectus, et afifectus altera,
quales fuerunt Augustinus, Hugo, s, Thomas, Bonaventura, Guilliel-
mus Parisiensis, et caeterorum admodum pauci ; cujus raritatis causara
inferius aflTerre conabimur, comp. de Wette's Sittenlehre ii. ii. 251. J.
G. V. Engelhardti comm. de Gersonio mystico partic. ii. Erlang.
1822. 23. 4. C. B. Hundeshagen lib. die myst. Theologie des Joh.
Charlier v. Gerson, in Illgen's Zeitschr. f. Hist. Theol. iv. i. 79. A.
Liebner iiber Gerson's myst. Theologie, in den Theol. Studien u. Kriti-
ken 1835, ii. 277. (Jourdain) Doctrina Jo. Gersonii de theologia
mystica, Paris. 1838. Ch. Schmidt essai sitr Jean Gerson, Strasbourg
1839, p. 67.
190 THIRD PERIOD.— D^^ IV.— A.D. 1305—1100.
faithfully cherisht in Gerard Groot's institutions,'^^ and through
them obtained a wide influence over the people of many German
provinces.
§ 118.
HISTORY OF THE REMAINING THEOLOGICAL SCIENCES.
Casuistry continued to be zealously studied : to the old text-
book, the Summa Eaymundiana (Part 2, § 76, note 7), were
now added those of the Minorite Astesanus (f 1330 Summa
Astesana),^ and of the Dominican Bartholomew de St Concordia
in Pisa (§ 1347 Summa Bartholina, Pisanella or Magistruccia).^
On the other hand, moral philosophy was only studied so far as
it entered into casuistry, blended with Church-right, and pastoral
subtilty. For the development of the universal principles of
morals little was done.^ As the mixture with heterogeneous
subjects in casuistry was injurious to moral philosophy, so also
was the inclination of the schoolmen to display their subtilty in
the development of reasons and counter-reasons, and to create
probability for opinions given at hazard. The mom-nful condi-
tion of moral philosophy was particularly manifested in the
controversies which followed the murder of the Duke of Orleans,
instigated by the Duke of Burgundy (23. Nov. 1407).* In order
to justify the murder, the Franciscan Johannes Parvus (Jean
Petit, Doctor theol. in Paris f 1411) defended the murder of
2" See above, § 115, note 9 ff.
1 Printed nine times in the 15tli Century, Fabricil bibl. med. et inf.
Latin i. 145. Comp. Staudlin's Gesch. d. Christl. Moral seit d.
Wiederaufleben d. Wissenschaft S. 85.
2 Printed several times in the 15th century, Quetif et Echard scriptt.
Ord. Praedicat. i. 623. Fabric. 1. c. p. 177.
^ On Gerson's works on Morals (0pp. ed. du Pin.t. iii.) see Schrockh
xxxiv. 241. Staudlin a. a. 0. S. 127. Marheinecke's Darstellung
des theol. Geistes der kirchl. Verfassung in Beziehung auf die Moral
des Mittelalters, Niirnberg u. Sulzbach 1806, S. 130.
* All the works belonging to this subject are collected in Gersonii
opp. ed. du Pin t. v. The history of the events is taken from the
chronicle of Enguerrant de Monstrelet ibid. p. 3 ss. Compare Mar-
heinecke in the work quoted above, S. 161.
CH. IV.— THEOL. SCIENCE. § 118. CASUISTRY AND MORAL RIIIL. I9I
tyrants.^ After that the house of Orleans had recovered the
ascendancy, the Bishop of Paris condemned that work (1414) :^
but when the Duke of Bui-gund}^ brought the matter before the
Council of Constance, it was shown that the Hierarchy watcht
over the region of Morality with far less care than that of Doc-
trine. Whilst the active Gerson fought the cause of morality
against the sophisms of the Mendicants,^ the council hazarded no
decisive opinion. True, it condemned the doctrine of Tyrant
5 See his Justificatio Ducis Burgundiae recitata d. 8 Mart. 1408
coram Rege 1. c. p. 15. He comprises his opinion in viii. veritates :
I. Omnis subditus et vasallus, qui — machinatur contra salutem corpo-
ralem sui Regis, — dignus est duplici morte, scil. prima et secunda.
II. Plus puniendus est miles, quam simplex subditus in hoc casu,
Baro quam simplex miles etc. III. In casu supradicto licitum est
cuilibet subdito sine quocunque maudato vel praecepto, secundum
leges naturalem, moralem et divinam, occidere et facere occidi
ipsum proditorem et infidelera tyrannum, et non modo licitum, sed
bonorabile ac meritorium, praecipue quando est adeo potens, quod
justitia non potest bono modo fieri per superiorem. This he proves
with 12 reasons ob reverentiara XII. Apostolorum, to wit, with three
authorities in theolog)', St Thomas, John of Salisbury, and some others,
with three in philosophy, Aristotle, Cicero, and Boccacio, with three
proofs Irom civil la^v, and three examples from holy writ. IV. In casu
supradicto honorabilius est, magis licitum et meritorium, quod ipse
infidelis tyranuus occidatur per unum consanguineum et subditum
Regis, quam per extraneum, qui non esset de sanguine Regis ; et per
Ducem, quam per Comitem etc. VII. In casu supradicto uni-
cuique licitum est, honestum et meritorium occidere et facere occidi
supradictum tyrannum per insidias, cautelas et explorationes, et etiam
licitum est dissimulare et tacere suam voluntatem. Then he accuses
the Duke of Orleans of having bewitcht the king, and of adminis-
tering poison to him, of carrying out a traitorous and arbitrary
policy, and at last concludes, quod dictus dominus Burgundiae in nullo
debet culpari, vel redargui de casu qui accidit in persona dicti criminosi
defuncti Ducis Aurelianensis, et quod dominus Rex non solum debet
contentari, sed etiam debet habere praefatum Dominum Burgundiae
acceptum, et suum factum autorisare, quando opus est.
^ The documents are in 1. c. p. 49 — 342. The Sententia, in which
novem assertiones from the works of Johannes Parvus were condemned,
may be seen p. 322 ss.
*■ Martin Porree, the Dominican Bishop of Arras, as plenipotentiary
of the Duke of Burgundy, proposed (1. c. p. 358) : Sententia Episc.
Parisiensis et Inquisitoris Franciae, quae de jure est nulla, — adnul-
letur : tarn veritates Parvi, quam assertiones per Johannem de Gers-
sono eidera Parvo false impositas, in sua probabilitate relinquendo.
E. g. p. 360 : dictae assertiones non sunt tanquam erroneae condem-
nandae, eo quod de earum possibilitate sine evidenti contradictione
X92 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
murder, but not the work of Johannes Parvus f and afterwards
fidei, sacrae Scripturae et bonorum morum sunt opiniones graves mag-
norum Doctorum eas asserentium probabiles, ut praefertur, testimonio
scripturarum naturalium, moralium, etdivinarum. Compare Scriptuin
Episc. Atrebatensis dd. 11 Oct, 1415 (ibid, p. 391) : Si novem asser-
tiones pertineant ad fidem, secundum intentionem Joannis Gersson, qua
temeritate condemnavit eos Episcopus Parisiensis, cum sciret aut scire
deberet, quod hujusmodi materiae fidei declaratio et definitio, ac novo-
rum articulorum fidei ordinatio ad s. sedem apostolicam, aut sacrum
Concilium generale [pertinere] dignoscitur? — Si vero non pertineant
ad fidem, sicut nee pertinent de facto ante determinationem Eccle-
siae ; quare eas condemnavit, oppositas ipsarum mandando teneri sub
fide ? Numquid non haereticum est, mandare aliquid sub fide esse
tenendum, quod non est fides ? Gerson on the other hand (ibid, p.
391) : dico affirmative, quod hae novera assertiones exhibitae sunt
judicio fidei reprobandae per hoc sacrum Concilium, et quod jam nimis
tardatura est. Then in justification of the Bishop of Paris he defended
the maxim of the Soi-bonne (p. 408), quod ad Episcopos catholicos
pertinet, auctoritate inferiori et subordinata circa ea quae sunt fidei
judicialiter definire (compare below § 119 note 9.)
^ Sessio gen. xv, d. 6 Jul. 1415 (in v. d. Hardt Cone. Const, iv,
439) : Sy nodus — nuper accepit, quod nonnullae assertiones erroneae in
fide et bonis moribus— dogmatizatae sunt. Inter quas haec assertio
delata est : Quilibet tyrannus potest et debet licite et meritorie occidi per
quemcunque vasallum suwn vel suhditum, etiam per insidlas et blanditias
vel adulationes, non obstante quoeunque juramento seu confoederatione
facta cum eo, non expectata sententia vel mandato judicis cvjiiscunque.
Adversus hunc errorem satagens haec sancta synodus insurgere, —
declarat, decernit, et definit hujusmodi doctrinam erroneam esse in fide
et moribus, ipsamque tanquamhaereticam, scandalosam, seditiosam, et ad
fraudes, deceptiones, mendacio, proditioues, perjuria vias dantem repro-
bat et condemnat. Doclarat insuper, — quod pertinaciter doctrinam
hanc pernitiosissimam asserentes sunt haeretici etc. But even this
decree was wrung from them by the Emperor Sigismund, see Jo.
Gersonii dialog, apologeticus (Opp, ii. 387), especially the letter of a
companion of the Bishop of Arras to a friend in Paris, on the proceed-
ing in Bulael hist, Univ. Paris, v. 293 : Videns ipse Rex, quod non
potuit obtinere conclusionem condemnationis dictarum IX assertionum,
ut volebat, licet sollicitaverit Judices quantum potuit per ejus praesen-
tiam in judicio saepissime et per nuncios et litei'as, dixit, quod nun-
quam iret ad locum conventionis, videlicet Niciam, donee esset finis
dicti processus, Et quod plus est, ipse exivit civitatem Constantiae
per VIII dies, et juravit publice, ut dicebatur communiter, quod non
rediret nisi prius expedito dicto processu. Quare oportuit pro satis-
faciendo sibi, quod quaedam alia propositio vocata Quilibet tyrannus —
condemnata fuerit ad satisfaciendum dicto Regi, qui putabat, quod
dicta propositio esset una de contentis in propositione M. Jo. Parvi, et
ita datum est sibi intelligi, et sub illo colore fuit condemnata ipso Rege
praesente : unde gavisus est et oinnes adversarii, quod communiter
vn. IV.— THEOL. SCIENCES. § 118. CASUISTRY AND MORAL PHIL. I93
declared the censure of the Bishop of Paris to be unjustifiable."
Soon after a work by the Dominican John of Falckenberg/"
which preacht death and destruction against the Poles and their
king Jagello, was condemned by most of the members of the
Council (1417) :^^ but the Pope, encumbered by regard for the
dicebant ignorantes, quod propositio Parvi fuerat condernnata. — Sed
Deo laus. Post recessum dicti Regis Ainbaxiatores (Ducis Burgun-
diae) sunt securlores quam aiitea, et liberius tractaverunt niateriam et
processum cum bono consilio. — Speramus hie oranes habere bonum
exitum et honorabilem in materia, quia totum Concilium vellet proces-
sum terminari ad bonam pacem et concordiam Ducis. — Et si non
habeatur finis per concordiam, uon ita cito habebitur per processum,
quia adhuc sumus in principio, tit potestis considerare : quia restat
adhuc probare intentionem circa librllum exbibituni, et examinare
dictas propositiones bine inde, quae non fient ita cito et sine magno
discursu.
^ Judicium Deputatoi'um Concilii dd. 15. Jan. 1416 in Gersoniiopp.
V. 500.
1" Before this time he had defended Johannes Parvus, against
Gerson and d'Ailly : see tres ti'actatus in Gersonii opp. v. 1013.
^^ Jo. Dlugossi (Canon at Cracow, about 1465) hist. Polonica ed.
Francof. 1711, fob lib. xi. p. 376: The Archbishop of Gnesna
bi'ought this work with hira from Paris, in January, 1417, to Constance,
and immediately accused the author, Jo. Falkenberg, who was present
in person, of being a Cruciferis de Prussia pretio conductum before the
Council. Synodus sacra — praedictum libellum, ut falsum et erroneum,
Joannera vero Falkemberg ejus auctorem, ut haeretlcum, per defini-
tivam sententiam damnavit, et perpetuis deputavit carceribus. Et in
condemnationis praefatae signum singuli Cardinales singillatim et
omnes nationes sententiam praedictam manibus propriis subscripserunt.
So the book was condemned, as is plain from the appeal of the Polish
delegates, which was entered in the last session (v. d. Hai-dt Cone.
Const. IV, 1555), per judices in causa fidei a s. Concilio deputatas,
and it was conclusum et ordinatum by all the nations and the college
of Cardinals, quod idem libellus, tanquam haereses et alia multa et
quasi infinita mala et errores continens, in sessione publica per sacro-
sanctum concilium — publice damnaretur, seu publice damnatus nunci-
aretur. But this solemn condemnation could not be maintained even
from Martin V., who was elected in November. 1417. Dlugossus p.
386 : Martinus P. V. prece incertum est an importunitate Crucife-
rorum de Prussia circumventus, sententiam damnationis Jo. Falkem-
berg— infirmare et moderari contendit, — quamvis, existens Cardinalis,
se ei manu propria subscripserit. There is only a part preserved of
the contents of Falkenberg's book, in the sentence of condemnation,
drawu up by the Committee of Faith of the Council, and in its name.
4 Jan. 1417 (in Dlugossus p. 387). It had for its title: Satyra con-
tra haereses et caetera nefanda Polonorura et eorum Regis Jagyel fide-
VOL. IV. N
194 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
interests of the German order, and the powerful Duke of Bur-
gundy, would neither have this book solemnly condemned, nor
decide upon the work of Johannes Parvus. So the mendicants
ventured still to maintain the probability of those seditious
maxims.^^
The Theologians of this period interested themselves in Holy
Scripture even less than those of the previous centuries. The
institution of Professors of the oriental languages, determined on
liter conscripta, and was dedicated universis Regibus et Principibus :
caeterisque Praelatis sive Ecclesiasticis sive saecularibus, et generaliter
omnibus, qui Christiani nominis raeruerunt insigniri titulo. Maxims
selected : quod Rex Polonorum, cum sit malus praesidens, est idolum,
et omnes Poloni sunt idololatrae, et serviunt idolo sue Jagyel. Item
dicit, quod Poloni, et eorum Rex sunt odibiles, haeretici, et impudici
canes, reversi ad vomitum suae infidelitatis. Et ergo securissime
omnes, non solum Principes saeculi ; verum etiam inferiores, qui ad Po-
lonorum et eorum Regis exterminationem se accinxerint ex caritate,
vitam merentur aeternam. Item dicit, quod indubie Polonos et eorum
Regem propter periculum, quod ab eis timetur Ecclesiae futurum,
etiam antequam dissidium faciant, caeteris paribus, magis merit orium
est occidere quam paganos. Item dicit, quod omni submoto dubio,
belli certamine, quo pro defensione Christianorum suscepto Principes
saeculi Polonos et eorem Regem occidunt, regna merentur caelestia. —
Item dicit, quod ex Principibus saeculi, qui sunt idonei et ratione et
potestate Polonos et eorum Eegem Jagyel reprimere, et permittunt
eum in Christianos debacchari, supplicia merentur gehennae etc.
1^ They tried especially to prove by means of sopbisms, that the ix.
assertiones, note 6, had nothing in common with the condemned maxim,
Quilibet tyrannus, see the numerous controversial treatises in Gersonii
opp. t. V. E. G. Responsio Episc. Atrebatensis ibid. p. 475 : credo
et aflSrmo, quod nulla dictarum novem assertionum est fidei judicio re-
probanda, nee aliqua illarum est condemnanda ex condemnatione illius
propositionis Quilibet tyrannus : cum nullo modo sequatur ex aliqua
illarum novem assertionum, sed non ex omnibus simul, nee continent
doctrinaliter illam vel virtualiter, nee in simili radice fundantur, quod
patet. Non enim sequitur : Licitum est unicuique subdito ; — occidere
vel occidi facere quemlibet tyranniim, qui per ciipiditatem, fraudem,
sortilegium etc. Ergo quilibet tyr'annus etc. Turn quia ibi arguitur a
parte in modo, ad suum totum in modo, cu:n distributione : — turn quia
ad mentem assertionum a parte subjecti, ly unicuique subdito capitur
pro vasallo immediate Regi subdito : et in ilia Quilibet tyrannus ca-
pitur pro quocunque, etiam subdito tyranno, sive subjecto and so forth.
Thence he infers at last, quod banc doctrinam asserentes opinabiliter,
citra determinationem sacri Concilii generalis, et s. sedis apostolicae,
non sunt haeretici ; — quod asserere — dictas Propositiones esse proba-
biles, aut forsan veras, non est erroneum etc.
()H. IV.— J HEOL. SCIENCES. § 118. INTEKP. OF SCUIFTUKE. 1<J5
by Clement V. in 1311/^ was only meant for the education of
Missionaries, and had no effect in furthering the interpretation
of Scripture. The bibKcal commentaries of this period are, for
the most part, hke those of the foregoing centuries, without any
scientific value. Only the Franciscan Nicholas, of Lyra (Pro-
fessor of Theology in Paris, f 1340, Postillator,)^* by his know-
'^ At the instigation of Rayraund Lullus, who laboured much for
the conversion of the Mahometans, Clementin. lib. v. tit. i. c. .1 :
scholas in subsci'iptarum linguarum generibus, ubicunque Romanam
curiam residere contigerit, necnon in Parisiensi et Oxon., Bonon, et
Salamantino studiis providiraus erigendas, statuentes, ut in quolibet
locorum ipsorum teneantur viri catholici, sufficientem habentes Hebrai-
cae, Arabicae et Chaldaeae linguarum notitiam, duo videlicet unius-
cujusque linguae periti, qui scholas regant inibi, et libros de linguis
ipsis in latinum fideliter transferentes, alios linguas ipsas so!l;cite do-
ceant, — ut instructi et edocti sufficienter in linguis hujusraodi, fructum
speratum possint Deo auctore producere, fidem propagaturi salubriter
in ipsos populos infideles.
1* Concerning him Wolfii blbhoth. Hebr. i. 912. iii. 838. G. W.
Meyer's Gesch d. Schrifterklarung seit d. Wiederherstell. d. Wissen-
chaften (Gottingen 1802) i. 109. His principal work, Postillae per-
petuae in Biblia, was first publisht at Rome, 1471, 5 voU. fol. best
cura Fr. Feuardentii, Jo. Dadrei et Jac. de Cuilly, Ludg. 1590, also
in the Bibliis Glossatis. Thei'e is an essay prefixt de libris Bibliae
canonicis et non canonicis. Quia sunt multi, qui ex eo quod non multum
operam dant sacrae Scripturae, existimant, omnes libros qui in Biblia
continentur, pari veneratione esse reverendos atque adorandos, nescientes
distinguere inter libros canonicos, et non canonicos, quos Hebraei inter
apocrypha computant, unde saepe coram doctis ridiculi videntur, et
perturbantur scandalizanturque, cum audiunt, aliquem non pari cum
caeteris omnibus veneratione persequi aliquid, quod in Biblia legatur :
idcirco id distinximus, et distincte numeravimus, primo libros canon-
icos, et postea non canonicos, inter quos tantum distat, quantum inter
certum et dubium. Nam canonici sunt confecti spiritu sancto dictante :
non canonici autem sive apocryphi nescitur, quo tempore quibusve auc-
toribus sint editi etc. He then enumerates the canonical and apocry-
phal books of the Old Testament, according to Jerome, and determines
their relation to each other according to him and Rufinus. Prologus i.
de comraendatione sacrae Scripturae in generali. e. g. on the manifold
sense ; Habet tamen iste liber hoc speciale, quod una litera continet
plures sensus. Cujus ratio est, quia principalis hujus libri auctor est
ipse Deus, in cujus potestate est non solum uti voeibus ad aliquid signi-
ficandura, — sed etiam rebus significatis per voces utitur ad significan-
dum alias res. The fourfold sense is described in the lines : —
Litera gesta docet, quid credas allegoria,
Moralis quid agas, quo tendas anagogia.
Prologus ii. de inlentione aucloris et modo procedendi : Omnes expo-
n2
196 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
ledge of the Hebrew language, rendered extraordinary service in
the grammatical interpretation of the Old Testament.
sitiones mysticae pfaesupponunt sensum literalem tanquam funda-
mentum : propter quod sicut aedificium declinans a fundamento
disponitur ad ruinam, sic expositio mystica discrepans a sensu literali
reputanda est indecens et inepta, vel saltern minus decens caeteris
paribus, et minus apta. Et ideo volentibus proficere in studio sacrae
Scripturae necessariura est incipere ab intellectu sensus literalis :
maxime cum ex solo sensu literali et non ex mysticis possit argumen-
tum fieri ad probationem vel declarationem alicujus dubii, secundum
quod dicit Augustinus in epist. conti'a Vincent. Donatistam. Ulterius
considerandum, quod sensus literalis — videtur multum obfuscatus diebus
modernis, partim scriptorum vitio, qui propter similitudinem literarum
in multis locis aliter scripserunt, quam habeat Veritas textus, partim
imperitia aliquorum correctorura, qui in pluribus locis fecerunt puncta
ubi non debent fieri, et versus inceperunt vel terminaverunt ubi non
debent incipi et terminari, et per hoc sententia literae variatur, —
partim ex modo translationis nostrae, quae in multis locis aliter habet
quam libri hebraici : et tamen secundum Hieronymum — pro veritate
literae habenda in scriptura veteris testamenti recurrendum est ad
codices Hebraeorum. — Sciendum etiam, quod sensus literalis est multum
obumbratus propter modura exponendi communiter traditum ab aliis,
qui licet multa bona dixerint, tamen parum tetigerunt literalem sensum,
et sensus mysticos in tantum multiplicaverunt, quod sensus literalis
inter tot expositiones mysticas interceptus, partim sufibcatur. Item
textum in tot particulas diviserunt, et tot concordantias ad suum
propositum induxerunt, quod intellectum et memoriam in parte confun-
dunt, ab intellectu literalis sensus animum distrahentes. Haec igitur
et similia vitare proponens cum Dei adjutorio intendo circa literalem
sensum insistere, et paucas valde et breves expositiones mysticas
aliquando interponere, licet raro. Similiter intendo non solum dicta
doctorum catholicorum, sed etiam hebraicorum, maxime Rabbi Salo-
monis (Jarchi or Raschi see Part 2, § 76, note 9), qui inter doctores
hebraeos locutus est rationabilius, ad declarationem sensus literalis
inducere. — Postremo quia non sum ita peritus in lingua hebraica vel
latina, quin in multis possim deficere ; ideo protestor, quod nihil intendo
dicere assertive seu determinative, nisi quantum ad ea, quae manifeste
determinata sunt per sacram Scripturam vel Ecclesiae auctoritatem ;
caetera vero omnia accipiantur tanquam scholastice et per modum
exercitii dicta : propter quod omnia dicta et dicenda suppono correc-
tioni sanctae matris Ecclesiae, ac cujuslibet sapientis, pium lectorem et
caritativum flagitans correctorem.
CH. v.— RELIG. OF THE PEOPLE, § 1 19. IMMAC. CONC, OF MARY. 1 C)7
FIFTH CHAPTER.
HISTORY OF RELIGION AMONG THE PEOPLE.
§ 119.
Two new festivals were dedicated to the highly-honoiu'ed
Mary, the Festival of the Presentation of Mary, festum Praesenta-
tionis, on 21st of November, by Gregoiy XI. in 1372,^ and the
Festival of the Visitation of Mary, festum visitationis, on the 2d
of July, by Urban VI. in 1389.^ The Dominicans, indeed,
earnestly impugned the doctrine of the immaculate conception
of Mary, To the revelations which St Birgitta had received in
favour of this doctrine,^ they opposed those of St Catharine of
Siena, a sister of their own order, against it.* Nevertheless,
^ J. A. Schmidii prolusiones Mariauae x. (cum praef. J. L. Mosh-
einii. Helmst. 1733. 4), p. 100 ss. Augusti's Denkvviirdigkeiten iii.
107.
2 Schmid 1. c. p. 111. August! in the work quoted above, S. 88.
3 Concerning Birgitta see above, § 114, note 4. Birgittae revela-
tionum lib. v. ; in fine, God the Father revealed with regard to Mary :
De radice Adae processit, et de peccatorlbus nata est, licet sine peccato
concepta, ut Filius meus de ea sine peccato nasceretur ; lib. vi. c. 49,
Mary says : Veritas est, quod ego concepta fui sine peccato originali,
et non in peccato ; and cap. 25 she says : Scito quod conceptio mea
non omnibus nota fuit. — Placuit Deo, quod amici sui pie dubitarent de
conceptione mea, et quilibet ostenderet zelum suum, donee Veritas
clarescei'et in tempore praeordinato.
* Concerning her, see above, § 104, note 6. In the Orationes xxii.
ab ipsa in raptu et extasi ad Deum prolatae, et a sibi assistentibus
familiai'ibus exceptae latinitatique donatae, is the following passage,
Orat. xvi. (the passage is wanting in the edition of her works. Colon.
1553, but is quoted as early as by Antoninus Summae p. 1, t. 8, c.
2) : Datum est nobis Verbura aeternum per manum Mariae, et de
substantia Mariae induit naturam absque peccati originalis macula, et
hoc, quia non hominis, sed Spiritus sancti inspiratione facta est ilia
conceptio. Quod quidera non fuit sic in Maria, quia non processit ex
massa Adae operatione Spiritus sancti sed hominis : et quia tota ilia
massa erat putrida, non poterat nisi in putridam naturam anima ilia
infundi, nee poterat purgari, nisi per gratiam Spiritus sancti, cujus
quidem gratiae non est subjectum susceptibile corpus, sed spiritus
198 THIRD PERIOD —DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
together with the Feast of the Conception,^ this doctrine con-
tinued to spread. The Franciscans, who were at first divided
in their opinion upon this question,^ continued more and more
to decide in favour of it, swayed by the violence with which the
Dominicans assailed the immaculate conception of Mary, and
Duns Scotus, its first champion. The Dominicans, also, when
they began from the year 1384 to impugn this doctrine with
vehemence in Paris,' roused the people as well as the university
against themselves. In the year 1387, together with several
other maxims of the Dominican, John of Montesono, the univer-
sity condemned also the decided rejection of this doctrine.^ True,
rationalis aut intellectualis, et ideo non poterat Maria a macula ilia
purgari, nisi postquam anima infusa est corpori, quod quidem sic factum
est propter reverentiam thesauri divini, qui in illo vase debebat reponi.
Nam sicut fornax consumit guttam aquae in medico tempore, sic facit
Spiritus sanctus de macula peccati originalls : nam post conceptionem
ejus statim fuit ab illo peccato mundata, et gratia magna data. Tu
scis, domine, quia ista est Veritas. Compare on these prophecies of
botli saints Wadding legatio Philippi III. et IV. ad Paulum P. v. et
Gregorium XV. de definienda controv. immaculatae concept, b. Virg.
Mariae. Lovan. 1624 fol. p. 342 ss.
^ Not yet, even at this time, called the Feast of the Immaculate
Conception, compare Part 2, § 78, note 16, and Thomas' opinion
thereupon, ibid, note 18. The Archbishop of Canterbury decreed at
the Cone. Londin. ann. 1328, c. 2 (Mansi xxv. 829), that for the future
the festival of the conception of the blessed Virgin should be kept
festive et solemniter throughout bis province. In the year 1343
Baldwin, bishop of Paderborn, introduced it into his diocese (Schaten
annales Paderborn. 1. xiii. p. 303). The Gallic nation at the univer-
sity of Paris in 1380 determined, quod amodo celebraretur festum
conceptionis gloriosae V. M. eodem modo, quo et alia festa solent
celebrari (Bulaeus hist. Univ. Paris, iv. 964).
* The Franciscan Alvarus Pelagius (f after 1340 see § 99, note 18)
de planctu Ecclesiae lib. ii. c. 52, declares himself still, as the Fran-
ciscans of the 13th century had done (see Part 2, § 78, note 17), with
a reference to Augustine and Bernard, against this doctrine, licet
quidam novi theologi a sensu Ecclesiae recedentes communi, tenere
contra, indevoti revera dominae, ei tamen devoti cupientes apparere,
nitantur, eam quodammodo sic Deo et suo Filio comparantes : quorum
nova opinio et phantastica sit afidelibus cancellata, quia sanctifieationem
Virginis negat, contra id quod tenet Ecclesia, ipsam — antea — sanctifi-
catam in utero, quam natam extra uterum.
7 Bulaeus iv. 599.
^ On the whole controversy see Chronic. Caroli vi. lib. viii. c. 8, and
lib. ix. c. 16 (Chronique du Religieux de S. Denys, publiee par L.
Bellaguet, Paris 1839. 4, i. 490. 576). Bulaeus iv. 618, especially
CH. V— RELIG. OF THE PEOPLE. § 119 IMMAC. CONCEPTION. 1 99
he appealed to the Pope, ^ but the university prevailed at
Avignon (Jan. 1389), forced several Dominicans to recant-
offensive expressions against this doctrine,^** and required of all
d'Argentre collectio judiciorum i. ii. 61. The offensive propositions,
together with the censures of the theological faculty, may be seen in
d'Argentre, p. 62 : Propositio X. : Non omnes praeter Christum con-
traxisse ab Adam peccatum originale est expresse contra fidem. The
Censure : Revocanda est tanquam falsa^ scandalosa et piarum aurium
offensiva^ et praesuinpiiiose asserta, non obstante probabilitate quaestionis,
utrum b. Virgo fuerit in peccato originali concepta. Prop. XI. : B.
Virginem Mariam et Dei genitricem non contraxisse peccatum origi-
nale, est expresse contra fidem. Prop. XII. : Tantum est contra
saci'am Scripturam, unura hominera esse exemptum a peccato originali
praeter Christum, sicut si decern homines de facto ponerentur exempti.
Prop. XI II. Magis est expresse contra sacram Scripturam, b. Vir-
ginem non esse conceptam in peccato originali, quam asserere ipsam
fuisse simul beatain et viatricem ab instanti suae conceptionis vel
sanctificationis. These maxims were censured altogether as revocan-
dae tanquam falsae, scandalosae, praesumptuose assertae et piarum
aurium offensivae.
^ He petitioned, as is plain from the work publisht against him by
Petrus d'Alliaco (d'Argentre i. ii. 82), 1, quia aliquae conelusionum
suarum trahuntur ex doctrina s. Thomae ; 2) quod dominus Episcopus
(Parisiensis), apponens falcem in messera surami Pontificis, dictas
conclusiones pronunciavit et decrevit falsa s, haereticas et erroneas : et
causam subdit ibidem, quia ista, quae tangunt fidem, sunt de majori-
bu3 Ecclesiae causis, et quae ad solum summum Pontificem pro exa-
minatione et decisione deferri debent. The university sent four
delegates to the Pope, amongst whom Petrus d'Alliaco was the
most eminent : See his Sermones et propositiones in Consistorio 1. c.
p. 66, With reference to the first charge of the Dominicans, the
university had already declared in a letter ad universos Christifideles
dd. 14 Feb. 1388 (1. c. p. 65) quatenus s. Thomae doctrinam in dicta
nostra condemnatione nequaquam reprobamus. The condemnation
only referred to the words est expresse contra fidem (1. c. p. 107) :
licet (s. Thomas) dicat, quod fuit concepta in originali, tamen nee ibi,
nee alibi dicit, quod oppositum dicere sit expresse — contra fidem. —
Licitum est in hac materia probabillter loqui, et istam partem tenere,
vel etiam circa utrumque dubitare ut supponitur : sed non licet
sic probabiliter loqui vel dubitare de aliquo, quod est expresse contra
fidem etc. With reference to the second charge d'Alliaco defended
the maxim (1. e. p. 76) : Ad s. sedem apostolicam pertinet auctoritate
judiciali suprema circa ea quae sunt fidei judicialiter definire. Ad
Episcopos catholicos pertinet auctoritate inferior! et subordinata circa
ea quae sunt fidei judicialiter definire. Ad Doctores theologos pertinet
determinatione doctrinal! et scholastica circa ea quae sunt fidei doc-
trinaliter definii-e.
^^ Compare the originals in Bulaeus iv, 633 638, and iu d'Ar-
200 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
who took academical degrees, assent to the decision issued by
herself in this matter.^^ Although this decision was in the first
place only directed against the peremptory rejection of the doc-
trine, still it soon assumed the character of a positive declaration
in favour of it.^^ The influence of the University of Paris gave
the doctrine definitive ascendancy in the Church.
This period was even as rich as the previous one in new
saints,^^ relics,^^ and other shrines,^^ as well as in miracles,^^
gentre i. ii. 132. How far the Dominicans had advanced in their
violence, is shown by the expressions which they were now obliged to
recall. Thus Fr. Richard (d'Argentre p. 136) : Elle fut souillee,
touille et brouillee au ventre de sa mere. — Nemplus que vous ne pour-
riez boater vostre main en ung grand plain pot de gresse (vermilion)
sans la souiller, nemplus ne fut la Vierge Marie engendree sans souil-
leure. — Fr. Adam de Soissons in a sermon (Bulaeus iv. 639) : Se la
Vierge Marie fust tresj)assee devant la raort et passion de son glorieux
fils, — elle fust descendue en Enfer, pourcequ'elle avoit este conceue
en peche originel. He confest that he added qui je affermois sous la
damnation de mon ame, et que en icelle foy je voudrois vivre et
mourir. Fr. Joannes Ade (ibid. 641), quod festum Conceptionis b. et
gloriosae Virginia Mariae, non erat solemnizandum nee colendum, et
qui coleret dictum festum, male faceret plus quam bene. Item prae-
dicaudo ad populum increpavi illos, qui in laudem Virginis Mariae
tenebant, earn non fuisse in Originali peccato conceptam, improperando
eis et dicendo : En voUs-vous faire une Deesse? and so on.
^^ See Gersonius pi'o reconciliatione Dominicanorum ann. 1403 (Bu-
laeus V. 83) : conclusum erat, ut omnis gradus et honoris in Universi-
tate expers fieret, quisquis non juraret tenere condemnationem super
erroribus praedictis ab Universitate prius, deinde ab Episcopo Paris,
factam. Distulerunt hoc agere Bacalaurii e fratribus praedictis tunc
excipiendi, causantes a Superioribus suis licentiam ad hujusmodi
praestationem juramenti necdum petiisse vel habuisse. Ex hac origine
neque gradus, neque cathedram, neque sermones posterius adepti sunt.
The restoration of the Dominicans to the university was not effected
till 1403, see the Instrumentum in d'Argentre 1. c. p. 148.
^2 Jo. Gersonii sermo de conceptione b. Mariae Virginis A.D. 1401,
see above § 1 1 6 note 7.
^3 Shrockh xxxiii. 417.
" On the numerous and in some respects peculiar relics which the
Emperor Charles IV. collected at Prague, see Hagek's bdhm. Chronik.
S. 577. 593. 868. ff. Pelzel's Kaiser Karl der Vierte i. 277. Hen-
rici de Ilassia (s, de Langenstein, Carthusian, Professor of Theology
in Vienna -j- 1428) secreta Sacerdotum, Lips. 1498. 4, fol. B. ii.verso :
Vidi quosdam sacerdotes etiam magnates in solemnitatibus homines
offerentes cum reliquiis signare ct oscula praebere : audivi etiam
magnas indulgentias de eisdem pronunciare, pro quibus nunquam vide-
runt vel audiverunt aliquam chartam Papae aut Dioecesani : dicunt
CH. v.— RELIG OF THE PEOPLE. § 119. SENSUOUS TURN. 201
and new festivals ;^^ masses, almost tlie sole element of divine
service, were niultijDlied in the most extravagant manner by the
«
esse reliquias alicujus Sancti, et forte est os alicujus asini vel dam-
nati.
^^ On the holy blood at Wilsnack in Priegnits, which from 1383
attracted remarkable pilgrimages, see Detmar's cbronik herausg. v.
Grautoff i. 325. Historia v. d. Erfindung, Wunderwerken u. Zersto-
rung des vermeinten heil. Bluts zur Wilssnagk, durch Matthaum
Ludecum, der Stiftskirchen zu Havelberg Decanum, Wittenberg
1586. 4 (Here also is the story of the discovery by the Dean of Havel-
berg at that time.) Beckmann's Beschreibung der Mark ii. 310.
Bucbholz Gesch. der Kurmark Brandenburg ii. 593. — A low Dutch
work of the year 1374 enumei*ates the shrines in Rome and their
indulgences ; Van den Aflate van Rome in Kist en Roijaards Archief
voor kerkelijke Geschiedenis vi. 303.
^^ Nicolaus Lyranus in Daniel, xiv. 22 (where he is speaking of the
priestcraft in the Dragon's temple at Babylon : Et similiter aliquando
fit in Ecclesia maxima deceptio populi in miraculis fictis a sacerdoti-
bus vel eis adhaerentibus propter lucrum temporale.
^^ Beside the two Marian festivals (above note 1 and 2) the Festum
S. Trinitatis, which had been kept before here and there in different quar-
ters, was now universally establisht by John XXII. upon the Sunday
after Whitsuntide, Baluz PP. Aven. i, 177, cf Not. p. 793. Festum
8. Lanceae et Clavorum was ordained by Innocent VI. in 1354 at the
request of Charles IV., for Germany and Bohemia on the Friday
after Quasimodogeniti, cf. J. H. a Seelen miscellanea i. 339. The
Bull of institution is ibid. p. 394. Compare the list of festival daya
on which no work was to be done, put forth by Simon, Archbishop of
Canterbury, in Cone. Magfeldense ann. 1362 (Mansi xxvi. 417): In
primus sacrum diem Dominicum ab bora diei sabbati vespertina in-
choandum, non ante horam ipsam praeveniendum, ne Judaicae profes-
sionis participes videamur, quod in festis, quae suas habent vigilias,
observetur : item festa Natalis Domini, ss. Stephani, Joannis, Innc-
centium, Thomae martyris ; Circumcisionis, Epiphaniae Domini, Puri-
ficationis b. Mariae, s. Matthiae Apostoli, Annunciationis s. Mariae, s.
Parasceues, Paschae cum tribus diebus sequentibus, s. Marci Evangelis-
tae, Apostolorum Philippi et Jacobi, Inventionis s. Crucis, Ascensionis
Domini, Pentacostes cum tribus diebus sequentibus, Corporis Christi,
Nativitatis s. Joannis Baptistae, Apostolorum Petri et Pauli, Trans-
lationis s. Thomae, s. Mariae Magdalenae, s. Jacobi, Assumptionis s.
Mariae, b. Bartholomaei, s. Laurentii, Nativitatis s. Mariae, Exalta-
tionis s. Crucis, s. Matthaei Apostoli, s. Michaelis, s. Lucae Evan-
gelistae, Apostolorum Simonis et Judae, Omnium Sanctorum, s,
Andreae Apostoli, s. Nicolai, Conceptionis b. Mariae, s. Thomae
Apostoli, Dedicationum Ecclesiarum parochialium et Sanctorum, in
quorum honore Ecclesiae parochiales dedicantur : aliaque festa quae
in singulis dictae provinciae dioecesibus per locorum Ordinaries ex
certa scientia peculiariter indicuntur. And in this catalogue many of
1
202 THIRD PERIOD.— DIV. IV. A.D. 1305—1409.
self-interestedness of the prlests.^^ Spiritual worship of God was
swallowed up in this sensuous kind of divine service,^^ just as
the festivals previously kept were omitted, as the archbishop himself
declares : quod ad devotionis parabatur compendium, in dissolutionis
erigitur curaulum, dum in ipsis festivitatibus colitur taberna potius
quara Eccl'esla, comessationes abundant et ebrietates uberius quam
lacrymae et orationes, lasciviis insistitur et contumeliis magis quara
otio contemplationis : — tamquam solemnitates ipsae ad profanationis et
perversitatis exercitium gratis fuerint institutae : quae quanto magis
protenduntur in numero, tanto abundantius cultores abusionum hujus-
modi in suis excessibus insolescunt.
1^ Alvarus Pelagius de planctu Eccl. lib. ii. c. 5 : Nostra autem
Ecclesia plena et superplena est altaribus, Missis et sacrificiis, sed cum
hoc plena in sacrificantibus homicidiis, sacrilegiis, et immunditiis et
simoniis, et aliis sceleribus, excommunicationibus, et irregularita-
tibus usque ad summum. — Tot enim hodie dicuntur Missae quasi
quaestuariae, vel consuetudinariae, vel ad complacentiam, vel ad
scjlera cooperienda, vel propriam justificationem, quod apud populum
vel clerum sacrosanctum corpus Domini jam vilescit. — Unde et almus
Franciscus voluit, quod in quocunque loco Fratres content! essent una
Missa, praesciens, Fratres se velle justificare per Missas, et ad quaes-
tum eas reducere, sicut videmus hodie fieri : unde et dicebat, quod una
Missa caelum et terram implebat. Cap. 27 : Et jam consuetudine vel
potius corruptela — inolevit, quod Missa taxata tribus vel quatuor denariis
vel uno solido venditur et emitur a populo caeco et Presbyteris simo-
niacis sceleratis.
^'^ The physician Arnaldus de Villa nova was condemned at Tarra-
cona for heresy in the year 1317 (Nic. Eymei'ici directorium Inquisi-
torura p. ii. qu. xi.) The biting remark was attributed to him, quod
Diabolus ingeniose fecit totum populum christianum deviare a veritate
Domini nostri Jesu Christi ; sicque suxit et evacuavit populum chris-
tianum, quod non dimisit in eo nisi pellem, i e. apparentiam cultus
ecclesiastici, quem fecit ex usu : et fides, quam habet, est talis, quali,s
est fides Daemonum (Jac. 2, 19.) Petri de Alliacode reformatione in
Cone. Constant, c. 3 (in Gersonii opp. ed. du Pin ii. 911) : Quia Prae-
latis de divino cultu specialis cura esse debet, circa hujusmodi reforma-
tionem, quae necessaria est, providendum esset, ut in divino servitio
non tam onerosa prolixitas, quam devota et Integra brevitas servaretur ;
ut in Ecclesiis non tam magna imaginum et picturarum varietas mul-
tiplicaretur ; ut non tot nova festa solennizarentur ; ut non tot novae
Ecclesiae aedificarentur ; ut non tot novi Sancti canonizarentur ; ut,
praeterquam diebus Dominicis, et in majoribus festis ab Ecclesia iusti-
tutis, lieeret operari post auditum Officium : cum quia in festis saepe
magis multiplicantur peccata in tabernis, in choreis, et aliis lasciviis,
quas docet otiositas ; turn quia dies operabiles vix sufficiunt pauperibus
ad vitae necessaria proeuranda. Cf. Nicolaus de Clamengis de novis
celebritatibus non instituendis iivopp. ed. Lydii p. 143 ss. Henricus de
Hassia also recommended (see Gerson de probatione spirituum in opp.
i. 40) : compriraendara esse tot hominum canonizationem.
Cll. v.— RELIGION OF THE PEOPLE, g 119. SENh^UOU.S TURN. 203
the laAvs of God were thrown into tlie shade by the overgrowth
of the laws of the Cliurch.^"
The pious brotherhoods, especially the Marian-fraternities,
increast to a great number,^^ and notwithstanding all their me-
chanical I'eligion, promoted brotherly love, and honourable con-
duct. The mysteries,^'^ greatly multiplied as they were at the
same time, and conducted for the most part by fraternities,
served to impress sacred history and doctrine upon the senses of
the people.
The nervous symptoms exhibited in the form of a dancing
mania,^^ which made their appearance on the Rhine, and in the
Netherlands in the year 1374,^* and afterwards re-appeared at
''*' Jo. Gerson de vita spiritual! animae lect. iv. coroll. xi. (0pp. ed.
du Pin ill. 44) : Subditi simplices et timorati quando tot traditionibus
intendere compelluntur a superioribus suis, quid mirum si minus
capaces redduntur divinorum praeceptorum, quia et minus in eisdem
edocentur ? Nuraquid non acerrimo supplicio aut acerbissima objurga-
tione punietur aliquis quandoque pro parvula inobedientia legis
humanae, et absque omni reprehensione peccare quotidie contra legem
Dei enormiter permitteretur ? Non habemus necesse exemplis immo-
rari, crebriora cernimus quam vellemus.
-1 Wilda's Gildenwesen im Mittelalter s. 345. K. F, Kloden zur
Gesch. d. Marienverehrung in d. Mark u. Lausitz, Berlin 1840, s. 64.
2- See part ii. § 81, note 5. On the Mystere.de la Passion, for the
representation of which Charles VI. chartered aconfrerie de la Passion
1402, see Onesime Leroy hist, comparee du theatre et des moeurs en
France, Paris 1844, p. 195. On the Mysteres de Nostre-Dame 1. c.
p. 134. Compare W. Wachsmuth's europ. Sittengescbichte iv. 213.
-^ Forstemann's christl. Geisslergesellschaften s. 224. Dr I. F. C.
Hecker, die Tanzwuth, eine Volkskrankheit im Mittelalter, Berlin
1832. Dr E. C. Wicke's Monographie des grossen Veitstanzes,
Leipzig 1844.
2* Radulphi de Rivo (Decani Tongrensis f 1403) gesta Pontiff.
Leodiensium c. 9 (in Chapeaville gesta Pontiff. Leod. iii. 19) : Anno
1374, mense Julio — admirabilis homiuum secta ex superioribus Ger-
maniae partibus primo Aquisgranum, inde Trajectum, et tandem circa
mensem Septembrem Leodium advenit. Horam tale erat institutura.
Utriusque sexus homines a Daemonibus possessi seminudi sertis capita
cingebant, choreas non in plateis tantum sed et in Ecclesiis et domibus
absque ullo pudore ducebant, nomina Dacmonum hactenus inaudita in
carminibus suis usurpabant : choreis finitis eos Daemones gravissimis
pectoris doloribus cruciabant, ita ut nisi nexibus quibusdam umbilicatim
fortiter stringerentur, magnis furiosisque ululatibus se mori proclamar-
ent. — Causam hujusmodi sectae diabolicae non aliam viri prudentes
assignabant, quam fidei et praeceptorum Dei, quae per id tempus
regnabat, crassam ignorantiam. Non deerant tamen e vulgo, qui in
3
204 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
Strasburg in 1418,^* and also in the second half of the 14th
century commenced in Italy, particularly in Apulia in the form
of Tarantism,'" were the result of the sensuous excitement of
religion and divine service at this time.
eacerdotes concubinarios culpam rejicerent, quod per eos minus recte
pueri baptisarentur etc. Limburgische Chronik § 122 (Au5g. v. C.
D. Vogel, Marburg 1828, b. 71) : Und wurd des Dings also viel, dass
man zu Colin in der Stadt mebr denn 500 Tanzer fand. Und fand
man, dass es cine Ketserey war, und geschahe um Gelds willen, dass
ihr ein Theil Frau und Mann in Unkeuschbeit mocbten kommen, und
die vollbringen. Und fand man da zu Colin mebr dann bundert
Frauen und Dienstmagde, die niebt ebelicbe Manner batten. Die
wurden alle in der Tantserey Kindertragend, und wann dass si tan-
zeten, so bunden und knebelten sie sicb hart um den Leib, dass sie
desto geringer waren. Hierauff spracben ein tbeils Meister, sonderlicb
der guten Artzt, dass ein Tbeil wurden tantzend, die von beisser Natur
waren, und von andern gebrecbllcben natiirlicben Saeben. Dan deren
war wenig, denen dass gescbabe. Die Meister von der beil. Sebrifft
die bescbwobren der TUntzer ein Tbeil, die meynten, dass sie besessen
waren von dera bo sen Geist. Also nabm es ein betrogen End, und
wabrete wobl secbszebn AVocben in diesen Landen oder in der Mass.
Aucb nabmen die vorgenannten Tanzer Mann und Frauen sicb an,
das sie kein rotb seben mocbten. Und war ein eitel Teuscberey, und
ist verbottscbaft gewesen an Cbristum nacb meinem Bediinken.
25 The sick here were carried to the Chapel of St Vitus (nacb Zabern
u. Rotestein) to be healed ; hence the name St Vitus' dance, compare
Scbilter's Anm. zu K(5nigboven's Chronik s. 1087.
36 Seeker's Tanxwuth s, 26.
CH. VI. RELIGION OF THE PEOPLE. § 120. INDULGENCE. 205
SIXTH CHAPTER.
HISTORY OF CHURCH DISCIPLINE.
§ 120.
ECCLESIASTICAL REWARDS AND PUNISHMENTS.
The Theory of Indulgences brought to perfection by Thomas,
was not indeed universally adopted by all the Theologians of this
period/ but it might be held as the general opinion of the Church,
from the time that Clement VI., first of all the Popes, proclaimed
it in his Jubilee Bull.' The opportunities of winning Indulgences
^ Passages from those who acceded to the doctrine are collected iu
Eus. Amort de origine, progressu, valore ac fructu indulgentiarum
(Aug. Vindel. 1735 fol.) ii. 80. Augustinus Triumphus Summa de
potest, eccles. Qu. 29 — 32 may be added to the number. On the other
hand, Franciscus Mayronius, the Franciscan at Paris (-j- 1325), in his
Comm. in Sent. lib. iv. dist. 19 qu. 2, disputes the doctrine of the
thesaurus. Durandus de s. Porciano in Sent. lib. iv. dist. 20 qu. 3 :
De indulgentiis pauca dici possunt per certitudinem, quia nee Scriptura
expresse de eis loquitur. Quod enim dictum est Petro Matth. xvi. :
tibi dabo claves regni caelorum, et quodcunque ligaveris etc. intelligitur
de potestate ei data in foro poenitentiae. De coUatione autem indul-
gentiarum non est clarum quod debeat intelligi : Sancti etiam, ut Am-
brosius, Hilarius, Augustinus, Ilieronymus, minime loquuntur de
indulgentiis. Gregorius tamen loquitur, qui etiam indulgentias Romae
instituit in stationibus, ut dicitur. Et ideo loquendo de eis sequendus
est modus communis. Then he states the doctrine of the thesaurus.
- See the Bull Unigenitus of 27. Jan. 1343 in Extravagg. Comm.
lib. V. tit. 9 c. 2 and in Raynald. ann. 1349 no. 11 : (Deus Filius) non
corruptibilibus auro et argento, sed sui ipsius, agni incontaminati et
immaculati, pretioso sanguine nos redemit, quem in ara crucis pro nobis
innocens immolatus, non guttam sanguinis modicam, quae tamen
propter unionem ad Verbum pro rederaptione totius humaui generis
suffecisset, sed copiose velut quoddam profluvium noscitur effudisse, ita
ut a planta pedis usque ad verticem nulla sanitas inveniretur in ipso.
Quantum ergo exinde, ut nee supervacua, inania aut superflua tantae
effusionia miseratio redderetur, thesaurum militanti Ecclesiae acquisivit,
volens suis thesaurizare filiis pius pater, ut sic sit infinitus thesaurus
206 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
continually increast. Lesser Indulgences might be obtained
every day :^ there was no lack of Crusades preacht, which oflfered
a general Indulgence i* but chiefly the new discovery of the
Jubilee year was now organized.^ At the request of the Romans
hominibus, quo qui usi sunt, Dei amicitiae participes sunt effecti !
Quern quidem thesaurum non in sudario repositum, non in agro abscon-
ditum, sed per b. Petrum caeli clavigerum, ejusque successores, suos in
terris vicarios, coinmisit fidelibus salubriter dispensandum, et propriis
(leg. pro piisj et rationabilibus causis nunc pro totali nunc pro partiali
reraissione poenae temporalis pro peccatis debitae tarn generaliter quam
specialiter, prout cum Deo expedire cognoscerent, vere poenitentibus et
confessis misericorditer applicandum. Ad cujus quidem thesauri cu-
mulura beatae Dei Genelricis et omnium Electorum a primo justo usque
ad ultimum merita adminiculum praestare noscuntur, de cujus consump-
tione seu diminutione non est aliquatenus formidandum, tam propter
iufinita Christi, ut praedictum est, merita, quam pro eo, quod quanto
plures ex ejus applicatione trahuntur ad justiliam, tanto magis
accrescit ipsorum cumulus mei'itorum.
^ When the clergy of Xanten, in the district of Cleves, began to
summon people at eventide with a signal from the Church Bell to invoke
the Blessed Virgin with the angels' salutation, John XXII. in 1318
rewarded the threefold Ave Maria with an indulgence for ten days
(Raynald. ann. 1318 no. 58, cf. ann. 1327 no. 54.) The Cone.
Avenionense ann. 1326 conceded cap. 2 to those who accompanied the
Sacrament to the sick an indulgence, if by day, of twenty days, if by
night, of thirty nights : cap. 3 to those who prayed for the Pope and
the Church, ten days : cap. 4 to those who bowed at the name of Jesus,
ten days. This was repeated by the Cone. Avenion. ann. 1337 c. 2.
Vaurense ann. 1368 c. 124. Narbon. ann. 1374 c. 19.
* E.g. above § 99 note 29. § 101 note 10.
^ On both the embassies of the Romans to Clement VI. see Papen-
cordt's Cola di Rienzo S. 338. The concession to their request by the
Bull Unigenitus (see above note 2) : Nos autem attendentes, quod
annus quinquagesunus in lege Mosaica — ^jubileus remissionis et gaudii
— censebatur, quodque ipse quinquagenarius numerus in Testamentis,
veteri quidem ex legis donatione, in novo ex visibili s. Spiritus in
discipulos missione — singulariter honoratur, quodque hiuc numero plura
et grandia divinarum adaptantur mysteria Scripturarum ; et clamorem
peculiaris populi nostri, Romani videlicet, hoc humiliter supplicantis,
ac nos ad instar Moysi et Aaron per proprios et solemncs nuncios ad
hoc specialiter destinatos orantis pro toto christiano populo et dicentis :
Domine, aperi eis thesaurum tuum fontern aquae vivae, desiderantes
benignius exaudire ; — volentesque quamplurimos hujusmodi indulgen-
tiae fore participes, cum pauci multorum respectu propter vitae hominum
brevitatem valeant ad annum centesiraum pervenire : de fratrum nos-
trorum consilio praedictam concessionem ejusdem indnlgentiae ex
fiuprascriptis et aliis justi.^ causis ad annum quinquagesimum ducimus
reducendam. He then decrees for the year of Jubilee, ut uuiversi
CH. VI.-CHURCH DISCIPLINE, g 120. INDULGENCE. 207
it was brought down to every 50th year by Clement VI. in
1343, and kept accordingly in 1350.^ Urban VI. altered
it in 1389 to every thirty-third year.'' So Boniface IX. re-
peated it in 1390, but this avaricious Pope, not satisfied with
that, not only offered the Jubilee-indulgence for sale out of
Rome in the years immediately following, but also drove a
sordid traffic in Indulgences under various names.^ As this sale
Christifideles, qui vere poeiiitentes et confessi — Petri et Pauli Aposto-
lorum Basilicas et Lateranensem Ecclesiam — visitaverint, pleiiissimam
omnium peccatorum suorum veniam consequantur, ita videlicet, ut qui-
cunque voluerit indulgentiam hujusmodi assequi, ad minus friginta, si
Romani : si vero peregrini aut forenses, modo simili XV. diebus ad
praedictas Basilicas et Ecclesias accedere teneantur. Adjicientes, ut
ii etiam, qui — post iter arreptum impediti legitime, quo minus ad
urbem illo anno valeant pervenire, aut in via, vel dierum praetaxato
numero non completo in dicta urbe decesserint, vere poenitentes et con-
fessi, eandem indulgentiam consequantur.
^ On the great concourse of people see Matteo Villani i. c. 56 (Mu-
ratori scriptt. rer. Ital. xiv. 56), Heinr. a RebdorfF ad ann, 1350.
Prima vita dementis VI. in Baluz. i. 256. Petrarcha rcrum famil.
epist. xi. 1. Rer. senil. epist. vii. 1. Vgl. Limburgische Chronik
herausgeg. v. Vogel, Marburg 1828, S. 20 : " da ging Annus Jubilaeus
an zu Weihnachten — und lieffen die Leute gen Rom. — Und die auch
von Rom kamen, warden eins Theils boser, als sie vor gewesen waren."
Papencordt's Cola di Rienzo S. 265.
7 The Bull of 8. Apr. 1389 is in Eus. Amort de indulgentiis i. 84 :
Nos considerantes, quod aetas hominum amplius solito in dies labitur
pauciores, et desiderantes, quam plurimos participes fieri indulgentiae
memoratae, cum plurimi ad annum quinquagesiraum propter hominum
vitae brevitatem non perveniant, — ac intendentes, quod anno tricesimo
tertio Salvatoris Domini nostri Jesu Christi ipse Salvator noster pro
nobis aeterno Patri Adae debitum solvit, — et quod mysterio hujusmodi
XXXIII. annorum — plura etiam alia et graudia divinarum Scriptura-
rum mysteria adaptari possunt, — et aliis justis causis ad annum tricesi-
mum tertium reducimus etc. But the real cause was the wish to
gratify the seditious Romans, see Spondani annall. eccl. ann. 1389
no. 3.
^ Theod. a Niem de schism, i. c. 68 : innumerabiles peregrini toto illo
anno (1390) — ad urbem venerunt, unde et maxima otfertoria Ecclesiis
et Basilicis urbis per visitatores data fuerunt, ex quibus aliquae repara-
tiones ipsarum Ecclesiarum factae fuerunt, sed residuum et major pars
ad manus Bonifacii et quorundara aliorum devenit. Ipse etiam Boni-
faclus hujusmodi offertoriis non contentus, licet ad maximas summas
ascenderent (erat enim insatiabilis vorago, et in avaritia nullus ei simi-
lis), ad diversa regna misit quaestuarios vendendo dictam indulgentiam
offerentibus tantum, quantum essent cxpensuri in via, si propterea
ivissent ad urbem : et hujusmodi exactores seu quaestuarii etiam
208 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1306-1409.
maxhnas summas pecuniarum a simpHcibus seu barbaris subtiliter
extorserunt, ita quod allquando in imo regno, seu in una provincia
hujusmodi venditionibus ultra centum milHa fiorenorum reportarunt,
quia omnia peccata etiam sine poenitentia ipsis confitentibus relaxarunt,
super quibuslibet irregulai'itatibus dispensarunt interventu pecuniae, di-
centes, se omnem potestatem habere super hoc, quam Christus Petro
ligandi et solvendi contulisset in terris. Et per hoc ipsi quaestuarii
impinguati, dilatati, ingrossati, et cum multis pulchris equis et decenti
farailia redeuntes ad urbem, ipsam de recollectis per eos taliter rationein
Pontifici fecerunt, sed aliquos eorura, quos comperit infideliter egisse,
carceribus intrudebat : nonnulli eorum mala morte perierunt, aliqui
vero sibi ipsis mortem consciverunt, quidam furoi'e populi in petias (en
pieces) secti fuerunt etc. — Magnum chronicon Belgicum (in Rerum
German, scriptt. ed. Pistorius-Struve iii. 363) : Postquam annus Jubi-
laeus — transiit, dominus Bonifacius unum annum sub anni Jubilaei
urbis Romae indulgentiarum forma Colouiensi civitati concessit ; ita ut
venientes Coloniain, vel ibidem habitantcs, illo anno durante visitantes
certas Ecclesias ad hoc directas cum oblationibus suis possent consequi
indulgentias, quae visitantibus urbem Romanam in anno Jubilaeo con-
cessae erant, videlicet plenissimam remissionem omnium peccatorum.
Quo anno elapso similis annus concessus est ab eodem domino Boni-
facio sub eadem forma civitati Magdenburgensi. Et ad utramque
harum civitatum missus est collector Papae, qui certam partem recepit
oblatoruffi. Deinde indulgentias similes concessit visitantibus alias
nonullas civitates Germaniae ad certos menses. Unde in Misnia et
Praga ex hujusmodi concessione concursus magnus populorum fuit.
Deinde idem concessit multis locis Almanniae, ut visitantes certas
istorum locorum Ecclesias consequerentur indulgentias similes, quae
erant quondam concessae tali vel tali loco, seu tali, vel tali Ecclesiae, quae
in ipso privilegio concessionis exprimebatur (compare the Bull follow-
ing).— Et in omnibus privilegiis concessionum praedictarum ponebatur
clausula porrigentihus manits adjutrices, ita ut hujusmodi indulgentias,
nisi qui ipsis locis vel Ecclesiis manum porrigeret adjutricem, nemo
consequi posse videretur. Unde quidam concessiones hujusmodi magis
non magni faciebant, ut quas pro lucro magis, quam ex zelo, tum in-
stitutas a Papa suspicabantur. As to the part which the Pope's
Camerarius, Balthasar Cossa, afterwards John XXIII., took in this
transaction, see Theod. de Niem de vita Job. XXIII. (in Meibomii rer.
Germ. i. 7 and v. d. Hardt Cone. Const, ii. 340) : Nee istis lucris con-
tentus, sed amplius ditari satagens, quosdam eloquentes et audaces
apostatas de Spoleto in vicinis partibus oriundos, quos Italici Exire-
tanos appellant, et nuncios dicti Bonifacii ad praedicandas in Almania,
Dacia (Denmark), Suecia, et Norvegia, et adjacentibus provinciis indul-
gentias et peccatorum remissiones de omni pcccato largissimas fieri
procuravit. Qui me saepe audiente publice praedicarunt, quod etiam s.
Petrus, si viveret, majorem remissione peccaminum potestatem non
haberet, quam ipsi ab eodem Bonifacio receperunt ad salutem animarum
illorum, quibus illi eandem reniissionem communicarent, etquod omnia,
quae ipsis darentur ratione indulgentiarum hujusmodi, in succur-
sum Imperatoris Constantinopolitani, qui et sui subditi Christiani per
CH. VI.— CHURCH DISCIPLINE. § 120. INDULGENCE. 209
Turcos tunc essent oppressi gravissirae, mitterentur. Qui quidem
quaestores cum magna copia ad Germaniam pervenientes, et primo in
Suevia in dioecesi Constantiensi notabiliora hospitia in locis et op-
pidis insignibus pro se receperuut, et banderiuni (banner) Romanae
Ecclesiae cum clavibus s. Petri depictum die immediate sequenti post
jucundum illic eorum adventum extra fenestras extenderunt : intrantes
autem cum magno apparatu illic majorem Ecclesiam aut principalem :
major eorum in ipsa Ecclesia in altiori loco prope altare sedile cum
tapetis pulcris per suos ministros ad id deputatos sibi fecit apparai'i
cum panno nobili de serico etiam superius extenso. — Solemnem bene-
dictionem ille major nuncius populo dedit, et per aliquos Episcopos
titulares illud mel sequentis sermonis ibidem in publico fieri fecit, inti-
mando simplicibus ibidem tunc congregatis, ut eos levins decipere
necnon pecunias reportare possent, indulgentias et remissiones pecca-
minum antedictas : et semper in eisdem sermonibus publice dicebatur,
quod ipse major nuncius super omni irregular itate ac peccato posset
dispensare, ac ipsa peccata reraittere, ac etiam parent urn animas eorun-
dem offerentiura ipsis de purgatorio liberare, et ultra hoc quicquid
posset Papa de plenitudine potestatis, id idem ipsi possent, et etiam
aliquid amplius si expediret. Et si aliquis eis in hoc forsan con-
tradixit, ilium haereticum aut schismaticum, necnon apostolicae sedi
rebellem nominabant, et modis omnibus persequebantur, et quod
infra paucos dies in praefata curia coram praedicto Bonifacio, pro
mentis digna recepturus personaliter corapareret, ignorainiose cita-
runt, et per hoc Praelatos ecclesiasticos et alios terruerunt, quod
istis — se opponere non audebant. — Sicque ultra centum millia flo-
renorum auri ipsi nuncii infra biennium per illos modos in eisdem
partibus collegerunt. The principal nuncio, Antonius de Homa,
went afterwards to Bologna, to give in his account to Balthasar who
had become in the meantime Cardinal and Legate at Bologna ; but he
threw him into prison and took from him the money which he meant
to embezzle, cum quo sperabat se empturum aliquam pinguem cathe-
dralem Ecclesiam vel Abbatiam a Bonifacio saepedicto, Videns
autem se hujusmodi spe fraudatum, tanquam desperans in carceribus
ipsis mortem sibi conscivit, se ipsum quadam chorda, qua cingebatur,
quadam nocte jugulando. At last, after money enough was araast,
Boniface sought to retrieve the honour of the apostolic see, by revoking
at once all the indulgences already granted, on the plea of their having
been obtained by fraud (as he did likewise with the reversions. Theod.
a Niem ii. c. 9, see above, § 105, note 7), see the Bull of 22. Dec. 1402
in Statuta synodalia a Wenceslao Episc. Wratislav. ann. 1410 publicata
ed. a J. Chr. Friedrich, Hannoverae 1827 p. 11 (mentioned also by
the cotemporary Job. v. d, Pusilie, see Jahrblicher Job. Lindenblatts
herausgeg. v. Voigt u. Schubei't, Konigsberg 1823, S. 156, but the
date is 1402, not 1405, as it stands erroneously in the Statutis) ; In-
tenta salutis operibus sedis apostolicae circuraspecta beuignitas — inter-
dura aliqua per importunam petentium instantiam, quaedam autem per
surreptionis malitiam vel fraudem vel quemvis modum illicitum impe-
trata statuit vel indulget, demum vero in ejus notitiam his deductis ac
utilitate publica suadente ea reformat in melius. Accordingly the fol-
VOL. IV. O
210 THIRD PERIOD.— DIV. lY.— A.D. 1305—1409.
of Indulgences was often carried on with the coarsest avarice,'
so fraud also was continually employed in it. A forged Bull of
Indulgence for the Jubilee year 1350, seems to have been put
forth by the self-interestedness of the Romans in the name of
Pope Clement VI.^*^ Fraud had free scope for action when Boni-
lowing cassations were past. E. g. Item revocamus et annullamus
omncs et singulas indulgentias, in quibus continetur a poena et a culpa,
vel plena indulgentia omnium, peccatorum suorum, et alias, quae con-
cessae sunt sub formis indulgentiarum Ecclesiarura urbis, anni jubilaei,
vel s. sepulchri dominici, s, Michaelis de monte Gargano, s. Jacobi in
Compostella, et s. Marci de Venetiis, s. Mariae de Angelis, alias in
Portiuncula, s. Mariae de Collomadio, et omnes alias, quae factae sunt
ad instar indulgentiarum quibusvis aliis Ecclesiis concessarum, et
volumus, quod nullius sint roboris vel momenti, etiamsi in literis apos-
tolicis, super dictis indulgentiis confectis, contineretur talis clausula,
videlicet : et si contigerit revocari per nos indulgentias in genere vel in
specie, quod indulgentiae ipsae per easdem literas concessae non intelli-
gantur revocatae.
^ Thus when the Cardinal Albornoz in 1356 had a crusade preacht
in Italy (compare above § 101, note 5), Matteo Villani vi. c. 14 : E
incontanente I'avarizia de' Cherici comincio a fare I'uficio suo, e allar-
garono colla praedicazione la'ndulgenza oltre alia commessione del
Papa. E cominciarono a non rifiutare danajo da ogni maniera di gente,
compensando i peccati e voti d'ogni ragione con danari assai, e pochi,
come gli poteano attrarre. E per non mancare alia loro avarizia, som-
moveano nelle Citta, e ne' Castelli, e nelle Ville ogni femminella, ogni
povero, che non havea danari, a dare pannilini, e lani, e masserizie,
grani, e biade. Niuna cosa rifutavano, ingannando la gente, con allar-
gare colle parole quelle, che non portava la loro commessione. E cosi
davano la Croce, e spogliavano le Ville, e le Castella piu che non
poteano fare le Citta. Balthasar Cossa's traffic in Indulgences above
note 8.
1" This is the Bull Ad memoriam which even two cotemporariea
Peter of Herentals, Prior of the Praemonstrant Monastery at Fleury
(Quinta vita Clementis VI. in Baluz. vitae PP. Aven. i. 312), and
Albericus de Rosate (Dictionarium juris s. v. Jubilaeus annus) allege.
The most remarkable passages in it are : Item concedimus, quod, si vere
confessus in via morte praeveniatur, ab omnibus peccatis suis sit immu-
nis et penitus absolutus, et nihilominus mandamus Angelis paradisi,
quod amimam ilHus a purgatorio penitus absolutam ad paradisi
gloriam introducant. — Cum autem fideles praedicti ita devote prae-
dicta corapleverint, ostendetur eis ex mandate nostro sudarium Domini
nostri Jesu Christ!, quo viso ab omnibus peccatis suis sint absoluti et
indulgentias habeant ab eisdem. Nosque ex parte D. n. Jesu Christi,
cujus sumus in terra vicarii, reducimus eos ad statura, quo erant die
illo, quo baptismum receperunt de gratia speciali. Jo. Wiclifife dialog,
lib. iv. c. 32 speaks doubtfully of this Bull (Fateor, quod indulgentiae
papales, si ita se habeant, ut dicuntur, tunc sapiant manifestara bias-
nil. VI.— CHURCH dlsciplim:. g i-io. indulgence. 211
face IX. after 1390 offered the Jubilee-indulgence for sale in so
many places.^*
phemiam), Jo. IIuss. tract, de Ecclesia c. 12 and 23 (Hist, et Monum.
i. 272. 317), Jo. de Paltz, Augu3tin Monk at Halle, in his Caelifo-
dina, Lips. 1504, fol. Ff. 5 verso quotes it as genuine. On the other
hand, Antoninus Florentinus (f 1459) Summae histor. P. iii. tit. 10.
c. 3 § 6 considered it spurious : sciendum, quod in copia cujusdam
bullae, quae dicitur esse Clementis, multa narrantur, quae non videntur
esse de stylo Curiae, cum sint levia et exorbitantia satis. Unde licet
adscribantur dementi, non videtur verisirnile illius vel alterius summi
Pontificis fuisse, sed fictitie inventa. Jo. Wessel (f 1489) contradicts
him in epist. ad. M. Jac. Hoeck (0pp. Groningae 1614. 4. p. 889)
reverendissiraus ille Antoninus confitetur, copias bullarum Clementis
tantam continere exorbitantiam, quod non ci'edit fuisse buUatas : quae
tamen hodie Viennae, Limovis, Pictavis plumbatae in thesauro privile-
giorum reservantur, and p. 892 : Numquid Parisiensi Facultati theolo-
gicae non dico ratione majus fuit, immo numquid fuit pro ratione
Clementis Papae auctoritas, quando temeritatem illius angelis praecipi-
entem reprehenderunt et correxerunt? Ever since Jo. Hoornbek
examen JBullae papalis, qua Innocentius X. abrogare nititur pacem
Germaniae, Ultraj. 1653 4. p. 273 ss. printed the Bull, Protestant
controversialists have made plentiful use of it. However, it is undoubt-
edly a forgery, see Baluzii vit. PP. Aven. i. 915. Pagi breviar. gest.
Pontiff. Rom. ed. Luc. II. ii. 86. Chais lettres hist, et dogm. sur les
Jubiles i. 164. For, 1, Albericus, who himself obtained the Jubilee-
indulgence of 1350 at Rome, prefixes to this Bull the remark : Circa
praedictam indulgentiam alias formas habui, quae an fuerint apostolicae
ignoro, tamen sunt pulchrae et ideo eas hie describe : and says after-
wards : Haec forma, sicut puto, non fuit bullata, nee confirmata, nee
servabatur tempore dictae indulgentiae, ad quam fui cum uxore et tribus
filiis. 2. The opinion of the Archbishop Antonine upon the Bull is of
much more weight tlian Wessel's. Also seemingly authentic copies,
to which he appeals, in this age of forgeries (see Part 2, § 67, note 12)
do not command unconditional belief. Nothing at all is known of an
opposition in the Sorbonne to which John Wessel alludes. 3. Baluze
justly decides with Antonine : insulsa est compositio, fatua, demens,
aliena a stylo curiae, such as could not be expected from a learned Pope
like Clement VI. It is impossible, as is here stated, that he could
have allowed all parish priests to leave their churches for a year, and
empowered all monks to wring from their abbots leave of absence and
money for traveling : the interest of the Romans rather, betrays itself
here, their avarice was particularly conspicuous in this Jubilee-year
(Matth. Villani lib. i. c. 55.) 4. The following passage occurs in the
Bull : Volumus insuper et ordinamus, quod omnes Romipetae patriae
Romanae, Campaniae, Tusciae, Apulegiae, Calabriae, Principatus terrae
Lombardiae et Italiae usque ad Pedemontem in praefata civitate per
unura mensem sequentem residentiam faciant etc., in direct contradic-
tion to the genuine Jubilee Bull (see note 5), according to which none
O 2
•212 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1109.
In so much as the Popes made their indulgence arbiti'arily
dependent upon the fulfihnent of certain external conditions :
insomuch as they granted to some, and refused to others, what
all believers might claim alike ;^^ they conducted themselves no
longer as stewards, but as absolute masters of spiritual graces.
They drew upon themselves the same charge, when they granted
certain rights, which were due to all alike, as privileges to parti-
cular persons or communities.^^ The kings of France were
overwhelmed by Clement VI., who was entirely devoted to their
service, with such favoui's, which at times, in a moral point o
view, were extremely objectionable.^*
but the Romans needed thirty days for the obtaining of the indulgence.
Here also the avaricious aims of the Romans declare themselves.
11 Bonifacii ep. ad Episc. Ferrariensem (in Raynald. ann. 1390 no.
2) : Ad audientiam nostram — fidedignorum quamplurium relatio per-
duxit, quod quidam religiosi diversorum, etiara mendicantium, Ordinum,
et nonnulli clerici saeculares etiam in dignitatibus constituti, asserentes,
se a nobis — missos, — non veras sed praetensas facultates hujusmodi
mendaciter simulant, cum etiam pro qualibet parva pecuniarum sum-
mulanon poenitentes — ab atrocibus delictis — absolvant, maleablatacerta
et incerta, nulla satisfactione praevia (quod omnibus saeculis absurdis-
simum est) remittant ; castitatis, abstinentiae, peregrinationis ultra-
marinae — et alia quaevis vota levi compensatione commutent ; de haeresi
vel schismate — conderanatos, absque eo quod in deblta forma abjurent,
non tantum absolvant, sed in integrum restituant ; — et indulgentiam,
quam felicis recordationis Urbanus P. VI — Christifidelibus certas
Basilicas et Ecclesias dictae urbis instanti anno visitantibus concessit, —
quibusvis elargiri pro nihilo ducant ; — ut quasi hominibus perpetuam
felieitatem in hoc saeculo poUiceri conentur, et aeternam gloriam in
futuro: etquacstum, quem exinde percipiunt, nomine camerae apostolicae
se percipere asserant, et null am de illo uihilominus rationem velle
reddere videantur. They should be compelled by force and arrest
ad reddendum computum de receptis.
1- The Theologians of this time handled in good earnest the question,
why the Pope should not, if he could, release all souls fi-om Purgatory ?
E.g. Summae Astesanae (see § 118. note 1) lib. v. tit. 40. Si Papa
potest animas in purgatorio sic absolvere, saltern per modum suffragii,
quareergo non absolvit oinnes solo verbo, cum talibus sit maximecom-
patiendum ? Resp. Si Deus per se ipsum sic miseretur, ut semper
relit timeri justitiam, multo fortius similiter Dei Minister facere debet:
unde dispensatio bonorum Ecclesiae discrete et cum moderamine est
facienda, et nisi ita fiat, Deus non acceptat.
13 See § 108. note 8.
1* These may be seen in d'Achery spicileg. iii. 723, almost all are of
the date 20. April, 1351. The Privilege on p. 724 is particularly
offensive ; vobis et successoribus vestris Regibus et Reginis Franciae —
CH. VI.— CHURCH DISCIPLINE. § 120. PUNISHMENT. 213
The Hierarchy was as rash in the use of its punishments as
prodigal in the distribution of its favours. The Inquisition,
whose powers had been directed since the time of John XXII.
as much against witchcraft/^ as against heresy, remained feared
and hated as before.^^ By the side of its penal cruelties, Ban
in perpetuuin indulgemus, ut Confessor religiosus, vel saecularis, quern
vestrum et eorum quilibet duxerit eligentlum, vota per vos foisitan jam
emissa, ac per vos et successores vestros in posterum emittenda,
ultramarino, ac bb. Petri et Paidi Apostolorum, ac castitatis et continen-
tiae votis duntaxat exceptis ; necnonjuramentaper vos praestita, et per
vos et eos praestanda in posterum, quae vos et illi servai-e commode non
possetis, vobis et eis cominutare valeat in alia opera pietatis. These
are some of the other privileges : quod Rex et Regina in locis interdic-
tis possunt facere celebrare ; quod Confessor absolvere eos potest in
casibus sedi apost. reservatis ; quod Confessor Regi cum exercitu potest
dare licentiam vescendi carnibus ; quod Confessor Regem et Reginam
dispensare potest de jejuniis ; quod Rex ingredi potest monasterium
inclusarum ; quod Rex possit facere celebrare sup. r Altare portatile in
sua et gentium exercitus sui praesentia ; quod Praelatus celebrans
coram Rege seu Regina conferre potest unum annum et XL. dies in-
dulgentiae ; quod Confessor Regis et Reginae eis semel in mortis
articulo, et quotiescunque pro Regni defensione imminet periculum,
plenam remissionem peccatorum indulgere possit ; quod orantibus pro
Rege et Regina centum dies de injunctis poenitentiis qualibet die re-
laxantur ; quod Rex et Regina eligere possunt Confessorem, qui eos
absolvat, si excommunicationis sententiam incurrerint propter manuum
injectionera in Clericos ; quod nemo potest in terram Regis et Reginae
interdicti sententiam proinulgare absque auctoritate apostolica; quod
non teneantur ad restitutionem bonorum, nisi his qui ad notitiam eorum
venerint, sed eleeraosynae cedant loco restitutionis ; -quod Confessor Re-
iigiosus Regis et Reginae, cui est esus carnium secundum statuta sui
Ordinis interdictus, licite potest in eorum comitiva vesci carnibus :
quod Clerici Regis et Reginae possunt a quocunque Episcopo Ordines
suscipere, and so forth.
^^ Compare the Bull of John XXII. Super illius specula a.d. 1326
(in the Bullarium) : There were quamplures, qui cum morte foedus
ineunt, et pactum faciunt cum inferno : daemonibus namque iraraolant,
hos adorant, fabrioant ac fabricari procurant imagines, annulum, vel
speculum, vel phialara, vel rem quamcunque aliam magice ad daemones
inibi alligandos, ab his petunt responsa, ab his recipiunt, et pro im-
plendis pravis suis desideriis auxilia postulant, pro re foetidissima
foetidam exhibent servitutera. Against these persons ad infligendas
poenas omnes et singulas, praeter bonorum confiscationem dumtaxat,
quas de jure merentur haeretici, per suos competentesjudicesprocedatur.
So early as 1317 the Pope and several Cardinals were assailed first
with poison, afterwards with magic arts (Raynald 1317 no. 52) : Ima-
gines cercas feccrunt sub nostro et ipsorum fratrum nominibus confici,
214 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A. D. 1305- 14U9.
and interdict, tlie ecclesiastical penalties of the hierarchy, espe-
cially now that they were often employed for trifling causes,^^
sank lower and lower in the estimation of laymen.^^ The most
ut magicis artibus, incantationibus vetitis, ac daemonum invocationi-
bus reprobandis adhibitis vitam labefactarent insontium per punctionem
iraaginum praedictarum.
^'^ The Franciscan Bemardus Delitiosi inveighed in Southern France
with some success against the Inquisition ; this was one among many
of his sayings, quod beati Petrus et Pauhxs ab haeresi defendere se non
possent, si viverent, dum tamen inquireretur cum eis per modum ab In-
quisitoribus observatum. He was condemned for this in 1319 to impri-
sonment for life, see Liber sententiarum Enquis. Tolos. p. 269 (in Lira-
borch hist. Inquis.) : the minutes are given more fully in Baluzii
vitae Pap. Aven. ii. 341. — The Inquisitors surrounded themselves with
armed men for their protection, at times even with an armed mob,
compare John's XXII. Bull to the Inquisitors in Lombardy Exiit 3,
May 1321 (in the Bullar.) : Accepimus assertione fideli, quod vos
nonnullis pravis et perversis hominibus, qui frequenter ad caedes
et alia nefanda facinora laxant nequiter manus suas, arma per civi-
tatem et districtum Bononiensem portandi, non sine multorum scan-
dalo, licentiam concessistia. Accordingly he enjoins, quatenus neminem
familiarem, nisi Ecclesiae fidelem ac devotum, et laudabilis con-
versationis et vitae, habere quomodolibet praesumatis ; nee aliquibus
de caetero extra familiam vestram — deferendi arma — licentiam conce-
datis.
1^ Compare above § 105, note 5. § 108, note 12. So Alvarus
Pelagius de planctu Eccl. ii. c. 20, in addition to the ordinary charges
against the Bishops, reckons, trigesimum quintum, quod pro minimis
culpis paratos etiam corrigi excommunicant : cum tamen nemo excom-
municari debeat, nisi pro magnis peccatis, et quando aliter corrigi
non potest.
^^ Compare § 108, note 16. Alvarus Pelagius i. c. 69, investigates
the question : Cum Ecclesia tantam nunc habcat potestatem tempo-
ralem, cur Praelatorum sententiae aut nullo modo aut male a subditis pro
majori parte servantur, parvipenduntur et despectui habentur? Petri
de AUiaco canones reformandi Eccles. in Cone. Const, (written in 1416)
in V. d. Hardt. Cone. Const, i. viii. 417 : De secundo gravamine supra
tacto, scil. de multiplicatione excommunicationum, et ex consequent!
irregularitatum, quas Rom. Ecclesia in suis constitutionibus poenalibus,
et maxime in quibusdam novis decretalibus imposuit, et saepe per suos
collectores in multorum scandalum fulminavit, et ad cujus exeraplum
alii Praelati leviter et pro levibus causis — pauperes excoramunicatione
crudeliter excutiunt, necesse est, providere. — Nam gladius Ecclesiae,
scil. excommunicatio qui in primitiva Ecclesia, veneranda raritate, erat
formidabilis, jam propter abusum contrarium contemptibilis effectus
est. Jo. Vitoduranus in Thesaur. hist. Helv. p. 70 :
Mos interdict! poenae nocuit maledictae
Plus caeteris longe censuris Catholicorura,
Quam tulit in plebem Papa nimis temere ;
CH. VI.— CHURCH DISCIPLINE, g 120. PUNISHMENT. 215
solemn excommunications were those which were usually pro-
nounced by the Pope upon Maundy Thursday. ^^.
Extinguit cultum Domini, fidei quoque lumen ;
Devotos auimos indurans reddit ineptos,
Suscitat ac haereses improbitate sua.
^^ Even Paschal II. in Coena Domini 1102 pronounced a solemn
ban against Henry IV. (see Part 2, § 49, note 9), Gregory IX. in
1227 against Frederick II. (ibid. § 55, note 7). The feria quinta was
in truth, according to the consuetudo Romanae Ecclesiae, the day for
the reception of Penitents (Guil. Durautis rationale divin. offic. lib. vi.
c. 73) : so the curse upon this day was all the more terrible. Towards
the end of the 13th century, it was already become the custom for the
Popes to repeat annually upon this day excommunications of especial
importance ; thus, according to the authority of the Cone. Herbipol.
ann. 1287, c. 40, against the imponentes et exigentes nova passagia
(see Part 2, § 63, note 24). There are extant two processus in coena
Domini of Boniface VIII,, the one in 1299 against those, qui ad Sai-a-
cenos arma, victualia aliaque deferrent ; the other in 1303 against those
qui laederent ad sedem apostolicam venientes (both are in the Bullar.
Rom). These Processus were united, and generally in pei'manent
forms, but repeated every year with alterations and additions, accoi'd-
ing to circumstances. One such collective-process by Gregory XI.
A.D, 1370, may be found in the Vatican library (Le Bret. Gesch. d.
Bulle In Coena Domini ii. 156) : But the earliest publisht is that by
Gregory XI I. a.d. 1411 (Raynald. ad. h. a. no. 1) : Excommunica-
mus et anathematizamus ex parte Dei Patris ; et Filii, et Spiritus
sancti, auctoritate quoque bb. Apostolorum Petri et Pauli et nostra
omnes haereticos, Gazaros, Patarenos, Pauperes de Lugduno, Arnald-
istas Speronistas et Passaginos, et omnes alios haereticos, quocunque
nomine censeantur, et omnes fautores, receptatores, et defensorea
eorum. Item excomraunicamus et anathematizamus omnes piratas
cursanos, et latrunculos marines, et omnes fautores, receptatores
et defensores eorum. Item excommunicamus et anathematiza-
mus omnes illos, qui equos, arma, ferrum, lignamina, vel alia prohibita
deferunt Saracenis, quibus Christianos impugnant. Item excomrau-
nicamus et anathematizamus omnes illos, qui ad sedem apostolicam
venientes vel recedentes ab ea, necnon illos, qui jurisdictionera ordina-
riam vel delegatam aliquam non habentes in eadem curia morantes
temeritate pi'opria capiunt, spoliant, percutiunt, mutilant, et detinere
praesumunt, et qui talia fieri faciunt seu mandant, and so on. This
Processus annualis after manifold alterations under different Popes
from the time of Pius V. (1566) has retained the name of the Bull in
Coena Domini. On its origin see especially Prosperi Card, Lamber-
tini (Benedicti xiv.) de festis P. i. c. 196 : On the other hand Le
Bret's pragmat. Geschichte der Bulle In Coena Domini (Fi'ankf. u.
Leipz. 1769—70. 4 Bde. 4. 1—2 Bd. N. A. 1772) contains next to
nothing of the history of its origin.
216 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
§121.
SYNODAL TRIBUNALS.
Ever since the Synodal Courts began usually to punish by
fines, they seem to have become only a new method of enriching
the Prelates.^ The Synodal witnesses were mean sycophants,
and innocent persons were often obliged to buy themselves off
from false accusations.^ Accordingly the efforts of the laity to
^ Petri de Alliaco canones reformandi Eccles. in Cone. Const, (writ-
ten in 1416) in v. d. Hardt Cone. Const. I. viii. 421 : Item provi-
dendum erit, ut Praelati in suis sjnodis, et eorum Officiales in suis
curiis non ad repletionem bursarum intendant, sed ad correetionem
vitiorum, emendationem morum, et aedificationem animarum. Et ut
exactiones pro sigillis et Uteris moderentnr, et poenae pecuniariae vel
toUantur vel temperentur, aut in totum vel partem ad pios usus notorie
applicentur.
2 De ruina Ecclesiae (a.d. 1401 see § 103. note 5) c. 21 in v. d.
Hardt Cone. Const. I, iii. 23 : Dici non potest, quanta mala ubique
faciant illi scelerati exploratores, quos Promotores appellant. Sira-
plices et pauperculos agrestes, vitam satis innocuam in suis tuguriis
agentes, et fraudis urbanae nescios in jus saepe pro nihilo vocant.
Causas et crimina contra eos sedulo confingunt, vexant, terrent, minan-
tur, sicque eos per talia secum componere et pacisci cogunt. Quod si
facere renuerint, crebris eos citationibus, quotidieque repetitis supra
modum infestant. Quod si semel qualibet occasione praepediti com-
parere desierint, censura illico anathematis ut rebelles et conturaaces
feriuntur. Si vero ad diem venire, quoties vocati erunt, perseverave-
rint, eorum audientias apud judicum tribunalia impedient, morasque et
subterfugia dilationura et interlocutionum captabunt, quae perfacile in
foris ecclesiasticis obtinentur, quo vel sic longo taedio longaque sui
temporis jactura fatigati super futuram vexationem atque impensam
pecuniae pactione rediraere cogantur. Ita fit pro levi vel nullo delicto,
vel pro exiguo debito infinitarum cumulus expensarum. These com-
plaints appear already in the Gravamina of the French Barons a.d.
1329 (see § 108 note 12) e. g. Grav. viii : Item (officiales) faciunt
citari plures laicos ex officio suo super aliquibus, quae sibi imponunt,
maleficiis responsuros. — Et quando citati hujusmodi — negabant ma-
leficia, — dicti officiales ipsos detinent captos, — licet in casibus eis
impositis pertineat recredentia (recreance)^ et licet captio et de-
tentio ad eosdem officiales minima pertineat, sed ad judices saecu-
lares. IX. Item in casibus supradictis licet — iidem laici reperiantur
puri et innocentes, nihilominus dicti officiales nolunt eos expedire
donee pro scripturis processuum seu inquesta [enquete) pi-aedicto-
nim satisfactionem fecerint de magna pecuniae quantitate : licet
CH. VI.— CHUECH DISCIPLINE. ? 121. SYNODAL TRIBUNALS. 217
keep the Synodal Courts within bounds,^ or obtain Synodal
immunity,^ became more and more general.
de jure in tali casu eis expensas restituere tenerentur. XXXVII. Item
cum quis excommunicatus est in aliquo loco, dicti officiales dant cita-
tiones personales super participibus, et faciunt citari totam patriam ad
unara vel duas leucas [lieiies) circumquaque, vel tales, qui noverunt
excommunicatum bene XL, LX vel centum personae purgaturae se
super participatione praedictorum. Ex quo sequitur, quod probi
homines antiqui et senes redimunt se quilibet de XII. denariis vel de
duobus solidis pro vitandis expensis et laboribus. XXXVIII. Item
dicti officiales imponunt pluribus personis famae laudabilis et honestae
vitae, quod sunt usurarii, et oportet eos cum ipsis officialibus concor-
dare pro evitanda eorum infamia et labore, XXXIX. Item dicti
officiales faciunt citari aliquem bonum hominem conjugatum, et impo-
nunt ei, quod adultei*atus est cum aliqua : et similiter mulierem ali-
quam conjugatam, imponendo sibi quod adulterata est, in perpetuam
infamiam ipsorum conjugum, et cum hoc extorsionem pecuniarum
recipiunt ab eisdem etc.
^ Thus the archpresbyters of the provinces of Groningen and
Drentha in 1322 had to give in a deposition on the extent of their
synodal rights (Monumenta Groningana veteris aevi inedita, ed R.
Keuchenius Driessen, Stuk I. Groningen 1822, p. 115), on the per-
sons who could bring personal grievances before them (clei'gymen,
monks, widows, orphans, tithe-owners) on the offences which belonged
to their court's jurisdiction, and on the Synodal costs. E. G. p. 1 17 : De
causis per temporales judices judicatis nihil ad nos. Omnes banni nostri
fuerunt tres librae Groningenses ; usurae, perjurii, adulterii, consangui-
nitatis, compaternitatis, affinitatis, spoliaclericorum monachorumet Re-
ligiosorum, Ecclesiarum, cimlteriorura, dupli banni. Laesio sacerdotum,
clericorumordinatorum, monachorumet monialium : triplicabantur banni.
Mutilatio, excaecatio, captivatio, occisio clericorum, incendium Ecclesi-
arum, domorum dotalium et sacerdotum, ad arbitrium Episcopi atque
nostrum emendari consuevit. Item de juramentis factis coram judici-
bus temporalibus in judiciis temporalibus non ad nos, nisi constitisset
certis indiciis se perjurasse. — Item convictus ab actore et excommuni-
catus, et nihilominus ex quacunque causa excommunicatus, si infra
annum non emendaverat, poena duplicabatur, post duos annos poena
triplicabatur, post tres annos invocabatur brachium saeculare. —
Insuper Praefectus et Consules in Groninge in Synodis — cum Deeano
ibidem in Groninge praesidebant, et sententias omnes ibidem emer-
gentes diffiniendas cum sacerdotibus edixenint, — Denarii scripturales
sunt in Groninge quatuor Gronienses, in Anlo duo Gronienses. Pra«-
terea nullas actiones seu querelas pro quacunque causa audivimus sen
citare consuevimus praeter in Synodo posteriori et priori (in the spring
and in the autumn.)
* Compare part 2 § 83 note 4. Thus in 1357 the city of Marburg
also appeared as free from synodal jurisdiction, see Kopp's Nachricht
A-on den Geistl. u. Civilgerichten in Ilessen Th. 1. S. 183.
218 THIRD PERIOD.-DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
SEVENTH CHAPTER.
HISTORY OF HERETICAL SECTS.
§122.
HISTORY OF THE EARLIER SECTS.
The bloodthirsty zeal of the Inquisition in the first half of the
14rth century seems to have almost made an end of the Albi-
genses of southern France and Italy/ and to have driven them
into the eastern countries. In Bosnia the largest part of the
population profest the Catharic heresy, which, tolerated at times
even profest by the lords of the land, spread itself from this into
the surrounding countries.^ The kings of Hungary, as supreme
lords of these countries, were incessantly required by the Popes
to take steps against the heretics : However their efforts re-
mained fruitless.^ The Waldenses, in spite of all the persecu-
^ In the Liber sententiarum Inquisitlonis Tolosanae ab anno Chr.
1307 ad annum 1323 at the end of Ph. a Limborch hist. Inquisitionis
many sententiae contra Albigenses are to be found. Compare Hist,
generals de Languedoc iv. 183. C. Schmidt histoire et doctrine de la
sect des Cathares ou Albigeois (Paris et Geneve 2 T. 1849) i. 354.
As regards Italy, see Schmidt i. 186. In northern France, Spain, and
Germany, in this period, there are no moi'e traces of the Cathari to be
found. According to Schmidt (1, 360. ii. 307), the Cagots, a race detested
and shunned of all, living in Navarre, Beam, Gascony, &c. (compare
Fr. Michel histoire des races maudites en France et en Espagne, 2 vol.
Paris, 1847), were descendants of the Albigenses, who were obliged as
penitents to submit to manifold humiliations, and bequeathed to their
children the universal contempt in which they were held. In a letter
to Leo X,, A.D. 1514, the Cagots themselves derive their own origin
from the Albigeois (Michel ii. 220).
2 Before now in Croatia, Slavonia, Dalmatia, now also in Albania
and Rascia. Compare Schmidt i. 125.
^ Lewis I. King of Hungary, subdued the Bosnians and Bulgarians,
in 1359, and forced them to receive baptism ; but soon after the heresy
reappeared, and when Stephen Twai'tko had made himself independent
CH. VII — IIEliETlCS. § 122. ALBIGEKi<ES. 219
tions tlicy underwent in southern France, and especially in
the A^alleys of Piedmont, to which they had withdrawn them-
selves, were not exterminated,^ but they now spread them-
selves more in Germany, and towards the end of the fourteenth
century made their appearance in many parts of this country.^
The rest of the sects dissenting from the dominant Church were
and risen to be king of Bosnia, in 1376, it was again predominant.
Schmidt i. 130.
* Compare the letter of John XXII. to the Inquisitor at Marseilles,
A.D. 1332, in Raynald ad h, a. no. 31 : in vallibus Lucernae et Pe-
rusiae, — Philippi de Sabaudia — temporali dominio subjectis, ita creve-
runt et multiplicati sunt baeretici, praecipue de secta Waldensium,
quod frequenter congregationes per modum capituli facere inibi prae-
sumpserunt, in quibus aliquando quingenti Waldenses fuerunt in
simul congregati ; quodque dudum — dicti Waldenses contra ipsum
Albertum Inquisitorem manu insurrexerunt armata, et quod quadam
die quondam Guilehnum rectorem parochialis Ecclesiae de Engravia
Taurinensis dioecesis, celebrata Missa per eum in platea dictae villae
nequiter occiderunt etc. In the year 1403 St. Vincentius Ferrerius
was engaged in these valleys with their conversion (Raynald ad h. a.
no. 24). On their continuance in southern France, down to 1323, see
Liber Sententiarum Inquis. Tolos. at the end of Limborch. In the
year 1335 Benedict XII. instituted a persecution against tbem iu
Dauphigny (Raynald. ad h. a. no. 63), but in 1373 a maxima multi-
tude was still to be found there (see Gregorii P. XI. ep. ad Carol v. in
Raynald. 1373, no. 20) ; and in 1375 they were violently persecuted
there (Raynald. ad h. a. no. 26).
5 In Mavence, LImburger Chronik (written in 1398, publisht by
Vogel Marburg 1828. S. 104): "In dieser Zeit (1389) ward zu
Majntz ein Unglaub offenbar, der hatte heimlich gewahrt mehr dann
600 Jar oder langer. Dieser Unglaub u. Articul war also, dass man
nimmer nicht andere Heilige anruffen solte, dann sie beteten vor nie-
mand. Item sie hielten, dass zween Wege Waren, wann ein Mensch
gestorben ware, so fiihre er gen Himmel oder in die Holl. Item
hielten sie in ihren Sitten, dass ein purer Laye mogte also wohl con-
secriren als ein Pfaff. Item sie hielten, dass der Bischoff oder der
Pabst kein Ablass mbchte geben. Item hielten sie, dass das Gebott
Allmosen geben, Messen und Fasten, das hiilffe alles nichts die
Seelen, denen man das nachthate." Petri Merssaei Cratepolii electo-
rum ecclesiasticorum i. e. Coloniensium, Moguntinensium ac Trevi-
rensium catalogus, Colon, Agrlpp. 1580 p. 212 : Under Conrad,
Archbishop of Mayence (from 1388 — 1395) 36 cives Moguntini,
Waldensium fratrum sectam professi, Bingam adducti et ibi combusti
sunt. Serarlus rer. Mogunt. lib. v, p. 867 makes mention of Walden-
ses at Mayence in 1395. Some heretics were persecuted at Augsburg
in 1393, whom Gassarus (Ann. Augstburgenses in Mencken scriptt.
rer. Germ, i, 1533) Wittklyffistas, Crusius (Ann. Suev. P. iii lib. 6 c.
4) calls Waldenses. A cotemporary notice of them (herausg. v. d.
220 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305-1409.
designated by tlie common name of Beghards. Amongst whom
the Fratricelli, and the brothers and sisters of the fi*ee spmt
Pralaten Schmidt in Staudlin's u. Tzschirner's Archiv. f. Kircbengesch.
ii, ii, 349) assigns them no particular name, and attributes to tbem
the same heresies which the Limburg chronicle does to the inhabitants
of Mayence, only more at length, l^esides : Item quidam crediderunt,
sectam eorum manere usque in futurum judicium secrete turn usque ad
adventum Heliae et Enoch, et tunc manifestarentur, et genera omnia
congregarentur in eadem secta. They did not allow the punishment
of death and the oath. Item dicunt, Apostolos eorum, quos habent,
posse consecrare corpus Christi. Forty- six of these were placed under
penance in Augsburg, forty in Werdea (Worth ?) but sixteen of these
soon relapst and were burnt to death. Episcopus recepit bona eorum
male sibi, pauperes fuerunt dimissi, divites combusti. Two were
burnt to death in DinkelspUhel, and the same number in Wemdingen.
Et sic eodem anno in diversis terris et villis inventi sunt plurimi
haeretici ejusdem sectae, et multi cruce signati, et multi apostatati et
combusti, et etiam quam plurimi signura crucis pro poenitentia acci-
pientes fidem dereliquerunt, et patriam derelinquentes recesserunt. Et
sic inventi sunt in diversis civitatibus et villis in Suevia, Bavaria, et
Franconia multi haeretici de eadem secta. Tamen finaliter inventum
est, quod domini illorum, qui combusti fuerunt, receperunt bona
ipsorum, et pauperes dimiserunt. — In Strasburg as early as 1374
there was a secret community of like profession, in 1400 it was perse-
cuted (Mittheilungen aus dem handschriftlich vorhandenen Verhore
vonRohrichin Illgen's Zeitschr.f d. hist. Theol. 1840, 1. 144. Schmidt,
a. a. 0. Ill, 69). They had masters, wandering preachers (twelve
Botten i. e. Apostles, probably not exactly twelve) who were their
chief priests and confessors, (See Yvonetus Part 2, § 90, note 29), and
whom the Catholics called Winkler (conventicle men) from their
secret assemblies, a name which was afterwards extended to all
members of the sect. The masters were chosen from them, and had
to take a vow of chastity and poverty. The sect had also
adherents in Ndrdlingen, Ratisbon, Augsburg, Tischingen in Swa-
bia, Solothurn, Bern, Weissenburg, Hagenau, Speyer, Holzhau-
een near Frankfort on Maine, the Swabian Worth, Friedberg,
Mayence, and Vienna. Their schools, in which was prayer, con-
fession, preaching from great books, and instruction on all points
of the heresy, are mentioned at Strasbm-g, Hagenau, and May-
ence, private houses and lodgings at Offenburg and Lahr. In
1399 men of the same persuasion were discovered and converted at
Bern and Friburg in Switzerland (Hottinger's Helvetische Kirchen-
geschichte ii, 204). At Steyer in Austria a hundred heretics were
burnt to death, others were placed under penance, a cotemporary
Austrian chronicler in Fezii scriptt. Austr. i. 1157, calls them Wal-
denses (Cf. Viti Arenpeck in Fez. i. 1244. Preuenhuber ann. Styren-
ses, p. 72). Flacius (catal. test, verit. Francof 1666, p. 639) saj's
that he had a roll of minutes of an Examination held in Pomcrania,
and the March a.d. 1391 upon 443 Waldenses. The ancestors of
CH. Vil.— HERETICS. § 122. WALDENSES. 221
formed two principal variations. Among the Beghards of
southern France, Italy, and Sicily, the inclination for the
Fratricelli prevailed.*' The German Beghards, frequently also
called Lollards,' were, on the contrarj^, for the most part
professors of the free spirit f they derived no small advantage
from their connexion with the German mystics of this period,
many of them belonged to this country ; teachers had come to them
out of Bohemia from age to age. However Flacius, always ready to
discover testes veritatis, and to attribute the immoral doctrines of the
heretics to the invention of the inquisitors, has probably here pronounced
certain professors of the free spirit to be Waldenses. For in North-
em Germany the former frequently appear, but not the latter,
•^ Compare above, § 113, note 3. Thus the Beguins, in the Liber
sententiarum iuquis. Tolos. in Limborch p. 298 and 381, are called
collectively Beguini, qui se dicunt esse de tertio ordine s. Francisci.
' See above, § 115, note 5.
8 Their head quarters were at Cologne, where the Archbishop Henry
of Virneburg in 1306 issued a decree against them (Mosheim de
Beghardis et Beguinabus, p. 210). About the year 1325 they under-
went a bloody persecution here, compare the Chron, ad ann. 1327 by
the cotemporary Johannes Victoriensis (abbot of Victring bei Klagen-
furt), in Bohraer's Fontes rerum Germ. i. 401. It is the Chron.
Leobiense in Fez i.) : Viri et raulieres diversi status in noctis medio
ad locum quendam subterraneum, quod templura dicebant, convenerunt.
Et quidam Waltherus nomine, daemonialis sacerdos, Missae officiura
celebrare visus est, et post elevationem sermone habito, extinctis lumi-
nibus, quilibet sibi proximam cognoscebat : et post epulis deliciosissime
vacantes, choreas ducebant, et gaudia maxima peragebant, dicentes,
hunc statum statui Paradisi et primis parentibus ante lapsum esse
conformem. Idem autem, qui erroris caput extitit, se Christum dixit,
pulcram quandam et nobilem domicellam Mariam asseruit. — Matrimo-
nium cum personis quantumcunque proximis licitum, Christum non
de Virgine natum, nihil esse jejunium, Deum non esse natura neque
passum, turpiter disputavit, et multa fidei sacratissimae contraria
grunniebat. Degradatus, damnatus usque ad ustionem non resi-
puit, mentitus est etiam, die se tertia surrecturum (according to
Trithemii chron. Hirsaug ii. 155 Walter was burnt to death in
1322). Compare the Chron. ad ann. 1325 of another cotemporary,
Willelmi Egmondani, Chron. ad ann. 1325 in Ant. Matthaei veteris
aevi analecta ii. 643 : Eodem anno Begardorura nequitia, quae diversis
raundi elimatibus hactenus latere cernitur, apud Coloniam propalatur.
Isti enim eorum ibidem stultitiam praedicantes, et matronas varias ad
ipsorum ludibria contrahentes sub terra quoddam mirabile habitaculum
fecerant, quod Paradysum vocabant. — Ad quem locum, ut saepius,
etiam in nocte Parasceues convenire decreverant, ubi cujusdam potentis
uxorem cum caeteris invitabant. However, the husband followed his
wife thither, cujusdam LoUardi habitu indutus. In the assembly a
222 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
for tliey had the speculative foundation in common with them,
and erected upon it a renunciation of obedience not only to the
certain person came forward, nititur surgere, in Jesu suaeque matris
Mariae, iit ajebat, praesentia erroris niateriam propalare. Duo enim —
ibidem aderant, qui se Mariam et ejus filium asserebant. Dictus itaque
nudus praedicans, et omnes more inuocentum ad nuditatem exbortans,
vario eri'ore tam prima quam media nititur detegere, et conclusionem
tenebris, extinctione candelarum videlicet, deturpare, whereupon shame-
ful licentiousness was practised. The man who entered in disguise
afterwards divulged the matter. Capiuntur igitur — hujus sectae singuli,
quorum corpus aut ignis voragine aut Rheni flumine suffocatur. The
connexion of the doctrine which the Dominican Eckart preacht with
that of this sect (according to the modern expression, they were the
right and left sides of the same School), and the inefficacy of its con-
demnation by the Pope (see § 117, note 8), could not but be favourable
to the Sect. So both Archbishop Walram in 1335 (Mosheim p. 294),
and his successor William in 1357, had to renew the decree of his pre-
decessor against the Beggardos et Schwestriones, quia hujusmodi
hominum perniciosa de novo incipit in nostra civitate et diocesi invales-
cere multitudo (Mosheim p. 330.) — In Strasburg, Bishop John issued
an ordinance against them a.d. 1317 (Mosheim p. 255) : in the year
1366 several more of them were burnt to death there (Mosheim p. 332.)
— In 1339 three Beghards were burnt at Constance (Vitoduranus p.
76), also at Speyer in 1356 Berthold, an haeresiarcha ex eorum secta,
who had formerly been active for his sect in Franconia (Jo. Trithemii
chron. Hirsaug. ii. 231.) At Bern a man from Bremgarten, Lofflerby
name, was burnt to death in 1374, " der ward funden u. bewiset in
bbsem Ketserglouben, den die haltent, die man nerapt des fryen
Geistes." When he saw the stake, he said, " ich sieh nit so viel
Holzes, damit man mich verbrennen miige," he expected miraculous
aid ( Justinger's Berner Chronik, herausgeg. v. Stierlin u. Wyss, Bern
1819, S. 194.) — But about this time they were already wide spread in
Northern Germany also ; in Magdeburg, the March, Thuringia, etc.
See below note 11. — With regard to a certain William burnt at Liibeck
in 1402, see the notice of two cotemporaries, Herm. Coerneri chron. in
Eecardi corp. scriptt. med. aevi ii. 1185, and Rufus Chron, in Grau-
toff's liibeck. Chroniken ii. 463. Coerner : Wilhelmus quidam,
albis vestibus indutus, et pro Apostolo se gerens. He was discovered
per varia irapudicitiae signa et verba diversis personis expressa,
et turpia exercitia cum pluribus habita. Propter quod a bonis et
honestis mulieribus accusabatur apud Inquisitorem haereticae pravi-
tatis. Rufus : " He heelt sik vor enen Apostel, unde hadde ein
uthwendich strenge Levent. He wart velen Luden hemelik umme
sines uthwendigen guden Schynes willen, men van en bynnen was he
vul Drechnisse unde Unloven ; he bedref vele Boverie under boser
Bedeckinge, unde bedroch mennigen guden Mynschen." The Inquisi-
tor found him guilty in 80 articles of heresy. Amonst these were :
" Unkusheit was em nen Sunde, van der Vasten heelt he nicht, der
CII. VII.— HERETICS. § 122. BEGIIARDS. 223
Church, but also to all the laws of morality.^ To them also
belonged the Adamites, who made their appearance in Austria^''
hilgen Kerken Bode (Gebofe) belt he vor nicbt, undo heelt sik sulven
so vuUekoraen also sunte Johannis Baptista was."
9 The Bull of John XXII. In agro dorninico a.d. 1330 against
the Beghards (in Coerneri chron. in Eccardi corp. scriptt. medii aevi
ii. 1036, in Mosheim de Beghardis p. 284) cannot be alledged as a
source of information as to the peculiar doctrines of the sect. It
chiefly discovers Eccard's principles, which although they agreed with
them in fundamentals, had at least a different colouring (see § 117
note 8.) On the doctrine of the sect of the free spirit see part 2 § 90.
note 35. Gerson de libris caute legendis (0pp. i. 114) states the
error de lege et spiritu libertatis sub qua Begardi et Begardae
nefanda et abominabilia perpetrarunt facinora, to this effect, quod
aniraa perfecta reducta in Deum perdit suum velle, ita quod nihil habet
velle vel nolle, nisi velle divinum, quale habuit ab aeterno in esse
ideali divino. Quo habito dicunt consequenter se posse agere quicquid
carnalis affectio deposcit sine peccato vel crimine, cum ex praecedenti
non habeant velle et nolle. Diversificatur autem modus iste, quoniam
sufficit aliquibus, ut sub Deo solo suam totaliter vel taliter abnegent
voluntatera, in qua abnegatione dicunt summam consistere perfectionem.
Sunt alii rudiores idiotae et simplices, qui seducti per astutos faciunt
hanc abnegationem propriae voluntatis per modum professionis et
obedientiae in manibus illorum. Qua facta promittunt astuti tales et
pervei'si, quod amplius peccare nequeunt ; sub quo praetextu perpetrant
innumerabiles nee referendas abominationes. To live as a part of the
all-one, i e. of God, was to them the highest calling of man. Every
inclination, every will of the man conscious of this union, was divine :
Every law repugnant to these inclinations dissolved this unity.
Human nature before the Fall appeared to them to have possest this
consciousness in all its purity : they wisht to restore it. Hence their
nakedness in their assemblies, the name of Paradise for their place of
meeting, instead of marriage their concubitus promiscuus (compare
note 8) for marriage as a special connexion seemed to divide the univer-
sal unity. — How Ruysbroek, who must have felt the necessity of clearly
marking the distinction between his doctrine and that of the free spirit,
because of their very similarity, describes and controverts the latter,
see Engelhardt's Ricard v. St Victor and Job. Ruysbroek s. 224.
1*^ See Anonymi auctoris brevis narratio de nefanda haeresi Ada-
mitica in variis Austriae locis saccule xiv. grassante in Pezii scriptt,
rerura Austriae. ii. 533: In the year 1312 many heretics were
discovered, and several burnt at Krems, St Polten and Vienna.
Their offences were : Primus casus est, quod comparabant Missas
Lucifero, credentes et dicentes, quod ipse adhuc cum Michaele
confligeret, et de eo triumpharet, et quod tunc Lucifer, Angelique sui
apostatae cum credentibus, h. e. cum haereticis, aeterna gaudia possi-
deant. Secundus casus est : Sanctus autem Michael cum suis Angelis
in beatitudine jam existentibus, suisque credentibus, aeterno deputetur
incendio puniendus. Item dicunt se habere XVI Apostolos, annis
224 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D 1305—1409.
A.D. 1312, and the Luciferians who appeared in Angermiinde in
1336.^^ The Turlupines also, who were exterminated in the
singulis — climata raundi perlustrantes, ex qaibus annuatim Paradisum
introeant, auctoritatem ligandi et solvendi ab Helia et Enoch recipiant,
quam suis possent communicare credentibus. They denied the vir-
ginity of Mary, rejected the sacraments and liturgy of the Church,
mockt at the clergy. Quintam feriara noctem insomnem, diemque Pa-
rasceues in luxuria et voluptate, ac dissolutione repletioneque ventris
in esu carnium — transigebant (because the Church kept the strictest
fasts on these daj^s). Their feigned observance of Catholic usages,
secret countersigns. One of those who were burnt at St Polten said :
fateor hodie, si fides nostra per XV annos in suo robore perstitisset,
cogitaveramus earn publice praedicare, ac manu valida defensare. It
was further remarkt : raro est apud eos homo cujuscunque sexus, qui
textum Novi Testamenti non sciat cordetenus in vulgari. They re-
sisted, on occasion of a later persecution, see Catalogus Abbatum Glu-
nicensium in Pez ii. 330 : anno 1388 in civitate Laureacensi et
Styrensi, aliisque vicinis locis suborta est inquisitio haereticorum, et ab
istis econtra persecutio Catholicorum, praesertim Cleri et Religiosorum.
Jo. Vitoduranus also p. 44 and 45 ad ann. 1336, makes mention of
these Austrian heretics, and describes their assemblies in hypogeis
sive aliis quibusque locis subterraneis in a fabulous manner. The
name Adamite, which frequently occurs in Bohemia, in the 15th cen-
tury, arose about this time. The cotemporary John, Abbot of
Victring, after describing the heretics of Cologne, (see note 8), says :
Haec haeresis Adamiana dici potest, cujus Isidorus fecit mentionem in
libro Etymologiarum, dicens : " Adaraiani vocati sunt, quia Adae
imitantur nuditatem, unde nudi erant, et nudi inter se mares et foemi-
nae conveniunt." Fuit etiam hoc tempore in multis locis circa metas
Austriae et Bohemiae zizania multiplex in medio tritici seminata, et
pulchritudo agrorum Ecclesiae defoedata. Qui sub terra in specubus
se dicunt non peccare, nee absolutione egere, eo quod Dominus Petro
dixerit : " Quodcunqvie ligaverls super terram, et solveris etc."
^^ Chronicon Magdeb. apud Meibom. ii. 340 : Eo tempore (1336) in
civitate Magdeburg deprehensae sunt quaedara Beghinae de his, quae
se de alto spiritu appellant. — Otto Archiepiscopus — invenit eas non-
nullos profanes et execrandos articulos temere profitentes in blasphe-
miam Christi et Sanctorum, quos etiam articulos ob eorum detestabili-
tatem dignum non duxi scripto commendare. Circa idem tempus — in
Angermundis plures personas utriusque sexus invenerunt, de haeresi
Luciferanorum suspectas. 14 persons were burnt. Circa idem
tempus quidam Begardus haereticus nomine Constantinus inter alias
suas vesanias asscruit, se esse filium Dei sicut Christum sine aliqua dis-
tinctione. Iste — in foro Erfordiae solemniter est creraatus. Afterwards
in 1367 the sect was abolita etdeleta in Magdeburg and Erfurt by the
Inquisitor Walter Kerling, propter articulos nefandos et haereticales in
constitutionibus Clementinis titulo de haereticis oapitulo Ad nostrum
dudum damnatos (Supplement to theChron. Magd. in Mencken ecriptt.
OH. VII.— HERETICS. § 122. BEGHAEDS. 225
Isle of France a.d. 1372.^^ The teachers of these sects wan-
dered from place to place in imitation of the apostles. They
were called apostles by their follovvers,^^ and laboured by teach-
rer. Germ. iii. 370. Compare § 115, note 6.) In 1369 the Emperor
Charles IV. stated with approval, that the Beghards and Beguins had
been exterminated by this Incpiisition in the ecclesiastical provinces of
Magdeburg and Bremen, in Thuringia, Saxony, and Hesse, Mo-
sheim de Beghardis p. 338. Angermiinde long retained the name
of Ketser- Angermiinde : there were 14 Ketserdorfer in the Neu-
rnark.
^^ Mosheim de Beghardis p. 413 ss. So Gi'egorii XI. ep. ad Caro-
lum V. in Raynald ann. 1373 no. 19 : secta Begardorum, qui alias
Turlupini dicuntur. Jo. Gersonii sermo de s. Ludovico (0pp. ed du
Pin. iii. 1435) : Begardi et Turilupini de nulla re naturaliter data
erubescendum esse dicebant. Id. de examinat. doctrinarum p. ii. Cons.
6 in the year 1423 (i. 19) : sicut nulla est vehementior quam luxuriosa
libido, sic ad errandum falsumque docendum nulla perniciosior. Patuit
in sectis Turelupinorurn, quarum sequaces non desunt usque hodie,
quando et ubi latere putaverint serpunt ubilibet. Ch. Schmidt essai
sur J, Gerson, Strasb. 1839, p. 101.
^■^ Particularly the wandering teachers of the sect of the free spirit
were so called, compare the decree of Henry I., Archbishop of Cologne
A.D. 1306, against the Becgardos et Becgardas et Apostolos vulgariter
appellatos (Mosheim de Beghardis, p. 212), nnd that of the Council of
Treves, a.d. 1310 against therusticos, qui se Apostolos appellant (ibid,
p. 222). So also William at Liibeck called himself an apostle, see
note 8. Conradus d'_; Monte Puellarum, Canon atRatisbon in the 14th
cent, describes these apostles, in a fragment publisht by Gretser (under
Rainerius contra Waldenses, Ingolst. 1613. 4, also in the Biblioth.
Patrura Lugd. xxv. 310) : Sunt enim hujusmodi viri rusticani, et
plerique mechanici, corpore robusti, et literarum omnino inexperti ac
penitus idiotae, aut si literas aliqualiter norunt, tenuissimum tamen est,
quod sciunt. Hi opera manualia suorum postponentes artificiorum,
cucuUati gyrovagando proviiicias per diversas incedunt, et latebras
quaerunt occnltas, praecipue hospitiis Beginarum inhiantes, eo quod
simile suo simili complaudat. Quibus pro nocturno receptaculo in
prima congressione malitiae suae, coloratis verbis, insanas et ut pluri-
mum infectivas seminant doctrinas. At illae illorum in crastino pro-
motrices, seu ut verius dicam copulatrices, ostiatim per domes cursitant
mulierum, intimandosub arcani sigillo, asserentes, angelum verbi divini
adesse occultum, quoadusque conventicula eisdem hjpocritis placitacon-
gregentur. Quibus secretissime convenientibus in unum, labia suae
malitiae resolvunt, de attributis in divinis atque de proprietatibus divinae
bonitatis disserendo. Et sic paulatim descendendo affirmant, qualiter
ex pietate divina homo ad Dei imaginem creatus existat, et tantuin
mereri valeat per exercitium bonorum operum, ut Christo, Domino
nost.ro, in humana anima sua aequo perfectus quis efficiatur. Talium
etenim unum de Suevia natum ego in Katispona reperi, qui jaii; prae-
VOL. IV. P
22G THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A. 1). ino5— 1400.
ing and writing^* for the extension of their sect. So the apostles
of the Waldenses and the sect of the free spirit, made their
appearance in Germany, and it was owing to their activity, that
the Inquisition also after a long interval was roused anew in
Germany with fresh energy.^^
dictum et articulos alios In Cleinentinis prohlbitos sub titulo de Hae-
reticis Ad nostrum (Clementln. lib. A^ tit. 3. c. 3) dlllgenter affir-
mabat etc. The wandering teachers of the Waldenses also, the real
Pauperes de Lugduno, were held by their disciples, as successors of the
Apostles (see Yvonetus part 2 § 90 note 29) and sometimes even called
apostles, so at Augsburg and Strasburg, above note 5. The apostles
of the Beghards beyond doubt, always commenced with a kind of Wal-
denslan doctrine, and did not take up until afterwards the doctrine
of the free spirit. So variations were easily possible.
^^ So Gerson (de distlnctlone verarum vislonum a falsis, opp. i. 55)
makes mention of a libellus Incredlblll paene subtllltate ab una foemlna
composltus, quae Maria de Valenciennes (a Begulne) dicebatur. Hacc
agit de praerogatlva et eminentia dllectlonis divinae, ad quam si quis
devenerit, fit secundum eam ab omnI lege praeceptorum solutus, addu-
cens pro se illud ab Apostolo sumptum : caritatem habe, et fac quod
vis. In Germany also disciples of the free spirit, publlsht works in
German. Thus did Walter who was burnt at Cologne in 1322, see
Trithemll chron. HIrsaug.Ii.l55; Lohareus [Lolhardus] autera IlleWal-
therus, natlone Hollandlnus, latinl sermonis parv^am habebat notltiam,
et quia Romano non potuit, sermone sibi teuthonico plures sul errorls
llbellos conscrlpsit, quos deeeptis per se occultlssime communlcavit.
On Gerhai'dl BeghardI tract, de splrltuall exercltatlone reparationis
lapsus see Mosheim de Beghardls p. 376. Also a work of the 9
spiritual rocks probably belongs to them (see § 117 note 8.) Com-
pare the edict of the Emperor Charles IV. a.d. 1369 (In Mosheim p.
369) : Attendentes, — quod In partlbus Alemanniae propter sermones,
tractatus et alios llbros in vulgarl scriptos, Inter personas laicas
vel paene laicas disperses, quos llbros ut plurimum vel vltlosos,
erroneos ac lepra haeresis Infectos laici legentes — a verltate audltum
avertuut. Qua propter districte praeclpiendo mandamus unlversis, — qua-
tenus in recipiendls, exigendls hujusmodi librls vulgar! scriptis, —
praesertim cum laicis utriusque sexus secundum canonicas sanctiones
etiam libris vulgaribus quibuscunque de sacra Sc7v'ptura uti non liceat
(see part 2, § 89, note 41,) — assistatis Inqulsltoribus etc.
^^ About 1367 Urban V. appointed two Dominicans to be Inquisi-
tors for Germany (Mosheim de Beghardls p. 335), one of whom Walter
Kerllng soon made himself an object of dread to the Beghards. Charles
IV. A.D. 1369 lent the Inquisitors the most powerful support in three
Edicts (Mosheim p. 343.) Gregory XI. increast the number of the
Inquisitors for Germany to five (Mosheim p. 380) ; Boniface IX. In
1399 Increast the number for North Germany alone to six (Mosheim
p. 384.)
CH. VII.— HKRETlfS. ^ 123. FLAGELLANTS. 227
§123.
FLAGELLANTS.
[Jac. Boileau] Historia Flagellantium, de recto et perverso flagrorum usu
apucl Christianos. Paris. 1700. 12. Chr, Schoettgen de secta Flagellantium
commentatio. Lips. 1711. 8. — Especially Dr E. G. Forstemann die christl.
Geisslergesellschaften. Halle, 1828. 8. — Compare also Mohnike iiber die
Geisslergesellscb. in Illgen's Zeitsclir. f. d. hist. Theol. III. ii. 245. Halm's
Gesch. d. Ketser im Mittelalter ii. 537.
Although the Church's forgiveness for sin might now be easily
obtained in other ways : Still Flagellation was not only greatly
admired among the religious, but was also held in such high
estimation by the common people, that in case of any calamity
or plague, they thought they could propitiate the supposed wrath
of God in no more effectual manner than by scourging, and
processions of scourgers ;^ just as though the Church's ordinary
means of atonement were insufficient for extraordinary cases.
A decided mistrust of the Church's intercession, and the clergy
who dispenst it, prevailed among the societies of Flagellants ;^
roused to action by the plague that past over from Asia into
Europe in the year 1348, and spread devastation everywhere,^ ever
^ On the pilgrimages of Flagellants in Italy in the years 1334-
and 1350 see Forstemann s. 54.
On these scourgers, Cross-brethren, Cruciferi, Flagellatores, Fla-
gellantes (in Fomerania they were called Loisskenbrijder from the Lays
which they sang, see Mohnike in Illgen's Zeitschr. f. d. hist. Theol.
1833. ii. 263. 267) see Heinr. a Rebdorff annales ad ann. 1349 ; Matthiae
Neoburg. Fortsetzung von Albertus Argent, in Urstisius ii, 147 ;
Limpurgische Chronik s. 10 ; Henricus de Hervordia in Bruns Bei-
tragen aus alten Handschriften St 3 s. 294 ; Closener's strassburg.
Chronik (in d. Biblioth. d. literar. Vereins in Stuttgart i. 83. This
section is also publisht by C. Schmidt in the theol. Studien u. Krit.
1837. iv. 889, and by L. Schneegans le grand pelerinage des flagel-
lants a Strasbourg en 1349, Strasb. 1837, frei bearbeitet v. C.
Tischendorf, Leipzig 1840. The section on the Flagellants in Kon-
igshoven's Chronik s. 297 is only an extract from Closener.)
Called in Germany the Great Death, in the north the Black Death ;
see upon this Kurt Sprengel's Beitrage zvar Gesch. der Medicin i. 1, 36.
Der Schwarze Tod im 14ten Jahrh. nach den Quellen bearbeitet von
Dr Hecker, Berlin 1832.
p2
228 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A. D. 1305—1409.
since the beginning of the year 1349 they diflPased themselves
from the Hungarian frontier over the whole of Germany,* and
found entrance even into the neighbouring countries. They re-
hearst a message from Christ, which was said to have been
brought down from heaven by an Angel to Jerusalem,^ in which
the wrath of God was denounced against the sins of men, and pen-
ance by scourging enjoined as the only atonement. They
practised this penance according to a fixt rale, without the co-
operation of the clergy, under the guidance of Masters, Magistri,^
and made no secret of the fact, that they held the Church's way
of salvation in much lower estimation than the penance by the
scourge.^ Clement VI. put an end to the public processions of
* According to their own statement in Closener s. 94, they came from
Hungary to Meissen, and then extended to Brandenburg, Eisenach,
Wiirzburg, Hall, Esslingen, Kalw etc. With this agrees the fact that
they appeared in Austria so early as about New Year's Day 1349
(Chron. Zwetlense in Ranch Scriptt. rer. Austr. ii. 324), about Easter
in Magdeburg (see the account in the Magdeburg Schoppenchronik in
v, d. Hagen's Germania iv. 123) about the same time in Liibeck
(Detmar's Chronik herausg. v. Grautotf i. 275), 14 days after St John's
day at Strasburg (Closener s. 83.)
5 This letter may be found in German in Closener ibid., publisht in
Latin by Stumpf in Forstemann's neuen Mittheilungen aus dem Gebiete
histor antiquar. Forschungen ii. 9.
fi Closener s. 85 : Sii bettent aucb eine gesetzede, daz sii pfaflen
mohtent under in ban, aber ir keinre soke Meister under in sine, noch
an iren heimelichen rot gon. — The Masters conferred an absolution ;
the general scoui'gings began with the Master striking them man
by man as they lay on the ground and saying :
Stant uf durch der reinen martel ere,
und hiite dich vor der siinden mere.
Heinr. a Rebdorff ad ann. 1349 : Isti Flagellatores cum multas super-
stitiones attentare praesumerent, nimirum invicem se absolvere a
peccatis, praedicantes apocrypha et similia, propter quod Laici sunt
Clero graviter indignati.
^ In the lay of the Flagellants, which though first publisht entire in
a low Dutch Text by Dr II. F. Massmann (Erliiuterunoen zum Wes-
sobrunner Gebet, Berlin 1824. s. 39. Forstemann s. 267), is given in
high Dutch in Closener's Chronik (some verses are in the Flemish
dialect in Willeras oude vlaemsche Liederen, Gent 1848, p. 42) the
following passage occurs towards the end in the low Dutch text :
"Were duoss bote (Busse) nicht geworden,
de Christenh'^it wer gar vorsvunden,
de leyde Duvel (leidige Teufel) hat se gebunden
Maria had lost unsen bant.
Cn. VII.— HERETICS. § 123. FLAGELLANTS. 229
Flagellants, which were already widely prevalent :^ but penance
by the scourge Avas only thus forced into concealment. In
Thiu'ingia Cojirad Schmidt,^ one of their masters, gave the form
of a connected system of heretical doctrine to their dislike of the
Church, which persecuted out of self-interestedness the work
most pleasing to God :^'^ and thus there now rose heretical
8 The Bull of the 20th October 1349 addrest to the German Arch-
bishops, is in Jo. Trithemii chron. Hirsaug. ii. 209, and in Raynald
ann. 1349 no. 20 : Sane molesta nobis — relatio — nostrum — turbavit
auditum, quod in partibus regni Germaniae et ei convicinis quaedam
sub praetextu devotionis et agendae poenitentiae vana religio et super-
stitiosa adinventio — surrexerit, per quamprofana multitudo simplicium
hominum, qui se Flagellatores appellant, dece.pta verbis fictis et men-
dacibus malignorum, asserentium Salvatorem nostrum Jerosolymis
Patriarchae Jerosolymitano apparuisse (cum tamen a longis citra teiu-
poribus nullus ibidem praesentialiter fuerit Patriarcha), et sibi aliqua
dixisse, quae colorem non habentia nee saporera, in quibusdam Scrip-
turae sacrae obviare noscuntur, in illam cordis vesaniam et animae
damnationis praecipitium est deducta ; — quod se per societafes et con-
venticula — dividens diversas circuivit patrias, caeterorum vitam et
statum contemnendo se justificant, et claves Ecclesiae vilipendunt, ac
in contemptum disciplinae ecclesiasticae crucem Domini ante se, et
habituin certum, nigrum videlicet, ante et retro ipslus vivificae crucis
appensum habentem signaculum, sine superioris licentia deferentes, sub
nomine poenitentiae vitam gerunt insolitam ; congregationes, conventi-
cula et coadunationes, quae a jure sunt prohibitae, faciunt, et ad alios
actus prosiliunt, a vita et moribus observantiaque fidelium Christiano-
rum penitus alienos ; ordinationes etiam et statuta, quibus utuntur, imo
verius abutuntur, propria temeritate fecerunt, erroris suspicione non
vacua et judicio rationis carentia. But after the prohibition comes also
the limitation : Per praedicta tamen nequaquam inteudimus prohibere,
quin Christifideles impositam sibi poenitentiam, vel etiam non imposi-
tara, dummodo recta intentione et pura devotione ad illam peragendam
procedant, in suis hospitiis, vel alias, absque superstitiosis congrega-
tionibus, societatibus et conventiculis supi*adictis possint facere.
^ His doctrine and prophecies may be seen in Fbrstemann's neuen
Mittheilungen ii, 16. He announced the end of the world for the year
1369 (S. 22.).
^^ Articuli ab ipsomet Flagellantium praedicatore conscripti in Fbr-
stemann's neuen Mittheil. ii. 24 : Dominus noster J. Chr. primo bonum
vinum posuit : niodo autem, i. e. praesenti tempore, quod incepit anno
incarnationis ejusdem 1349 optimum vinum propinavit, salutare inquara,
quod Deum et homines laetificans reconciliat. Hoc vinum est poeni-
tentia Flagellatorum. Haec igitur poenitentia salutaris tam est neces-
saria, quod nisi quisque fidelis adultus ad minus omni sexta feria, hora
qua Christus sanguinem fudit pro homine, ipse sanguinem fundat pro
Christo, salvari non poterit. Item ista poenitentia est tam efficax,
2a0 TIIIKD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
Flagellants called also by the common name of Begbards ;^^ tbey
existed down to tbe time of the Reformation, especially in
Thuringia, as an heretical sect very dangerous to the Church.
12
quod plus potest, quam modo baptismus : nempe propter avaritiam et
malitiam sacerdotum baptizantium, qui tales poenitentes non siistinue-
runt, imminuta, immo falslficata est vis baptismi, et banc supplet ista
poenitentia. Praeterea ipsa est tam sufficiens, quod confessio ilia
generalis Deo facta in cursu illius poenitentiae sufficit homini ad salu-
tera, nee requiritur alia faclenda sacerdoti propter malum statnm sacer-
dotum praesentium. Haec autera poenitentia novam fidera dictat, et
Deum valde delectat. — Est igitur fides nova, scil. ista, quae omnes
salvandos salvat, et antiqua, scil. evangelica, quae omnes damnat.
Haec fides ponit, quod baptismus et confessio non sunt necessaria, ut
dictum est. Impossibilis est eucharistia : nullus enim sacerdos, post-
quam praedictos poenitentes propter suam avaritiam repulerunt, et quia
turpem vitam et raaxime luxuriosam principaliter gerunt, conficere
potuit corpus Christi. Quomodo enim mundissimum corpus Cbristi
tractari vellet profanis manibus immundissimi sacerdotis ? Item inutilis
est unctio extrema. Et ita videtur de aliis sacramentis. Item vana
est ecclesiastica sepultura. Nee est aliquid consecratio Ecclesiae vel
coemeterii. Item superstitiosa res est quaerere indulgentias. In bac
fide nova sic vivas, quod Deum non oftendas, sed et pro omni offensa
sangxiinem tuum fundas, sicut et Christus pro tua offensa sanguinem
fudit. Panem ilium altaris, quia non est Cbristus, non adorabis, nee ei
aliquem bonorem, vel etiam imagini Crucifixi, aut imaginibus Sancto-
rum impendas. — Cum tameu idem panis praebetur ab altari, cum aliis
aceipias etiam et tu, ne ipsos scandalizes, et ut latere possis. — The
following exhortation is peculiar : Eleemosynam tuam tribue pauperi-
bus, et maxime valet calidus panis. So says also Conrad Schmidt in
his Propheticis (see note 9) : Ir en solt nummen gebacken, ir en soUet
uwirs brotis warm geben dorch God, welchir masze ir vormogit. das
ist uch gud, das was unsem lieben herren beheilich in der alten ee,
unde ist ome noch beheilich. For this they refer to Sara, who (Gen.
xviii. 6) set before the Lord new bakt bread.
^1 Gregorii XI. Letter to an Inquisitor in Germany in Raynald. ann.
1372 no. 33 : cum, sIcut accepimus, pestis illorum haereticorum negan-
tium ecclesiastica sacramenta, qui appellantur Flagellatores, in non-
nullis Alamanniae partibus — dicatur exorta etc. Trithemius in Chron.
Hirsaug. ii. 296 records that in the year 1392 the Papal Inquisitor in
Wiirzburg had discovered haereticos nonnullos ex simplicioribus et
rusticanis de secta Flagellantium et Fratricellorum, and afterwards at
Erfurt also simili pravitate infectos, Beghardos, Beguttas et alios, quo-
rum aliqui cremati sunt ignibus, aliqui vero poenitentiam egerunt super
erroribus suis, reliqui fugam inierunt.
^'^ An active persecution was commenced against them a.d. 1414 in
Sangerhausen by the Inquisitor and Dominican Henry Schonefeld.
At that time 44 were burnt in Winkel near Sangerhausen., 83 in
Sangerhausen etc. Their 50 articles may be seen in Theod. Vrie
CH. VI 1.— HERETICS. § 123. FLAGELLANTS. 231
This warning example, as well as tLe mistrust natural to the
Hierarchy of all spiritual impulses, which did not originate from
itself, decided the destiny of the later societies of Flagellants.
When the Whitemen (Bianchi), scourging themselves as they
went, descended from the Alps into Italy, they were received
almost everywhere with enthusiasm by the clergy and the peo-
ple ; but in the Papal territory death was prepared for their
leader, and the rest accordingly disperst themselves.^^ St Vin-
Hlst. Cone. Conat. P. iii. dist. 13 (in v. d. Hardt Cone. Const. I. i.
126), in Cyr. Spangenberg's Chronik v. Sangerhausen (in Buder's
nijtzl. Sammlung verschiedener meist ungedvuekter Schriften, Frankf.
u. Leipz. 1735 S. 335 ft'.), and in Forstemann's neuen Mittheilungen
ii. 26, from a Huysburger Codex in the library of tbe University at
Halle. 25 other articles which were reckoned up in Sondershausen at
the same time may be seen in Forstemann ibid. S. 32. They taught
that since tbe appearance of the Flagellants all ecclesiastical power was
taken from the Pope and the clergy. From that time the clergy
reigned as Antichrist. The judgment was near : the forerunners Elias
and Enoch were already come. For a certain Flagellant burnt at
Erfurt in 1366 was Elias, Conrad Schmidt, who had likewise been
long dead, was Enoch. To establish these assumptions they taught
Artie. Sangerhus. 38 : Deum in principio omnium hominum animas
semel ci*eavit, et cum prime homine eas in Paradisum collocavit. 39.
Quotieseunque foetus humanus in utero matris animatur, anima de
Paradise per Angelum adducitur et foetui inspiratur. 40. Cum supra-
dictus combustus Erfordiae et praefatus Conradus in maternis visceribus
existentes animari debuerint, Angeli de Paradise venientes uni Eliae,
alteri Enoch animas infuderunt, et sic Elias unus veraciter extitit, et
Enoch realiter alius fuit. Formerly the Flagellants had only assumed
that, since their rejection, the priests had lost the power of converting
the bread in the Lord's Supper into the body of Christ : now henceforth
they quite denied the doctrine of Transubstantiation, Artie. Sangershus.
15 : Quod Deum et corpus Christi non contineat sub se realiter altai'is
sacramentum. 16 : Quod si hoc esset verum, quod in sacraraento
altaris esset veraciter Christus Deus, diu esset devoratus, etiamsi esset
mens ingens et magnus. They also pronounced all oaths sinful, Artie.
Sonderh. 24 (this they seem to have adopted from tbe Waldenses) :
however, they taught Artie. Sang. 43 : Quod, quamvis omnia jura-
raenta, qualitercunque fiant, sint peccata mortalia, eligibilius tamen sit,
Flagellatores coram Inquisitoi'ibus jurare, et multa coramittere perjuria,
quam se et sectam prodere : quod possint juramenta et perjuria postmo-
dum cum flagello expiare.
1^ Compare the notice of cotemporaries in Forstemann S. 104, on the
execution of the leader Platina de vitis Pontificum, in vita Bonifaeii
IX. : Sunt qui scribant hujus fraudem quaestione detectam fuisse,
hominemque in tanto faeinore deprehensum meritas poenas luisse
232 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
centius Ferrerius indeed, a Spanisli Dominican, who was probably
the prime mover of the penitential pilgrimage of the Bianchi,^*
during his wanderings in Upper Italy, southern France and
Spain afterwards conducted processions of Flagellants,^^ but the
prevailing disapproval of them in the Council of Constance,^*^
induced him also to discontinue them.
igne scilicet, quo exustum ferunt. Sunt etiam qui dicant, nil fraudis in
homine depreliensum fuisse sed id fictum a Pontifice, aboleudo rumori,
quo hominem per invidiam captmn et necatum affirmabant. Utruin
verius sit, Deus novit.
^* Vincent. Ferrer nach s. Leben u. Wirken dargestellt v. D. L.
Heller, Berlin 1830, S. 62.
15 See Acta SS, ad. d. 5, April, i. 475. Forstemann S. 142 ss. Hel-
ler's Vincentius S. 66.
1^ Heller's Vincentius S. 120. Jo. Gersonii epist. ad Mag. Vin-
centium contra Flagellantes (0pp. ed. du Pin. ii. 658) : Crede mihi,
Doctor emerite, multi multa loquuntur super praedicationibus tuis, et
niaxime super ilia secta se verberantium, qualem constat praeteritis
temporibus fuisse pluries et in variis locis reprobatam, quam nee ap-
probas, ut testantur noti tui, sed nee efificaciter reprobas. Epist. Petri
Card. Cameracensis ad eundem (ibid. p. 659). Jo. Gersonii tract,
contra sectam flagellantium se (ibid. p. 660.)
CH. VIII.— REFORMERS. § 124. 233
EIGHTH CHAPTER.
EFFORTS FOE REFORM.
§ 124.
IN BOHEMIA.
Die Vorlaufer des Husitenthums in Bohmen. Aus den Quellen bearbeitet v. Dr.
J. P. Jordan, Leipzig 1846.
In proportion as the Papacy grew more powerful and more
terrible, the sects which raised themselves against it partook more
of the character of passion and superstition, and were rather
inclined, as they quite despaired of salvation within the Church,
to seek the foundation of their religious faith without her pale.
When the power of the Papacy sank in the same degree as its
oppression increast, a more prudent direction was given to
reform ; recognising the everlasting foundation of Christianity
in the Church, it endeavoui'ed to rescue her from the abuses
which had crept in.
However the eftorts of the fourteenth century for reform pre-
sent essential peculiarities. For the most part they aimed only
at the restoration of external order in the Church, to wit, the
limitation of Papal power, and the restoration of outward chastity
and decorum among the clergy, without heeding the more deeply
concealed sources of corruption. The Mystics made a nearer
approach to the true path of reformation : avoiding all over-
estimation of divine worship, they set the highest value upon the
life of religion in the inner man. But they were satisfied with
laying aside whatever did not please them in the Church,
and were also incapable from the singleness of their gesthetic
bent, of thoroughly proving and prizing the Church's position as
a whole.
The genuine Eeformers were distinguisht by the fact that
they did not so much recognise the corruption in isolated abuses
as in the spirit of the Church, and accordingly strove for a
234 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1401).
renewal of this spirit. Undoubtedly many of the later Protes-
tants were reckoned among these testes veritatis (witnesses to
the truth) who did not belong to their number.^ There are others
who cannot with certainty at any rate be enrolled among them,
because they are only known to have had isolated points of dif-
ference.^ Nevertheless a genuine spirit of reform diffused itself
in Bohemia : starting from a demand for amendment of morals,
it soon advanced to an acknowledgment, that the Church was
disorganised, and required a renovation.
Two preachers of repentance appearing at Prague about the
same time, were the first to gain a powerful influence over the
common people ; but for this very reason they drew on themselves
the hatred of the rest of the clergy. The German, Conrad of
Waldhausen(Conradus ab Austria)^incumbentof the Teynkirche
1 E. g. John Munsinger, Rector of the School in Ulm (by Flacius
catal. testium veritatis no. 315 and several others) because he rejected
the adoration of the Sacrament. However the tenets, for which Mun-
singer was pronounced a heretic by the Dominicans at Ulm in 1385,
according to the verdict of the Universities of Prague (Schelhorn amoe-
nitates literariae viii. 511) and Vienna (1. c. xi. 222) which were con-
sulted on the occasion, were as follows : Corpus Christi non est Deus.
Nulla creatura est adoranda adoratione qua Deus debet adorari, adora-
tione scil. latriae ; But hyperdulia debetur creaturae, excellenti, sicut
est Caro Christi, b. Virgo etc. Further : Hostia consecrata, non est
Deus ; but Deus est suh hostia consecrata, corpus ejus, sanguis et aniraa.
So per hostiam intelligo accidentia quae sunt in pane, rotunditatem
videlicet, saporem et gravitatem. He would not have the consecrated
host called absolutely corpus Christi, quia accidentia visa non sunt
corpus Christi, licet intus sit corpus Christi. Therefore it was propter
simplices tutius, to say hie esse corpus Christi sub specie panis. So Mun-
singer only meant that the species must not be considered to be Christ
himself, hut he did not by any means deny that Christ must be adored
sub specie panis : accordingly both Universities at this time declared
his tenets orthodox.
2 Thus in Wurzburg a.d. 1342, the layman Francis Hager (not
Conrad Hager, as Flacius catal. test, verit. no. 305 states), was the
first to be obliged to recant the assertion, that the Sacrifice of Masses
for the dead was neither meritorious nor availing : and soon after the
Priest Hermann Kiichner, who past for a Beghard, had to recant the
other assertion that Popes and Bishops, as I'egards their orders, were
neither greater nor anything otherwise than other priests ; see Lude-
wig. Gesch. vom BIsth. Wurzburg (Frankf. 1713 fob) s. 626.
^ The name Conradus de Stiekna has been given him by a misun-
derstanding. Andreas de Broda, a Theologian of Prague, says in an
CH VUI.— REFORMS. §124. CONRAD AND MILICZ. 235
in Prague (f 1369) made the mendicants in particular bis foes
by assailing tbeir misdeeds.* The Moravian, Milicz of Krem-
sier,^ who laid down bis ecclesiastical office in 1363, with
a view to devote himself to a free Apostolical ministry, gave the
Pope an opportunity of denouncing him as a heretic, by teach-
ing that Antichrist was come, and that Christians, wherever it
was possible, must communicate daily.^ He went in person to
Epist. ad Jo. Hussum (in Jo. Cochlaei hist. Hussitarum, Mogunt. 1549
fol. i, 42) : Si non esset causa alia, praeterquam haec, quod praedicatis
contra Clericos, nullus vos, ut aestimo, excommunicaret. Nam et an-
tiquis temporibus Militius, Conradus, Sczekna et alii quam plurimi
contra Clericos praedicaverunt, nullus tamen propter hoc excommuni-
cationis fuit sententiae subditus. In this passage the words Conradus
Sczekna have been read together as names of one person ; but Johannes
Stiekna was living in 1400, see Jordan S. 2 and 82.
* His cotemporary Beness de Weitmil, Canon of Prague speaks of
bid influence : the passage is translated from a MS. in Jordan S. 3.
Conrad inveighed with success against the finery of women, against
usury, and chiefly against the simony of the mendicants, who only
admitted persons into their order on payment of large entrance fees.
There are extracts from his manuscript Apologia against them in Jor-
dan S. 7. 16. Balbinus (see his epitome rerum Bohem. p. 406) had
even seen a large work by Conrad in MS. with the title Accusationes
Mendicantium, in quo et accusat Mendicantes Religiosos, et eorum
responsiones ad sua objecta iterate refellit. — qui ejus quaedam opera
legerunt, putant, eum nimium licenter de sacris personis loqui, atque
etiam in Episcopos et Clerum acerbas invectivas componere. His
greatest work, Postilla Studentium Universltatis Pragensis is still
frequently to be found in MSS. See Jordan, s. 16.
5 Milicz is his Christian, not his family name. Later writers call
him erroneously John Milicz, see Jordan s. 19. Two works on his
life by disciples of his are extant. One vita in Balbini miscellaneis
bistoricis regni Bohemiae Decadis i. lib. 4 tit. 34 p. 43 (Prag. 1682
fob), aus der andern Mittheilungen b. Jordan s. 18. — Matthias v. Ja-
now iiber Milicz s. b. Jordan s. 32. — Ueber Milicz Scbriften : Libellus
de Anticbristo (in dem gleichnamigen Tractate des Matthias v.
Janow erhalten), Postilla, u. s. w. s, Jordan s. 29. Adaucti Voigt acta
literaria Bohemiae et Moraviae vol. i. (Prag. 1775. 8) p. 216.
^ Vita in Balbini miscell. 1. c. p. 45 : quamvis in principio suae
praedicationis paucum populum habere videretur, et licet etiam ab ali-
quibus propter incongruentiam vulgaris sermonis derideretur (probably
for his Moravian pi'onunciation of the Bohemian language) never-
theless be went on with zeal : et sic per ejus assiduam praedicationem
et austeritatem correctionura primo aperiebantur aures surdorum, — et
post coepit populus affluere et admirabantur turbae laudantes nomen
Domini etc. In the year 1367 he first went to Rome, to preach there.
236 THIRD PERIOD.— DIV. IV— A.D. 1305—1409.
Avignon, and justified himself, but died there soon after
(t 1374).^ But we first find the genuine insight of a Reformer
into the state of the Church in Matthias of Janow, (Magister
Parisiensis from 1381 Canon of the Cathedral Church in
Prague 11394^,^ who received his earhest impulse from Milicz.
but he was thrown into prison for some time, for advertising by a bill,
posted on St Peter's Church, quod Antichristus venit ; and the mendi-
cants in Pi'ague began already to announce in their sermons : Caris-
simi, ecce jam Militius cremabitur (vita p. 51). After his return his
zeal was so successful, ut etiam publicae meretrices de prostibulis per
ejus praedicationem ad poenitentiam converterentur ; and he changed
the prostibulum Benatkj' (Venetias) nuncupatum into a conservatorium
conversarum for them (vita p. 55). But at length hatred and envy
broke forth into persecution against him, vita p. 58 : malignus spiritus
— Praelatos, Plebanos, Religiosos ad furorem in euni suscitavit, ita ut
praedicationem sibi saepius pi-ohiberent, et haereticum eum appellarent.
p. 59 : ei verbis multis ac probosis conviciabantur, inter caetera vero
dicebant : a principio praedicationis tuae nunquam pace fruimur, sed
semper disturbia multa patimur. — Quem saepius et Beghardum, et
Hypocritam, et Sodomitam appellabant: — Postremo vero in tantum
fuerunt in furorem concitati, quod et 12 articulos falsos et mendaces
construxerunt, et eos ad Curiam Romanam — miserunt. The Pope
charged the Archbishop of Prague to institute an inquiry about them
(Raynald. ann. 1374 no. 10, and sought the necessary support from
Charles IV. (ibid. no. 11). These twelve articles are in Jordan s. 39.
In them the following doctrines were alledged against him, that Anti-
christ was come, that it was damnable to purchase the taxes of a com-
munity, that similar quitrents which the Priests drew from landed
property were usurious, quod omnis homo tenetur de necessitate saltern
ad minus bis in hebdomada sumere corporis dominici sacramentum.
Further he was charged with having given the form of an order to his
society of penitent women, and likewise to a congregation of priests,
and caring for no man's opposition, nay, with having even said, quod
in Papa, Cardlnalibus, Episcopis, etc. Veritas nulla esset, et nullus ex
eis ducei-et ad viam veritatis ; with condemning the study of liberal
arts, and censuring the modest dress of women, with having said
that he had suffered more than Christ, and with having preacht that
Priests should hold property only in common.
7 .Jordan s. 27. In a diploma of the strictly Catholic Charles IV.,
A.D. 1374 (Balbini epit. p. 408) he is called bonae memoriae honora-
bilis Milicius, quondam devotus noster dilectus.
^ His principal work still extant in MS is, Regulae veteris et Novi
Testament! in 5 books. The works of Matthias, given in Balbini Bo-
hemia docta ed. ab Raph. Ungar ii. 178, are only certain separate
treatises of this work, namely, de hypocrisi from lib. ii., de frequent!
communione, de unitate Ecclesiae, de Antichristo, de abominatione in
Ecclesia Dei from lib. iii. see Jordan s. 50, 58. In the Preface to the
Confessio Boheraica, a.d. 1535 (Niemeyer coll. confessionum in Eccl.
(•H. VIII.— REFORMERS, g 124. MATTII. OF JANOW. 237
He saw how the Church had changed herself from a spirit of
power into a system of constraint, Hke that of a secular state ;
he vindicated the free spiritual life of ancient Christendom
against the heap of outward dogmas and decrees enforced by
authority,^ he denounced the manifold corruptions of the
Church,^" and emphatically appealed to the Bible as the un-
Reformatis publicatarura p. 776), it is stated that the lib. de abomina-
tione of Matthias, sub titulo et nomine Magistri Jo. Hus excusus in lucem
exiit. Thus the work is found also in the Historia et monuraenta Jo. Hus.
atque Hieron. Prageubis, Norimb. 17 15, i. 473. But, according to Jordan,
s. 52, who had the whole work, Kegulae vet. et novi Test, in MS. before
him the whole passage in that edition, p. 473 — 627, is not by Huss, but
taken from the manuscripts of our Matthias, only immoderately muti-
lated and imperfect. That the fragment De mysterio iniquitatis Anti-
christi i. 603, belongs to Matthiae tract, de Antichristo is proved by
the quotations from this tract in the lib. de abominatione, which reap-
pear in that fragment (compare p. 512, 557, with 610 ; p. 515 with
611; p. 586 with 612). Likewise p. 597, De unitate Ecclesiae et
schismate may well belong to IMatthiae tract, de unitate Ecclesiae,
Other excerpta from Matthias' great work may be seen in Jordan s. 59.
'^In Jordan s. 68 : Dorainus Jesus non dedit ullam legem scriptam
suis posteris, — sed solum dedit spiritum suum bonum et spiritum Pa-
tris in corda credentium pro omni lege viva et perfecta et pro omni
regula vitae cujuslibet suiificienti. Propter quod et Apostoli ipsius,
nolentes gravare populos credentes in Jesum variis doctrinis et adin-
ventionibus et praeceptis, pauca scripserunt, pauciora mandaverunt
paucissima statuis firmaverunt inconcusse. tjnde crudeliter et infru-
nite posteriores multi videntur egisse et agere usque raodo, qui suas
adinventiones multas et doctrinas varias ac mandata rigida in Dei et
Domini Jesu familiam indnxerunt et auctoritative firmaverunt, subdi-
tos nimis obligantes et gravantes : — quae omnia non tarn facere suffi-
ciunt, sed etiam rescire vel ad plenum memorari. Quapropter apud
me decretum habeo quod ad reformandara pacem et unionem in univer-
sitate Christiana expedit omnem plantationem illam eradicare et ab-
breviare iterum verbum super terram, et reducere Christi Jesu Eccle-
siam ad sua priraordia salubria et eompendiosa.
1" Matthiae lib. de Sacerdotum et Monachorura abhorrenda abomi-
natione desolationis in Ecclesia Christi in Hist, et monum. Jo. Hus i.
473. cap. 3: ilia nocentissima abominatio in Dei Ecclesia, puta con-
troversia inter Sacerdotes, et maxime tunc et manifeste [invaluit]
quando Religiosi falsi sunt multiplicati per Ecclesiam et invaluerunt. —
Ubicunque nondum manent Religiosi, vel non visitant ibidem commu-
niter, ibi stant bene Sacerdotes concorditer ad invicem, et plebs est sine
distiactione et dissensione. — Cap. 21 : Vae, vae illis, qui faciimt mul-
tas promissiones in populis, et excogitant atque adinvaniunt multas
justificationes peccatoribus ! — Veluti est promissio multarum indulgen-
tiarum in festis suis vel locis, ut habeant per hoc nomen, et prae aliis.
238 THIRD PERIOD.— IV. IV.— A.D. 1305— liOO.
accursum et applausum populoruin : promiasio literavum ab omni
poena et culpa, promissio communionis fratei-nitatum, et omnium ora-
tionum vel Missarum, vel aliorum bonorura, quae per confratres exer-
centm* etc. — quae nee ipsi certi sunt, si acceptabilia sunt Deo, imo plus
odibilia Deo. — Cap. 30 : Veruntamen, salvo judicio meliori, ego puto
coram Domino dulcissimo Jesu crucifixo, tunc ilia omnia habuisse
suum initium, quando dominus Apostolicus contraxit ad se omnia
beneficia et officia Ecclesiae, pro sua voluntate dispensando, et
incepit dispensatione beneficiorum totius Ecclesiae occupari, atque
distributione bonorura temporalium se ipsum aggravare, et con-
ferre multa privilegia, et exemptiones ab obedientia infinitis perso-
nis, — puta ut essent sibi soli subjecti, et a suis immediatis Praelatis
exempti, — babentes potestatem super terrenos [leg. alienos) subditos
confessiones audiendi, et auctoritatem praedicandi quae volunt, et per
consequens impediendi dominos Curatos, et Ordinem sanctissiraum
conturbandi, alios Ordines excogitando. — (Satan) abduxit Christianos —
a primaeva ipsorum dignitate et sanctitate — ad quandam mirabilem
simulationem, et Deo nimis abominabilem conversationem, compositam
ex vltiis et speciebus sanctitatis, religionis et virtutum, facietenus
solum apparentium splendidae et laudabiles apud homines, sed nequa-
quam apud Deum. Ita dico, abduxit spiritualiter et successive a
virtutibus pulcherrimis et dulcissimis, et a rigore ipsarum ad quandam
vanitatem vitae, et teplditatem abominabilem solum consuetudinum et
rituum Ecclesiae Romanae, similiter in facie bene apparentium, sed in
veritate Dei mortuorum, et desolatorum a Spiritu Jesu crucifixi : ita
ut omnia fere Christianorum jam decora et honesta, sint solum quasi
pulchra imago exterius picta sine spiritu et vita, sint quoque justitia
hominum propria, nimis remota a justitia Dei. — Seduxit, inquam, tali
modo — populum christianum, ut omnia turpia et omnia vitia, quae in
primitivo populo tantum erant horribilia et abusiva, sint usitata, —
excusata. — Et non solum hoc, sed etiam viceversa, qui alienant se
strenue ab exercitio talium et a contubernio propter Domini Jesu
timorem et amorem, mox a vulgo christiano hujus mundi conviciantur
et confunduntur, et nota pessima singularitatum vel haeresum crimi-
nantur : propter quod tales homines devoti, qui similia vulgo profano
non agunt, Bechardi vel Turlpinii, aut aliis nominibus blasphemis
communiter jam nominantur. — Cap. 37 : Dei Ecclesia nequit ad pris-
tinam suam dignitatem reduci, vel reformari, nisi prius omnia fiant
nova. — Credo, — quod jam tunc surget novus populus, secundum novum
hominem formatus, qui secundum Deum creatus est : ex quo novi
clerici et sacei'dotes provenient et assumentur, qui omnes odient avari-
tiam et gloriam hujus vitae, ad conversationem caelestem festinando, —
Veruntamen Dominus piissimus Jesus Christus hoc opus, puta innova-
tionis Ecclesiae suae, jam in nostris temporibus, i.e. a 50 vel 70 annis,
coepit valde accelerare, exercens sua judicia manifesta in Christianis
per orbem manifestum. — Cap. 60 : Diabolus omnem religiositatem in
Ecclesia multiplicat in conventibus et personis, et per consequens omnem
sanctitatem et faciem pietatis et gratiae in verbis et habitu exteriori,
sed omnia solum ad extra et secundum faciem corporalem, et sine
spiritu Jesu crucifiKi. Multiplicavit insuper — omnem decorem et
CH VIII.— REFORMERS, g 124. MATTII. OF JANOW. 230
lionestatein iu Ecclesiasllcis, vel saltern ilia omnia accepit sibi in adrni-
niculum seducendi Chi-istianos ad amorem hujus saeculi. — Inde etiam
idem Satan — multiplicavit promissiones infinitas, et magnas in Dei
Ecclesia peccatoribus et amatoribus talibus hujus saeculi justificationes
multas inventitias humanas, aut ipsas convertit ad suam fortiorem
deceptionem, ut Christiani in illis sibi blandirentur, et constituerent
suam spem salutis, non habentes ad Jesum crucifixum fidelem cari-
tatem et ad proximos, et habentes vitam totaliter carnalem. — Item ob
id permisit vel procuravit fieri — scientias adinventitias et recentes,
quae aequaliter vel magis quam scientia Dei — sunt authenticae, tremen-
dae, et maximae auctoritatis, — Multiplicata sunt ad haec mandata et
cerimoniae hominura infinitae, et ut tantum essent tremenda et tantae
auctoritatis, quemadmodura Dei summi praecepta, praedicantur et
docentur, et cum magna districtione imperantur. — Multiplicata sunt
quoque multa incerta corporalia, simpliciter nullam virtutem in se ipsis
habentia, nullam efficaciam salutis, nullam sanctitatem spiritus Jesu,
nullam auctoritatem ex Deo vel Scripturis, quae quia sunt in se recen-
tia et nova, et splendida coram hominibus, et quasi stupenda, et cele-
berrime praedicantur, commendantur et famantur, vulgus ea accipit
nimis ardue, colit et adorat strenue, trerait coram ipsis, et virtutem
quaudam magnam et suffragia ponit, quod in talibus corporalibus — et
per talia sit Deus colendus et inquirendus. — Cap. 82 : Hypocritae, et
maxime sacerdotes amici hujus saeculi, habent illud de more, quod
Sanctos Dei, qui sunt in caelis, multum nimis solemnisant et extollunt :
sanctos vere Christianos secum adhuc in hac vita pauperes et humiles
contemnunt et persequuntur. — Sanctorum in caelis ossa et reliquias
sumptuose procurant auro, et serico contegunt, sed pauperes sanctos
degentes cum eis in hac vita admittunt fame et siti cruciai"i, et nudos
pali gelu et frigora. — Et hoc commune est apud ipsos, illustres viros
et sanctos mortuos laudare et glorificare supra modum, sanctos vero
illustres et conviventes vituperare, et ipsorum facta virtuosa detractione
obnubilare. — Cap. 83 : The Mulier ebria de sanguine Sanctorum
(Apoc. 17, 6) he explains de raultitudine hypocritarum, qui secundum
communem consuetudinem nunc Ecclesiae vocantur Religiosi. — Nulli
etenim magis proprie comedxmt peccata populorum, sicut ipsi, et bibunt
et inebriantur, — In isto tamen valde talium ebrietas sanguinis ostendi-
tur evidenter, puta quod in tantum placet ipsis peccata populorum
comedere et potare, quod otiosam vitam et quietam continuantes, acci-
piant multas oblationes et donaria magna tradita pro peccatis, quod non
audent hominibus peccatoribus annunciare peccata ipsorum vel aggra-
vare, quinimo magis peccatis blandiuntur et excusant. — Et super hoc
amplius vigilare eos opportet omni speciei religionis et pietatis, utpote
templis eorum de magno sumptu et adornatissimis omni supellectile
pulcherrima et delectabili in aspectu populorum, ita ut omnia sint
munda coram hominibus ordinata, quatenus perinde extrahendi a plebi-
bus alienis magis donaria et multara eleemosynam, multam haberent
occasionem et nimium coloratam. So among them also are multae
festivitates gloriosae Sanctorum Dei in caelis, — multae Sanctorum
reliquiae, — pulcherrimae picturae et statuae, quae faeiunt insignia
240 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305-1400.
doubted soiu'ce of Chi^istian faith. ^^ He likewise, as well as
Milicz recommended more frequent communion, until a Synod
at Prague a.d. 1388 decided against it.^^
These men were rightly regarded afterwards as the forerun-
portenta et miracula magna. — Et tunc deinceps nequaquam est omit-
tendura, quia talia omnia et cum multo additamento exquisite in popu-
lis divulgentur, — proclamentur, ut sciant Christiani, ubi vel qua suam
salutem debeant providere. Enimvero indulgentiae magnae et magna
promissa omnibus accurrentibus, et gratiae vix ab hominibus credibiles,
alias ita authenticae, et a dominis apostolicis ita i-oboratae per testes et
per bullas, quod non est plus honiini de ipsis nullo modo dubitare.
Nam etsi contradicevet, vel non crederet, iudignationem Dei omnipo-
tentis incurreret. Et forte plaga manifesta puniretur, sicut jam multi,
inquiiuit, pro simili incredulitate sunt puniti. Jordan, S. 80 : Nee per
hoc ego euro negare, imagines rationabiliter fieri in Ecclesia et poni, ■
cum hoc teneat universitas sanctae Ecclesiae, et dicatur communiter,
quod tales imagines sunt scriptura laicorum. Decoretur igitur templum
statuis imaginum : huic ego non obsto, — dummodo in talibus cautela
contra daemonia, sicut et in aliis, babeatur. Sed hoc audacter dico,
quod quam cito una imago amplius reveretur qnam aliae imagines in
templo, vel habet concursum ampliorem plebis cum candelis, genu-
flexionibus vel aliter, mox est de templo ejicienda, tamquam offendicu-
lum populi. Item si adjungantur aliqua signa facta quasi per ima-
ginem aut ratioue imaginis vel aliter, iterum illico ilia statua est
cassanda ; quia jam valde timendum est plebi Christi, ne foi'tasse tunc
accesserit ibi jam daemonium, volens ludificare plebejos, et polluere
adorationem Jesu Christi corporis et sanguinis pretiosi.
^' Jordan S. 30 : Et quam cito legi b. Augustinum in libro de doc-
trina Christiana, et Hieronymum, dicentes, quod studium textuum
sacratissimae bibliae est in principio et in fine super omnia necessarium
et utile cuilibet pertlngere cupienti ad agnitionem theologicae veritatis,
et ipsa est primum et fundamentale et debet esse cuilibet literate chris-
tiano : mox agglutinata [est] anima mea bibliae in amore perpetuo.
Ubi fateor, quod a juventute mea non recessit a me usque ad senectam
et senium, neque in via, nenue in dome, neque dum occupabar, nee
cum otiabar : et in omni mea ambiguitate, in omni quaestioiie, semper
in biblia et per eam sufficientem et lucidam expeditionem reperi et
consolationem animae meae, et in omni turbatione mea, persecutione
et tristitia ubique confugi ad bibliam, quae, ut dixi, semper mecum
ambulat, raea carissima. — Unde cum vidi, quam plurimos portai'e
semper et ubique secum reliquias et ossa diversorum Sanctorum, pro
defensione sua quilibet et sua singulari devotione ; ego elegi mihi
bibliam, meam electam, sociam meae peregrinationi, gestare semper
mecum etc.
^2 Jordan S. 55. The Synod determined that no layman should be
allowed to come oftener than once a month to the Lord's Supper.
Cir. VIII.— REFORMERS. §121. MATTH. OF JANOW. 241
ncrs of Huss.^^ Still the Hussites, after the cup in tlie Lord's
Supper became the token of their party, were not right in ap-
pealing to them as supporters of tliis doctrine. Distrust was at
first felt towards Matthias v. Janow's stand for more frequent
communion, as though he had demanded the cup for the laity,
and administered it to them.^"* Long afterwards Hussite writers
conjectured without any reason, that the efforts of all the three
men here mentioned were employed in promoting u^nion with
the Graeco-Sclavonian worship, nominally maintained until
'■^ Espeically by Hussites and Protestants, among whom, however,
even from this very view many unauthorised opinions have grown up.
Thus it is matter of tradition that Zbyniek (Sbynko) Archbishop of
Prague in 1410 had the writings of Milicz and Matthias of Janow
burnt with those of Wycliff. The only sources of this opinion are
Hagel's (-{-1553) bohm. Chronik S. 659 : Etliche sagten, es waren
daneben viel andere und mehr als des WiglefFs Biicher verbrannt : "
and Procopii Lupacii (-J- 1587) calendarium hist, ad d. 16 Jul. Ferun-
tur tum et plurimi libi'i esse concremati Joannis Militii, Mag. Matthiae
cognomine Parisiensis, etc. However, in the archbishop's decree of
condemnation which is preserved in Huss' appeal (Hussii opp. 1,
113), and in this appeal itself there is merely a mention of Wyclitf's
works, and so the rumour which ai'ose 150 years afterwards carries no
probability. See Balbini Bohemia docta II, 178. Milicz was also
pronounced a heretic by the Annalists Raynaldus, Spondanus and
Bzovius ad ann. 1374 : on the contrary, most of the Catholic authors
of Bohemia, since Balbinus, have maintained the orthodoxy of all the
three men mentioned above.
'* V. d. Hardt. Cone. Const, t. III. Prolegg. p. 20 records the fol-
lowing fact from the transactions of the Bohemians at the Council of
Basle A.D. 1433, which must be taken from manuscript sources,
as it is not to be found in the printed acts : Johannes de Polemar, cum
Rockizana in Basileensi Concilio de cominunione calicis contendens,
in responsione sua agnosit quidem, Pragae apud s. Nicolaum Magis-
trum Matthiam pro concione populo nova de sacramento quoque coenae
praedicasse, ast palinodiam in Synodo Pragensi anno 138..' cecinisse,
ait. In quibus tamen articulis, ut Polemarus eos refert, communionis
calicis clara mentio baud facta. Unde in dubio relinquit Polemarus, an
Matthias calicem populo dederit, an secus. Hoc interim certum esse
ait, eura prohibitum fuisse. Sive, inquit, ipse inceperit hanc novitaiem
praedicare, sive sub utraque specie commimicare, tamen sua doctrina
sive practica non liahuit progressum. The Hussite Wenceslaus Pise-
cenus writes about 1520, of Matthias Parisiensis (Balbini Bohemia
docta II, 178) : multos eruditissimos conscripsit libros, in quibus de
communione utriusque speciei pluribus egit (but compare 1. c. p. 179.)
This erroneous notion probably rose from the fact that Matthias, in
the communion of lay persons also used the expression communicatio
VOL. IV. Q
242 THIRDPERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305-1409.
these times, and so were directed against the withholding of the
§ 125.
.JOHN WYCLIFF.
Henrici de Knyghton (Canon at Leicester, WyclifF 's contemporary) de eventibus
Angliae usque ad ann. 1395 (in Rog. Twisdeni scriptt. X hist. Angl.
Lond. 1652 fol.) — Thomae Walsingham (Benedictine at St Albans about
1440) Hist. Anglica major (in Camdeni scriptt. rer. Angl. Lond. 1754.
Francof. 1602 fol.)
The history of the life and sufferings of John Wicliffe by John Lewis,
London 1720. The life and opinions of John de Wycliffe, illustrated
principally from his unpublisht Manuscripts, by Rob. Vaughan, London
1829, ed. 2. 1831, 2 voU. S. A. J. de Ruever Groneman diatribe in Jo.
WicklifR vitam, ingenium, scripta, Traj. ad Rhen. 1837. D. L. Flathe's
Gesch. der Vorlaufer d. Reformation (2 Th. Leipzig 1835. 36) II, 161. Dr
G. Weber's Gesch. der akatholischen Kirchen u. Secten v. Grossbritan-
nien, Th. 1 Bd. 1 (Leipzig 1845) S. 62.
In England the oppressions of the Papal See were felt with
double force since it became openly dependent upon the hostile
power of France. Government and Parliament, impelled and
supported by the general voice of the nation, resisted them with
corporis et sanguinis J. Chr., Leib und Blut Christi empfangen (Jor-
dan S. 52. 55. 56), because he referred John vi. 53 to the Lord's
Supper (De abominatione c. 29 and 24 in Hus monumenta I, 504.)
This mode of expression was dogmatically quite right even when used
of partaking in one kind (Part 2, § 77, note 12), but it was afterwards
so understood among the Hussites, as if Matthias had maintained
communion in both kinds.
^^ Paulus Stransky de republica Bojema 1633 c. vi. § 5 (also in
Goldasti coram, de regni Bohera. juribus ed. Schminckii II, 511) is
the first who presents this view, without however making any men-
tion of the cup : after him comes next Jo. Amos Comenius (historia
persecutionum Ecclesiae boheraicae 1648 p. 19 ss. and historia Frat-
rum Bohemorum 1660 ed. Buddei p. 6), who is the first to make these
men champions of the chalice. All later writers followed him, especi-
ally Augustin Zitte in his uncritical and fancifully illustrated life of
the three most distinguisht precursors of the renowned M. John Huss,
Prague 1786 (in the Kurzen Lebensbeschreibunger beriihmter Manner
Bohmens Bd. 1) to which even Sehrockh xxxiv. 566 gives too much
credit. The following reasons are opposed to the above mentioned
view, I, in the earlier sources there is no trace to be found of a Graeco-
t'll. VllL— REFORMERS. §125. JOHN WVCl.lFF. 243
resolution and success.^ But in consequence of this, the eyes of
many were opened to other ecclesiastical corruptions,^ and
chiefly the agency of the Mendicants, the Pope's most zealous
officers, was visited with censure from all sides.^
In John Wycliff, a fellow of Merton College, Oxford, dis-
tinguisht for keensightedness and learning,* this general
opinion was firmly based upon his love for his father-land, and
his zeal for true Christianity.'^ He was the first to come for-
ward as a bold champion in the quarrels of the university with
the Begging Friars a.d. 1360 : He denounced without disguise
the corruptions of these orders.^ When Edward III. in 1366
Sclavonic ritual in the time of Charles IV., and a persecution of it ;
on the other hand, this emperor built the monastery of Emaus in
Prague for the Latino- Sclavonic ritual a.d. 1347, compare Dobner in
the Abhandl. der Bohmischer Gesellsch. der Wissensch. for 1785
S. 174, for 1786 S. 433 : and 2, in the numerous works and treatises
which followed the introduction of the cup by James of Misa (with
the exception of that remarkt on in note 14) there is no trace what-
ever of any earlier attempt of the kind to be found. The Bohemian
brethren in their Apologia verae doctrinae a.d. 1538 (see vol. 3, Part
1, § 14, note 4) in Lydii Waldensia II., 292 state expressly : Mag.
Jacobellus primus omnium communionera utriusque speciei in Bohemia
practicai-e cepit.
1 See § 103, note 30.
^ Thus Robert Longland a priest, about 1350 publisht an allegorical
poem, " The Visions of Peirce Plowman" (with comm. by Whitaker,
Lond. 1813. 4) which lasht the ecclesiastical superstition, the monks,
&c., and proclaimed a reformation of the Church. It soon became
verv popular, compare Warton history of English poetry (Lond. 1774,
2 voll. 4) 1, 287. Vaughan ii. 148. The Monk John Ball also, who
afterwards joined Wycliff, had already preacht before in this strain,
see Schlosser's Weltgeschichte ii, 266.
^ Compare § 112, note 2 and 3 (the appearance of Richard Arch-
bishop of Armagh upon the scene against them at Avignon in 1357.)
* By his determined adversary Heinr. de Knyghton de eventibus
Angliae lib. v. p. 2644 he is called Jo. Wyclif — Doctor in Theologia
eminentis^imus in diebus illis. In philosophia nulli reputabatur secun-
dus, in scholasticis disciplinis incomparabilis. His numerous works
(enumerated by Lewis, p. 143 SS. Vaughan ii. 379) cannot unhap-
pily in general be arranged chronologically with any certainty.
'On his first work, "The Last Age of the Church," a.d. 1356
(Ed. James Henthorn Todd, Dublin 1841) see Vaughan 1, 254.
^ The arrangement in order of time of his numerous works written
against the Mendicants is no longer possible. Their entire contents he
comprised in the work Objections to Friars (printed in the two short
treatises against the orders of Begging Friars compiled by John Wiclif,
' q2
244 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305.— 14U9
with the lielp of his Parliament dehvered himself from the
shameful tax paid to the Pope, Wycliff boldly defended this step
likewise.^ As he addrest himself in numerous works in his
native language to the whole nation, he met with great sympathy
among all classes, except the monks ; this was further strengthened
by the fact that Geoffrey Chaucer (t 1400) the father of English
poetry, joined in the assault upon the Mendicants.^ WyclifF
became Professor of Divinity at Oxford in 1372, and in 1375
Rector of Lutterworth. And when the Government endeavoured
more seriously than ever to withdraw the Church of England
from under the Pope's arbitrary power, Wycliif was one of the
ambassadors who negotiated a convention for this purpose with
the Papal delegates at Bruges in 1374.^ Under these circum-
stances he had opportunities enough to recognize the corruption
of the Papacy,^^ as well as the shameful working of Monasticism.^^
When he declared his convictions with candour, he was accused
by the Pope in 1376 of 19 errors in doctrine. Gregory XL
instituted an inquiry upon him.^^ All danger on this account,
Oxford 1608. 4, publisht by Thomas James), compare Vaughan i. 267.
ii. 203. He maintained especially, sith open Begging ia thus sharply
damned in holy Writ, it is a foule En*or to meyntene it, but that is
more Error to seie that Christ was such a Beggar. See Lewis p. 7.
^ Compai-e above § 101, note 12. Lewis p. 17. Vaughan i. 278.
Ruever Groneman p. 87. A monk had written on the contrary and
maintained, quod sit falsum et pseudoevangelicum, quod domini tempo-
rales possimt in aliquo casu legitime auferre ab Ecclesiasticis bona sua.
Wycliff wrote in answer a Determinatio de dominio, printed in Lewis p.
363 ss.
^ Particularly in the Canterbury Tales (publisht by Th. Tyrwhitt.
Lond. 1775. 5 T. 8. Oxford 1798. 2 T. 4.) See W. Godwin hist, of
the life and age of G. Chaucer, Lond. 1803. 2 T. 4. Vaughan ii. 137,
Weber i. i. 102.
» See above, § 103, note 20. Lewis p. 30. Vaughan i. 338.
Ruever Groneman, p. 107.
^•^ He called the Pope Antichrist, the proud worldly Priest of Rome,
and the most cursed of Clippers and Purse-kervers. Lewis p. 34.
1^ The isolated charges which he brought against the Friars in his
earlier works, he collected about 1382 into 50 heresies and errors,
in Lewis p. 20 ss.
1- The Papal briefs of the year 1377 to the University of Oxford, the
Archbishop of Canterbury, the Bishop of London, and the king of
England, are in Walsingham p. 201 ss. Cone. Magnae Brit. iii. 116.
Tlie Schedula attacht with the 19 heretical propositiones is in Walsing-
(H. Vill.— EEFUllMEK^S. g 125. JOHN WYCJ.UF, 245
however, was warded off from him by the favour of the secular
nobles, especially the Duke of Lancaster, who held the regency
after Edward's death (f 137 7. y^
From the great Papal schism (1378) Wycliff derived a fresh
call, as well as greater freedom, to search out the crimes of the
Church and propose amendment. He summoned the secular
powers to avail themselves of this favourable time for the
Reformation of the Church,^* and sent out his disciples through.
ham p. 204. Cone. M. B. iii, 123. Lewis p. 266 : E.g. 1. Totum
genus hominura concurrentium citra Christum non habet potestatem
simpliciter ordinandi, ut Petrus et omne genus suum dominetur politice
imperpetuum super mundura. VI. Si Deus est, domini temporales
possunt legitime ac meritorie auferre bona fortunae ab Ecclesia delin-
quente. VII. Numquid Ecclesia est in tali statu vel non, non est
meum discutere, sed dominorum temporalium examinare, et posito casu
confidenter agere, et in poena damnationis aeternae ejus temporalia
auferre. VIII. Scimus, quod non est possibile, quod Vicarius Christi
pure ex BuUis suis, vel ex illis cum voluntate et consensu suo et sui
Collegli quenquam habilitet vel inhabilitet. IX. Non est possibile
hominem excommunicari, nisi prius et principaliter excommunica-
retur a seipso. XIII. Discipuli Christi non habent potestatem
coacte exigere temporalia per censuras. XVI. Hoc debet catholice
credi : quilibet sacerdos rite ordinatus habet potestatem sufficienter
sacramenta quaelibet conferendi, et per consequens quemlibet contrltum
a peccato quolibet absolvendi. XIX. Ecclesiasticus imo et Romanus
Pontitex potest legitime a subditis et laicis corripi et etiam accusari.
Vaughan i. 354. Ruever Groneman, p. 125.
^' Lewis p. 50 ss. At the second hearing in the Archbishop's
palace at Lambeth in London, where, as Walsingham, p. 205, complains
non dico cives tantum Londonienses, sed viles ipsius civitatis se impu-
denter ingerere pvaesunipserunt in eandem capellam, et verba facere pro
eodem, et istud negotium impedire. "Wyckliff gave in a declaratio of
those Propositions (p. 206), in which, on some points at any rate, be
yielded artfully, e.g. ad I. : patet non esse in hominum potestate
impedire adventum Christi ad finale judicium. — ad VI. : Si Deus est,
ipse est omnipotens. Et si sic, ipse potest praecipere dominis tempora-
hbus, sic auferre : — sed absit ex illo credere, quod intentionis raeae sit,
saeculares dominos licite posse auferre, quandocunque et quomodo-
cunque voluerint vel nuda auctoritate sua, sed omnino auctoritate
Eeclesiae in casibus et forma liraitatis a jure. But others he de-
fended, e.g. ad viii. : patet ex fide catholica, cum oportet domi-
num [m] omni operatione vicaria tenere primatum. Ideo sicut
in omni habilitatione subject i prius exigitur gratia et dignitas habilitati,
sic in omni inbabilitatione prius exigitur dignitas ex demeritoinhabili-
tati, et per consequens non pure ex ministerio vicarii Christi fit talis
habilitatio vel inhabilitatio. Comp. Ruever Groneman p. 134.
" In his work on the Schism of the Popes, see Vaughan ii. 3 ss.
246 THIRD TEKIOD.— DIY. IV.— A. D. 1305—1400.
the country (poor Priests called Lollards by their adversaries),^^
to oppose a genuine apostolical agency to the pretence of the
Begging Friars, and to preach against the antichristian Hierarchy
and the abuses in the Church. Hitherto he had attackt only
the ecclesiastical constitution and discipline ; now he advanced
with bolder steps. In 1380 he began to translate the Bible
into English, and as this undertaking was forthwith assailed
as heretical, he maintained the people's right to Holy Writ.^^
When he began in the year 1381 to impugn even the
doctrine of Transubstantiation, many who were his parti-
sans up to this point were alarmed,^' but Wycliff had al-
^^ Upon thera see Vaughan ii, 163. Ruever Groneman p. 217.
Wycliff's work furnishes information enough for us to know them : Pro
egentibus Presby teris, s. de causis ob quas pauperes Presbyteri beneficiis
non gaudent, printed in Lewis p. 287.
1^ Henr. de Knyghton p. 2644 : Hie Magister Jo. Wyclif Evan-
gelium, quod Christus contulit Clericis et Ecclesiae Doctoribus, ut ipsi
Laicis et infirmioribus personis secundum temporis exigentiara et per-
sonarum indigentiam cum mentis eorum esurie dulclter ministrarent,
transtulit de Latino in Anglicam linguam, non angelicam, unde per
ipsum fit vulgare et magis apertum laicis et mulieribua legere scieuti-
bus, quam solet esse Clericis admodum literatis et bene intelligentibus :
et sic evangelica margarita spargitur, et a porcis conculcatur etc.
WycHff defended his translation in his work, on the truth and mean-
ing of Scripture, see Vaughan ii. 7. Passages from it may be seen in
Wharton auctarium historiae dogmaticae J. Usserii de scripturis et
sacris vernaculis. Londin. 1689. 4 p. 432 ss. in Lewis p. 67 ss. E.g.
The clergy cry aloud, it is Heresy to speake of the Holy Scripture
in English, and so they woulde condempne the Holy Goste that gave
it in Tongues to the Apostles of Christe, as it is written, to speake the
Worde of God in all Languages that were ordayned of God under
Heaven, as it is wrytten. Wycliff's translation of the New Testament
is publlsht by J. Lewis, 1731, and by H. H. Baber, 1810. Compare
Vaughan 11. 42. Ruever Groneman, p. 16(', 252.
^^ He came forward with twelve concluslones, which he was ready to
mantaln publicly (publlsht by Vaughan 11. 425) : I. Hostla consecrata,
quam vldemus in altarl, nee est Christus, nee allqua sui pars, sed
efficax ejus slgnum. 111. Olim fuit fides Ecclesiae Romanae in pro-
fessione Berengaril, quod panls et vlnum, quae remanent post benedlc-
tlonem, sunt host la consecrata. IV. Eucharlstla habet vlrtute verborum
sacramentalium tarn corpus quam sangulnem Chrlstl vere et reallter ad
quemlibet ejus punctum. The Chancellor of the University immedi-
ately condemned this doctrine (see the Definitio in Lewis, p. 268.
Vaughan 1. c.) : but Wycliff appealed to the king. Et post appella-
tlonem advenit nobilis domlnus, dux Lancastriae, — proliibens Maglstro
praedlcto Johanni, quod de caetero non loquerctur de Ista materia. Sed
(;ir. A'lII.— REFOEMERS. g 125. JOHN WYCLIFF. 247
ready so many adherents among the learned, especially in
Oxford, that he could not be quite put down. William
Courtney, distinguisht his promotion to the archiepiscopal see of
Canterbury*by condemuing a string of Wycliffite opinions as
nee ipse contemperans suo ordlnario Cancellario, nee tarn strenuo
domino incepit Confessionem quandam facere, in qua continebatur
omnis error pristinus, sed secretins sub velainine vario verboruin, in
qua dixitj suum conceptum, et visus est suam sententiam probare.
Sed velut haereticus pertinax refutavit omnes Doctores de secundo
Millenario in materia de Sacramento Altaris, et dixit, omnes illos
errasse praeter Berengarium, — et ipsum et suos complices; dixit
palam Sathanam solutum et potestatem habere in Magistro Sententia-
rum et in omnibus qui fidem catholicam praedicaverunt (see Lewis
p. 271.) The Confessio in Lewis p. 272, in Vaughan ii. 428 : Saepe
confessus sum et adhuc' confiteor, quod idem corpus Christi in numero
quod fuit assumptum de Virgine, quod passum est in cruce, — est vera
et realiter panis;sacramentalis : — cujus probatio est, quia Christus, qui
mentiri non potest, sic asserit. Non tamen audeo dicere, quod corpus
Christi ^sit essentiahter, substantialiter, corporaliter vel identice ille
panis. — Credimus enim, quod triplex est modus essendi corpus Christi
in hostia consecrata, scil. virtualis, spiritualis et sacramentalis. Virtu-
alis, quo benefacit per totum suum dominum \_leg. domtnium^ secundum
bona naturae vel gratiae. Modus autem essendi spiritualis est, quo
corpus Christi est in Eucharistia et Sanctis per gratiam. Et tertius
est modus essendi sacramentalis, quo corpus Christi singulariter [est^
in hostia consecrata. Sed praeter istos tres modes essendi sunt alii
tres modi realiores et veriores quos corpus Christi appropriate habet
in caelo, scil. modus essendi substantialiter, corporaliter et dimensiona-
liter. Et grosse concipientes non intelligunt alium modum essendi
naturalis substantiae praeter illos. Illi autem sunt valde indispositi
ad concipiendum arcana Eucharistiae, et subtilitatem Scripturae.
These adherents of Transubstantiation were designated as secta cultorum
accidentium, cultoi'es signorum, and refuted from several passages of
the fathers of the Church. The conclusion ;, Vae generationi adul-
terae, quae plus credit testimonio Innocentii vel Raymundi, quam
sensui Evangelii capto a testibus supradictis. Idem enim esset scan-
dalizare illos in isto, et imponere eis haeresim ex perversione sensus
Scripturae, praecipue et iterum de ore perverse Apostatae accumulan-
tis super Ecclesiam Romanam mendacia, quibus fingit, quod Ecclesia
posterior priori contraria correxit fidem, quod sacramentum istud sit
accidens sine subjecto, et non verus panis et vinum ut dicit Evan-
geliura cum Decreto. Nam teste Augustine tale accidens sine
subjecto non potest sacerdos conficere. Et tamen tantum magnificant
saccrdotes Baal mendaciter, indubie juxta scholam patris sui ; con-
secrationem hujus accidentis, quod reputant Missas alias indig-
nas audiri, vel dissentientes suis mendaciis inhabiles alicubi graduari :
sed credo, quod finaliter Veritas vincet eos. Before the people he
defended his doctrine by his work, the Wicket, printed at Nuremberg
in 1546, ed. by H. Jackson, Oxford 1612, and in Writings of John
248 THIRD PERIOD. -DTV. IV-A.D. 1305— 140'.1.
heretical, at a council in London (May and June 1382.) ^^
WicklifF, printed for the Religious Tract Society, London (without
date, probably 1836) p. 153, compare Vaughan ii. 64. Ruever Grone-
man p. 181.
^^ See Mansi xxvi. 695. The following were condemned as Conclii-
siones haereticae : I, Quod substantia panis materialis et vini maneat
post consecrationem in sacramento altaris, II. Item quod accidentia
non raaneant sine subjecto post consecrationem in eodem sacramento.
III. Item quod Christus non sit in sacramento altaris identice, vere et
realiter in propria praesentia corporali. IV. Item quod si Episcopus
vel sacerdos existat in peccato mortal!, non ordinat, conficit, nee
baptizat. V. Item quod si homo fuerit debite contritus, omnis confessio
exterior est sibi superflua vel inutilis. VI. Itempertinaciter asserere,
non esse fundatum in Evangelio, quod Christus Missam ordinaverit.
VII. Item quod Deus debet obedire Diabolo. VIII. Item quod si
Papa sit praestigiator et malus homo, ac per consequens membrum
Diaboli, non habet potestatem supra fideles Christi ab aliquosibi datam,
nisi forte a Caesare. IX. Item quod post Urbanura sextum non est
aliquis recipiendus in Papam, sed vivendum est more Graecorum sub
legibus propriis. X. Item asserere, quod est contra sacram Scripturam,
quod viri ecciesiastici habeant pos-sessiones temporales. Then follow
14 Conclusiones erroneae : I. Quod nullus Praelatus debet aliquera
excommunicare, nisi prius Ipsum sciat esse excommunicatum a Deo.
III. Item quod Praelatus excommunicans clericum, qui appellavit ad
Regem et consilium regni, eo ipso traditor Dei est, Regis et regni.
IV. Item quod ilH, qui dimittunt praedicare seu audire verbum Dei vel
evangelium praedica'um propter excommunicationem hominum, sunt
excommunicati, et in Die judicii traditores Dei habebuntur. V. Item
asserere, quod liceat alicui, etiam Diacono vel Presbytero, praedicare
verbum Dei absque auctoritate sedis apostolicae vel Episcopi catholici,
seu alia de qua sufficienter constet. VI. Item asserere, quod nullus est
dominus civilis, nullus est Episcopus, nullus est Praelatus, dum est in
peccato mortali. VII. Item quod domini temporales possint ad
arbitrium eorum auferre bona temporalia ab ecclesiasticis habitualiter
delinquentibus, vel quod populares possint ad eorum arbitrium dominos
delinquentes corrigere. VlII. Item quod decimae sunt purae
eleemosynae, et quod parochiani possint propter peccata suorum
Curatorum eas detinere, et ad libitum aliis conferre. IX. Item
quod speciales orationes applicatae uni personae per Praelatos vel
Religiosos non plus prosunt eidera personae, quam orationes gene-
rales, caeteris paribus, eidem. X. Item quod eo ipso, quod aliquis
ingreditur religionera privatam quamcunque, redditur ineptior et
inhabilior ad observantiam mandatorum Dei. XI. Item quod
Sancti instituentes religiones privatas quascunque, tam possessionato-
rum, quam mendicantium, in sic instituendo peccaverunt. XII.
Item quod Religiosi viventes in religionibus privatis non sint
de religione Christiana. Error perniciosus. XIII. Item quod
Fratres teneantur per laborem manuura, et non per raendica-
tionem victum suum adquirere. Damnatus ab. Alev. IV. XIV.
CH. VIII.— REFORMERS. ? 125. JOHN WYCLIFF. 249
When the Hierarchy contrived to make it generally believed
that the peasants' rising in 1381 was occasioned by Wycliil's
doctrines/^ the king seemed for some time to be induced thereby
to give effect to the ecclesiastical decrees.^" Wy cliff was
Item quod conferens eleemosynam Fratribus vel Fratri praedicanti est
excominunicatus et recipiens. Three of Wyclift's most eminent adhe-
rents, men of learning at Oxford, Nicholas de Hereford, John Aston,
and Philip Repingdon, had to present themselves in person before this
Council : but their declarations with regard to these propositions were
not satisfactory. Wycliff complained that many assertions were falsely
attributed to him at this Council, for instance, Deus debet obedire
Diabolo, see Lewis p. 96.
'^ With regard to this see Knyghton p. 2633. Walsingbam, p. 247.
Schlosser's AVeltgeschichte IV. ii. 271. Ruever Groneman p. 221.
John Ball was the spiritual leader of the peasants, as Wat Tyler was
the temporal. The end in view was communistic. The rich were to
be slain, and all property divided. The peasants cry was,
^^ han Adam dalfe and Eve span,
Who was than a gentleman ?
™ Compare the royal edict of 12 July, 13S2, in Lewis p. 282.
Wilkins Cone. M. B. iii. 1 56, whereby permission was granted to the
bishops ad omnes et singulos, qui dictas conclusiones sic damnatas
praedicare seu manutenere vellent, arrestandos etc., and the injunction
on the University of Oxford of 13 July (Lewis p. 379, Wilkins iii.
166) to expel all qui quicquam praedictorum haeresiura vel errorum —
foverint vel defenderint, vel qui magistros Jo. Wycliff, Nicholaum
Herforde, Philippum Repyngdonn, Jo. Astonn — in domos et hospitia
ausi fuerint acceptare, vel cum eorum aliquo communicare etc. The
wandering poor priests were to be imprisoned by the sheriffs (Fox Acts
and Monuments i. 575. Vaughan ii. 79). The clergy showed them-
selves duly grateful, Walsingbam Hypod. Neustriae, p. 535 : In Par-
liament©, facta Londoniis circa festum sancti Michaelis (1382), concessa
fuit Regi per Clerum una decima, et a laicis quintadecima ; condition-
aliter tamen ex parte Cleri, ut videlicet Rex manus apponat defensioni
Ecclesiae, et praestet auxilium ad compressionem haereticorum Wick-
levensium, qui jam sua prava doctrina paene infecerant totum regnum.
Wycliff on the other hand appealed to the King and Parliament 19
Nov. 1382 (a complaint of John Wycliff exhibited to the King and
Parliament, printed in Th. James's two short treatises, see above, note
6, compare Vaughan ii. 97), and required of them to reform the
Church, to wit, 1. To abolish monastic orders. 2. To confiscate
Church property, and remit taxation. 3. To allow no revenues to the
wicked clerg3% 4. To recognise the doctrine of the Lord's Supper in
its purity. True, the lower house did not accede to these proposals, but
it declared that edict against heretics invalid, as being issued by the
King alone (Vaughan ii. 106). So immediately afterwards Wycliff
could defend his appeal without fear, before a Convocation of Bishops
in Oxford, before which he was summoned to answer for its contents
(Vaughan ii. 112).
250 TIIlIiD TEKIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305— 14U9.
obliged to leave 'Oxford, and withdraw to his cure at Lutter-
worth. However here lie could proceed without opposition in
his zeal against Church abuses. Not long before his death
(t 1384) he wrote the Trialogus, in which he drew up the
knowledge he had attained with regard to the Church and
theology, as his theological bequest.^^
21 Jo. Wiclefi dialogoruni libri iv. ed. (Basileae) 1525. 4. (Com-
pare Baumgarteii's Nachi-. von einer hall. Bibl. v. 178) ; ed. L.
Ph. Wirth. Fraucof. et Lips. 1753. 4. Wycliff himself calls the
work Trialogus ; compare the introduction : vidimus quod posset
multis utilis quidam esse Trialogus, ubi primo Alithia tanquam
eolidus theologus loqueretur ; secundo infidelis captiosus tanquam
Pseudis objiceret ; et tertio subtilis theologus et maturus tanquam
Phronesis decideret verltatem. Contents : Lib. i. de Deo et ideis (in
which platonic realism is emphatically defended), lib. ii. de rebus
creatis (in which, c. 14, a strict Predestinarianism is maintained : Et
sic videtur mihi probabile, quod Deua necessitat creaturas singulas
activas ad quemlibet actum suum. Et sic sunt aliqui praedestinati,
hoc est post laborem ordinati ad gloriam : aliqui praesciti, hoc est post
vitam miseram ad poenam perpetuam ordinati (cf. Thomas Bradwar-
dinus, § 116, note 13), Lib. iii. de virtutlbus et vitiis (cf. cap. 31 :
nulla alia scriptura capit auctoritatem vel valorem, nisi de quanto sua
sententia a Scriptura sacra sit derivata. — Et hinc Augustinus — saepe
praeclpit, quod nemo credat scriptis suls vel verbis, nisi de quanto se
fundaverint in Scriptura, et in ipsa, ut saepe dicit, omnis Veritas impli-
cite vel explicite continetur. Et indubie idem est judicium de scriptis
aliorum sanctorum doctorum, et multo magis de scriptis Romanae
Ecclesiae, et doctorum novorum. — Et tunc Scriptura sacra foret in
reverentia, et bullae papales (sicut debent) forent postpositae, et tarn
leges papales, quarn doctorum novorum scntentiae, quae sunt post
solutionem Satanae promulgatae, forent in suis liniitibus veneratae).
Wycliff comes forward as a reformer of the Church in Lib. iv. espe-
cially, in which, beginning with the sacraments, he censures many
abuses and errors in the Church, First, de Eucharistia, c. 2 — 10,
where he controverts as heresy the opinion, quod hoc sacramen-
tum sit accidens sine subjecto. Cap. 2 : Ipsa curia ante solu-
tionem diaboli cum antiqua sententia planius concordavit, ut patet
Dist. ii. c. Ego Berengarius (see Part 1, § 29, note 13). Et sic de
omnibus Sanctis doctoribus, qui usque ad solutionem Satanae istam
raateriam pertractarunt. A tempore autem solutionis Satanae, dimissa
fide Scripturae, multa haeresis in ista materia, et specialiter inter
Fratres et discipulos eis similes, volitarunt. Cap. 4 : Non dubium
etiam laico idiotae, quin sequitur : iste panis est corpus Christi, ergo iste
panis est, et per consequens manet panis, et sic simul est panis et
corpus Christi, Exempla autem possunt grossa poni pro ista materia
attestanda, Non enim oportet, sed veritati repugnat, quod homo, dum
fit domiuus vel Praelatus Ecclesiae, desinat esse eadem persona : sed
maneat omnino eadem substantia quodammodo exaltata. Sic oportet
CH. VIII.— IIEFOKMEKS. § 125. JOHN WYCUFF. 251
credere, quod iste panis virtute verboruni sacramentalium fit consecra-
tions sacerdotis primi veraciter corpus Cbristi : — natvira panis non ex
hinc destruitur, sed in digniorem substantiaui exaltatur. Cap. 6 : I stain
ergo repute causam lapsus hominum in istam haeresim, quod discredunt
Evangelio, et leges papaies ac dicta apocrypha plus acceptant. Cap. 7 :
Jdeo si essent centum Papae, et onines Fratres essent versi in Cardi-
nales, non deberet concedi sententiae suae in materia fidei, nisi de quanto
se fundaverint in Scriptura. — Cap. 14 : De conjirmatione. Doubts de ejus
fundatione ex fide Scripturae. — Cap. 15: De sacramenlo Ordinis : In
priraitiva Ecclesia — suti'ecerunt duo ordines clericorum, scil. sacerdos
atque diaconus,' — Tunc enim adinventa non fuit distinctio Papae et
Cardinalium, Patriarcharum et Archiepiscoporum, Episcopoi'ura et
Archidiaconorum, Officialium et Decanorum cum caeteris ofificiariis, et
privatis religionibua, quorum non est numerus neque ordo. De con-
tentionibus autem circa ista, quod unumquodque istorum est ordo, et in
ejus acceptione gratia Dei ac character imprimitur, cum aliis diffi-
cultatibus, quas nostri balbutiunt, videtur mihi tacendmn, cum sic
loquentes nee fundant quod asserunt, nee probant. Sed ex fide Scrip-
turae videtur niihi sufficere, esse Presbyteros atque Diaconos, servantes
statura atque officium, quod eis Christus imposuit, quia certum videtur,
quod superbia caesarea lios gradus et ordines adinvenit. — Dixit Do-
minus ad Aaron : in terra eoriim nihil possidebitis^ — Jiiiis autem Levi
dedi omnes decimas Israel. — Si ergo Praelati nostri — fundant se in
secunda parte hujus dicti dominici ad avide capiendum decimas, — cur
non primam partem auetoritatis Domini pro amore Christi pauperis
adeo amplectuntur ? Cap. 17 : Habere civiliter, cum necessitat ad.
Bollicitudinem circa temporalia et leges hominum observandas, debet
omnino clericis interdici. Et quantum ad Sylvestrum et alios, est mihi
probabile, quod in recipiendo taliter dotationem graviter peccaverunt.
Cap. 18 : Temporales domini in isto graviter peccaverunt. Et hinc
credo quod justo Dei judicio taliter in suis mundanis divitiis sunt pu-
niti. Ex hoc enim orta sunt bella, contentio et paupertas multoruin
saecularium dominorum. — Unde narrant Chronicae, quod in dotatione
Ecclesiae vox audita est in aere angelica tunc temporis sic dicentis :
hodie effiisum est venenum in Ecclesia sancia Dei. Unde a tempore
Constantini, qui sic dotavit Ecclesiara, decrevit imperium Romanum,
et in ipso dominium saeculare. — Nos autem dicimus illis [dominis tem-
poralibus], quod nedum possunt auferre temporalia ab Ecclesia habitu-
dinaliter delinquente, nee solum quod illis licet hoc facere, sed quod
debent sub poena damnationis gehennae, cum debent de sua stultitia
poenitere et satisfacere pro pcccato, quo Christi Ecclesiam macularunt.
Cap. 23 : De poenitentia. Prima est solum in animo et insensibilis,
quia contritus Domino confitetur. Ilia autem licet sit parvipensa, est
tamen virtute maxima, sine qua aliae nihil valent. Secunda vero est
poenitentia aggregata ex ilia, et expressione vocali singulariter facta
Deo, et sic tam Patres legis veteris, quam Patres novi Testamenti
communiter sunt confessi. Sed tertia est poenitentia aggregata ex
duabus prioribus, et promulgatione secreta private facta Presbytero.
Et ad istam poenitentiam magis attendimus propter lucrum. Utrum
autem ista poenitentia tertia sit de necessitate salutis, vel qua auc-
252 THIRD PEUlOl).— DIV. IV.— A.D. VMo—lWX
toritate introducta fuerat, est dissensio apud multos. — Sed non
credat aliquis, quin sine tali confessione auriculari stat hominem vere
conteri et salvari, cum Petrus injunxit generalem poenitentiam. On
the passage Matt. xvi. 19 : Quodcunque ligaveris etc. Non videtur
hoc dictum in Petro ulteriorem sapere potestatem, nisi quod omne,
quod ligaverit vel solverit super terram conformiter ad Christi judicium
et Ecclesiae triumphantis, erit solutum et in caelis. Cap. 25 : De ex-
treraa unctione. This sacrament is not grounded upon the passage
James v. 14 : cum fidelis posset dicere satis probabiliter, quod ille
sanctus Apostolus non specivocat infirmitatem finalem, sed consola-
tionem faciendara a Presbytero, dum aliquis infirmatur, et quia per
viam naturae oleum abundans in illis partibus valet ad corporis sani-
tatem. Ideo talem meminit unctionem, non quod illud oleum agat in
animam, sed quod oratio effusa a sacerdote devoto medicat quenquam,
ut Deus infirmitati animae suffragetur. Si enim ista corporalis unctio
foret sacraraentum, ut modo fingitur, Christus et caeteri Apostoli ejus
proraulgationem et executionem debitam non tacerent. — Et sic in Sacra-
mento baptismatis, in sacramento confirraationis et cunctis aliis Anti-
christus ritus infundabiles adinvenit, et ad onus Ecclesiae extra fidem
Scripturae supra fideles subditos cumulavit. Sacramenta autem alia
necessaria praetermisit, ut patet de septem operibus spiritualis miseri-
cordiae, quae dcbent apud fideles, et specialiter Presbyteros, esse
sacramentum etc. Cap. 26 : De speciebus ministrorum : Antichristus
habet sub specie cleri procuratores duodecim contra Ecclesiam Christi
machinantes, cujusmodi communiter ponuntur Papae et Cardinales,
Patriai'chae, Archipraesules, Episcopi, Archidiaconi, Officiales, Decani,
Monachi et Canonici bifurcati, Pseudofratres introducti jam ultimo, et
Quaestores (from these must be,<Iistinguisht sacerdotes Christi, recte
ejus Evangelium praedicantes. Et ista pars debet esse quasi anima
corpori mati'is nostrae.) Omnes autem isti duodecim, et specialiter
Praelati Caesarii et Fratres infundabiliter introducti sunt manifeste
discipuli Antichristi, quia libertatem Christi tollunt, ac onerant sanctam
Ecclesiam et impediunt, ne currat lex evangelii libere sicut olim. Cap.
27 : Quod Fratres comminiscant haeresim in Ecclesia. Tres blaspbe-
mias de multis ostendi populo de istis Fratribus in vulgari. Prima
est de quidditate sacramenti altaris (to wit quod ipsa consecrata hostia
sit accidens sine subjecto) ; secunda de mendicatione Christi, et tertia
de literis fraternitatum falsissimis (in which they pretend, quod per-
sonae, quibus istas concedunt, participabunt post mortem de suis
meritis,) On this point down to c. 31. Cap. 32: De indulgentiis :
Superbia eorum, qui Deum oderunt, ascendit semper. Ideo licet fons
haeresis et peccati sit in ipso tenebrarum principio, tamen rivu-
lus Fratrura ab eo descendens nititur ut dictum est, innaturaliter
se extollere supra fontem. Fateor, quod indulgentiae papales, si
ita se habeant ut dicuntur, tunc sapiant manifestam blasphem-
iam. Dicitur enim, quod Papa praetendit se habere potentiam
ad salvandum sin^ulos viatores : — et nedum ad mitigandum poenas
eorum, qui deliquerunt, ad suffragandum eis cum absolutionibus et
indulgentiis, ne unquam veniant ad purgatorium, sed ad praecipienduni
Sanctis angelis, ut anima separata a corpore, indilate ipsam deferant in
2
ClI. VIII.— REFORMERS. § 125. JOHN WYCLIFF. 253
So long as Richard II. reigiied, government stood firm in its
resistance to ecclesiastical usurpations.-"'^ The Wycliffites, now
called Lollards as a body,^^ were but little disturbed in spite of
requiem sempiternam (see § 120 not. 10.) Et per Fratres coloratur
ista blasphemia per hoc, quod Christus est omnipotens. — Sed Papa est
planus vicai'ius ejus in terris, et ideo potest idem quicquid potest
Christus humanitus. — Unde ad declarandura papalera potentiam pseudo-
fratres in secretis fidei sic procedunt. Supponunt enim primo, quod
in caelis siut infinita Sanctorum supererogata merita, et specialiter
meritum Domini nostri Jesu Christi, quod sufificeret salvai-e mundos
alios infinitos ; et super ilkim totum thesaurum Christus Papam con-
stituit ad secundum quod sibi libuerlt dispensandum : ideo infinitum
potest de illo distribuere, cum hoc remaneat infinitum. Contra istam
rudem blasphemiam invexi alias primo sic. Nee Papa nee Dcminus
Jesus Christus potest dispensare cum aliquo, nee dare indulgentias,
nisi ut aeternaliter deltas justo consilio definivit. — Item quaero de illis
supererogatis meritis sempiternis, in quo membro Ecclesiae subjec-
tantur ? Si in Chrlsto et membris suis, mirabile videtiir, quod Papa
potest a subjectis propriis ilia subtrahere propter multa. Primo quia
accidens non potest esse sine subjecto. Secundo quia nullus eorum
ilia desiderat, praeteriit illis hora merendi. Et tertio quia plene juxta
suum meritum praemiatur. Quomodo ergo Papa potest per rapinam
talem imaginativam facere Deo et illis injuriam ? Item per deducens
ad impossibile declaratur, quod si viator in tempore alicujus Papae
damnabitur, ipse Papa erit reus damnationis propter hoc, quod omiltit
ipsum salvare etc. — In tales infinitas blasphemias involvitur infatuata
Ecclesia, et specialiter per caudam illius draconis, hoc est sectas
Fratrum, quae ad illusionem istam, et alias seductiones Ecclesiae Luci-
ferinae deserviunt. Sed eia milites Christi, abjicite prudenter haec
atque fictitias principis tenebrarum, et induimini Jesum Christum, —
et excutite ab Ecclesia tales versutias Antichristi etc. — Cap. 33 to 38
are against the Mendicant Friars. With this should be compared the
collection of his opinions with the original passages quoted in Lewis
p. 125, among which his expressions with regard to the abuse of the
mass, artistical church music, images, consecrations of oil, salt, wax,
&c., canonisations, pilgrimages, ecclesiastical asylums, coelibacy of the
clergy, are worthy of notice. Heresy he defines p. 140 as errour
meyntened agenst holy Writt, and that in Life and Conversation, as
well as in Opinion. His condemnation of war and punishment by
death is also remarkable. Compare die theologische Doctrin J.
Wicliffe's von D. E. A. Lewald, in Niedner's Zeitschr. f. d. hist. Theol.
1846. II, 171. IV, 503. Wicliffe als Prediger, Progr. v. J. G. V.
Engelhardt, Erlangen 1835.
■^2 See above, § 105. not. 9.
25 There is a list of Wycliffs most distinguisht adherents in Wood
hist. Univ. Oxon. p. 186 and in Lewis p. 175. — Henricusde Knyghton
lib. V. p. 2660 : Erant etiam milites, dorainus Thomas Latymer, doni.
Johannes Trussel etc. — cum Ducibus et Comitibus, isti erant praeeipue
eis adhaerentes et in omnibus eis faventes. — Curaque aliquis pseudo-
254: THIRD PERIOD.— DIV. IV.-A.D. l'U)5— I40ft.
all their spiritual condemnations.-^ Tliey even addrest a requi-
sition to the King and Parliament in 1394, to reform the Church
upon Wycliff s principles.^^ This indeed remained without result,
praedicator ad partes alicujus istorura militum si diverteret praedica-
tionis causa, in contlnenti cum omni pi-omptitudiiie popukini patriae
convocare, et ad certura locum vel Ecclesiam cum ingenti sollicitudine
congregai-e satagebat, ad audiendum voces eorum, licet iavitos, resis-
tere tamen vel contradicere non audentes. Nam assistere solent juxta
sic inepte praedicantes gladio et pelta stipati, ad eorum defensionem,
ne quis contra eos aut eorum doctrinam blasphemam aliquid tentare
vel contradicere quandoque auderet. — Crevit populus credentium in ista
doctrina, et quasi germinantes multipHcati sunt nimis, et impleverunt
ubique orbem regni, — audacesque ad plenum facti sunt. — Sicque a
vulgo Wyclif discipuli et Wycliviani sive Lollardi vocati sunt. — Secta
ilia in maximo honore illis diebus habebatur et in tantum multiplicata
fuit, quod vix duos videres in via, quin alter eorum discipulus Wyclefi
fuerit. — Thomas Walsingham in Hypodigma Neustriae p. 544 : Lol-
lardi sequaces Jobannis Wicklifif in tantam sunt evecti temeritatem, ut
eorum Presbyteri more Pontificum novos crearent Presbyteros, asser-
enfes, quemlibet sacerdotem tantam habere potestatem conferendi sacra-
nienta ecclesiastica, quantam Papa.— Audierunt et cognoverunt haec
regni Pontifices, sed abierunt alius in villam suam, alius ad negotia-
tionem suam : solus Norwicensis teniporibus malis aususest esse bonus.
Ilenricus de Knyghton p. 2706 says of them : insuper novos errores
antiquis immiscent, and then gives a catalogue of 25 errors, amongst
which, beside the Wycllffite doctrines already noticed, the following
appear: VII. quod non est supplicandura Sanctis orare pro viventibus,
nee dicenda est Letania : affirmant enim Deum omnia facere, ipsos
nihil facere posse, quos Sanctos A^ocamus. Sed multos eorum praedi-
cant esse in inferno, quorum festa celebrantur. XI. quod nuUus intra-
bit regnum caelorum, nisi omnibus renunciaverit, ea dando pauperibus,
solum Deum sequendo, raodo ipsorum. XIII. quod omnia inter clericos
debent esse communia. XVI. quod non licet aliquo modo jjrare.
2* cf. Wilkins Cone. Britanniae iii. 202 ss. Compare especially
Cone. Londin. ann. 1396 p. 277 ss. (Mansi xxvi. p. 811 ss.), where
again 18 apborisms of Wj^cliff's were condemned.
■'^ They presented 12 Conclusiones, in Lewis p. 298, in Wilkins Cone.
M. B. iii. 221 : Prima conclusio est, quod, quando Ecclesia Angliae
incepit delirare in temporalitate secundum novercam suam magnam
Ecclesiam Romanam, et Ecclesiae fuerant auctorizatae per appropria-
tionem diversis locis ; fides, spes, caritas inceperunt fugere de Ecclesia
nostra, quia superbia cum sua dolorosa genealogia mortalium peccato-
rum vindicabat hoc titulo veritatis. — Secunda conclusio, quod nostrum
usuale sacerdotium, quod incepit in Roma, fictum potestate Angelis
altiori, non est istud sacerdotium, quod Christus ordinavit suis Aposto-
lis. — III. quod lex continentiae injuncta sacerdotio, quae in praejudi-
cium mulierum prius fuit ordinata, inducit Sodomiam in totani sanctarn
Ecclesiam. — IV. quod fictum miraculum sacramenti panis inducit omnes
CH. VIII.— IlEFORMEES. § 125. JOHN WYCLIFF. 2o5
but also without puiiisliment. But when upon the dethronement
and miu'der of Richard II. (1399) the house of Lancaster came
into power w^ith Henry IV.,^*^ the new King believed that he could
only secure himself on the throne he had usurpt, by the help of
homines — in idololatriara — Sed vellet, Deus, quod ipsi vellent credere,
quod Doctor Evangelicus dicit in suo Trialoyo^ quod panis Altaris est
accidentaliter corpus Christi. — V. quod Exorcismi et benedictiones
factae super vinuin, panem, aquam et oleum, sal, cerara et incensum,
lapides Altaris, et Ecclesiae muros, super vestimentum, raitrara, crucem
et baculos peregrinorum sunt vera pi*actica necromantiae potius quam
sacrae theologiae. — VI. quod Rex et Episcopus in una persona, Prae-
latus et judex in temporalibus causis, Curatus et Officialis in mundiali
officio facit quodlibet regnum extra bonum regimen. — VII. quod spi-
rituales orationes pro animabus inortuorum factae in Ecclesia nostra,
praeferentes unum per noraen antequam alium, est falsum fundamentum
eleemosynae. — VIII. quod peregrinationes, orationes, et oblatione*
factae caecis crucibus sive Modys, et surdis imaginibus de ligno et
lapide, sunt prope consanguineae ad idololatriam : — imago usualis de
trinitate est maxime abominabilis. — IX. quod auricularis confessio,
quae dicitur tarn necessaria ad salvationem bominis, cum ficta potestate
absolutionis, exaltat superbiam Sacerdotum, et dat illis opportunitatem
secretarum sermocinationum, quas nos nolumus dicere, quia domini et
dominae attestantur, quod pro timore confessorum suorum non audent
dicere veritatem, et in tempore confessionis est opportunum tempus
procationis, id est of Wowyng et aliarum secretarum conventionum ad
peccata mortalia. Ipsi dieunt, quod sunt commissarii Dei ad judican-
dum de omni peccato, ad perdonandum et mundandura, quemcumque
eis placuerit. Dicuut, quod habent claves caeli et inferni, et possunt
excommunicare et benedicere, ligare et solvere ad voluntatem eorum,
in tantum quod pro bussello vel XII. denai'iis volunt vendere benedic
tionem caeli per cartam et clausulam de warrantla (garantie) sigillata
sigillo communi. — X. quod homicidium per bellum vel praetensam
legem justitiae pro temporali causa, sine spirltuali revelatione, est ex-
presse contrarium Novo Testamento, quod quidem est lex gratiae et
plena misericordiarum. — XI. quod votum continentiae factum in nostra
Ecclesia per mulieres, quae sunt fragiles et imperfectae in natura, est
causa inductionis maximorum horribilium peccatorum possibilium liu-
manae naturae : quia, licet interfectio puerorum antequam baptizentur,
et abortivorum, et destructio naturae per mediciuam sint turpia peccata,
adbuc commixtio cum seipsis vel irrationalibus bestiis, vel creatura non
habente vitam, tali transcendit indiguitate, ut puniantur poenis inferni.
— XII. quod multitudo artium non necessariarum usitatarum in nostro
regno nutrit multum peccatum in ivaste curiositate et inter disguising.
— videtur nobis quod aurifabri et armatores, et omnimodae artes non
necessariae homini secundum Apostolum destruereutur pro incremento
virtutis.
-^ On this revolution see Flathe's Geschicbte der Vorlaufer der Re-
form, ii. 250.
256 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
the clergy. Opposition to them was given up : on the other
hand strict laws of heresy were forthwith issued r' true they
could not be brought into immediate operation on account of the
threatening aspect of the other party : but fi'om the time tliat
Henry V. mounted the throne (1413), principally by the sugges-
tions of the King's Confessor, Thomas Waldensis the Carmelite,^*
they were brought to bear upon the Wycliffites with such blood-
thirsty zeal,^^ that their numbers were greatly diminisht, and
2^ The statute de comburendo haeretico was issued in 1400 by King
and Parliament (Wilkins Cone. M. B. iii. 252.) To complete the
statute the heresies which should be persecuted were designated on the
part of the clergy, in the Constitutiones dom. Thomae Arundel Can-
tuar. Archiep. ann. 1408 (in Wilkins iii. 314.) These were directed
against preaching without license from the authorities, against erro-
neous doctrines of the Sacraments, against Wycliff's works, against
translations of the Bible, and so on. Const. VII.: Periculosa
quoque res est, testante b. Jeronymo, textum sacrae Scripturae de uno
in aliud idioma transferre, eo quod in ipsis translationibus non de facili
idem in omnibus sensus retinetur, prout idem b. Jeronymus, etsiinspira-
tus fuisset^ se in hoc saepius fatetur errasse. Statuimus igitur et
ordinamus, ut nemo deinceps aliquem textum sacrae Scripturae aucto-
ritate sua in linguam Anglicanam vel aliani transferat per viam libi'i,
libelU aut traetatus : nee legatur aliquis hujusmodi liber, libellus aut
tractatus jam noviter tempore dicti Johannis AVycliff, sive citra, com-
positus, aut inposterum componendus, in parte vel in toto, publice vel
occulte, sub majoris excommunieationis poena, quousque per loci dioece-
sanum, seu si res exegerit per Concilium provinciale ipsa translatio
fuerit approbata. Qui contra fecerit, ut fautor haeresis et erroris
similis puniatur.
2^ He wrote beside many other books Doctrinale antiquitatum fidei
Ecclesiae cathol. (against Wickliffites and Hussites) ed. Paris 1532.
Venet. 1571 fob
-^ The persecution began with the arrest of John Oldcastle, Lord
Cobham, who escaped from the Tower, but was afterwards imprisoned
again, and in 1416 hung in chains and burnt. Compare Walsingham
hist. Angliae p. 382 ss. Ejusd. hypodigma Neustriae p. 574 ss. Jo,
Fox rerum in Ecclesia gestarura, quae postremis et periculosis his
temporibus evenerunt (Basil. 1559 fob) i. 97. Vaughan ii. 361.
Flathe ii. 261. Weber I. i. 117. — Comp, Thomas Waldensis in pro-
oemio (Raynald. ann. 1414 no. 16) : Henricus V. Christo et mundo
commendatissimus inter Reges, gaudebat in ipso regni sui priniordio
contra Wiclevistas haereticos erexisse vexillum, dum scilicet ad Christi
natalem cum duce iniquitatis eorum Joanne Castriveteris (Oldcastle)
contra inclytum Regeni conspirare coeperunt : nee mora longa proees-
fiit, quin statutum publicum per omne regni concilium in publico ema-
navit edieto, quod omnes Wielevistae, sicut Dei proditores essent, sic
CH. VIII.— REFORMERS. ^ 125. JOH^ WYCLIFF. 257
the remnant withdrew into conceahnent. However the perse-
cuted cause of truth quickly rose again in Bohemia, like a
phoenix from her ashes : and the renewed condemnation of
Wycliff at the Council of Constance, like the burning of his bones
in 1428,^*' only served to bring to light the weakness of earthly
power when opposed to truth and spiritual freedom. For even in
England Wycliffitism continued, though in deep concealment,
and under heavy persecutions, mitil the great Reformation of
the sixteenth century.^ ^
proditores Regis et regni proscriptis bonis censerentur, duplici poenac
dandi, incendio propter Deum, suspendio propter Regeni : factumque est
ita. Stat res jure perenni. Multi eoriim depreheusi ignibus consumti
sunt, contriti sunt : et sic malignantium habita opportunitate relicto regno
decesserunt. Si qua alia gens (Bobemians) bujus fascinata criminibus
coUigere dignum ducat paleas, quas nos auctoritate sanctorum antis-
titum cum clero regni et principali terrore discussimus, quis imputet
Anglicis ? Mare nostrum ejicit mortuos nostros, et terra nostra dedit
fructum centuplura, quIs criminabitur Angliam quod populus circum-
ventus dolo baeretico mortuos nostros coHt et veneratur ut Deos ?
^•^ The Council of Constance in its eigbtb sitting, 4 May, 1415, con-
demned forty-five articles of Wycliff's, adjudged bis works to the
flames, and decreed at last, corpus ejus et ossa, si ab aliis fidelium cor-
poribus discern! possint, exbumari, et procul ab ecclesiastica sepultura
jactari secundum canonicas et legitimas sanctiones (v. d, Hardt. Cone.
Const, iv. 150). Tbe accomplishment of this last command however,
had to be enjoined over and over again by Martin V. upon the Bishop
of Lincoln, so late as 1427 (Raynald ann. 1427. no. 14).
^' Burnet hist. Reform, i. 15. — The opinion of tbe earlier Lutheran
divines upon Wycliff was unfavourable. Luther censures the " Spit-
zigen Wikleff " for bis doctrine of the Lord's supper (Bekenntniss voni
Abendmal Christi in Walch's Ausg. Tb. 20. S. 1808 and 1294).
Melancbthon in Apologia August. Confess, ad. art. xvi. : Plane furebat
Wiglefus, qui negabat licere sacerdotibus tenere proprium. And
again in the Unschuldigen Nachrichten a.d. 1712. S. 558, we find
Wycliff cannot " unter die rechten Zeugen der Wahrheit gezehlet
werden, weil er selbe vielmebr zufallig bezeuget, und viel sonticos
naevos gehabt hat."
VOL IV
258 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A. D. 1305—1409.
NINTH CHAPTER.
EXTENSION AND LIMITATION OF CHRISTENDOM.
§ 126.
If we were to allow that the mere performance of the bap-
tismal ceremony was equivalent to conversion to Christianity,
the conversion of the last heathen nations in Europe began at
this time. In Lithuania individuals had already betaken them-
selves to the Russian Church, when the Grand Duke Jagello, in
order to win the young Hedwig to wife, and with her the Crown
of Poland, was baptized into the Roman Church, 1380, and
required his subjects to follow his example.^ Baptized indeed
many of them were :^ but the disposition of the Lithuanians
1 Jo. Dlugossi (canon at Cracow ■\- 1480) hist. Poloniae. Francof.
1711 fol. lib. X, p. 96 ss. According to page 104, at the same time
with Jagello, his brother Switrigal and his cousin Witoudt were bap-
tized ; reliqui Lithuaniae Duces, fratres Ducis Jagyellonis cum dudum
ante Graecorum ritu baptisma sortiti fuerint, ad iterandum, vel ut sig-
nificantiori verbo utar, ad supplendum baptisma non poterant induci.
Compare Schlozer's Gesch. von Litthauen, in der AUgera. Weltgesch.
Th. 50. S. 84 ff.
2 Jo. Dlugossus 1. c. p. 109 s. In the year 1387 Jagello, now
Wladislaw XL, went with a great retinue to Lithuania, and had the
heathen sanctuai'ies destroyed. Confractis autem et exterminatis
idolis, dum Deorum suorum falsitatem — oculis pervidissett, universa
Lithuanorum gens et natio fidem christianam suscipere — prona et
obedient! devotione consensit. Per dies autem aliquot de articuHs
fidei, quos credere oportet, et oratione dominica, atque symbolo per
sacerdotes Polonorum, magis tamen per AVladislai Regis, qui linguam
gentis noverat et cui facilius assentiebat, [operam] edocta, sacri baptis-
matis unda renata est, largiente Wladislao Rege singulis ex popularium
numero post susceptum baptisma de panno ex Polonia adducto novas
vestes, tunicas, et indumenta. Qua quidem provida liberalitate et
largitione effecit, ut rudis ilia natio et pannosa, lineis in earn diem con-
tenta, fama hujusmodi liberalitatis vulgata pro consequendis laneis
vestibus catervatim ad suscipiendum baptisma ex omni regione accur-
reret. Et quoniam labor immensus erat, unumquemque credentium
baptisare singillatim, concurrentis ad baptisma popidi Lithuanici uti*i-
CH. IX.— CONVERSIONS. § 126. LITHUANIANS. 259
remained for a loner time heathenish.^ The case was the same
with regard to the conversion of the Laplanders, which Hem-
ming, Archbishop of Upsala, commenced in 1335.'^
The Popes still continued to delude themselves with the vain
hope of winning the Mongols. Most of their tribes declared
themselves all the more decidedly in favour of Mahometanism.^
The young Christian community in China ^ was completely
usque sexus multitudo mandante Rege sequestrabatur in turmas et
cuneos, et universis de qualibet turmarum benedicta aqua sufficienter
conspersis, cuilibet etiam turmae et universis, qui in ea constiterant,
nomen christianum et usitatum abrogatis barbaricis, videlicet priraae
turmae Petrus, secundae Paiilus etc. — imponebantur. Militaribus
tamen et natu majoi'ibus speciale impendebatur baptisma etc. The
facts which follow throw some light on the chai'acter of these conver-
sions ; the Lithuanian prince Witoudt was baptized in Prussia so early
as 1384, when he fled to the German order (see Jahrbiicher Johannes
Lindenblatt's, a cotemporary, herausg. v. Joh. Voigt u. Schubert,
Konigsberg 1823. S. 60), and afterwards a second time by some
Russian priests (see Lucas David's, -J- 1583, preuss. chronik, herausgeg.
V. Henning, Bd. 7. S. 174, anm. s. 189, 225), before he received bap-
tism at Cracow. The Samaiten (Samogitae), a Lithuanian tribe,
obtained baptism from the German order in 1401, (Lindenblatt S.
130) ; in 1413 King Wladislaw found the country still entirely heathen-
ish, he overran and converted it (Dlugossus lib. xi. p. 342 ss.) : but
in 1418 the Samaiten drove out their priests once more, burnt their
churches, and returned to Heathenism again (Lindenblatt S. 334.)
^ Aeneas Sylvius de statu Europae sub Frider. III. c. 20 (in Freheri
rer. Germ, scriptt. ed. Struveii. 114) relates from the mouth of a certain
monk Hieronymus Pragensis, how he had found idol- worship completely
prevalent shortly before the Council in Lithuania. When Jerome,
supported by King Wladislav and Duke Witoudt, began to destroy
the sanctuaries, there was a threatening of rebellion : motus ea re
Witoldus, veritusque populorum tumultum, Christo potius quam sibi
deese plebem voluit, revocatisque Uteris, quas Praesidibus provinciarum
dederat jubens parere Hieronymo, hominem ex provincia decedere jus-
sit. Even in the 16 th century secret idolatry was found in Lithuania,
Lucas David vii. 205.
* Jo. Schefferi Lapponia, Francof. 1673. 4. p. 63 ss. Dalin Gesch.
des Reicha Schweden ii, 169.
^ Compare Part 2. § 93. note 8. Mosheim hist. Tartarorum eccle-
siast. p. 90 ss.
^ What its condition was may be seen from the letter of the Fran-
ciscan Andreas de Perusio, Bishop of Canton, in Raynald 1326 no.
31 : In isto vasto imperio sunt gentes de omni natione, quae sub caelo
est, et de omni secta, et conceditur omnibus et singulis vivere secun-
dum sectara suam. Est enim haec opinio apud eos, seu potius error,
quod unusquisque in sua secta salvatur. Et nos praedicare possumus
r2
260 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
broken up in 1369 by tlie expulsion of the Mongols from bis
country.^
§ 127.
PERSECUTIONS AND CONVERSIONS OF THE JEWS.
Tlie mutual fanatical hatred which existed between the Jews
and the Christians, could only find expression on the part of the
former in covert and concealed acts, while on the side of the
Christians, it frequently^ broke out in bloody persecutions of the
Jews. One of the severest was that which extended from Seville
libere et secure, sod de Judaeis et Saracenis nemo convertitur : de
idololatris baptizantur quamplurimi, sed multi ex baptizatis nen recte
incedunt per viam Christianitatls.
"^ Mosheim 1. c. p. 119 ss.
^ Compare Jost's Gesch. der Israeliten seit der Zeit der Maccabaer vi
341 and vii. Frequent pretexts for persecution were the poisoning of
fountains, the murder of Christian-children, and desecration of the host.
The persecution for poisoning fountains was most fearful in the year
of the great plague 1349 (Chrou. Mellic. in Pezii scriptt. rer. Austr.
i. 248 : Judaei in Suevia et Bavaria cremati fuerunt, quia convicti
quidam profitebantur, se mortalitatem praedictam inter Christianoa
pulvere toxicato generasse). However much inclined we may be in
this case to make allowance for popular opinion, misguided by the
singularity of the disaster, it is still suprising, that it should be stated
in minutes received among the Jews at Friburg (Schreiber's Urkun-
denbuch der Stadt Freiburg im Breisgau i. 378) that in Waldklrch,
according to the Jews' own statement, sacks of poison were found in the
fountains (S. 383). No less remarkable are the proceedings on the
death of a Christian child in Diessenhoven a.d. 1401 ( Schreiber ii. 167).
The perpetrator of the crime, a Christian hind, was taken in the very
act, and declared he was employed by the Jews, to give them the
child's blood. By this declaration he could not better his fate, but rather
make it worse. The Jews who were arrested confest : they incurred rea-
dily, even openly, the condemnation of the Christians, by allowing that
they must, at least once in seven years, have the blood of a Christian child
under thirteen years old for their passover, that they partook of it, as they
had done before of the Paschal Lamb, smeared themselves with it, and
swallowed it, " ze Fristung ihres Libes" (for the refreshment of their
body), but took particular care not to smell of it : Besides they were
able by means of the dried up blood to cause a plague within a circle
of half a mile, or poison the air. At an examination in Endingen
1470 (Si 1: ■„'ibtr ii. 520) they answered on the contrary, that they used
tLe blood as an ointment after circumcision. The diversity of these
CH. IX.— CONVERSIONS, g 127. THE JEWS. 2G1
statements proves that they were borrowed from the popular opinions of
the day. Torture compelled men in those days to confess all that was
desired. And when Jews content without torture (as in Schreiber ii.
110 and 170) we may understand, that they foresaw inevitable death,
and wisht to undergo it without previous torments. However in both
the cases mentioned above the corpora delicti and their weight of evi-
dence do not admit of being lied away. That the Jews, according to
their law required no human blood for the Paschal feast is certain, and
on occasion of the Jews' persecution at Damascus in 1840 was demon-
strated with overwhelming proofs (see the Schriftenverzeichniss in
lUgen's Zeitschrift f. d. hist. Theol. 1841. iv. 174. Compare also Saal-
schiitz ibid. S. 139). But it is a different question whether the Jews
might not have been carried away to crimes by their hatred of the
Christians, and whether among the manifold superstitions which had
flowed in among them since the olden time (see vol. i., Part 1, § 17,
note 9) the blood of a child might not be required for certain crimes.
Even if there were ground for the charge in isolated cases, still many
innocent persons may have been done to death. The desecration of the
host is certainly for the most part erroneously charged upon the Jews.
The desire which was attributed to them, of paining Christ afresh, and
putting him to shame, is conceived altogether in the strain of the
Catholic doctrine of Transubstantiation. That the fraud of the Chris-
tian priesthood was often employed this vfaj, is plain from Benedicti XII.
epist. ad Albertum Ducem Austriae, in Raynald. ann. 1338 no. 18 :
When a persecution of the Jews had arisen upon occasion of the
discovery of a blood stained host before the house of a certain Jew in
the district of Passau, the Duke took the part of the Jews, and wrote
to the Pope, quod olim in ducatu Austriae in oppido Neirmiburch —
quaedam hostia non consecrata cruore madefacta per quendam clericum
in Ecclesia dicti oppidi posita fuit, qui postmodum- — confessus fuit, se
dicto cruore praefatam hostiam madidasse ad praesumptionem inducen-
dam, quod a Judaeis contumeliose dehonestata taliter extitisset in
opprobrium Salvatoris, quae etiam cum a Christifidelibus per aliquod
temporis spatium tanquam verum corpus Christi adoraretur, demum
vermibus tineisque scaturiens demolita extitit penitus et consumpta.
Quam quidara clericus ejusdem Eeclesiae sic cousumptam aspiciens
suggestione diabolica peVsuasus, errorem errori accumulans, aliara
hostiam non consecratam, cruore per ipsura intinctam, loco praedictae
hostiae sic consumptae reponere minime formidavit, sicut postmodum
per confessionem ejusdem clei'ici talia perpetrantis extitit revelatum :
eademque hostia in alterius locum supposita — usque ad hodiernum diem
tanquam verum corpus dominicum a Christifidelibus hujusmodi fraudem
ignorantibus veneratur. — casus similis ob invidiam et odium Judaeo-
rum in oppido Werchartstof coeperat exoriri etc. Jo. Vitoduranus
also relates another such case in the Thesaurus hist. Helvet. p. 44 s.
and adds thereto, the lying priest suo Diocesano erat praesentatus, qui
eum captum et vinctum detinuit per plures dies, sed quod arctae
custodiae carceris traditus fuerit, vel alias secundum exigentiam mali-
tiae suae punitus sit, non audivi : quod ex intimis meis doleo praecor-
diis. — Quod autem Episcopus suus remissus et negligens fuit, — in eo,
262 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
in the year 1390, over a large part of Spain, and effected a great
number of seeming conversions.^
ut quidara ajunt, ratio haec est, quia per pecuniam — pletani — corntptus
fuit. It is, however, very possible, that the Jews in some of the many
cases of the kind, in order to strengthen themselves in their conviction
of the idolatry of the Christians, procured consecrated hosts, and
examined them in every way.
Jost vii. 53.
APP. I.— GREEK CHURCH, g 128. EFFORTS FOR UNION. 263
FIRST APPENDIX.
HISTORY OF THE GREEK CHURCH.
§ 128.
EFFORTS FOR UNION WITH THE LATIN CHURCH.
Leo AUatius de Eccl. Occident, et orient, perp. consensione lib. ii. c. 16 — 18.
In order to avert the danger wliicli threatened them from the
side of the Turks, by the help of the western powers, the Greek
emperors laboured almost without interruption throughout the
fourteenth century, to effect a reunion of the two divided
Churches. But beside themselves and a small party at court,
no one else on either side would consent to yield, and so all efforts
were necessarily fi'ustrated. First the Emperor Andronicus
m. Palgsologus (1328—1341) opened fi-esh negotiations ( 1333)^
in consequence of which a Greek embassy negotiated in vain at
Avignon (1339).^ True, the most eminent of these ambassadors
1 See the brief of Pope Joha XXII. to the Greek Emperor, the
Patriarch of Constantinople, etc. in Raynald. ann. 1333 no. 17 gs.
On the negotiations of two bishops, ambassadors of the Pope at Con-
stantinople (1334) see Niceph. Gregorae Byzantina hist. lib. x. c. 8
(ed. Bonn. 1829 i. 501), who took an active jiart in them himself.
'^ On this point see the Protocol (in Raynald. ann. 1339 no. 19 ss.
and taken from another manuscript in Allatius 1. c. p. 788 ss.) and Bene-
dictiXII.ep.adPhiHppumregemFranciaein Raynald. ann.1339 no, 33.
The Greek ambassadors stated, quod in generali concilio — articulus de
processione Spiritus sancti per disputationes et concertationes ibidem
concordaretur inter Latinos et Graecos : quodque ante omnia super
recuperatione trium vel quatuor civitatum magnarura, quae per Turcos
— detlneri dicuntur, — praestaretur auxilium. Barlaam the Greek
ambassador, who was the principal speaker, promised, quaecunque a
generali concilio determinata fuerint, omnes Orientales libenter haec
recipient. — Si autem aliquis dicet, quia jam factum est de istis generale
concilium in Lugduno, in quofueruntet Graeci (Part 2, § 95, note 15) :
sciat, quod nemo poterit humiliare populum Graecum, ut recipiant
illud concilium sine alio concilio. Quare I quia illi Graeci, qui
204 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305-1409.
interfuerunt isti concilio non fuerunt missi neque a quatuor Pa-
triarch is, qui gubernant orientalera Ecclesiam, neque a populo, sed
a solo Imperatore, qui conatus fuit facere unionem vobiscura ex vi, et
non voluntarie. But the aid against the Turks, so ran Barlaam's petition,
ought to precede the Council, first quod naturaliter oranes homines
magis volunt subjugari benefacientibus eis, quam contra facientibus,
secondly because the Emperor could not summon a council before the
close of the Turkish war, neque enim dum guerra fit, poterit quatuor
Patriarchas et alios Pontifices in unum conjugare, nee concilio poterit
interesse. The Pope refused a general council, because non esset
decens, — sic clarum deterrainatum et definitum articulum fidei — nunc
per novas disputationes — in dubium revocare. Then Barlaam made
the remarkable proposal, quod saltem, si ad profitendum dictum arti-
culum Graeci forsan induci non possent, reunione facta permitterentur
ipsi Graeci quod super eodem articulo tenent credere, Latinique crederent
catholice Spiritum sanctum a Patre et Filio procedere : but responsum
extitit, hoc esse nullatenus tolerandum, quia in Ecclesia catholica,
in qua una fides esse noscitur, quoad hoc duplicem fidem minus
veraciter esset dare. The Pope on the other hand proposed that the
Greek Church should choose plenipotentiaries, and send them into the
west, qui cum aliis viris sapientibus, — per sedem apostolicam super hoc
deputandis, non per modum disputationis vel concertationis, sed instruc-
tionis, quoad Graecos ipsos, salutifere haberent maturos et diligentes
tractatus, Barlaam fell back upon his last proposal : The Pope might
send ambassadors to the four Greek Patriarchs, and the emperor with
the following declaration : Virifratres, quoniam vos et nos confitemiir
in divhiis imam suhstantiam et ti^es personas, etiavi unum principiwn, et
neque vos neque nos adducimus in divinis aut identitatem personarum, aut
divisionem substantiae ; sufficiant ista nobis, ut habeamus unionem. De
processione autem Spiritus sancti non dividamur ab invicem ; sed
sapientes quidem vesiricitm nostris dispident de ista quaestione si volunt :
communiter vera non haberemus propter hoc divisionem, sed tenete vos
quod vidtis de isto, et nos similiter : et non damnemus p)ropter hoc alte-
7'utrum, sed factum sit tantum. Vos quidem date Ecclesiae Romanae
ilium honorem, quern dabant et antiqui Patriarchae in tempore
unionis, quern determinaverunt etiam leges Imperatorum et canones
sanctorum Patrum, et plus non petimus a vobis : Nos autem parati
sumus dare et firmare Ecclesiae orientali, et specialiter Ecclesiae
Constantinopolitanae et imperio Constantinopolitano omnia jura, quae
S'lntvel ab anfiqua consuetudine, vel determinata aut a legibus Impe-
ratorum aut a canonibus sanctorum Pa.trum. Most of the Greeks
would yield obedience to such a demand. The Pope's fiual answer
was, quod ex eo justa petitio non videtur, quia si [Graeci] fortificati,
ditati, exaltati et confirmati per sedem apostolicam, Reges, Principes
et populos catholicos ante reunionem praedictam, postea terga et non
faciem verterent Romanae Ecclesiae memoratae, sicut alias, dum cre-
debantur reuniti, — fecisse noscuntur : proculdubio idem dominus sum-
mus Pontifex, Ecclesia, et fideles remanerent delusi, et dici posset
opprobrium non modicum, quod suos et fidei juverant et fortificaverant
inimicos et hostes, et participassent scandalose cum eis. Sed si per
APP. I.— GREEK CnURCH. § 128. EFFORTS FOR UNION. 265
the Greek Abbot, Barlaam,^ induced by his controversy with
Gregorius Palamas, went over to the Latin Church himself a.d.
1341, and invited his brethren in rehgion to follow him.* But
even the step of the Emperor himself, John V. Pala^ologus
(1341 — 1391) who in his hour of need repeatedly swore alle-
giance to the Pope (1355 ss.)^ failed to move the Greek people
ilium, qui omnem hominem venientem in hnnc mundum illuminat,
eorundem Graecoi-um cordibus infusione gratiae spiritualis illustratis,
per viam tactam per eundem dominum nostrum vel aliam accommodam
et honestam ad obedientiani — Romanae Ecclesiae redire curaverint
cum effectu ; ipsos tunc effusis gaudiis, ac gratiis et favoribus largiflue
dispen.satis — ipse dominus noster et apostolica sedes recipient, — non
solum super his quae petunt, sed super aliis eorum opportunitatibus
oxbibituri tunc — auxilia, consilia et favores. Lastly, Barlaam
explained bow tbe way proposed by the Pope de mittendis pro parte
Graecorum sapientibus was almost impossible, viz. : quia Imperator non
audet manifestare se, quod velit uniri vobiscum, quoniam si manifes-
tasset se, raulti ex principibus suis, etiam ex populo, tiraentes ne forte
ipse vellet facere, sicut fecit ipsis Michael Palaeologus, quaererent
opportunitatem interficiendi ilium. Praeterea Ecclesia Constantino-
politana non mitteret ad hoc negotium legates sues sine consilio et
consensu Patriarcharum Alexandrini, Antiocbeni et Jerosolymitani :
quare oportet eos in simul congregare, quod est difficile propter guerras :
et praeter hoc iucertum est, si vocati ad hoc voluissent venire : et dato,
quod jam venissent, et omnes unanimiter concordassent ad mittendum
legates super praedictis, ipsi non darent unquam plenum posse super
hoc talibus legatis, nee promitterent illud quod factum fuisset per ipsos
legates ratum habere, nisi sub certis articulorum pactis, quae pacta vos
nullatenus admitteretis. Barlaam departed with tbe promise, that
nevertheless he would labour zealously to accomplish this end, how-
ever nothing was done.
3 Before bis accession to the Latin Church, he had written several
works against it, see Allatius 1. c. p. 825 ss. Cave hist, literaria vol,
ii. App. p. 37, especially 'koyos irepl Tfjs tov HuTra apxrjs, best edited in
CI. Salmasii libr. de priaiatu Papae. App. p. 101.
* In five letters, see Allatius 1. c. p. 839 s. Four of them may be
found in Canisii lectt. ant. ed. Basnage iv. 369.
^ He swore to a Papal Nuntio in 1355 (Raynald, ad b, a no. 34) :
in primis quod ero fidelis, obediens, reverens, et devotus beatissimo
patri et domino, domino Innocentio sacrosanctae Romanae ac univer-
salis Ecclesiae — summo Pontifici, et ejus successorlbus. — Item quod
faciam toto posse mco, — quod omnes populi sub nostro imperio constituti
— erunt fideles, obedientes, reverentes et devoti eisdem domino nostro
et summo Pontifici, et ejus successorlbus. Et quiadiuturnitas temporis
induravit et aggravavit animos populorum, et vix possent a consuetis
retrabi, et per viam novam incedere, nisi cum mode sapientiae et mo-
deratione prudentiae : istum modum, qui sequitur, — ordinavi : He was
266 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 1305—1409.
to follow his example.^ His son and successor Manuel 11.
ready to send his son Manuel Palaeologus to the Pope, in return the
Pope was to send him 15 transport ships (usceria) 5 galleys (galeas),
500 knights, and 1000 foot soldiers for six months to carry on his war
against the Turks, in quo tempore legatus domini nostri Papae dabit
beneficia et dignitates ecclesiasticas personis sufficientibus graecis, qui
ad unionem et obedientiam Ecclesiae sponte redibunt, secundum quod
sibi et nobis melius videbitur. Ubi vero infra sex menses — Grraeci
sponte ad obedientiam Ecclesiae noluerint redire, quod non credimus,
promittimus ex nunc pro tunc, quod faciemus cum consilio et delibera-
tione legati domini nostri Papae, quod omnino erunt obedientes. He
promises to assign to the Papal Legate palatium magnum and pulchram
et venerabilem Ecclesiam. Item dabo filio meo primogenito unum
magistrum latinum, qui docebit eum literas et linguam latinam de con-
silio et voluntate dicti legati. Item dabo hospitia tria magna, in
quibus tenebuntur scholae literarum latinarum, et ego dabo operam
efficacem et favorem cum corde sincere, quod filii magnatum et poten-
tum Graecorum ibunt addiscere literas latinas. In casu ubi praedicta
omnia et singula non observarem, — ex nunc pro tunc judico auctoritate
imperiali me indignum imperio, et privo memet ipsum jure imperii, et
transfer©, do, cedo jus et potestatem imperii et imperandi in praedictum
filium raeum ; — transferojus patriae potestatisin — suramum Pontificetn
super dictum filium meum : — do, concede et trade potestatem — summo
Pontifici, quod possit acquirere — imperium nostrum pro dicto filio
nostro tanquam pro vero et legitime Imperatore, et dare eidem filio
meo uxorem, bajvilos (governors), tutores et curatores usque ad praefi-
nitum tempus a jure ; et possit de praedicto imperio ordinare et
disponere tanquam de imperio sibi de jure debito, vice et nomine pi-aedicti
filii nostri etc. In case, however, that he fulfilled all the conditions the
Pope was to support him with more numerous troops, and contribute
towards their stipend : But the Emperor was to be principalis capi-
taneus et signifer et vexillarius s. matris Ecclesiae cum mere et mixto
imperio et plenaria potestate over the whole army. If the Emperor
were to fail to fulfil all pro eo quod potentia et non voluntas deficeret,
and appear in person before the Pope, the Pope should lend him aid
for the reconquest of his kingdom. Nevertheless just as the Pope's
summons to the knights of St John to lend their assistance to the
Emperor remained without effect (Raynald. 1. c. no. 38 ss.), so also
his continued exhortations to the Emperor, to come over to the Church
of Rome with all his people, produced no result (Raynald. ann. 1365,
no. 22, ann. 1366, no. 1.) True, the Emperor took a fresh oath of
obedience as regai'ds the Pope to Lewis King of Hungary, to whom
he came in person in quest of aid (Raynald. ann. 1366 no. 4) and
ended in going over to the Latin Church at Rome in 1369 by swear-
to a Roman confession of faith (Raynald. 1369 no. 2. in Grreek in
Allatius p. 843 ss.) : However, neither was the wisht for aid granted,
nor the union of the Churches effected.
^ Petrarca rerum senilium lib. vii. circa finem : Graeculi isti totis
nos visceribus et metuunt et oderunt : nos canes vocant.
APR I.— GREEK CHURCH. § 129. HESYCHAST CONTROVERSY. 267
(1391 — 1425) even wrote against the Latins.^ Many Greek
authors besides him in this century, wrote against the distinctive
doctrines of the Latin Church.^ There was, however, no lack
of others, who went over to the Latins after Barlaam's example,
and then attackt their ancient Church.^
§ 129.
HESYCHAST CONTROVERSY.
Dionys. Petavii de theologg. dogmatibus t. i. lib. i. c. 12. 13. Engelhardt
iiber die Hesychasten, in lUgen's Zeitschr. f. d. hist. Theol. viii. i. 68.
That intuition of the Divine, which, according to the Pseudo-
dionysius, ought to be pursued as the loftiest aim of mystic zeal,^
was misconceived by the monkish-saints on Mount Athos in the
coarsest manner: they thought by means of a motionless asceticism
7 Although he remained long in the west, see note 5. cf. Leo Alla-
tius de perp, consens. p. 854.
^ Thus did Bai'laam (see note 3) ; the Monk Maximus Planudes
about 1340 (De processione Spirit, sancti contra Latinos, ed. in Petri
Arcudii opusculis aureis theologicis, Romae 1630 and 1671. 4. p. 614) ;
Nilus Cabasilas, archbishop of Thessalonica about 1340 (De causis
divisionum in Ecclesia and De primatu Papae in Salmasii de primatu
Papae. App. p. 10. De processione Spir. s. adv. Latinos, Ms. in
Vienna, Basle, and Venice, cf. Allatius diatr, de Nilis et eorum scriptis
p. 49 ss. Cave hist. lit. vol. ii. App. p. 39) : The Monk Gregorius
Palamas about 1350 (libb. ii. dno^eiKTiKol quod non ex Filio, sed ex
solo Patre procedat Spiritus sanctus, publisht with several similar
works Lond. 1624. 4. — Opusculum adv. Latinorum confessionem in
the Catalogus biblioth. Taurinensis i. 282) ; the Monk Nilus Damyla
about 1400 (several works de processione Spir. s. besides De Damaso
Papa et fide antiquae Romae, and De Synodis duabus Photianis, only
fragments of which have been made known by Leo Allatius lib. de
Synodo Photiana p. 179 and de Eccl. occid. et orient, perp. cons. p.
622. 857. 859. 916. 1375. 1376).— cf. J. G. Walchii hist, controv.
Graecorum Latinorumque de process, spir. s. p. 97 ss.
^ Thus did Demetrius Cydonius about 1357, who went over at Milan
to the Latin Chui*ch (cf. Cave hist. lit. vol. ii. App, p. 57, 59) ; the
Dominican Manuel Caleca about 1360 (cf. Jac. Quietif et Jac. Echard
scriptt. Ord. Praedicatorum i. 719) ; the Dominican Simon Constan-
tinopolitanus (1. c. p. 558). — cf. Walch L c. p. 109 ss.
1 Dionys. Areopag. de mystica theol. c. 1 : aii 8/, & (plXf Tt/xd^ee, rfi
nrpi TO fji,v(TTiKa 6ea[iaTa trvvrova diarpi^fj koI tos alcrdrjaeis anoXdne, Kal
268 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 130b— 1400.
to attain to a sensuous perception of the divine light {r^avx^aaral^
r}(TV')(ai^ovTe'i). The censure which Barlaam pronounced upon
them,^ involved him in a controversy with Gregorius Palamas,
who inclined towards them, as to whether this divine light,
namely that which appeared at the transfiguration of Christ, was
created or uncreated.^ When a Synod assembled at Constanti-
Tas voepas evepyeias., Kcii ndi'TU alcrdrjra Koi vorjra, Koi Trtivra oiiK ovra Ka\
ovra, Koi npos rrjv evaxriv, ais efpiKTov, dyi/cocrrtos dvaTaBrjTi rov inrep wacrav
ovaiav Koi yvSxnv tjj yap 4avTov kol TTavraiv d<T)(iT<a Kai dnokiiTa KadapSis
eKardcrei npus ttjv VTrepovcnov tov deiov aKurovs aKrii/a, Trdvra dcpeXcov Kal eK
TtdvTdiv aTToXu^eiy, dva)(^dr](Tr].
^ The Emperor John Cantacuzenus, Avho took an active part against
Barlaam in these transactions, records (Hist. lib. ii. c. 39 ed. Bonn. I,
543), that he always secretly inclined to the Latins, Trpdcj^aa-lv ripa
^rjTcov, e^ Tjs TO. fjpeTfpa BiaKmp.uidrja'eL koi Trpos TTokfpov x^copi^aei, (pavepas, cos
8?) (ladrjTLav Tivi, TrposrjXdf rwv rjavx^a^ovroiV, Xoyou re dTrea-Teprjpeva TravreXais
Koi oXiyov 8ia<pepovTL dKoycov Koi ov8e <f>poi'rj(Tecos yovv p,fTe(rxrjK6Ti Trpenovaris
iSicoTT/' Kai vTveKplvfTO ^ovKe<j6ai padrjrevcrai nap' avT(i, Kal rrjv 686v rfjs
Tjavxias eKdiBdcrneadai Ka\ roiis vopovs Trjs vTrorayiis. — 6 8e tov re 86Xov p.T)
criiftScbr, VTTo re rijs ayav Kov(f)6TT]Tos eTrapdelg, ciXXa re eSiSacr/ce rov novqpo-
rarov 6 dvo-qros, Ka\ (os rrpoKOTrrovres Kara piKpbv ol r]crv)(ci^ovres KaX Trpocrev-
xdpevoi ddopv^cos, dyaXkiaaiv re riva Kal cipprjrov r]8ovTjv Kal 6eiav eTn8e-)(ov-
rai ev rfj 'v/'UXi'?' "'*' (pcos opaxii rols aapariKols d<pdaXp.ols dcrrpdnrov irepl
avrovs. Etti pev ovv rols ciXkois noXXrjv KareyivacTKev 6 BapXaap avoiav rov
dv8p6s Kal dpadiav (pas 8e aKovaas opmpevov 6(p6dkpo1s crapariKo'ls, ovKeri
ov8e Tjpepelv rjveaxero, dWa Koivfjv eTTOielro rav Tjavx^a^ovroiv Kara8popr]v^
anaremvas Ka\S)v Kal ■^ev8opevovs Kal MacraaXiavovs Kal Op(pa\o'^v)(^ovs k. r. X.
Barlaam had discovered among them a method of contemplation re-
sembling that for which in still earlier times an abbot Simeon had
given the following directions (in Allatius de Eccl. occid. et orient,
perp. cons. p. 829) : KaSicras ev pia yavla Kara povas TTpoae^ai iroirjaas o
Xeyo) crof Kkelaov rrjv Bvpav, Kal enapov rov vovv aov dno navros paralov
rjyovv TTpocTKaipov eira epeiaas ra arrjdeL crov ircDyava, klvcov rov alcrdrjrov
o(P6a\pbv (Tvv u\co vol ev pecrco rr]s Koikias fjyovv Kara rov opcpoKov, ay^ov
KUL rrjv rrjs pivos rov Trvevparos o^erjv, rov prj dSews Trve'iv epevvrjcrov ev8ov
ev rols eyKarois evpe'iv rov rorrov ttjs Kap8Las, ev6a ep<p)iKo-}(a>pelv rrecpvKacnv
irdcrai at ■v|/'v;(tKat 8vvdpeis. Kal irpwrov pev aKoros evprjcreis kuI ird^os dvev-
8orov empevovros 8e (rov, Kal rovrov rov e'pyov vvKros Kal rjpepas Tvoiovpevov,
(vprj(Teis, CO rov davparos, akrjKTOV ev(j}pocrvvr]v Spa yap evprj 6 vovs rov roirov
TTji Kap8ias, /3X«7ret irapevOvs d ov8eTrore rjTTl(Traro- jBXeTvei yap roi/ pera^v rrjs
Kap81,as depa, Kal eavrov (poireivbv oKov Kal 8iaKpia-ea>s epTvKeov. (There waS
a similar practice among the ascetics in Siam, see Kampfer's Gesch. v,
Japan i. 30, and in India see Franc. Bernier voyages ii. 127.)
3 Jo. Cantacuzenus 1. c. ^'\mong the r](TvxdCovres in Thessalonica
Palamas and his brothers distinguisht themselves. They remonstrated
with Barlaam, e8eovro Trave(r6ai rov roiavra kol (Ppoveiv Kal \eyeiv Kara rav
rj(rv)(aCdvTa}V, Kal pfj 8id rrjv aTreiplav evos ra laa ndvrcov Kara\lM](f)i^ecr6ai, Kal,
APP. I.— GREEK CHURCH. § 129. HESYCHAST CONTROVERSY. 2G9
nople in 1341 on this account took the monks under its
})rotection, Barlaani withdrew to Italy, and went over to the
Roman Church.^ But his disciple Gregorius Akindynos con-
tinued the dispute. Several Synods were assembled at Con-
stantinople on this question (1341, 1347, 1350), all decided
against the opinion of the apostate Barlaam.^ So also did
Toye fls avrbv rjKov, rov aKporarov ^lov kol ttjs TeXecoTaTTjs TroXireias (or as it
IS given below r^s Upcis T]<Tvx}as^ rovs dvdpunrovs aTToarepflv. They en-
deavoured to prove chiefly from the Transfiguration of Jesus upon Mount
Tabor tliat holy men might be surrounded with a divine Hght (or
dwaroi' eivai Tois acup-aTiKols d<p6a\p,ols Oelov kol ukticttov (f>ci)s Beacracrdai) :
el ovv Kaneivoi (the Aposlles), avdpcoTvoi re ovreg, kol en uTeXecrTepov 8iaKei-
f-ievoL, TO TTepiacTTpa^av avroiis 6e'iov kcu aKTiCTTOv (pais rjhvvi]6rj(Tav Ibelv, ri
6avp.acrTov, el kol vvv tovs dyiovs (paiqpev (pas opav auaiBev eWupiropevovs en
6eov : However the uncreated h'ght upon Mount Tabor furnisht Bar-
laam with fresh matter for censure. He exclaimed : ttjs dronlas ! kutt-
vbv yap cpevyovres ep-ne-rvTiOKapev eis ivvp- liKOve ovpave Ka\ eucori^ov rj yr]- to
iv Qa^ap (pais ciktiotov koi t'l iiKko fj deos Kaff i/xay ! ovhev yap ukticttov on
p.r] 6e6s' el ovv prjTe KTicrpa to cf)ws tKelvo, prjTe deov ovcria {^6e6v yap ov8e\s
eaipoKe TTWTTore), ti Xoittov fj 8va\ XoTpevecv deols, ev\ pev, tco TrdvTcov drjpiovpyS,
ov KOL dopaTov Tvds Tis av 6poXoyr)creie, 8evTepa> 6e, TtS Ka6 vpds opconevco
OKTICTTCO TOVTCO (pCOTl ',
* Cantacuzenus lib. ii. c. 40. Nicephorus Gregoras lib. xi. c. 10 (ed.
Bonn. i. 557.)
^ Compare the detailed naiTatives of Cantacuzenus and Nicephorus
Gregoras, who both took an active part in the controversy, the former
for, the latter against Palamas. The decision of the Synod of 1350 in
Mansi xxvi. 127 i?s. answers the following questions proposed to it by
the emperor John Cantacuzenus, only by stringing together expressions
of the fathers of the church, p. 150: irpSiTOV, el eaTiv eVt 6eov deorrpeTrrjs
diaKpiais ov(rLas Kal evepyeias (viZ. p. 174 ttjs Oelas (pvcriKTjs evepyeias, p.
187 r]TLs (pv(TeL Ka\ VTrepcPvas TTpoaecTTiv eKaaTTj toiv Qeap-x^iKuiv vTroGTacreuiv) ;
answered in the aftirmative : eiveiTa biaKpiaeuis dvacpaveiarjs, noTepov i)
evepyeia avTrj kticttt] eaTiv, *] ciKTiaTos j Answer, iikticttos. Then : e'lye
uKTiaTOS aTTo^eixdeir] f] 6eoiTpeivi)s avTT] evepyeia, ttois civ tis eK(pvyoi to p-f/
Tvapa toIto crvvdeTov tov 6eov elvai vopi^eiv ; on this question nothing is
given but passages from the Fathers : TeVaproj/ 8e, e'lye ?/ cpaivrj ttjs deoTT)-
Tos ovK eirl ttjs ovcrias povov, aXXci kol ttjs deias evepyeias ivapd toiv deoXoycov
vpvrjTai ; affirmed ; TrepnTov 8e, e'inep ol deoXoyoi kutu ti ttjv ovaiav tt^s
evepyeias vTrepKelaOai (pacrlv ; answered in the affirmative. Lastly, tIvos
peTe)(ova-i tci rravTa, ttjs 6eias ovaias rj ttjs tov deov deias evepyeias ; answer,
ndv 8r]piovpyT]pa Trjs evepyeias tov ^qpiovpyrjcravTos, aXX' ov)(l t?]s ovaias pe-
Takay)(^dvei,. — (cat ol aytoi^ Trj npos 6ebv eviocreL deonoiovpevoi, ov Trjs deias
ova-ias, dWa Trjs avTov deias evepyeias peTe-^ovai. And SO it follows ac-
cordingly, OTl Tl (IKTiaTOV eCTTl TO (pmS TTJS TOV KVpioV peTapOpC^COCTCOClS, Ka\ OTC
OVK ecTTi TovTo fj ovcTia Toil deov. The view of Barlaam and his adherents
on the other hand is stated thus in the Synopsis of the cotemporary,
Nilus Metrop. Rhodii (Mansi xxv. p. i 148) : iBoypaTicrav, vvv pep ov8e-
270 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A.D. 11305-1400.
Nicolas Cabasilas, the most distinguisht mystic author of this
period, after 1350 Archbishop of Thessalonica.®
fjiiav biaKpiaiv eivai eVt t^s Qelas (f)v(T€(os ovtrias, koI evepyeias, dWa ravrbv
fivai K.al a,8id(popov vvv 8e diaKpiaiv p.ev elvai eXeyov 7r\f]v ttjv peu ovcriav
aKTiuTov, ras Se avriis ovaiadeis ivepye'ias, Koi (pvcriKas <TvyxcL>povvTfs irepas
fivai, TrXfjv ovk aKTiaTovs, dWa KTiaras, koi en to iv rca Qa^apia iiiKdp.'^av
Oelov eKslvo (^cof, (pdcrpa oTrXw? kol KTia-fxa, yivop-fvov kcu aTvoyivopavov, dWa
ovre 6e[as (pvaecos (pvaiKrjv a'lyXriv, kol 6e6Tr]Ta, koi (pas aTTpocrtTov koi ov koL
Xeyd/xej/oi'. A short sketch of the speeches and repUes which past be-
tween Barlaam and Palamas is given by a certain David, publisht by
Engelhardt in Illgen's Zeitschr. viii. 1, 74.
^ With regard to his work irep). t^s ev Xpiara C^rjs, there is a review
of it and some fragments by A. Jahn in the Theolog. Studien u. Krit.
1843. iii. 721. There is a complete edition : Die Mystik. des Nicolaus
Cabasilas vom Leben in Christo, erste Ausgabe u. einleitende Darstel-
ung von Dr W. Gass, Greifswald. 1849.
AIM'. 1 1. -ORIENTAL CHURCHES, g 130. ARMENIAN. 271
SECOND APPENDIX.
HISTORY OF THE REMAINING ORIENTAL CHURCHES.
§ 130.
The Kings of Armenia continually desiring the help of the
western world against the Mahometans, sought even on this
account to maintain inviolate the union of the Armenian with the
Roman Church.^ However, this remained, like the efforts for
union on the part of the Greek Emperors, a merely political
measure, for which the Court alone felt any desire. Notwith-
standing all the efforts of the Popes, the people woidd not suffer
themselves to be deprived of their ancient and characteristic
opinions.^ As the support of the Western powers continued to
1 The Embassies of the Armenian kings to the Popes and western
princes, to raise crusades for their support (see Raynald. ann. 1317 no.
35, 1331 no. 30), readily promised the renunciation of all departures
from Roman faith and customs in their country (Raynald. 1318 no. 8
ss.) : Armenia inferior also united itself with the Roman Church.
(Rayn. 1323 no. 7.) Nevertheless, the Pope's summons for a crusade
remained without effect, owing to the internal discord of the western
world (Rayn. 1322 no. 30, &c,), and only furnisht the kings of France
with a pretext for drawing a tithe from the Church (see above § 99,
note 37.) The Armenians only received aids in money from the
Popes, Rayn. 1323, no. 4, 1336, no. 41.
2 John XXII. sent some Dominicans to the Armenians, who were
to preach to the people, and open Latin schools (Raynald. 1318, no.
15) : but the Latin monks were quickly driven away by the Arme-
nians (see the work of an anonymous Dominican of the year 1330 in
Quetif et Echard Script. Ord. Praedic. i. 573.) In the year 1341
Benedict. XII. complains to the King and Catholicos of Armenia
(Raynald. ad h. a. no. 45), that he had heard from incontrovertible
witnesses, quod tam in majori quam in mlnori Armenia nonnulli exe-
crandi errores tenentur a multis et dogmatizantur, and requires that
these should be condemned by an Armenian Synod. The list of them
272 THIRD PERIOD.— DIV, IV.— A.D. 1305—1409.
in 117 articles is 1. c. no. 49 ss. E.g. I. and II. ; tlTe early Armenian
teachers had taught rightly quod Spir. s. procedit a filio sicut et a
Patre (hoc fuerat deter minalum in conciliisConstantinopolhano et Ephe-
sinoj, but in less than 612 years a general Armenian Council, according
to Art. 85 concilium Manesguerdense, quod congregatum fuit ibi de
raandato cujusdam Sarraceni, nepotis Machometi (the Council assem-
bled at Manaschierti by command of the Saracen Caliph Omar, see
Galani hist. Armen. c. 17), had commanded them only to maintain the
procession from the Father ; most of the Armenians still followed this
decree. III. Item quod in dicto concilio roprobaverunt concilium
Chalcedonense, — et determinaverunt, quod sicut in Domino Jesu
Christo erat unica persona, ita erat una natura scil. divina, et una
voluntas et una operatio. — In dicto etiam concilio Dioscorum condemna-
tum per dictum concilium Chalcedonense canonizaverunt, — et adhuc
ter in anno faciunt festum de eo sicut de Sancto, — et maledicunt b.
Leonem et concilium Chalcedonense. TV. Item quod Arraeni dicunt
et tenent, quod peccatum primorum parentum personale ipsorum tarn
grave fuit, quod omnes eorum filii ex semine eorum propagati usque ad
Christi passionem merlto dicti peccati personalis ipsorum damnati
fiierunt, — non propter hoc quod ipsi ex Adam aliquod peccatum ori-
ginale contraxerint, cum dicant, pueros nullum omnino habere originale
peccatum nee ante Christi passionem nee post : — sed post Domini pas-
sionem, in qua peccatum primorum parentum deletum fuit, pueri qui
nascuntur- ex filiis Adam non sunt damnation! addicti. VIII. The
Armenians taught that the Saints non videbunt Dei essentiam, quia
nulla creatura eam videre potest ; sed videbunt claritatem Dei, quae ab
ejus essentia manat. XVII. Item quod Armeni communiter tenent,
quod in alio saeculo non est purgatorium animarum, quia, ut dicunt, si
Ghristianus confiteatur peccata sua omnia peccata ejus et poenae pecca-
torum ei dimittuntur. Nee etiam ipsi orant pro defunctis, ut eis in alio
saeculo peccata dimittantur ; sed generaliter orant pro omnibus mortuis
sicut pro b. Maria, Apostolis, Martyribus, et aliis Sanctis, ut in die
judicii intrent in regnum caeleste (see vol. i. Part 2, § 99, note 17.)
XXXII. The Armenians said : Sunt jam trecenti anni, quod omnes
daemones sunt disligati et seduxerunt homines a fide Christi per totum
mundum exceptis Armenis : sed a triginta annis citra illos homines de
minori Armenia, et a viginti quinque annis citra Armenos de majori
Armenia seduxerunt a fide Christi, quia, ut dicunt, ex tunc Armeni
posuerunt in sacrificio aquam in vino, et fecerunt festum nativitatis
Domini vigesima quinta die Decembris, et sic a daemonibus seducti
fidem Christi dimiserunt. XXXIV. Dicunt etiam quod Hex et nobi-
les minoris Arvnemae, quia tenent supradictos articulos cum Ecclesia
Romana et Graeca, non sunt de Ecclesia catholica et apostolica.
XXXVIII. Item quod Armeni credunt et tenent, quod in aliis Eccle-
siis — non datur peccatorum remissio, quia aliae Ecclesiae negaverunt
veram fidem, recipiendo concilium Chalcedonense, nee etiam habent
verum baptismum. XLVI. Item quod dicti Armeni observant discre-
tionem ciborura mundorum et imraundorum animalium secundum quod
lex Moysi dicit: et licet aliqui ex Armenis comedant porcum, tamen
secundum eos, si sacerdos comederet de porco, postea non posset expel-
APP. II.— ORIENTAL CHURCHES. § 130. ARMENIAN. 273
lere daemones de obsessis corporibus, quia, ut dicunt, Dojiiinus expc^l-
lens daemones de dnobus hoininibus misit eos in porcos. LVI. Those
who were baptized into the Armenian Church, if they went over to the
Saracens or Jews, and afterwards returned, were not baptized again :
Si tamcn aliquis fuisset baptizatus in Ecclesia alicujus Catholicon
Armcnorum, et postea converteretur ad fidem Romanae Ecclesiae vel
Graecae, si postea vellet venire ad Ecclesiam primam, — ilia Ecclesia
sic baptizaret eum, ac si nunquam fuisset baptizatus. Likewise Eccle-
sia Armena baptizat baptizatos in Ecclesia latina vel graeca, quando
veniunt ad earn, LVIII. Item quod Armeni dicunt et tenent, quod
ad hoc, quod sit baptismus verus, ista ti'ia requiruntur, scil. aqua,
chrisma et Eucharistia. LIX. Many Armenians baptized with wine,
others Avith milk, most vvith water ; all with arbitrary forms. LXV.
Item Armeni dicunt et tenent, quod ilia inunctio cum chrismate facta
in novem locis (in baptism) valet Christianis, dum vivunt, pro omnibus
inunctionibus, quae fiunt per Ecclesiam latinam : unde apud eos non
est sacramentum confirmationis, nee extremae unctionis : nee quando
consecrantur Presbyteri vel Episcopi, inunguntur eorum manus vel
capita. LXXIV, Item quod apud Armenos majoris Armeniaenon
sit imago Crucifixi, nee aliae imagines teneiitur Sanctorum. LXXVII.
The Catholicos of lesser Armenia had had many persons ill-treated,
who had been baptized in forma Ecclesiae latinae, and LXXVIII.
charged his bishops, quod non celebrarent Missam latinam, sed Arme-
norum Missam antiquam, quod non servarent jejunia Ecclesiae Romanae,
sed antiqua jejunia Armenorum etc. Et ad testimonium et confirma-
tionem horum dictorum est hoc, quod — supradictus Catholicos con •
secravit sex Episcopos Armenos, et accepit, ab eis literam publicam,
quod ipsi non darent pueros de partibus suis ad addiscendum litei-am
latinam, nee admitterent aliquem praedicatorem latinum, qui praedicaret
veritatem s. Romanae Ecclesiae etc. LXXXII. Item quod quando
aliqui communicare debent, per sacerdotem fit confessio generalis, —
et postea populus reiterat dictam confessionem : in secreto tamen raro
vel nunquam aliquis Armenus confitetur sacerdoti sua peccata : —
dicunt et tenent, quod dicta generalis confessio sufficit ad remissionem
peccatorum. LXXXIV. Item Armeni dicunt et tenent, quod Ca-
tholicos, Episcopi et Presbyteri Armenorum eandem et aequalem
potestatem habent ligandi et solvendi, quantam et qualem habuit
Petrus Apostolus, cui a Domino dictum est : Quodcunque h'gaveris
etc., nee quoad hoc rainorera potestatem habent Presbyteri Armenorum
quam eorum Catholicos et Episcopi. LXXXV. Item Armeni dicunt
et tenent, quod usque ad concilium Nicaenum Romanus Pontifex non
habuit potestatem majorem, quam alii Patriarchae : sed nunc de
voluntate dicti concilii fuit oi'dinatum, quod dictus Romanus Pontifex
haberet potestatem super alios Patriarchas. Quam potestatem ha-
buerunt Romani Pontifices usque ad concilium Chalcedonense : sed
quia in dicto concilio, ad instantiam b. Leonis Papae congregate, fuit
determinatum, quod in Cbristo erant duae naturae et una persona,
Romani Pontifices perdiderunt dictam potestatem, et omnes illi, qui
dicto concilio consenserunt. XC. Item Armeni dicunt et tenent,
quod potestas ilia, quam Christus dedit b. Petro, dicendo ei : Quod-
vol.. IV. s
274 THIRD PERIOD.— DIV. IV.— A. D. 1305—1400.
cunque ligaveris etc. sit solum data personae Petri et pro ipso solo, ita
quod haec potestas non ti-ansivit ad aliquera ejus successorem, CX.'
Item quod apud Armenos sunt multi errores a praedictis, qui errores
coutinentur in infrascriptis libris Armenorum, quorum primus intitulatur
Tenophacer i.e. contra festivitates, quas celebrant Ecclesiae Romana
et Graeca. Secundus liber vocatur Anadoarmat i.e. radix fidei. —
Decimus liber vocatur liher canonwn Apostolorum, in quo continentur
omnes en-ores Armenorum etc. CXVI. Item quod cum Rex Ar-
menorum vocatus Ethom, ut Armeni unirentur Ecclesiae Romanae,
congregassct omnes Episcopos Armeniae, et magistros, et Catholicon,
ut disputarent cum legato misso eis per Romanam Ecclesiam, et facta
dicta disputatione cognovisset dictus Rex, quod veritatem tenebat s.
Romana Ecclesia, et quod Armeni errantes erant a veritate ; ex tunc
Reo-es Armeniae minoris tenuerunt fidem a. Romanae Ecclesiae : sed
Episcopi, magistri, et Principes Armenorum non fuerunt de hoc
contenti. Et post recessum dicti legati quidam magister vocatus
Vartan de Nigromonte coinposuit unum libruin de Bisma, i.e. versus
pedem, contra Papam et suum legatum, et contra Ecclesiam Romanam,
in quo vocavit Papam Romanum superbum Pharaonem cum suis
subclitis in mare haeresis submersum, et legatum ejus, ambaxatorem
Pharaonis, fuisse reversum cum maxima verecuudia : et dixit, quod
Ecclesia Romana erat umltum decepta, quia nativitatem et aquam a
maledicto Artomono recepit, et multas alias blasphemias scripsit in
dicto libro, qui magnus est. Et multi ministri Armenorum, et Episcopi,
ac Presbyteri dictum librum honorant tanquam canones Apostolorum.
(So War tan the Great t 1271, one of the most highly-prized writers
of the Armenians, is no doubt the author of those works written against
the Church of Rome, which the Mechitarists consider forged, see
Neumann's Gesch. d. armen. Literatur s. 188.) In order to satisfy
the Pope the Armenians held a Synod on the question (Raynald. 1341
no. 118): Still Clement VI. found it necessary to send to the Armenian
bishops two legates, Antonius Episc. Gajetanus and Joannes electus
Coronensis, (Raynald. 1346 no. 67 ss.), ut per eos de ipsa fide ejusque
salutari doctrina informemini plenius et imbuamini viva voce, quam
possetis scriptura instrui vcl Uteris informari, and they brought word
back (Raynald. 1350 no. 37), quod dicti Rex, Catholicos et populus
adhue in multis a veritate catholicae fidei aberrabant, so that the Pope
on occasion of a fresh request for aid from the Armenians, resolved
only to send the following engagement to the Archbishop of Nicosia
(I. c.), quatenus eidem Regi populoque, cum ipse ac dicti Catholicos et
populus aliquas recognitiones super aliquibus, quibus ab ejusdem fidei
discrepant veritate, fecerint juxta formam, quam tibi — transmittemus,
— ■ sex millia florenonun auri de pecuniis camerae nostrae tradi et
assignari facere non omittas. By means of those ambassadors the
Pope had also laid before the Catholicos of Armenia quaedam capitula
pro pleniori eruditione, and received responsiones : But he represented
to him in a new brief (Raynald. 1351 no. 2 ss.) : non potuimus
nee possumus ex responsionibus hujusmodi quoad plura elicere, quid
tu et eadem Ecclesia minoris Armeniae sincere et pure credatis : —
ex quarum (responsionum) aliquibus oonditionata, ex quibusdara
AFM'. 11.— ORIENTAL CIIUHCIIES. g 130. ARMENIAN. 275
1)3 very insignificant, in 13G7 Armenia fell beneath the sword
vero dirainuta vel imperfecta, et ex nonnulHs, forsitan scriptoris
vel interpretis vitio, minus vera coiifessio manlfeste colligitm*. Ac-
cordingly he examines these responsiones throughout, and appends to
each new questions, to draw forth their meaning and purpose. Then :
Post praedicta omnia mirari cogimur vehementer, quod — subtrahis
de LI II. primis capitulis capitula XVI. Primum, quod Spiritus
sanctus procedit a Patre et Fiiio. Tertium, quod parvuli ex primis
parentibus contrahunt origlnale peccatum. Sextura, quod animae ex
toto purgatae separatae a suis corporibus raanifeste Deum vident.
Nonum, quod animae decedentium in mortali peccato in infernum des-
cendant. Duodecimum, quod baptismus deleat originate et actuale pec-
catum. XIII. quod Christus non destriixit, descendendo ad inferos,
inferiorem infernum. XV. quod angeli a Deo fuerunt creati boni.
XXX. quod efifusio sanguinis animalium nullam operatur remis-
sionem peccatorum. XXXII. quod non judiceut comestores piscium
et olei in diebus jejuniorum. XXXIX. quod in Ecclesia catholica
baptizati, si efficiautur infideles, et postmodum convertantur, non sunt
iterum baptizandi. XL. quod parvuli ante octavum diem possunt
baptizari, et quod baptismus non potest esse in liquore alio, quam in
vera aqua. XL 1 1, quod corpus Christi post verba consecrationis sit
idem numero, quod corpus natum de virgine et immolatum in cruce.
XLV. quod nullus, etiam Sanctus, corpus Christi potest conficere, nisi
sit sacerdos. XL VI. quod est de necessitate salutis, confiteri proprio
sacerdoti, vel de licentia ejus [alii] omnia peccata mortalia perfecte et
distincte. — Ideo volumus clare et sine velamine a te scire, si praedicta
XVI. capitula diminuisti de LIII. pro eo, quod non credis esse vera
neque catholica, vel ex qua causa ipsa capitula diminuisti. Item in
scriptis rogasti Archiepiscopum et Episcopum antefatos (the Papai
Legates), ut esset inter cos et te verborum finis : — scias, quod non pos-
semus nos ■— finem imponere, — nisi prius pure, clare, perfecte et integre
tu et Armeni — fidem illam receperitis, quam ipsa Romana tenet et
docet Ecclesia. — Caeterum quia fidedignorum plurium, et quorundam
etiam Armenorum relatio frequenter nostris auribus instillavit, quod ta
et antecessores tui — ea, quae circa ipsius fidei nosfrae cultum — Roma-
nis Pontificibus — descripsistis et promisistis, — in nullo penitus obser-
vatis, — ac fidem ipsius Ecclesiae Romanae, extra quam nulli est
gratia, nulli salus, habuistis damnabiliter in derisum : ideo fraterni-
tatem tuam monemus, — quatenus responsiones per te ad interroga-
tiones nostras faciendas, et omnia, quae tu et iidem obedientes tibi
Armeni circa ipsius fidei nostrae negotium proraittetis et dicetis, vos
credere ac tenere, — taetis sacrosanctis evangeliis, juramentis solemni-
bus roboretis : et nihilominus sub juramentis similibus promittatis,
quod nobis et successoribus nostris Romanis Pontificibus — parebitis
cum effectu, ut ora de te ot Armenis eisdem sic graviter — obloquen-
tium obstruas : — sciturus pi'o certo, quod praeter salutis aeternae prae-
mia, et famae titulos, quae provide consequeris, dabit tibi Deus, ille
omnium opulentissimus retributor, unde in praesenti quoque saeculo
gratiis et beneficiis affiuas.
s 2
270 THIRD PERIOD.— DIV. lA^— A.D. 1305—1400.
of the Mamelukes, who immediately began to persecute
Christianity with cruelty.^
The Coptic Christians also in Egypt during the foiu'teenth
century suffered under the dominion of the Mamelukes several
severe persecutions, during which many of them went over to
Islam.*
The invitations of Pope John XXII. to the Ethiopians^ and
Jacobites^ to submit themselves to the Roman Church, remained
without result.
^ Cf. dementis VII. Epist. ad Archiep. Taraconensem in Raynald.
J382.no. 49.
* Makrizi's (in Cairo -J- 1441) History of the Copts, translated by
F. Wijstenfeld, in d. Abhandlungen d. kgl. Gesellschaft d. Wlssen-
schaften zu Gottingen, Bd. 3 (1847), historisch-pliilol. Classe S. 71.
Compare Renaudot hist. Patriarcharum Alexandrinorum Jacobitaruni.
Paris 1713. 4. p. 602. ss.
^ Raynald. 1829 no. 98.
*' Ravnald. 1330 no. 57.
DIVISION V.
FROM THE COUNCIL OF PISA TO THE REFORMATION. 1409—1517.
MOST EMINENT HISTORIANS.
Antoninus, a Domiuicau, from 1446 Archbishop of Florence, f 1459, canonized
1523 (Summa historialis in III. Partt. down to 1459. publisht Venet. 1481.
Norimb. 1484 &c. last in 0pp. omn. Florent. 1741. T. i. fol.). — Joannes
Trithemius or von Trittenheim, from 1483 Abbot of Spanheim, from 1506
Abbot of St James in the suburb of Wiirzburg f 1516 (Chronicon Monast.
S. Martini Spanheimiense in 0pp. Trithemii historicis ed. Marq. Freherus.
T. ii. Francof. 1601. Chron. Monast. S. Jacobi Majoris in J. P. Ludewig
Scriptt. rerum Herbipolitanarum, Halae 1713. By far the most important
are the Annales Hirsaugienses, ed. in Monast. St. Galli, 1690. Tomi ii. fol.)
Albert Kranz, Lecturer in Theology and Canon Law at Rostock, afterwards
Canon, and at length Dean of the Cathedral Chapter at Hamburgh f 1517.
(Metropolis, a Church History of Northern Germany until 1504, cum.
praef. Dav. Chytraei, Vitebergae 1576. Francof. ad M. 1576. 1590. —
Kranzens Saxonia, Vandalia, and Chronicon Regnorum Aquilonarium
relate to political history.)
FIRST CHAPTER.
HISTORY OF THE PAPACY.
•
Bartholouiaei Platiuae (properly Barth. de Sacchi from Piadina in the district
of Cremona, under Pius II. Papal AbbrcTiatcr, persecuted under Paul II.,
under Sixtus IV. librarian of the Vatican f 1481) vitae Pontiiicuni Roma-
norum, ed. Venet. 1479. fol. publisht afterwards very often, but not always
without alterations. The editions which appeared m 12. in Holland
278 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—15)7.
without the name of the place a.d. 1640, 1045, and 1664, are sufficiently
accurate reprints of the Edit. I'rinceps and accordingly much prized.
Compare Dan. Guil. Moller disp. de B. Platina. Altoif 1694. 4.
§ 130. (edit. I.)
COUNCIL OF PISA (25. MARCH— 7. AUG. 1409.) ALEXANDER V. (26.
JUNE 1409-3. MAY UIO.) JOHN XXIII. (17. MAY 14I0-DEPOSED 29.
MAY 1415,)
Thedoricus a Niem (see Part iii. ahove g 102) de Schismate lib. iii. c. 38 ss.
Ejusdem Vita Johannis XXIII. in Meibomii Rerum Germ. T. i. p. 5 ss.
and in v. d. Hardt Cone. Constant. T. ii. p. 336 ss.
Leonardi Ai-etini (Private Secretary to Innocent VII., Gregory XII.,
Alexander V., and John XXIII., afterwards C^hancellor at Florence f
1444) reiTim suo tempore in Italia gestarum commentarius ab anno 1378
usque ad ann. 1440 (in Muratorii Rerum Italicarum Scriptores T. xix. p.
909 ss.)
Acts of the Council in Mansi xxvii. p. 1 ss. in d'Achery Spicileg. i. p.
828 and in v. d. Hardt Cone. Constantiense, Tom. ii. P. ii. p. 62 ss.
Histoire du Concile de Pise, et de ce qui s'est passe de plus memorable
depuis ce Concile jusqu'au Concile de Constance, par Jacques Lenfant. T.
ii. a Amsterdam. 1724, 4.
The Council of Pisa, among the members of which Peter de
Alliaco, Bishop of Cambray,^ and John Gerson, Chancellor of
the University of Paris,* came forward as the chiefs of the
Reforming party, opened its sessions on tlie 25. March 1409 :
Notwithstanding the efforts which the Emperor Rupert caused
to be made in favour of the Roman Pope Gregory XII.^ it
1 Compare § 106 note 1. § 119. note 9. He was the teacher of
Gerson and Nicholas of Clamengis, 1389 Chancellor of the University
of Paris, 1396 Bishop of Cambray, 1411 Cardinal (Cardinalis Camera-
censis) \ 1425. On his life see v. d. Hardt Cone. Const. T. i. P. viii.
p. 450 ss.
^ Compare § 107. note 3 and 9. Chancellor of the University of Paris
from 1395 -j- 1429. 0pp. ed. L. E. Du Pin. Antverp. 1706. Tomi
W. fol. Tomus ii.. contains Gerson's principal works upon ecclesiastical
matters, together with similar works by other cotemporaries. On his
life and works see v. d. Hardt 1. c. T. I. P. iv. p. 26 ss. and Gerso-
niana prefixt to Dupin's edition.
^ Theod. a Niem iii., c. 39. The speech of the Emperor's Ambas-
sador Uliicus Ep. Verdensis is in Kaynaldus ad ann. 1409. no. 13 ss.
CII. I.— PAPACY, g i;50. COUNCIL OF PISA. 27i>
proceeded so early as the 5th of June to the deposition of both
Popes :* and then, after that the proposed Reformation seemed
to be secured by the solemn engagement of the Cardinals in a
body,^ caused Alexander V. to be elected Pope on the 26th of
June. Now, the Reformation was to follow f but the Synod
was soon obliged to acknowledge, that there was no possibility
of reform while in connexion with a Pope. In fact it required
The answer which Petrus de Ancharano gave in the name of the
Council, is in Mansi xxvii, p. 367 ss.
* In Session X. on May 21, the Articuli contra Petrum de Luna,
Benedictum XIII., et Angelum Corario, Gregorium XII. nuncupates,
de papatu perperam contendentes (in Raynald. ann. 1409, no. 47 ss.
d'Achery Spicileg. T. I. p. 833 ss.), a detailed representation of the
behaviour of both the Popes, and the Cardinals hitherto, were pre-
sented. In Session XV. the 5th of June, there followed the Sententia
defiuitiva et privativa contra praedictos contendentes (Theodor. a Niem
iii., c. 44. Raynald. a. 1. no. 71, d'Achery i,, p. 847 ss.) : Christi
nomine invocato sancta et universalis Synodus universalem Ecclesiam
repraesentans, et ad quam cognitio et decisio hujus causae noscitur
pertinere, — pronunciat, decernit, definit et declarat, — Angelum Corario
et Petrum de Luna de papatu contendentes, et eorum utrumque fuisse
et esse notorios schismaticos, et antiqui schismatis nutritores, defensores,
fautores, approbatores, et manutentores pertinaces, necnon notorios
haereticos, et a fide devios, notoriisque criminibus enormibus perjurii
et violationis voti irretitos, universalem Ecclesiam sanctam Dei notorie
seandalizantes cum incorrigibilitate, contumacia, et pertinacia notoriis,
evidentibus et manifestis ; et ex his et aliis se reddidisse omni honore
et dignitate, etiam papali, indignos ; ipsosque et eorum utrumque
propter praemissas iniquitates, crimina et excessus ne regnent, vel
iraperent, aut praesint, a Deo et sacris canonibus fore ipso facto abjectos
et privates, ac etiam ab Ecclesia praecisos ; et nihilomlnus ipsos Petrum
et Angelum, et eorum utrumque, per banc sententiam definitivam in
his scriptis privat, abjicit et praecidit, inhibendo eisdem, ne eorum
aliquis pro summo Pontifice gerere se praesumat etc.
^ In Sess. XVI. June 10, the Cardinals had to make oath (Ray-
nald 1. 1. d'Achery i. p. 848), quod, si quis nostrum in summum
Romanum Pontificem eligetur, praesens concilium continuabit nee
dissolvet, neque dissolvi permittet, quantum in eo erit, usquequo per
ipsum cum consilio ejusdem concilii sit facta debita, rationalis, et
sufficiens reformatio universalis Ecclesiae, et status ejus tam in capite
quam in membris. If the election were to fall without the college of
cardinals, the Pope elect was to take the same oath before the publica-
tion of his election.
^ The necessity of a reformation and the matters to be reformed were
forcibly brought before his mind previously to his coronation, by
Gerson in the Sermofactus coi-am Alex. P. (0pp. ed. du Pin ii. p. 131.)
280 . THIRD TEKIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1617.
more than ordinary insight, morality and power in a Pope, to
close his ears to the snggestions of a court that seemed entirely
devoted to his cause, and himself to help to overthrow all the
splendor which his predecessors for centuries appeared to have
built up for him, without being sure of the perpetuity of his
work, and the honour of his name in time to come. Alexander's
earliest policy displayed the ordinary characteristics of a Pope in
the ancient fashion.^ He sought to appease, and not to satisfy.
^ Gerson de modo reformandi Ecclesiam in Cone. Univ., written
1410, cap. 10 (in v. d. Hardt Cone. Const. T. I. P. V. p. 90) : Et ut
sic fieret (viz. ut liraitaretur potestas usurpata papalis) fuit omnino
inelinatus dictus Dominus Alexander V. ante ejus Papatum, dum
ageretur, ut dictum concilium celebraretur in Pisis. Qui etiam hoc
dicebat, et etiam super limitatioue subsequeuda multis argunientis
theologicis, philosophicis, juridicis insudabat. Qui creatus in Papam
in lucem educere non curabat. Petrus de Alliaco de difficultate refor-
mationis in Cone, universali ad Jo. Gersonem, written 1410, cap. 3 (in
V. d. Hardt Cone. Const. T. I. P. VI. p. 262) : Alexander prorsus
inexpcrtus erat eorum, quae officii pastoralis honor et sublimitas exige-
bat, quamvis esset magnus Theologus. Et quicquid dicti Cardinales
ab CO petierunt, ipsis absque contradictione concessit, nee audebat ipsis
aliquid denegare. Unde ipsi continuo eum importune crebris petitioni-
bus vexarunt, ita ut aliquaudo propterea in se ipso nimium turbaretur.
Nee poterant satiari. Theodoricus a Niem iii. c. 51 : Fuit autem dictus
dominus Petrus (Alexander prius nominatus Petrus de Candia), cum
eligebatur in Papam, septuageuarius, vel circa. — Hie quicquid ordinavit
et fieri voluit per ipsum dictus dominus Joannes Papa, tunc Diaconus
Cardinalis (Baltbasar Cossa), in omnibus et per omnia fecit, ab ejus
precibus, consiliis aut mandatis — nullatenus recedendo, et in ejus Pa-
patu nihil penitus reformavit, et omnibus studuit complacere, et vix
alicui ab eo quicquam petenti a majori usque ad minimum sine persona-
rum discretione scivit denegare. Unde subito postquam in Papam
assumtus fuit, adeo deformavit notabiliora officia suae Curiae ad impor-
tunam instantiam multorum petentium, excedendo- illorum numerum
antiquum nulla necessitate aut utilitate urgente, quod in longo tempore
in statum debitum vix potuerunt rcformari, et tam prodigus fuit in
concedendis gratiis beneficialibus, quod nullara novit differentiam inter
})ersonas, quibus ilia fecit, et quales facere deberet, nee modum nee
ordinem debitos et consuetos in talibus observando : fuit enim in illis
practicalibns et agibilibus penitus inexpertus. — Aliquos etiam fratres
Minores (brethren of bis order) sibi cai-os et sociales publicis officiis et
lucrativis, quae prius consueverunt regi per saeculares personas babiles
et expertas, in eadem sua Curia praefert, et miro modo conabatur ple-
rosque fratres minores cathedralibus Ecclesiis vacautibus praeficere in
pastores : in his praecipue, et etiam in multis aliis Papale officium,
cujus gravitatem non novit, in brevi tempore denigrando. — Cap. 52 :
— statim postquam creatus fuit, et ante ipsius coronationem multos
CH. I.— PAPACY, g 130. COUNCIL OF PISA. 281
Accordingly he undertook some insignificant engagements,
promised to set on foot a real reformation in a new synod, and
then as soon as possible (on the 7th of August) dissolved the
troublesome assembly.^
Thus the result of the kSynod of Pisa, which was opened with
such great hope (see § 107) failed to satisfy the least of the
expectations entertained of it.^ Instead of two Popes, there
creavit Archiepiscopos, Episcopos et Abbates, et omnibus illis fauii-
liaribus dominorum Cardinalium, qui eum elegerunt in Papain, qui
dictis Doniinis Cardinalibus in conclavi ministrarunt, adeo abusivas et
exorbitantes beneficiales gratias, etiani cum dispensationibus ad plura
incompatibilia beneficia, qui eas petierunt, absque personarum delectu
fecit, sicuti a sneculo nunquam prius auditae tuerunt, ita quod caeteri
saltem intelligentes Curiales de indiscreta provisione stupefacti mur-
mui'abant. Videbatui' enim praedictus Alexander pro nibilo habere
titulos ecclesiasticos, quos tam improvide dividebat etc.
^ In Session XX. on July 27, the Pope declared (d'Acliery i. p.
852) : Sacro approbante Concilio decernimus, — iterum geuerale Con-
cilium Ecclesiae fore convocandura, bine ad triennium, videlicet anno
quo dicetur Dom. MCCCCXIL in mense Api'ilis, in civitate seu loco
babili et decenti. Session XXIII. Aug. 7. (1. c.) : Sanctissimus Do-
luinus noster sacro approbante Concilio ordinavit, quod bona immobilia
Ecclesiae Romanae seu aliaruni Ecclesiarum nullatenus — alieneutur seu
bypothecentur usque ad proxime iiidictuui Concilium, in quo super ho'
articulo maturius poterit delibei*ari. Item Dominus noster eodem
approbante Concilio ordinat et mandat celebrari Concilia provincialia
per Metropolitanos, et Synodos per eorum sufFraganeos, secundum
formam juris et Concilii generalis ; quia ex eorum omissione multa
sequuntur inconvenicntia. Item — celebrari capitula Monachorum
nigrorum et Canouicorum regularium. — Item Dominus noster, miseri-
cordia motus, liberaliter remittit, prout alias fecit, omnia arreragia
(arrears from arrerages) majora, et minuta servitia suae Camerae
Apostolicae de toto tempore antiquo debita, sibi dumtaxat compe-
tentia : etiam si qui propter defectum solutionis bujusmodi arre-
ragiorum sententiam excommunicationis incurreriut, eos auctoritate
Apostolica absolvit. — Item — disponit, non facere translationes de
invitis. — Item — concedit omnibus, qui in hoc sacro Concilio interfu-
erunt, et ejus determinationi adhaerent, absolutionem plenariam a culpa
et poena semel tantum. — Item Dominus noster sanctissimus cum
consilio Concilii intendit reformare Ecclesiam in capite et in membris.
Et quia jam multa per Dei gratiam sunt expedita, quae ipsum Domi-
num nostrum, et favorem Praclatoruni, aliorumque inferiorum concer-
nunt, restantque alia, quae propter recessum Praelatorum et Ambassi-
atorum de praesenti expediri non possunt : propterea Dominus noster
sacro requirentc et approbante Concilio dictam reformationem suspen-
dit, et continuat fi.e., differtj usque ad proxime iudictum Concilum etc.
^ Gerson wrote in 1410 de modo reformandi Eccles. in Cone. univ.
282 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1400—1517.
now were three. For altliougli most of the nations recognized
Alexander V., still Gregory XII. retained on his side Naples,
several of the smaller states of Italy, and the German Bishops
of Treves, Speyer, and Worms, while Benedict XIII. kept
Spain and Scotland. A reformation of the Church was not
effected, and after Alexander V. died at Bologna 3. May 1410,^''
c 19 (in V. d. Hardt Cone. Const. T. I. P. V. p. 113) : In Concilio
Pisano, secundum opinionem muhovum, omnia fuerunt quasi primis
motibus facta et agitata, spiritu veheraenti, et non matura delibera-
tione, ut etiam Concilium decebat, ordinata nee completa. Nicolai de
Clamengis disp. super materia Concilii generalis cum quodam Scholas-
tico Parisiensi (written in 1416, see p. 75) in his 0pp. ed. Jo. M.
Lydius. Lugd. Bat. 1613. 4. p. 70 : Quae alia res in Pisana congre-
gatione Ecclesiam Dei populumque decepit, et clamare fecit : Pax^ pax,
cum nulla esset pax ; nisi quia carnales et cupidi homines, qui ubique
ex refrigerio cliaritatis superabundant, beneficiorum ardore succensi,
prorsusque excaecati ecclesiasticam reformationem, quam boni et fideles
plerique ante omnia fieri volebant, impedierunt, ad novamque mox
electionera processerunt, qua facta, et promotionibus quas concupierunt
adeptis, pacem esse clamarunt, solutoque conventu cum ilia quam
quaesierant pace, hoc est promotione, reversi sunt? Whether this
council was cecumenical or not, remained long undecided after the last
trace of its agency was destroyed by the deposition of John XXIII.
at Constance, S. Antonini Summa histor. Tit. xxii. Cap. 5. § 2. : per
Pisanum Concilium vel Conciliabulum (cum non esset auctoritate
alicujus eorum, qui se gerebant pro Pontifice, congregatum) non erat
ablatum ipsum schisma, sed augmentatum, ex duobus vel tribus jam se
pro Papa gerentibus. Cajetanus de auct. Papae et Concilii Tract, ii.
c. 2. says, quod nee illud Concilium constat fuisse certum et indubita-
tum ; Bellarminus de Conciliis et Ecclesia Lib. i. e. 8. calls it nee
approbatura, nee reprobatum, but he still considers Alexander V. and
John XXIII. as the real Popes of that age: certe ex tribus, qui tum
.se pro Pontificibus gerebant, isti maxime ut veri Pontifices colebantur.
The later Curialists entirely disavow the cecumenicity of the Concilium
Pisanum (Ballerinius de potestate ecclesiastiea summorum Pontificum
et Coneill. Generall. cap. 6.) ; and accordingly they disown its Popes
also, Alexander V. and John XXIII., and recognize Gregory XII.
as the rightful Pope until his resignation at Constance (Raynald. ann.
1409. no. 79 and 80). The French party on the other hand have
constantly defended the Council and its Popes, see Edm. Richerii hist,
conciliorum generalium lib. ii. c. 2. § 6. Bossuet Defensio declarat.
Cleri Gall. P. ii. lib. 9. c. 11. especially Natalis Alex. hist. eccl. saec.
XV. et xvi. Diss. ii.
^® Probably poisoned by his successor, see the Articuli contra Job.
P. xxiii. laid before the Council of Constance (in v. d. Hardt Cone.
Const. T. iv. p. 197) : dictus tunc Dominus Balthasar appellatus,
Legatus Bononiae existens, ad papatum illicitis mediis anhelans, in
CH. I.— PAPACY, fj i;ju. JUHN XXIII. 283
and Baltliasar Cossa, infamous for crimes of all sorts, succeeded
him as John XXIII.,^^ nothuig more could be expected from the
Pope.^^ John XXIII. turned all his power to subdue Ladislaus,
mortem bonae memoriae Domini Alexandri Papae V. extitit machinatus,
et ut tam ipse, quam medicus suus Magister Daniel de sancta Sophia,
artium et medicinae Doctor, veneno extinguerentur, prout extincti sunt,
operamdedit. Sicque, ut pi'aedicitur, fuit dictum, tentum, creditum et
reputatura, diciturque, tenetur, credltur et reputatur. Atque fuit et
est de praemissis in civitate Bononiensi et extra per totum munduiii
publica vox et fania, et est graviter et notorie diffamatus. Conrad
Justingers (t 1426) Berner Chronik, herausgeg. von Stierlin u. Wyss,
Bern 1819. 8. S. 275 : " uud war ein often liimde, der kiinstig Pabst
ware eine Fiirdrung zu sinem Tode." Antoninus P. iii. Tit. xxii. Cap.
5. § 3. merely says : migravit a saeculo, ut dicitur, toxicatus in
clisterio.
11 Conrad Justinger S. 276 : The Cardinals chose the wickedest
and most ill-famed man who could be found, his wickedness was
discovered at the Council of Constance, his name was Balthasar, accused
and laden with many a deed of crime. See Theod. a Niem Invectiva
in diftugientem a Constant. Cone. Joh. xxiii. in v. d. Hardt Cone. Const.
T. ii. p. 296 ss. Ejusd. Vita. Jo. xxiii. ibid. p. 336, and the Articuli
quoted in note 10.
1^ Regulae Cancellariae Joh. P. xxiii. publisht 19th July 1410
in V. d. Hardt I. xxi. p. 954. Petrus de Alliaco de difticultate refor-
raationis in Cone, universali ad Jo. Gersonem, written in 1410, cap. 2.
(in V. d. Hardt Cone. Const .T. I. P. vi. p. 256 ss. ) : Quippe notorium
est, quod dictus Johannes in primordio sui Pontificatus i-eservai'it suae
disposition! omnes Patriarchales, Metropolitanas ac Cathedrales Ec-
clesias, necnon omnia Monasteria virorum, prout etiam nonnulli ejus
praedecessores summi Pontifices facere consueverunt. — Item ultra
praedictas et omnes generales alias reservationes quarumlibet inferiorum
dignitatum et beneficiorum ecclesiasticorum per eum etiam factas, extra
solitam consuetudinem eorundem suorum praedecessorum, reservavit
suae dispositioni omnes Prioratus, Conventuales et majores post Pontifi-
cales in cathedralibus, necnon principales dignitates in collegiatis Ec-
clesiis ubicunque vacantes et vacaturas. — Item dictus Johannes aliam
fecit constitutionem, continentem in eftectu, quod quicunque ab eo
impetraret qualecunque beneficium ecclesiasticum — , antequam illi
super eadem impetratione literae apostolicae in Romaua curia confectae
traderentur, solveret camerae Apostolicae realiter medietatem friictuum
dicti beneficii impetrati unius anni. To this were added also duae
novellae constitutiones — viz., olim quicunque praefecti fuerant cathe-
dralibus Ecclesiis, aut Monasteriis virorum vacantibus in Praelatos, non
arctabantur per sedem Apostolicara, ut in promptu plus solverent
Camerae Apostolicae aut collegio Cardinalium pro communi servitio^
quam medietatem taxae, ad quam Ecclesiae vel Monasteria ipsa in
eadem Camera reperiebantur esse taxata. Et pro alia medietate
solvenda promotis — dilatio dabatur. — Quas quidem taxas oportet
promotes per ipsum Dom. Johannem integraliter solvere, — antequam
literae Apostolicae — tradantur ipsis promotis, — Ex quo contingit,
284 THIRD PERIOD.— DIV. Y.— A. D. 1409—1517.
King of Naples, who protected Gregory XII. After all his violent
measures, including even a crusade preacht in 1411,^^ had re-
mained without result, the king was won over in 1412 by the
promise of great advantages ; and Gregory XII., faithlessly
abandoned, was driven to seek refuge in Rimini with his true
friend Charles of Malatesta.^* But no long time afterwards Ladis-
quod plures Ecclesiarum et dignitatum sen monasteriorum, ad quae
promoti sunt, possessionem nequeant apprehendere. Further olim ante
schisma — ratione inferiorura dignitatum et beneficiorum Ecclesiasti-
corum vacantium — nou consueverunt impeti'antes medios fructus digni-
tatum et beneficiorum praefatorum eidem camerae solvere, priusquam
ilia essent pacifice assecuti. Et tunc concordabant super illis cum col-
lectoribus fructuum dictae camerae in diversis partibus debitorum. —
Nunc autem extorqueutur dicti raedii fructus ab impetrantibus ipsis in
eadem curia, antequam eis literae Apostolicae confectae super talibus
gratiis tradantur per officiales dictae camerae. — Et quod deterius est, si
forte centum concurrerent pro uno beneficio vacante et reservato impe-
trando, daretur omnibus per Papam, Tamen si literas Apostolicas
super ipsis impetrationibus suis vellent habere, quemlibet eoi'um incunc-
tanter medietatem fructuum dicti beneficii praefatae camerae ante omnia
solvere oporteret, licet nisi unus eorum illud assequi posset (compare
the anonymous writer in Bulaei hist. Univ. Paris iv. p. 914). — Cap. 3. p.
260 : Cum igitur juxta praehabita pateat, quod apud Papam et ejus
collegium Cardinalium nulla vigeat charitas quoad alios Praelatos et
Christianos, sed perpetua et insatiabilis rapacitas potius ardeat in
eisdem, ut qualitercunque dicebatur : dato, quod generale Concilium
convocaretur et fieret, sicut dicis et consulis fieri debere, qualis ex hoc
utilitas universalis Ecclesiae resultaret ? Esto etiam, quod omnes isti
tres de papatu contendentes sponte cederent, aut ad cedendum compelle-
rentur inviti, eisque novus Papa, sicut factum fuit in Pisis novissime,
surrogaretur : dicti Cardinales in statu eorum nihilominus remanentes
dicerent, quod ad eos duntaxat spectaret electio simimi Pontificis. Quod
si obtinerent, non est dubitandum, quin unum ex se ipsis eligerent,
sicut fecerunt in Pisis. Sicque nulla reformatio efficax et fructuosa ex
cessione hujusmodi sequeretur, nisi vocalis, et unius personae mutatio
tantum. Et hi quidem electus et electores juxta mores veteres eorum
similiter perpetuum erroi'em in ipsa Ecclesia continuarent, quousque
unus eorum in eodem statu in ipsa Ecclesia remaneret. Certum est
enim, quod mystice sacerdotes Bel cum coram uxoribus et filiis omnes
unanimiter in lacum leonum missi fuerint, ut per ipsos leones devora-
rentur. Quod si aliqui eorum supervixissent, extunc etiam cibos regies,
eidem Bel singulis diebus appositos devorassent, prout ante deceptorie
facere consueverant. Et ne hoc deinceps fieret taliter, una sententia
super omnes justo Dei judicio lata subito perierunt.
^^ Rayanaldus ann. 1411. no, 5. ann. 1412. no 2.
^* Theodor. a Niem de vita Jo. xxiii. c. 22 and 24. H. Leo Gesch.
der Italicnischen Staatcn. Th. 4 (Hamburg 1830) S. 271, fi".
CU. I.— PAPACY, g 130. COUNCIL OF PISA. 285
laus broke once more with John XXIII., suddenly niarclit
against Rome in 141 o> and forced the Pope to fly into northern
Italy, and throw himself into the arms of the Emperor Sigis-
mmid, who was there at the time. Under these circumstances
the Emperor siicceeded in inducing the Pope to smmuon at Con-
stance, a German city, for the 1st Nov. 1414, the long desired
general council to put an end to the boundless disorder in the
Church.^^
§ 131.
COUNCIL OF CONSTANCE (5. NOV. 1414-22. APR. 1418.) MARTIN V. (11.
NOV. 1417 + 20. FEBR. 1431.)
Magnum oecmnenicum Constantiense Concilium ex ingenti antiquissimoiiim Msc-
tornm mole diligcntissimc crutum op. H. v. d. IHardt. vi. Tomi. Francof.
et Lips. 1700. Tom. vii. sistens indicem generalem. cougessit G. Ch.
Bohnstedt. Bevolini 1742, fol.
Theodoiici Vrie (also written Vrige, Frig, Frio, but erroneously called by modern
writers Uric or Urias, an Augvistin monk at Osnaburg, see v. d. Hardt.
Prolegg. ad T. 1. Cone. Const, p. 22 ss.) de consolatione Ecclesiae libb.
iv. written in 1417, publisht by v. d. Hardt with tbe Title Historia Cone.
Constantiensis (Cone. Const. T. i. p. 1. ss.)
^^ Leonardus Aretinus in Muratori xix. p. 928 : unicum remedium
et Imperatori et Pontifici videbatur generale Concilium advocari. Sed
erant circa hoc ipsum constituenda permulta, ceu locus, tempus, modus.
"Missi sunt igitiir his de causis ad Sigismundmn Legati. Horum missio
Legatorum ruinae Pontificis initium fuit. Qua in re non videtur prae-
tereundum mirabile quiddam, quod tunc accidit, ut omnia caelitus
gubernari cognoscamns. Communicaverat mecum Pontifex arcane
raentem et cogitationem suam. In loco, inquit, Concilii rei summa est,
nee ego alicubi esse volo, uhi Imperator plus possit. Legatis igitur istis
qui a me mittuntur^ mandata ampliss'nna, potestatemque maximam ad
honestatis speciem dabo, quae palam ostentare possint atque proferre :
secreto autem mandatum restringam ad loca certa. However he altered
his mind, he gave the ambassadors only general iastructions, ostendens
quanti ponderis ilia res esset, cujus rei gratia mitterentur, and dismist
them with the injunction : vestrae ptrudentiae cuncta permitto. Vos,
quid mihi tutum, et quid formidandum, cogitetis. After the ambassa-
dors had come to an agreement with the emperor as regards Con-
stance, Joannes incredibile quantum indoluit, se ipsum ac fortunam
suam detestatus, quod tarn leviter a cogitatione, propositoque illo pris-
tine restringendoi-um locorum descivisset. The Bull with which the
Council was summoned, d. Laudae V. Id. Dec. 1413, may be seen in
Raynald ann. 1413 no. 22. v. d. Hardt T. VI. p. 9.
286 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. Il0i1— 1517.
Histoire du Concile cle Constance par Jaques Lenfant. Tomes ii. a Amstcnkii!
1714. nouv. edit. 1727. 4. Nouvelle Histoire du Concile de Constance, ou
Ton fait voir, combien la France a contribue a I'extinction du Schism,
par Bourgeoise du Chastcnet a Taris 1718. 4. (a completion of the work by
V. d. Hardt and Lenfant). — Cusp. Royko's Geschichte der Kirchenver-
sammlung zu Costnitz Prag Th. I. 2. 2te Aufl. 1796. Th. 3. 4. 1784.
1785. Register 1796. gr. 8.
The desire for a complete settlement of the schism, and for a
reformation of the Church in head and limbs, Avas so much
increast by the disappointment experienced in Alexander V.,
and the daring insults it received from John XXIII. ; and the
principles and proposals which John Gerson had uttered in his
powerful works in favour of reform,^ seemed to be so generally
1 Especially in his opus de modis uniendi ac reformandi ecclesiam in
Concilio Universali, written in 1410 (cf. cap, 21, cum ad praesens de
facto vacet Impei'iura, et Imperii Electoi-es diversis obediant) in v. d.
Hardt Cone. Const, T. I. P. V. p. 68 ss. in which he sought to settle
the difficulties raised by Petrus de AUiaco de difficultate reform, in
Cone. univ. (see § 130, note 12.) The distinction which he adopts
between the una, sancta Catholica and the Apostolica Ecclesia, is re-
markable ; in V. d. Hardt cap. 2. p. 70 : Catholica, universalis Eccle-
sia ex variis membris unum corpus constitiientibus — est conjuncta et
Dominata, Cujus corporis, universalis Ecclesiae, caput Christus solus
est, Caeteri vero, ut Papa, Cardinales, et Praelati, Clerici, Reges, et
Principes, ac plebeji sunt membra inaequaliter disposita. Nee islius
Ecclesiae Papa potest dici nee debet caput sed solum vicarius Christi,
ejus vicem gerens in terris, dum tamen clavis non erret. Et in hac
Ecclesia, et in ejus fide omnis homo potest salvari, etiamsi in toto
mundo aliquis Papa non posset repiriri. — Haec Ecclesia de lege cur-
rent! nunquam errare potuit, nunquam deficere, nunquam schisma passa
est, nunquam baeresi maculata est, nunquam falli aut fallere potuit
nunquam peccavit (according to Gratian's Decretal Caus. XXIV. Qu.
1. per totum). In ista etiarn omnes fidcles, in quantum fideles sunt,
unum sunt in Christo, in cujus fide non est distantia Judaei, Graeci,
domini et servi. Alia vero vocatur Ecclesia Apostolica particularis et
privata, in catholica Ecclesia inclusa, ex Papa, Cardinalibus, Episcopis,
Praelatis et viris ecclesiasticis compaginata, Et solet dici Ecclesia Ko-
mana, cujus caput Papa creditnr : caeteri vero Ecclesiastici, tanquam
membra inferiora et superiora, in ea includuntur. Et haec errare potest,
et potuit falli et fallere, schisma et haeresin habei'e, etiam potest deficere,
Et haec longe minoris auctoritatis videtur esse universali Eccle-
sia : — et est quasi instrumentalis et operativa clavium universalis
Ecclesiae, et executiva potestatis ligandi et solvendi ejusdem. Nee
de recta conscientia majorem habet vel habere potest aucto-
ritatem, et executionem potestatis, quam sibi ab universali Ecclesia
conceditur. Cap. 5. p. 75 : Si propter salvationem unius regni, utuus
provinciae, deponitur uuus Rex, unus Princeps saecularis, qui per succes-
sionem perpetuam descendit : multo magis unus Papa, unus Praelatus est
CII. I.— PAl'ACY. § 131. COUNCIL OK CON.STANCK. 287
adopted from the majoritv in their favour, of the numbers
deponendus, qui per electionem Cardinah'um fuit institutiis, cujus pater et
avus fcTrsan ventres implere non sufEciebant fabis. Durum enim est
, dicere, quod filius unius Veneti piscatoris papatum debcat tenere cum
detrimento totius reipublicae ecclesiasticae. — Sed forte me voluisti
capere in sermone per varia scripta, allegando, quod tam sancta, tarn
aha sit potestas Papae, ut a nuUo mortahura judicari valeat nee deponi,
nisi propter haeresin iucorrigibilem ; ad haec allegas Dist. xl, can. 6.
Sed perpende, mi frater, quanta fraude, quanta astutia temporibus
antiquis fuerint facta et scripta quam plurima ad tenendam banc digni-
tatem Papatus. — Dico, quod tantam fraudem in administratione hujus
Papains fecerint ah'qui antiqui, qui — niulta jura sibi usurparunt, et pro^
se fecerunt, — et de repubUca non curarunt. Et quis fecit illos hbros,
Sextum, et Clementinas, arrogantiam, superbiam, juris Ordinariorum
locorum usurpationem, Impei'atorum Roraanorura injuriosam detrac-
tionem, et eorum aliorumque potestatis periculosissimam suppressionem,
et alia multa in spiritualis et saecularis reipublicae laesionem malitiose
et pertinaci ambitione fabricata, in omnibus et per omnia concludentes.
Et male : quia non minus terrene Principi in bis, quae ad jura pertinent
imperii, quam spirituali in bis, quae ad Deum spectant, debetur
obedientia. — Igitur omnesinobedientes Romano Imperatori, et ejusdem
imperio, quia ejus jurausurpant, in statu damnationis existunt. Nihilo-
niinus et Papae voluerunt observari illos sicut sancta Dei Evangelia. —
Papa, ut Papa, est homo, et ut homo, sic est Papa, et ut Papa potest
peccare, et ut homo potest errare. — Subjicitur ergo, ut aliter Christiaims,
in omnibus praecepto et mandate Christi. — Cum ergo Christi praecep-
tum dicat : Si peccaverit in te frater tuns, corripe eum inter te et ipswn
solum : si te non audierit, adhibe duos testes, sin autem, die Ecclesiae
(Matth. xviii. 15); cum ergo Papa sit meus frater et proximus in
natura et in Christi fide : — corripiendus est juxta processum praecepti
Christi. Non ergo illud decretum est tenendum, quod Papa a nemine
sit judicandus. — Pag. 80 : Papatus non est sanctitas, nee facit hominem
sanctum, licet volentem disponat ad sanctitatem, sicut faciunt caeterae
dignitates ecclesiasticae. — Et si dicatur : ilia sedes aid sanctum facit,
aut sanctum invenit ; intelligitur ita : deberet sanctum irwenire. Ridi-
culum est enim dicere, quod unus homo mortalis dicat se potestatem
habere in coelo et in terra ligandi et solvendi a peccatis, et quod ille sit
filius perditionis, simoniacus, avarus, mendax, exactor, fornicator, super-
bus, pomposus, et pejor quam diabolus. — Cap. 9. p. 87 : Sed numquid
tale Concilium, uhi Papa non praesidet, est supra Papam ? Certe sic.
Superius in auctoritate, superius in dignitate, superius in officio. Tali
enim Concilio ipse Papa in omnibus tenetur ohedire, tale Concilium
potest potestatem Papae limitare, quia tali Concilio, cum repraesentet
Ecclesiam universalem, claves ligandi et solvendi sunt concessae. Talc
Concilium jura papalia potest tollere, a tali Concilio nullus potest appel-
lare tale Concilium potest Papam eligere, privare et deponere, tale
Concilium potest jura nova condere, et facta ac antiqua destruere, talis
etiam Concilii constitutiones, statuta et regulae sunt imrautabiles et
indispensabiles per quamcunque personam inferiorem Concilio. Nee
288 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517.
potest, nee potuit aliquando Papa dispensare contra canones sanctos in
Conciliis generalibus, nisi Concilii;m specialiter hoc illi commiserit ex
magna causa. Nee facta Concilii potest Papa immutare, imo nee inter-
pretari, aut contra ea dispensare, cum sint sicut Evangelia Christi, quae
nullam recipiunt dispensationem, et super quae Papa nullam habet
jurisdictionem. Cap. 10. p. 90: Concilium ergo generale repraesentans
universalem Ecclesiam, si affectat union em integram videi-e, si
affectat schismata reprimere, si vult schismatibus finem statuere,
si vult Ecclesiam exaltare ; primo ante omnia ad instar sanc-
torum Patrum, qui nos praecesserunt, limitet ac terminet potesta-
tem coactivam et usurpatam papalem. (Here follows the passage
quoted in part 3, § 107 note 3.) p. 91 : Ideo saci'um universale Con-
cilium I'educat et reformet Ecclesiam universalem in jure antiquo. Et
abusivam papalem in Decreto et Decretalibus, Sexto et Clementinis,
necnon Extravagantibus papalibus praetensam limitet potestatem.
Christus enim nullam aliam potestatem Petro tribuit, quam ligandi et
solvendi, ligandi per poenitentias, et solvendi culpas. Non enim illi
contulit, ut beneficia tribueret, ut regna, castra et civitates haberet, ut
Imperatores et Reges privaret. Quod si taliter potestatem Christus
Petro contulisset, utique ipse Petrus aut Paulus, quod nefas est dicere,
valde peccassent, aut errassent in eo, quod Neronem Imperatorem,
quern sciverunt esse pessimura, et Christianovura immanissimum perse-
cutorem, imperio non privarint. — Et quis unquam legit, vel in veritate
audivit, quod antiquis temporibus Romanorum Reges vel Imperatores
consueverint ante Papam juramentum praestare, potissime antequam
primus Otto Magni Augusti semper alter, juramentum reperitur in
Decretis praestitisse ? quod indultum a quoquam Papae fuerit, ut
reservationes cathedralium et aliarum Ecclesiarum ac Monasteriorum
faceret ? ut propter pecunias homines, Episcopos et Praelatos excom-
municaret, atque ab eorum dignitatibus destitvieret, seu privaret, ac
omni die festivo in valvis Curiae? ut primes fructus in Camera soleret
aggregare, et excommunicates emaciaret ac eos scandalizaret ? (cf. cap.
17. p. 110. ita ut jam non videatur Romana Curia esse, nisi quoddam
forum publicum, ad quod quo quis plura portaverit, plura mercimonia
habebit.) — Reformetur etiam Ecclesia quoad Cardinales, qui tot com-
mendas habent sine causa, destruentea tot Ecclesiaa et Monasteria. —
Reformetur etiara Ecclesia in Praelatis, in Monaehis et Presby-
teris. In Praelatis, ut electi ad Ecclesias vitae honestate, literarum
sufficientia, et perfccta aetate cxeellentes per Ordinaries et Archi-
episcopos confirmentiir : in Monaehis, ut vivant in observantia regulari :
in Presbyteris, ut non praeficiantur Ecclesiis, nisi virtutibus clari et
literarum sufficientia fuerint imbuti, docti et instructi. — Rescindantur
etiam abusivae libertates et exemtiones, concessae illis quatuor Ordini-
bus fratrum mendicantium, quibus nimium abutuntur. — Et liberentur
ab ipsis omnino omnia monasteria Menialium, quia ipsi fratres, seu
multi ex eis in plerisque provinciis valde deturpant ipsas moniales eis
subjectas. — Nimis etiam multiplicantur hi fratres. Et quid opus est,
ut in aliqua dome eorum fratrum, scilicet Coloniae, — continue resideant
LXX. eorum, aut plures, inter quos forsan non sunt quinque vel sex
sufficientes ad proponendum verbum Dei populo. Et tot pro una tota
CH. I.— PAPACY, g 131. C(>UNCIL OF CONSTANCPl 289
pi'ovincia sufficere possent. Cap. 12. pag. 96 : Sed timeo, dato etiam,
quod ista reformatio fiat in scriptis, etiam certis juramentis et firma-
mentis ac pactis adjectis, quod post per Papam et Cardinales, ac
caeteros ipsitis Curiae Officiales et Praelatos non ohservarentur, dicente
Francisco Petrarcha iri libra sine nomine: Crescentibus flagitiis hominum
crevit veri odium^ et regnum blanditiis alque mendacio datum, est. Et
quia difficile est, consueta relinquere. — Cap. 16. p. 105: Aut ergo
congregetur Ecclesia ad hoc, ut sancita et actitata in concilio Pisano
demandentiir ulteriori et i-eali executioMi, et illi duo (Greg. XII. et
Bened. XIII.) privati de jure etiam priventur de facto. Aut ubi hoc
remedium reperiri non poterit, quod est verisimile reperiri non posse
propter adstrictas obedientias eis subditas, seu potentes obedientes
ipsis, qui ab eis deviare nolunt : tunc, si illi duo privati et abjecti
petant generale concilium, et promittant, se ibidem personaliter velle
comparere, et suo juri de facto, quod habent, libere et pure renunciare
in casu, quo Dominus noster Papa Johannes etiam suo juri renunciare
velit : tunc in isto casu quid fiet, dican^ sine praejudicio, quod ipse
Dominus noster Papa, si alias non potest consul! Ecclesiae, — non dico
unum Papatuni, sed plures, si essent possibiles, teneatur in casu isto
libenter et voluntarie renunciare, et Papatui suo cedere, ne respublica
et tota Ecclesia propter unum hominem peccatorem sine virtutibus et
exemplis bonis debeat perire. Cap. 17. p. 107 : Tunc — universalis
Ecclesia — reformabitur. Sed tunc caveat universalis Ecclesia super
omnia, ut nunquam sub quovis colore concedat Papae potestatem dis-
pensandi contra statuta generalis Concilii, aut ea interpretandi, seu
immutaudi propter varietates temporum, et novos supervenientes casus ;
sed quod solum ilia debeant inimutari per aliud Concilium generale,
fiendum de tempore in tempus propter reformationem Ecclesiae. Luce
enim clarius constat, quod pro majori parte facta et ordinata in quatuor
generalibus Conciliis principalibus, et aliis Conciliis per temporum
successlones statuta, crescente avaritia Pontificum, Cardinalium, et
Praelatorum, tam per Papae reservaliones, quam per iniquas Camerae
Apostolicae constitutiones et Cancellariae regulas, et formulas audien-
tiae causarum Rotae, et ambitiosas dispensationes, absolutiones, indul-
gentias, confessionalia, officium poenitentiariae sint fere immutata,
annihilata, et quasi in derisum et oblivionem posita. — Cap. 24. Sub-
sequenter aiitem venio ad illas novellas constitutiones Alexandri et
Johannis praedictorum, quibus cavetui*, quod promotus ad aliquam
Ecclesiam cathedralera, vel aliquod Monasterium etc. et quod impetrans
beneficium reservatum a Papa etc. (s. § 130, not. 12.) Huic quaes-
tioni, Pater reverende, cum non sint de jure, sed de facto hae pestiferae
constitutiones, satisfacere nequeo ad praesens, cum sint super violentia
manifesta, Simonia publica, rapacitate lupina, et ovium Christi disper-
sione fabricatae, quaeque ad aliud non sunt, nisi ut eorum conditores
furentur, mactent et perdant, ipsi videlicet Papae et Cardinales. Quo-
circa ut futurus Rex vel Imperator Romanus, Domino concedente,
adhaereat dictis Angelo (Gregorio XII.), et Petro (Benedieto XIII.),
et tali lupo rapaci, et tali raptori tyranno (Joanni XXIII.), qui non
regnat in Ecclesia, nee principatur propter bonum commune, sed solum
propter bonum privatum, et ejus principatus est manifesta tyrannis,
VOL. IV. T
2i)0 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517.
assembled at the Synod of Constance,^ that John XXIII. could
not remain long ignorant of the danger which threatened him
there. True he opened the Council with full Papal honours (5.
Nov. 1414) : but the preponderance of Italian voices, which at the
earlier Synods had always beon in favour of the Popes, was at
once lost to him by the resolution, that votes should be given by
nations.^ From an anxious desire to close the schism the
quod Sana conscientia compellat, seu compelli faciat, aut audeat coin-
pellere, non video. — Sic ergo concludo, quod superioribus sit obedien-
dum in licitis et honestis : non autem compelli debemus ad eorum
obedientias, ubi opera eoi*um sunt notorie prava, et totam Ecclesiam
scandalizantia ; ubi est patrimonii Christi manifesta dissipatio et
injuriosa dispensatio ; ubi pastores sunt tonsores ; ubi non sunt agni,
sed lupi ; ubi non sunt dispensatores mysteriorum Christi, sed dissipa-
tores ; ubi non sunt sobrii, sed ebrii ; ubi non sunt Praelati, ponentes
animas suas pro ovibus suis, sed Pilati, satisfacientes aliorum cupidi-
tatibus et desideriis, et ubi non mittunt retia sua in capturam anima-
rum, sed pecuniarum. Omnis enim eorum cura circa acquisitionem
pecuniarum est. Et breviter, ubi non Christi, sed mores genint
Anticbristi. Et ideo Christus dixit, talibus non obediendum. In no-
visimis enim temporibus multi venient in nomine meo, dicentes : ecce
?iic Christus, ecce illic Christus (Matth. xxiv. 23) : sicut niodo dicitur :
ecce hie est verus Papa, ecce iste alius est verus Papa, Nulite credere
eis, ait Christus. Imo, si nos debemus subtrahere ab omni fratre am-
bulante inordinate, quauto magis a superiori perverso et iniquo, ex
cujus example tota corrumpitur respublica, et sancta mater Ecclesia
deturpatur.
2 See Gebhard Dachers List made by order of the Elector of Saxony
v.\\o had the superintendence, in v. d. Hardt T. V. P. II. p. 10 ss.
and another in Justinger's Berner Chronik S. 320 ff. Compare Len-
fant T. II, p. 365 ss, Dacber's List concludes : Mulieres communes,
quas reperi in domibus, et ultra et non minus, exceptis aliis, DCC.
Justinger : often fahrend Dirnen ob 700, denne ander heimlich Dirnen
und Curtisanen vast viel.
^ See V. d. Hardt T. II. p. 224 ss. The Papal party wisht, quod in
Concilio — soli Praelati majores, Episcopi et Abbates habeant vocem in
definitiva sententia agendorura. On the other hand the Card. Came-
racensis (Petrus de AIHaco) gave his opinion in a schedula, in which
he remarkt, quod a tempore nascentis Ecclesiac' — varii fuerunt modi
observati — in modo congregationisetdeliberationis Conciliorum genera-
lium. Nam, sicut patet in Actibus Apostolorum, — quandoque in Conciliis
cougregabatur tota communitas Christianorum, quandoque Episcopi,
Presbyteri, Diacoui, quandoque soli Episcopi sine Abbatibus quandoque
cum Episcopis Abbates, quandoque Imperator convocabat et congre-
gabat Concilium. — Item sciendum est, quod quando in Conciliis gene-
ralibus soli Episcopi habebant vocem definitivam, hoc fuit, quia
babebant administrationem popvili, et erant viri sancti et docti et electi
prae caeteris in Ecclesia Christiana. Postea fuerunt additi Abbates
CII. I.— PArACY. § 131. COUNCIL OF CONSTANCE. 291
eadcm de causa, et quia habebant admiuistrationem subjectorum. Et
eadem ratione addi deberent Priores aut Majores quarumcunque con-
gregationum plus quam Episcopi, vel Abbates inutiles, solum titulares.
— Item eadem ratione, qua supra, non sunt excludendi a voce definitiva
Sacrae Theologiae Doctores, ac juris canonici et civilis. Qui bus, et
inaxime Theologis, datur auctoritas praedicandi aut docendi ubique
terrarum, quae non est parva auctoritas in populo Christiano, sed
multo major quam unius Episcopi vel Abbatis ignorantis, et solum
titularis. Et quia antiquitus baec Doctorum auctoritas non erat intro-
ducta per modum Studiorum generalium, quae hodie auctoritate Eccle-
siae observatur, de eis non fit mentio in antiquis juribus comraunibus,
sed inConcilio Pisanoet Romano (from 1412) eorum auctoritas allegatur,
et in definitiva sententia se subscribunt. Quare eos in simili excludere
praesens Concilium, quod est dicti Pisani continuativum non solum
esset absurdum, sed dicti Pisani Conciliijquodammodo reprobativum. —
Item quantum ad materiam terniinandi praesens schisma et dandi
pacem Ecclesiae, velle excludere Reges, Principes aut Ambasi-
atores eorum — a voce seu determinatione etiam conclusiva, non videtur
justum, aequiun, aut rationi consonum : cum hujusmodi pacis conclusio
ad eos et populos eis subjectos valde pertineat, et sine eorum consilio,
auxilio et favore non possiut ea, quae in hoc Concilio concludentur,
execution! mandari. To the same ett'ect speaks the Schedula of the
Cardinal S. Marci (Guil. Philasterius, Fillastre) p. 226 : Tu, quisquis
es, qui praetendis primo, solos majores Praelatos, ut bis verbis utar,
Episcopos et Abbates, habere vocem in general! Concilio : et ita
cxcludis Doctores, Archidiaconos, Rectores parochialium Ecclesiarum,
caeterosque dignitates habentes, quibus cura imminet animarum,
Ordines praetcrea ecclesiasticos, Saccrdotcs et Diaconos, die, ubi illos
non admittendos legist! ? Et si legeris Conciliorum antiquorum
actiones, reperisti Sacerdotes et Diaconos admissos. — Si Canonista es,
vide textum Canonis dicentem, quod Doctorum Ordo quasi praecipuus
est in Ecclesia Dei. Ilium ergo Ordiuem, et quasi praecipuum
Ordinem repellis, et adraittis indistincte Episcopos et Abbates, quorum
pars major iudocta. Et attende, quod Rex, vel Praelatus indoctus est
asinus coronatus. Cum illis ergo Doctores admitte, ut illorum
scientiae defectum, qui tamen auctoritatem habent, istorum scientia et
doctrina suppleant. Then it is even maintained : Inter episcopos et
Presbyteros, quantum ad ordinationem et meritum Apostolus nullam
differentiam facit. After this question came the other p. 230 : quo-
modo deciderentur agenda in Concilio, et fieret scrutiniuui votorum ?
utrum per nationes in genere, quarum quatuor erant, nimirum Italiae,
Galliae, Gerraaniae et Angliae, vel per capita singula? Et licet clarum
de jure videatur, quod perscrutanda sint vota per capita singula: quia
tamen plures sunt Praelati Italiae pauperes, quam fere de omnibus
nationibus, praeterea Dominus noster fecit in numero excessivo Prae-
latos Cubicularios ultra quinquaginta ; dicitur praeterea^ quod multos
voluit sibi obligare juramentis et muneribus, alios minis terruisse, ut ita
scrutando per capita nihil fieret^ nisi quod vellet Dominus noster : in
istis quacstionibus Concilium diu pependit. — Interim Nationes ul-
terioris Galliae, Germaniae et Angliae, et ita postea Italiae, per so
T 2
292 TllIUD PEKIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517.
resolution maintained at the council, was to let drop tlie decrees
of Pisa, upon wliicli John XXIII. rested his claim, and to
persuade all three Popes to a voluntary resignation."* John
ipsas se congregaveruat et deciderunt cle facto quaestionem. Cer-
retanus in Actis Couc. Const, (v, d. Hardt iv. ii. p. 40) says : Die
Jovis, septima Februarii, post nonnullas disceptationes decretum est,
ut in Concilio per Nationes, et non per vota procederetur.
* In the Congx'egation on 7. Dec. 1414, a proposal was made by the
Italians in the interest of John XXIII. (see Schedula in v. d. Ilai'dt iv.
i. p. 24), quod declararetur, Concilium Pisanum, omniaque et singula
acta et gesta in eo, indeque secuta, fuisse et esse rationabilia et cano-
nica, et ab omnibus et per omnia admittendum fore, et sub poenis
canonicis admitti debere, et executioni subjacere condemnata in eo.
Et pro eorum executione quod Papa teneatur et debeat expellere
Petrum de Luna, et persequi Errorium (Gregorium XII.) dejectos,
eorumque fautores et defensores. On the otlier side Petrus de Alliaco,
Card. Cameracensis sought to avert tlie confirmation of the Council of
Pisa (Schedula in v. d. Hardt ii. p. 194) : In praesenti Concilio non
est revocanduin in dubium, sed pro fundament o supponendum, quod
Concilium Pisanum fuit legitimum, et canonice celebratum, et idee
stabile et firmum. — Confirmatio Pisani Concilii, simpliciter et sine
nova causa facta, uon habat proprie auctoritatem mentes solidandi, sed
magis irritandi, nee omnem scrupulositatem in causa dicti Pisani
Concilii amovendi, sen errores circa ipsum extirpandi, sed magis novos
errores inducendi, et schismatis obstinationem confirmandi, nisi prius
convenieutia remedia adhibeantur. In a second schedula he proposed
(1. c. p. 196) : quia ejectio duorum conteudentium de Papatu non est
facilis vel verosimilis^ cbtincri via belli, tentandum erit, et diligenter
tractandum, quod fiat pax per ipsorum reductionem vel voluntariam
cessionem. He came forward afterwards with still greater plainness
in some conclusiones (1. c. p. 200) : Licet Concilium Pisanum proba-
biliter credatur repraesentasse universalem Ecclesiara, et vices ejus
gessisse, quae Spiritu Sancto regitur, et errare non poterit : tamen
propter hoc non est necessario concludendum, quod a quocunque fideli
sit firmiter credendum, quod illud Concilium errare non potuit, cunt
plura priora Concilia fuerint generalia reputata, quae errasseleguntur.
Nam secundum quosdam magnos Doctores generaJe Concilium potest
errare non solum infacto^ sed etlam in jure., et quod magis est., injide..
Quia sola universalis Ecclesia hoc Jiabet privilegium^ quod in fide errare
non potest. In January 1415 ambassadors came also from Gregory
XII. and Benedict XIII. (v. d. Hardt iv. ii. p. 33, ss.), and Gregory
XII. declared hy his (v. d. Hardt ii. p. 204) ; viam cessionis Papatus
■ — ex nunc pura et sincera intentione ofterimus — ^juxta determinationcm
Concilii per Regiam Majestatem de omnibus obedientiis et nationibus
in hoc schismate in civitate Constanticnsi congregati, dicto Balthasare,
qui a nonnullis Johannes XXIII. nuncupatur, non praesidente, nee
interessente, cum effectu perficiendam, praefatis Petro de Luna et
Balthasar Cossa idem facieutibus. In February the Cardinal S.
]Marci (Guilelmus Philasterius, formerly Dean at Rheims) first came
en. I.— PAPACY. § 131. COUNCIL OF CONSTANCE. £93
XXIII., when a friglitful charge against liim threatened to
introduce an examination into his crimes, found himself com-
pelled on 2. March 1415 to promise his resignation.'' True, he
forward with the proposal (v. d. ITavdt ii. p. 210) ccssionis ficndae ab
omnibus, and on the question utruni ad illani leneatur Dominus
Johannes, declared himself to this effect ; in casu, in quo est manifesto
Summus Pontifex, quanto verior pastor Ecclesiae, tanto libentius,
ferventius et citius debet pro pace et unione Ecclesiae aggredi viam
cessionis et offerre. Patet conclusio ex dictis summi pastoris dicentis:
bonus pastor anhnam suam ponit pro ovibus suis (Jo. x. 12). — Si
autem aniinam tenetur ponere, multo magis accidentia vitae, honorem,
potestatem, dominatum. — Quia ex praeraissis tenetur ad hoc, igitur
compelli potest, si vecusat. — Nee dubitandum, qiun generale Concilium
sit judex competens in hac parte. On the other hand, the papal party-
gave in several schedulae (I.e. p. 214 ss.), in which it was particularly
proved p, 216, that via cessionis, quae Domino nostro proponitui", —
quoad Concilium Pisanum, est irrationabilis et injusta, quia est repro-
bativa et annullativa ipsius Concilii Pisani. But the Card. Camera-
censis answered (p. 22U : Licet Concilium (Pisanum) fuerit legitime
et canonice convocatum, rite et canonice celebratum, et duo olim con-
tendentes de Papatu juste et canonice condemnati, et electlo Domini
Alexandri V. fuerit canonice et rite facta, — prout haec omnia tenet
Obedientia Domini nostri Papae Johannis XXIII. : tamen duae
Obedientiae duorum contendentium probabiliter tenent contrarium. In
qua opinionum diversa et adversa varietate non aunt minores difficul-
tates juris et facti, quam ante Concilium Pisanum erant de justiti'a
duorum contendentium. Ex quo sequitur seeunda conclusio, quod,
sicut ante Concilium Pisanum ad evitandum difficultates juris et facti,
et prolixitatem, et dilationem pacis Ecclesiae, tunc acceptata fuit ab
omnibus Christifidelibus et laudata via cessionis amborum contenden-
tium, sic et nunc trium contendentium de Papatu, similiter etiam
majori ratione acceptanda est et laudanda. Sexta conclusio : Licet
regulariter Papa verus et canonicus, de haeresi aut nullo notorio crimine
Ecclesiam scandalizante non infamatus, nee suspectus, nequeat ab
allquo particulari collegio, seu persona singulari contra ea quae sunt
sui juris compelli vel arctari : tamen ab universali Ecclesia, seu Con-
cilio general! ipsam repraesentante, attenta prolixitate casus praesentis,
pro pace Ecclesiae celerius procuranda, juste posset ad cessionem
compelli. Septima conclusio : Si in casu praedicto Papa dictam viam
pertinaciter recusaret, legitime posset tanquam schismaticus et de
fautoria schismaticae pravitatis suspectus rationabiliter condemnari.
The result of these negotiations was, p. 230 : Et finaliter omnes decli-
narunt ad viam cessionis secundum formara primae schedulae super hoc
datae per Cardinalem S. Marci. Viz. (v. d. Hardt. iv. ii. p. 41) : Die
15, mensis Februarii Germanica, Gallica et Anglica nationes viam
cessionis tanquam salubriorem ad unionem Ecclesiae conficiendam
elegerunt, utque natio Italica eandem approbaret, impetrarunt.
5 Theodoricus de Niem de vita Jo. XXI If. lib. ii. cap. 3. (v. d.
294 THIRD PERIOD.— DIV. V— A.D. 1409—1517.
Hardt li. p. 391): Quibus sic stantibus (towards the middle of Feb-
ruary 1415) quidam, ut praesuraiter, Italicus, multos articulos valde
faraosos, et omnia peccata mortalia, necnon infinita quodammodo abo-
minabilia continentes contra eundem Balthasarem in eodem Concilio
exhibuit in scriptis, tamen secrete, quod super illis contra eundem Bal-
thasarem fieret inquisitio, et provideretiir instanter per Concilium
memoratum. Quibus quidem articulis per aliquot majores nationum
Germaniae, Angliae et Poloniae perlectis, ipsi nullatenus consentire
volebant, quod dicti articuli publicarentur, aut contra ipsum Baltha-
sarem inquisitio fieret hujusmodi super illos. Et hoc propter honesta-
tem. Et si contrai'ium fieret, ut asserebant, per hoc macularetur sedes
Apostolica, et confunderentur enormiter etiam oranes de obedientia
dicti Balthasarls, et ponerentur in dubio promotiones et provisiones per
ipsum factae, et multa scandala exinde subsequi possent. Plerisque
etiam aliis nobilibus viris assentientibus et consulentibus, quod ilia via
inquisitionis fieret, quae compendiosa foret, et ipsi articuli, et contenta
in eis, saltern pro majori parte essent notoria seu manifesta, et propterea
modica vel nulla probatione indigerent. Quibus etiam interim clanculo
et proditorie ad notitiam dicti Balthasaris deductis illico mente con-
sternatus est, et coepit valde tremere et timere, ac etiam quosdam sibi
secretos Cardinales — consul ere, — asserens, quod quaedam in ipsis arti-
culis descripta tanquam homo peccando commisisset, et aliqua non. Et
proposuit tunc in mente sua, prout et ore propalavit, quod ipsemet dic-
tum Concilium vellet personaliter accedere, et quae de contentis in
eisdem articulis perpetrasset, coram ipso Concilio in publico fateri, /mw-
dans se in hoc, quod Papa propter quodcunque delictum, ut_ dicebat, nisi
propter haeresin, deponi non posset. — Cap. 4. Concilium autem, seu
majores deputati in eodem, ignorantes, quod ipse Balthasar praedictos
articulos sciret, — accesserunt ad eum, rogantes unanimiter, ut viain
cessionis sui Papatus eligeret, ad hoc, quod alii contendentes de Papatu
illam similiter acceptarent, quia alias non viderent modum aptum, quod
praefata unio fieret in universal i Ecclesia pro hac vice. Ad hoc ipse
laeto animo, observata tamen, ex industria, quadam gravitate, respon-
dit, se facturum quod peterent, dum tamen ipsi alii duo contendentes
idem facere vellent. Maluit enim illam viam per se, ut existimo, am-
plecti, quam praedicti articuli ad ejus dejectionem a Papatu admissi et
probati fuissent. The first forms of the promise (v. d. Hardt ii. p.
232), which John XXIII. offered, were not satisfactory to the Council,
because non nisi aliis cedentibus he promised to resign, and propter
verba irritativa, quia alii vocantur condemnati de haeresi : at length he
adopted the following formula on the 1 st of March, and swore to it on
the 2d March in the Sessio generalis ii. (1. c. p. 240) : Ego Johannes
Papa XXIII. propter quietem populi ChristianI profiteer, spondeo et
promitto, juro et voveo Deo et Ecclesiae, ac huic sacro Concilio, sponte
et libere dare pacem Christi Ecclesiae per viam meae simplicis cessionis,
et eam facere et adimplere cum efi'eetu juxta deliberationem praesentis
Concilii, si et quando Petnis de Luna, Benedictus XIII., Angelus
Corario, Gregorius XII. in suis obedientiis nuncupati, Papatui, quem
praetendunt, per se vel procuratores suos, legitime cedant : et etiam in
quocuuque casu cessionis vel decessus, aut alio, in quo per meam ces-
CII. I.— PAPACY. § 131. COUNCIL OF CONSTANCE. 295
afterwards withdrew on 21, Marcli to Scliaffhausen :^ but by so
doing he only gave an opportunity to the Council, encouraged
by the firmness of the Emperoi", who was present in person, and
by the powerful oratoiy of Gerson,^ to assert in solemn decrees
its own design and its own dignity in opposition to the Papal See.^
sionem poterit dari unio Ecclesiae Dei per exstirpationem praesentis
schismatis. Though he was bound to issue literas testimoniales on this
point, he refused at first (Theod. de Niem 1. c.) However, on the 7th
March he had a Bull prepared in which that promise was incorporated
word for word (see in v. d. Ilardt IV. ii. p. 53.)
" Theod. de Niem ii. 7. The letters to the King of France, the Duke
of Orleans, and the University of Paris, in which the Pope sought to
justify his flight, on the plea, that he was neither safe nor free at Con-
stance, that the Emperor Sigismund conducted the council entirely
according to his own will, and so on, may be seen in v. d. Ilardt ii.
p. 253 ss. There are letters of the same kind to the King of Poland,
the Dukes of Berri and Burgundy, in Bourgeois du Chastenet, Preuves
p. 318 ; to the Duke of Orleans in J. G. Schelhorn's Ergotzlichkeitcn
aus der Kirchenhistorie u. Literatur. Bd. i. S. 27 f. There are letters
of defence from the Council to the princes in v. d. Hardt iv. p. 108, to
the King of France ibid, p, 129, more fully in Schelhorn ibid. S. 225.
In the first we find, p. Ill: Nos igitur, cum omnia diligenter pensa-
mus, et mature judicio deliberamus, nil aliud eundem (Papam) atten-
tasse conspicimus, quam hujusmodi Concilii dissolutionera, utpote ad
unionem Ecclesiae intendentis. And so according to Theod. de Niem
ii. 8, the Cardinals of the Pope's party at Constance endeavoured to
spread the opinion, quod Concilium dissolutum esset propter absentiam
et recessum dicti Balthasaris.
^ See Oratio publica de Concilii auctoritate delivered on March 23,
in v. d. Hardt ii. p. 265 ss. Gersonis 0pp. ed. du Pin. T. ii. P. ii. p.
201 ss.
^ Sess. generalis iii. d. 26. Mart. Decreta pro Concilii integritate et
auctoritate post fugam Papae, per Cardinalem Zabarellam praelecta (in
V. d. Hardt iv. p. 72) : Ad honorem, laudem et gloriam sanctissimae
Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus Sancti, pacemque in terris homi-
nibus bonae voluntatis divinitus promissam in Dei Ecclesia consequen-
dum, haec sancta Synodus, sacrum generale Concilium Constantiense
nuncupata, pro unione et reformatione dictae Ecclesiae in capite et in
membris fienda, in Spiritu Sancto hie debite congregata, decernit, de-
clarat, diffinit, et ordinal, ut sequitur : Et prime, quod ipsa Synodus
fuit et est recte et rite convocata ad hunc locum civitatis Constantiensis,
et similiter recte et rite initiata et celebrata. Item quod per recessum
Domini nostri Papae de hoc loco Constantiensi, vel etiam per recessum
aliorum Praelatorum, seu aliorum quorumcunque, non est dissolutum
hoc sacrum Concilium, sed remanet in sua integritate et auctoritate,
etianisi quae ordinationes factae essent in contrarium, vel fierent in
futurum. Item quod istud sacrum concilium non debet dissolvi, nee
296 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517.
The Process immediately commenced against Jolm XXIII.,
dissolvatui" usque ad perfectam exstirpationem praesentis schismatis,
et quousque Ecclesia sit reformata in fide et in nioi'ibus, in capite
et in mernbris. Item quod ipsuni sacrum Concilium non transferatur
ad alium locum, nisi ex causa rationabili, et de consilio hujus sacri
Concilii deliberanda et concludenda. Item quod Praelati et alii, qui
debent interesse huic Concilio, non recedant ab hoc loco ante finitum
Concilium, nisi ex causa rationabili, examinanda per deputatos seu
deputandos ab hoc sacro Concilio. Qua causa examinata et approbata
possint recedere cum licentia ejus vel illovuin, qui habebitvel habebunt
auctoritatem. Et tunc recedens teneatur dimittere potestatem suam
aliis remanentibus sub poenis juris et aliis per hoc sacrum Concilium
indicendis et contra eos exequenclis. Still moi'e important resolutions
were immediately after adopted by the nations. The Cardinals wisht
for several omissions, and although the nations refused to yield (v. d.
Hardt iv. p. 81. ss.), still the Cardinal Florentinus (Zabarella) publisht
the resolutions with these omissions in the solemn Sess, gen. iv. March
30, see 1. c. p. 89. General dissatisfaction with the Cai'dinals was
caused by this action (1. c. p. 92), compare the violent invective of
Benedictus Gentianus, representative of the University of Paris, against
them in v. d. Hardt ii. p. 279. Agreeably to the general resolution
the decree had to be repeated unmutilated in Sess. gen. v, April 6, see
V. d. Hardt ii. p. 98 (the part omitted by Zabarella is printed in Italics) :
In nomine sanctae et individuae Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus
Sancti, Amen. Haec sancta Synodus Constantiensis, generale Conci-
lium faciens, pro exstirpatione praesentis schismatis, et unione ac reforma-
tione Ecclesiae Dei in capite et in membris fienda, ad laudem omnipotentis
Dei in Spiritu Sancto legitime congregata, ad consequendum facilius,
securius, uberius, et liberius unionem ac reformationem Ecclesiae Dei,
ordinat, difiinit, statuit, decernit et declarat, ut sequitur. Et primo
declarat, quod ipsa in Spiritu Sancto legitime congregata, generale
Concilium faciens, et Ecclesiam Catholicam militantem repraesentans,
potestatem a Christo immediate habet, cui quilibet, cujuscunque status,
vel dignitatis, etiamsi papalis, existat, obedii-e tenetur in his, qua per-
tinent ad fidem et exstirpationem dicti schismatis, ac generalem refor-
mationem Ecclesiae Dei in capite et in membris. Item declarat^ quod
quicunque, cujuscunque conditionis, status, vel dignitatis, etiamsi papalis,
existat, qui mandatis, statutis seu ordinationibus, aut praeceptis hujus
sanctae Synodi et cujuscunque alter ius Concilii generalis legitime congre-
gati, super praemissis seuadeapei'tinentibus,factisvelfaciendis obedire
contumaciter contemserit, nisi resipuerit, condignae poenitentiae subji-
ciatur, et debite puniatur, etiam ad alia juris subsidia, si opus fuerit,
recurrendo. Item diffinit et ordinat sancta Synodus, quod Dominus
Johannes XXIII. Romanam Curiam et Officia publica, illius seu
illorum Ofiiciarios de hac civitate Constantiensi ad alium locum non
mutet aut transferat, seu personas dictorum ofificiariorum ad sequen-
dum eum directe vel indirecte cogat, sine deliberatione et consensu
ipsius s. Synodi. — Item ordinat et diffinit, quod omnes et singulae
translationes Praelatorum, necnon privationes eorundem aut aliorum
CH. I— PAPACY. § 131. COUNCIL OF CONSTANCE. 297
ended with the sentence of his deposition on the 29th May,
1415.^ Gregory XII. resigned voluntai'ily on the 4th Jidy.^^Only
beneficiatorum, officialium, administratorum, quarunicunque commen-
daruni ac donationuin revocationes, luonitiones, censurae ecclesiasticae,
processus, sententiae, et quaecunque acta, gesta, gerenda, agenda aut
fienda per praefatum Dominum Joliannem Papain, aut suos officiarios
vel comniissarios in laesionem dicti Concilii seu adhaerentium eidem, a
tempore inchoationis ejusdem Concilii — facta seu facienda, — auctoritate
hujus sacri Concilii ipso facto sint nulla, cassa, irrita et inania. — Item
declared, quod idem Johannes Papa XXIII , et omnes Praelati, ac alii
ad hoc sacrum Concilium vocati, et alii in eodem Concilio existentes, m
plenaria Ubertate fuerunt et existunt, ut visum est dicta sacro Concilio,
nee ad nutitiam dictorum vocatorum seu dicti Concilii contrarium deduc-
tum est. Et hoc testificatur dictum sacrum Concilium coram Deo et
hominihus. Among these decrees the first Sess. v. was always espe-
e\&\\j offensive to the Ul tramontanes. So they denied its legality,
Card. Cajetanus de auctoritate Papae et Concilii, Bellarminus de Con-
ciliis et Ecclesia lib. ii. c. 19, Andreas Vallius de suprema potest.
Papae P. \v. Q. 7, the French party in answer maintained, see Richerii
hist. Concilioruin lib. ii. c. 3. § 7. After the French clergy in their
famous propositions of 1682 declared, nee probai'i a gallicana Ecclesia,
qui eorum decretorum, quasi dubiae sint auctoritatis ac minus ap-
probata, robur infringant aut ad solum schismatis tempus Concilii
dicta detorqueant ; there appeared Emanuel a Schelstraten Acta Con-
stantiensis Concilii ad expositionera decretorum ejus sessionum quartae
et quintae facientia, nunc primum ex Codd. Mss. in lucera eruta ac
dissertatioue illustrata, Autverp. 1683. 4, in which not only are the
earlier subterfuges repeated, but it is also asserted, that the first decree
of the fourth Session was interpolated by the Council of Basle, which in
1442 first had the acts of the Council of Constance collected ; whereas
the genuine decree was only concerned in his quae pertinent ad exstir-
pationem dicti schismatis : and that the decrees of the fifth Session were
drawn up without sufiicient deliberation, and without the consent of all.
Oa the contrary side ai-e the Galileans Louis Maimbourg traite hist, de
I'etablissement et des prerogatives de I'eglise de Rome et de ses
eveques, Paris 1685. 12. c. 23 — 25. Du Pin de antiqua ecel. disci-
plina. cap. vi. § 6. Natalis Alexander hist. eccl. Saec. xv. et xvi.
Diss. 4. Since v. d. Ilardt has publisht earlier information about the
deliberations of the Council, Schelstraten's assertion is refuted offi-
cially.
^ In Sess. vi. 17. April 1415, the Council consented to a pro-
ject of a Procuratorii super renunciatione Papatus, to be executed
by John XXIII. (v. d. Hardt vi. p. 114), by virtue of which the
Procuratores to be nominated by him, should be legally authorised
to make renunciation in his stead according to the conditions sworn
to by himself, with the proviso : Et si quovismodo contingeret,
hujusniodi procuratorium seu procuratores nos recovare, — impugnare
etc. ex nunc prout ex tunc ipsi Papatui cedimus et renunciamus
ipso facto, et deinceps pro non Papa haberi — volumus. When
298 THIRD TERIOD.— DIY. V.— A.D. 1409—1517.
Benedict XIII. remained immovable. Althoucrh the kingdom
of Spain renounced his obedience on the 6th Jan. 1416, and
united itself in October as fifth nation to the Council ; still
all attempts at a compromise with him were vain ; and he him-
self cared nothing for the sentence of deposition pronounced
against him by the Council 26th July, 1417.^^ However, as his
the Pope refused to execute this Procuratorium thus allowed to him, in
Sess. gen. vii. May 2, a citation ensued (1. c. p. 143), Sess. gen. x.
May 14 suspension (1. c. p. 183), and after 70 Articuli (1. c. p. 196),
several of which, however, wei*e not read in public because of tbcir
scandalous contents (p. 237, 247), had been proved by witnesses (p.
253), Sess. gen, xii. May 29, the Sententia depositionis (1. c. p.
280), in which the Synod declared, recessura per — Johannem Papam
xxiii. ab hac civitate Constantiensi — clandestine — factum fuisse et esse
illicitiim, Ecclesiae Dei et dicto Concilio notorie scandalosum, pacis et
unionis ipsius Ecclesiae turbativum et impeditivum, schismatis invete-
rati nutritivum, a voto, promissione et juramento per ipsum Dominum
Johannem Papa Deo, et Ecclesiae, ac buic sacro Concilio praestitis
deviativum ; ipsuraque Dominum Johannem Papam Simoniacum no-
torium, bonorumque et juriura, nedum Romanae, sed aliarum Eccle-
siarum — dilapidatoreni notorium, malumque spiritualium et teraporalium
Ecclesiae administratorem et dispensatorem fuisse et esse, suis detesta-
bilibus inhonestisque vita et moribus Ecclesiam Dei et populum Christi-
anum notorie scandalizantem; — postquemonitionesdebitasetcharitativas,
iteratis et crebris vicibus eidem factas, in praemissis mabs pertinaciter
perseverasse, seque ex hoc notorie incorrigibilem reddidisse : ipsumque
— tanquam indignum, inutilem, et daranosum a Papatu — amovendum,
privandum et deponendum fore. Et eum dicta sancta Synodus amovet,
privat et deponit, universes et singulos Christicolas, cujuscunque status,
dignitatis, vel conditionis existant, |ab ejus obedientia, fidelitate et
juramento absolutes declarando. — Eumque ad standum et morandum
in aliquo loco bono et honesto sub custodia tuta Serenissimi Principis
Domini Sigismundi, Romanorum et Hungariae Regis, — nomine dicti
sacri Concilii generalis, quamdiu dicto sacro generali Concilio pro bono
unionis Ecclesiae Dei videbitur, condemnandum fore, eteadem sententia
condemnat. Alias vero poenas, quae pro dictis criminibus et excessibus
inferri deberent juxta canonicas sanctiones, dictum Concilium arbitrio
suo reservat declarandas et infligendas secundum quod rigor justitiae
vel misericordiae ratio suadebit.
^" Sess. gen, xiv. in v. d. Hardt iv, p. 346 ss. He was accordingly
appointed by the Council Cardinal Legate of the march of Ancona (1.
c. p, 474), cf. Theodorici de Niem liber iii. de fatis Constantiensibus re-
liquorum duorum Pontificum Gregorii XII, et Petri de Luna, aliisque
negotiis in Concibo, remote Balthasare, incidentibus in v. d. Hardt ii.
p. 409 ss.
^^ Theod. de Niem 1. c. The negotiations of the Emperor Sigismund,
who went to Spain for the purpose in Sept. 1415, with him, may be seen
in V. d. Hardt ii. p. 484 ss. The transactions of the council with regard
CH. I — rAPAOY. g 131. COUNCIL OF CONSTANCE. 299
obedience was restricted to the small town of Peniscola in
Valencia, no further notice need be taken of him.^^
The Emperor Sigismund and the Germans, supported at first
by the English, taking warning from the Council of Pisa, now
desired that the proposed reformation^^ should be taken in hand
before the election of a new Pope. I>ut the Cardinals and the
rest of the nations were so urgent in their opposition to this
measure,^^ that the Council was satisfi.ed with framing some few
to him may be fouml scattered in v. d. Hardt iv. The sentence of
deposition Sess. xxxvii. July 26, inv. d. llardt iv. p. 1373 designates
him as perjurum, universalis Ecclesiae scandalizatorem, fautorem et
uutritorem inveterati schismatis, — et haereticum a fide devium, et
articuli fidei Unam sanctam catholicam Ecclesiam violatorem i^ertinacem,
cum scandalo Ecclesiae Dei incorrigibilera, notorium et manifestum.
According to Jo. Niderus (a Dominican at Basle and Vienna t 1438)
devisionibus ac revelationibus • (or formicarius) ed. v. d. Hardt. Helm-
stadii 1692. 8. lib, iii. c. 1. Benedict had received a jsrophecy from a
certain abbot, quod plura passurus esset ab adversariis, quod obsideri
deberet, — sed tandem Komam iturus esset, et in nnione Ecclesiae
ibidem, adepta pacifica possessione et sedato schismate, quieturus. —
In praedictam prophctiam fatue confidcns remotus a Papatu obedire
renuit, in raunitiunculam fugit, et tandem in exilio, pertinax in sua
opinione, vitam nee Romae, nee in pace, sed in miseria finivit.
^"- Benedict XIII. died in 1424. He left behind him 4 Cardinals,
three of whom elected a Clement VIII., the fourth a Benedict XIV.
Clement VIII. was obliged to abdicate at a Council in Tortosa, a.d.
1429.
13 On the necessity for reform see Petri de Alliaco canones refor-
mandi Ecclesiam in Cone. Constantiensi, presented to the Council on 1
Nov. 1416 (in V. d. Hardt I. viii. p. 409), in Praefat. Quae Ecclesiae
reformatio quam necessaria olim fuerit, et ampiiiis modo sit, evidenter
ostendit deflenda ipsius deformatio. De qua lamentabilxter conquere-
batur b. Bernhardus serm. xxxiii. super Cant, (compare part 2. §. 65.
note 10). — Si haec a b. Bernhardo dicta sunt, nunc multo magis dici
possunt. Quia ex eo Ecclesia de malis ad pejora processit, et in omni
tam spirituali quam saeculari statu abjecto decore virtutum in variam
cecidit turpitudinem vitiorum. — Hoc autem Deus misericordissiraus, qui
solus ex malis bona novit elicere, ideo permittere credendus est, ut
eorum occasione Ecclesia sua in melius reformetur. Quod nisi celeri-
ferjiat, aiideo flicere, quod, licet magna sint quae videnws, tamen brevi
incomparabililer majora videbimus, et post ista tonitrua tam horrenda,
alia horribiliora in proximo audiemus. Eapropter summopere vigilan-
dum est cii'ca reformationem Ecclesiae. In order to prepare for this
Reformation, in Sess. xiii. 15 June, 1415, (v. d. Hardt iv. p. 835) a
committee consisting of 4 Cardinals and deputies of the nations was
appointed as a Reform atorium, v. d. Hardt I. x. p. 583 ss. has publislit
their remarkable protocol.
300 THIRD PERIOD.— DIY. V.— A.D. 1409—1517.
reformatory clecrees,^^ and with recommending the other subjects
" V. d. Hardt iv. p. 1394 ss.
^■5 Decrees of the Sessio gen. xxxix. 9 Oct. 1417 in v. d. Hardt iv,
p. 1435 : I. De Conciliis generalibus : Freqiiens generalium conciliorum
celebratio agri Dominici praecipua cultura est, quae vepres, spinas et
tribulos haeresium, errorum et schismatum exstirpat, excessus corrigit,
deforraata reformat, et viam Domini ad frugem nberrimae fertilitatis
adducit : illorum vero neglectus praemissa disseminat atque fovet. —
Propter hoc edicto perpetuo sancimus, — ut amodo concilia generalia
celebrentur, ita quod primum a fine hujus Concilii in quinquenniiun
immediate sequens, secundum vero a fine illius immediate sequentis
Concilii in septennium, et deinceps de decennio in decennium perpetuo
celebrentur in locis, quae summus Pontifex per mensem ante finera
cujuslibet Concilii, approbante et consentiente Concilio, vel in ejus
defectu ipsum Concilium deputare et assiguare teneatur ; ut sic per
quandam continuationem semper aut Concilium vigeat, aut per termini
pendentiam exspectetur. — II. Provisio adversus futura schismata
praecavenda : Si vero, quod absit, in futfurum schisma oriri contingeret,
— ipso jui'c terminus Concilii tunc forte ulti-a annum pendens ad annum
proximum breviatus. — Et quilibet ipsorum se pro Romano Pontifice
gerentium infra mensem, a die qua scientiam habere potuit, alium vel
alios assumsisse Papatus insignia, — teneatur sub intimatione maledic-
tionis aeternae et amissione juris, si quod forte sibi quaesitum esset in
Papatu, — Concilium ipsum ad terminum anni praedictum in loco prius
deputato celebrandum indicere et publicare, et per suas literas competi-
toribus — et caeteris Praelatis ac Principibus — intimare, necnon termino
praefixo — ad locum Concilii personaliter setransferre, nee inde discedere,
donee per Concilium causa schismatis plenavie sit finita. Hoc adjuncto
quod nullus ipsorum contendentium de Papatu in ipso Concilio ut Papa
praesideat : quinimo — sint ipsi omnes de Papatu contendentes, post-
quam dictum Concilium inceptum fuerit, auctoritate hujus sacraesynodi
ipso jure ab omni adrainistratione suspensi. — Quod si forte electionem
Rofnani Pontificis per metimi, qui caderet in constantem, seu irapres-
sionera de cetero fieri contingat, ipsam nullius decernimus efficaciae vel
raomenti, nee posse per sequentem consensum, etiam metu praedicto
cessante, ratificari vel approbari. Non tamen liceat Cardinalibus ad
aliam electionem procedere, nisi ille, qui fuit electus, forte renunciet,
vel dccedat, donee per generale Concilium de electione ilia fuerit judi-
catum, Et si procedant, nulla sit electio. — Sed — leneantur electores
omnes — quam cito sine pei'iculo personarum poterunt — se transferre ad
locum tutum, et metum praedictum allegare coram Notariis publicis, et
notabllibus personis ac multitudine populi in loco insigni. — Teneantur
insuper — provocare sic electum ad Concilium. — III. De pro/essione
facienda 2)er Papam. IV. Ne Praelati transferantur inxvti. V. De
spoliis etprocurationihus. Cum per Papam facta reservatio et exactio
et perceptio procurationum Ordinariis et aliis inferioribus Praelatis
debitarum ratione visitationis, necnon et spoliorum decedentium Prae-
latorum, aliornmque clericorum, gravia Ecclesiis, Monasteriis,-et aliis
beneficiis ecclesiasticisque personis afferant detrimcnta : praesenti
CH. I.— PAPACY, g 131. COUNCIL OF CONSTANCE. 301
for reform, in general intimations to the future Pontiff.^^
Accordingly Otto Colonna was elected Pope on 11. Nov. 1417,
under the name of Martin V. The event justified the fears of
the Germans. The feeble light of the council grew pale before
the splendour of the new Pope, the first for a long time who had
been universally acknowledged ; and the Papal monarchy
immediately raised itself again without opposition, above all the
limits which the ecclesiastical aristocracy meant to have imposed.
The rules in Chancery, which Martin V. prepared immediately
after his election, were little different from those of former Popes,
about which there had been so much complaining.^^ The pro-
declaramus edicto, vatioiii fore consentaneum, ac reipublicae accommo-
dum, tales per Papam reservationes ac — exactiones seu perceptiones de
cetero nullo raodo fieri sen attentari. Quinimo procurationes hujusmodi,
et quorumcunque Praelatorum — in Curia Romana vel extra — decedcn-
tium spolia, seu bona eorum mortis tempore reperta, plane et libere
pertineant illis, — quibus alias, praefatis reservationibus mandatis et
exactionibus cessantibus competerent ac pertinere deberent. Praelatis
etiam inferioribus et aliis hujusmodi spoliorum exactiones praeter et
contra juris communis formam fieri interdicimus.
16 Sessio gen. xl. 30. Oct. 1417 (v. d. Hardt iv. p. 1452) : Sacro-
sancta synodus Constantiensis statuit et decernit, quod futurus suramus
Pontifex per Dei gratiam de proximo assumendus, cum hoc sacro
Concilio vel deputandis per singulas nationes debeat reformare Ecclesiam
in capite et Curia Romana secundum aequitatem et bonum regimen
Ecclesiae, antequam hoc sacrum Concilium dissolvatur, super materiis
articulorum, alias per nationes in Reformatoriisoblatorum, qui sequun-
tur. 1. Primo de numero, qualitate et natione Dominorum Cardinalium
2. Item de reservationibus sedis Apostolicae. 3. Item de annatis, com-
munibus servitiis, et minutis. 4. Item de collationibus beneficiorum, et
gratiis expectativis. 5. Item de causis in Romana Curia tractandis, vel
non. 6. Item de appellationibus ad Romanam Curiam, 7. Item de
oificiis Cancellariae et Poenitentiariae. 8. Item de exemtionibus et
incorporationibus tempore schismatis factis, 9. Item de commendis.
10. Item de confirmationibus electionum. 11. Item de fructibus raedii
temporis. 12. Item de non alienandis bonis Romanae Ecclesiae et aliarum
Ecclesiarum. 13. Item propter quae, et quomodo Papa possit corrigi
vel deponi. 14. Item de exstirpatione Simoniae. 15. Item de dis-
pensationibus. 16. Item de provisione Papae et Cardinalium. 17.
Item de indulgentiis. 18. Item de decimis. Hoc adjecto, quod facta
per nationes deputatione praedicta liceat aliis de Papae licentia libere
ad propi'ia remeare.
1^ Martini P. V. Regulae Concellariae, die 12. Nov. 1417 a Johanne
Ostiensi Cardinale conscriptae et d. 26. Febr. 1418 publicatae in v, d.
Ilardt. i. xxi. p. 965 ss.
302 THIRD PERIOD.— DIV. V— A.D. 1400-1517.
posals for reformation which he drew up, by no means answered
the expectations formed.^^ But the strength and unity of the
Council Avere ah'eady so much broken up, that the Pope was able
to settle the most important points of Reformation by concordats
with the separate nations ;^^ and then a few decrees for universal
^^ In the beginning of the year 1418 the German nation presentcfl
Avisamenta N'ationis Germanicae super articulis juxta decretum Concilii
reformandis, exhibenda Domino nostro sanctlssimo (v. d. Hardt i. xxii.
p. 999 ss.) Towards the end of January came the Responsio Dom. P.
Martini super reformatione capitidortim, in Concilio per decretum
statutorum, per modum Avisamenti data Natiunibiis (I. c. p. 1021 ss.),
the concessions of which fell far short of the requisitions made. With
reference to Art xiii. the proposal of the Gei'man nation (1. c. p. 1008)
was : Super decimo tertio articulo videtur, quod summus Pontifex non
solum de haeresi, sed etiam de siraonia notoria tarn circa sacramenta,
quam circa beneficia ecclesiastica, etquolibet alio notorio crimine gravi,
Ecclesiam universalem notorie scandalizante, de quo canonice monitus
incorrigibllis extiterit, per generale Concilium puniri valeat, ac deponi
etiam de Papatu. Item videtur, quod sanctissimus Dominus noster
sacro approbante Concilio specialem constitutionem super lioc, quod
praemittitur, declaratoriam debeat promulgare, et insuper declarare,
quod nedum circa sacramenta, sed etiam circa beneficia ecclesiastica
conventionem seu pactionem pccuniariam per se vel alium faciendo
crimen pravitatis Simoniacae non evadat (compare Part 3, § 101, note
29.) In the Pope's responsio we find on this head, (1. c. p. 1032) :
Artie, xiii. : Propter quae et quomodo Papa possit corrigi et deponi.
Non videtur, prout nee visum fuit in pluribus nationibus, circa hoc
aliquid novum statui vel decerni.
19 Germanicae Nationis et Martini V. Papae Concordata publisht
May 2. 1418 (in v. d. Hardt i. p. 1055. E. Miinch's voUstandige
Sammlung aller altern und neuern Konkordate. Th. i. S. 20 ft.)
Cap. 1. De numero et qual/tate Cardinalium, et eorum creations.
Statuimus, ut deinceps numeros Cardinalium S. Romanae Ecclesiae
adeo sit moderatus, quod non sit gravis Ecclesiae. Qui de omnibus
partibus Christianitatis proportionaliter, quantum fieri poterit, assuman-
tur, ut notitia causarum et negotiorum in Ecclesia emergeutium facilius
haberi possit, et aequalitas regiommi in honoribus ecclesiasticis obser-
vetur ; sic tamen, quod numerum xxiv. non excedant, nisi pro honore
nationum, quae Cardinalem non habent, unus vel duo pro semel de
consilio et assensu Cardinalium assumendi viderentur. Sint autem
viri in scientia, moribus et rerum experientia excellentes, Doctores in
theologia, aut in jure canonico vel civili, praeter admodum paucos,
qui de stirpe regia vel ducali, aut magni Principis oriundi existant, in
quibus competens literatura sufficiat : non frati-es, aut nepotes ex fratre
vel sorore, alicujus Cardinalis viventis : nee de uno Ordine Mendi-
cantium ultra unum : non corpore vitiati, nee alicujus criminis vel in-
famiae nota respersi. Nee fiat eorum electio per auricularia vota
CIT. I — rAPACY. § 131. COUNCIL OF CONSTANCE. MARTIN V. 303
solummodo, sed etiam cum consilio Cardinalium collegialiter, sicut ia
promotione Episcoporum fieri consuevit. Qui modus etiam observetur,
quando aliquis ex Cardinalibus in Episcopum assumetur. Cap. 2. De
provisione Eccleslarum, Monasteriorura etc. Sanctissimus Dominus
noster Papa, Martinus V., super provisionibus Ecclesiarum, Monas-
teriorura et beneficiorum quoruincunque utetur reservationibus juris
scripti, et constitutionis Execrabilis et Ad I'egimen (see part 3. § 101.
note 10 and 16) modificatae. The Pope accordingly reserved to him-
self the occupation of all benefices becoming vacant in Curia, and thus of
all those, the incumbents of which were members of the Papal Curia, or
were deposed or translated by the Pope, and those to which an appoint-
ment had been made, but been annulled by the Pope.. The Pope pro-
vided likewise when the election was not made within the proper time.
The majores dignitates in the chapters were to be filled up by the election
of the chapters, the other stalls alternately by the Pope, and those to
whom the nomination belonged. A sixth part of the canonries was
to be filled up with graduates only, all parish churches likewise with
2,000 communicants and more. Cap. 3. De Annatis. De Ecclesiis
et Monasteriis virorum duntaxat vacantibus et vacaturis solventur pro
friictibus primi anni a die vacationis summae pecuniarum in libris
Camerae Apostolicae taxatae, quae communia servitia nuncupantur.
Si quae vero excessive taxatae sunt, juste retaxentur. — Taxae autem
praedictae pro media parte infra annum a die habitae possessionis paci-
ticae totius vel majoris partis solventur, et pro media parte alia infra
sequentem annum. Et si infra annum bis vel pluries vacaverit, semel
tantum solvetur. — De ceteris autem dignitatibus — quibuscunque, quae
auctoritate sedis Apostolicae conferentur, — solvatur annata seu medii
fructus juxta taxam solitam tempore immissionis infra annum. Et
debitum hujusmodi in successorem in beneficio non transeat. De be-
neficiis vero, quae valorem xxiv. florenorum de camera non excedunt,
nihil solvatur. Cap. 4. De causis tractandis in Romana Curia necne.
— Nullae causae in Romana Curia coinmittantur, nisi quae de jure et
natura causae in Romana Curia tractari debebunt. — Caeterae commit-
tantur in partibus. Nisi forte pro causae et personarum qualitate, in
commissione exprimenda, illas tractare in Curia expediret pro justitia
consequenda, vel de partium consensu in curia tractentur. Cap. 5. De
Commendis. Ordinat Dominus noster Papa, quod imposterum Monas-
teria aut magni Prioratus conventuales habentes ultra decem religiosos,
et officia claustralia, dignitates majores post pontificales in cathedralibus,
sive Ecclesiae parochiales, nulli Praelato, etiam Cardinali, dentur in
commendam. — Una etiam Ecclesia raetropolitana uni Cardinali vel Pa-
triarchae concedi poterit, provisionem aliam sufiicientiorem non habenti.
Cap. 6. De Simonia in foro conscientiae providetur. Every clerical
person was to choose for himself a graduate, or a man otherwise ap-
proved for discretion, as his father confessor, who within the next three
months, should absolve him from simonia active vel passive commissa
and remove all ecclasiastical consequences induced by it. Cap. 7. De
non vitandis excommunicatis, antequam per judicem fuerint declarati
et denunciati. Cap. 8. De dispensationibus. Ordinat etiam Dominus
noster, ad Ecclesias cathedrales, Monasteria, Prioratus conventuales, et
304 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1305—1409.
reform^'' were sufficient to obtain from the council recognition
parochiales Eccleslas super defectum aetatis ultra triennium nullatenus
dispensare : nisi forte in Ecclesiis caLhedralibus ex ardua et evident!
causa, de consilio Cardinalium — videretur aliter dispensandum. Item
Dorainus noster in arduis et gravibus casibus sine consilio Cardinalium
non intendit dispensare. Cap. 9. De provisione Papae et Cardinalium.
Romano Pontifici et s. Romanae Ecclesiae Cardinalibus pro illorum
sustentatione, rebus Romanae Ecclesiae stantibus ut sunt, non videtur
aliter posse provideri, quam hucusque factum est, scilicet per beneficia
et coramunia -servitia, quae vacantiae nuncupantur. Here the resolu-
tions of cap. 5 are repeated. Cardinalis de proventibus ecclesiasticis
non habeat ultra valorem sex millium florenorum. Cap. 10. De indul-
gentiis. Cavebit Dominu,^ noster Papa in futurum nimiam indulgen-
tiarum effiisionem, ne vilescant. Et in praeteritum concessas ab obitu
Gregorii XI. ad instar alterius indulgentiae revocat et annuUat. Cap.
11. De horum Coucordatorum valore. Item sanctissimus Dominus
noster Papa et inclyta uatio Germanorum consenserunt et protestati
sunt, quod omnia et singula supradicta durare et tolerari debeant usque
ad quiuqiaennium duntaxat a data praesentium numerandum ; — quodque
per observantiam illorum nullum jus novum Ramano Pontifici, aut
alicui alteri Ecclesiae vel personae acquiratur seu praejudicium gene-
retur, sed lapso dicto quinquennio quaelibet Ecclesia et persona praedicta
liberam facultatem habeat utendi quolibet jure suo. The concordat
with the French (v. d. Hardt iv. p. 1566 ss.), in which, however, a re-
servation was made for the King's consent, was likewise publisht 2.
May 1418, and in most of its divisions exactly corresponds with the
concordat of the Germans : onl}^ here the Pope remitted half the An-
nates for the next four years : on the other hand Circa articulum in-
dulgcntiarum habita deliberatione matura nihil intendimus circa eas
immutare seu ordinare. The concordat with the English was not con-
cluded till the 12th July, see in v. d, Hardt 1. p. 1079 ss.
2" Sess. gen. xliii. 21. March, 1418 the following decrees were
publisht, (v. d. Hardt iv. p. 1535) : 1. De Exeraptionibus (Anf. At-
tendentes). 2. De unionibus et incorporationibus, whereby all ex-
emtions, unions, and incorpoi-ations made since the death of Gregory
Xr., were revoked with few exceptions. 3. De fructibus medii tem-
poris. Item fructus et pi'oventus Ecclesiarum, Monasteriorum et
Beneficiorum, vacationis tempore obvenientes, juris et consuetudinis vel
privilegii dispositioni relinquimus, illosque nobis vel Apostolicae
Camerae prohibeinus applicai'i. 4. De Siraoniacis : — Ordinati siraoniace
ab executione suorum Onlinum sint eo ipso suspensi : — quaevis pro-
visiones simoniacae — nuUae sint ipso jure : — dantes et recipientes eo
ipso facto sententiam excommunicationis incurrant. 5. De dispensa-
tionibus. An abrogation of the Papal dispensations which were
granted to persons appointed to ecclesiastical offices, quibuscertus Ordo
debitus est, ne debitos aut annexes Ordines suscipiant. 6. De decimis
et aliis oneribus. Praecipimus et mandanms, jura, quae prohibent in-
ferioribus a Papa decimas et alia onera Ecclesiis ot personiH ecclesias-
ticis imponi, districtius observari. Per nos autem nullatenus imponentur
CH. I.— rAPACY. ? 131. COUNCIL OF CONSTANCE. MARTIN V. 305
of what was done, as a satisfactory Reformation.-^ However,
during these transactions, not only did the Pope allow himself to
grant a tithe of church revenue to the Emperor Sigismund, not-
withstanding all the outcry which had been raised against this
kind of cluu'ch oppression,^^ but he even ventured in direct
generaliter super totum Clerum, nisi ex magna et ardua causa et utili'
tate universalem Ecclesiam concernente, et de consilio, et consensu et
subscriptione fratrum nostrorum S. R. E. Cardinalium, et Praelatorum,
quorum consilium commode haberi poterit : nee specialiter in aliquo
regno vel provincia inconsultis Praelatis illius regni vel provinciae et
ipsis non consentientibuH, vel eorum majori parte, et eo casu per per-
sonas ecclesiasticas et auctoritate apostolica duntaxat leventur. 7. De
vita et honestate Clerlcorum, against the worldly pomp of the clergy.
^' The last papal decree in its 43d Session was (I, c. p. 1540), De-
cernlmus et declaramus sacro approbante Concilio, per decreta, statuta
et ordinata, tarn lecta in praesenti sessione, quam concordata, cum
singulis nationibus ejusdem Concilii, — huic sacro Concilio super
articulis contentis in decreto super fienda reformatione, die sabbati
XXX. niensis Oct. proxime praeteriti promulgate (see note 16) fuisse
et esse jam satisfactum. Thereupon the Cardinal Bishop of Ostia re-
plied ; De mandato nationum respondeo, quod placent nationibus de-
creta recitata, et cuilibet nation! placet Concoi'dia cum ipsa per Domi-
num nostrum facta. Et per praemissa fatentur, decreto etiam jam
esse satisfactum, non intendentes propterea, quod concordata cum una
natione in aliquo alteri nationi afiferant praejudicium.
^2 The Literae gratiosae from the Pope to the Emperor dd. 7. Cal.
Febr, 1418 in v. d. Hardt ii. p. 589 ss. Dum praeclara devotionis et
fidei Tuae Serenitatis merita, quibus erga Deum et universalem Eccle-
siam sanctam suam gloriosissime, praesertim circa unionem ejusdem
Ecclesiae — per multa jam tempora curis vigilibus et continuis — mirifice
claruisti, — pensamus ; — inducimur non indigne, ut in relevationem
onerum et expensarum, quae pro consecutione unionis hujusmodi, uon-
nuUa regna partesque terrarum orbis varias peragrando, Tua Serenitas
subiit hactenus, nee subire desinit incessanter, Tua Celsitudo nostram
et apostolicae sedis gratiam sibi mirificam sentiat ac super alicujus
subventorio auxilio liberalem. Hinc est, quod Nos — una cum ven.
fratribus nostris S. R. E. Cardinalibus super his deliberatione praeha-
bita, ac de ipsorum consilio, nee non ven. fratrum nostrorum Archiepis-
coporum, Episcoporum, et dilectorum filiorum Electorum, Administra-
torum, necnon Abbatum et aliorum de natione Germaidca percepto
beneplacito voluntatis, ac etiam praedecessorum nostrorum, Romanoi-um
Pontificum, — circa hoc vestigiis inhaerentes, Decimam integram unius
anni omnium redituum et proventuum ecclesiasticorum in provinciis —
nationis Germanicae, totius provinciae Treverensis, necnon Basileensis
et Leodiensis civitatem et dioecesium sub Romano Imperio consisten-
tium, — Serenitati Tuae— assignamus. At the same time he appointed
three Bishops to be Commissioners, to collect this tithe by spiritual and
VOL. IV. U
306 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517.
opposition to an express maxim of the Council, to pronounce all
appeals from the Pope to a general Council inadmissible, when
the Poles in their controversy with John of Falckenberg put in
such an appeal.^^ Thus the Council became so unlike itself, that
its dissolution, which followed soon after (Sess. XLV. 22. April
1418),^'^ could be no cause for regret, so little had it done to
fulfil the hopes of the people.^^
secular means (1. c, p. 592 ss.) Seven German churches remonstrated
against this proceeding before the Council, by the mouth of the Floren-
tine Jurist Domiuicus de Germiniano ; and he in his Repudium
decimarum (1, c. p. 608) first proved, quia haec impositio decimae con-
cessa est non consentientibus Praelatis nationis Almaniae, vel saltern
majori parte ipsorum, imo inconsultis procuratoribus Cleri dictarum
septem Ecclesiaruin in Concilio Constantiensi existentibus. Quod
tamen fieri non poluit juxta constitutionem Domini nostri Papae (see
note 20. 6.)— Item ad ejus levationem invocatur auxibum brachii sae-
cularis. Et sic contra dictam constitutionem etc. However at the end
he only moves for a milder method of collecting the tithe.
'•^ Compare Part iii, § 118, note 11. Jo. Gersonii tract, quomodoet
an liceat in causis fidei a sumnio Pontifice appellare (0pp. II. il. p.
303 ss.) : Quaeritur utrum haec assertio sit catholica : — NuUi fas est a
supremo judice, videlicet Apostolica Sede, seu Romano Pontifice^ Jesu
Chris ti Vicar io in terris, appellare^ aut illius judicium in causis Jidt^i,
quae tanquam majores ad ipsum et Sedem Apostolicam deferendae sunt,
declinnre ? Arguitur quod sic, auctoritate sanctissimi Domini Martini
Papae V. in sua Constitutione ad perpetuam rei memoriam facta, et
promulgata in Consistorio generali celebrato Constantiae 6. Idas Martii
Pontificatus sui anno primo (10. March 1418), ubi reperitur hacc
assertio, sicut dicitur. In the Dialogus Apologeticus pro coiidemnatione
propositionum Jo. Parvi (1. c. p. 390) Gerson stigmatizes this Papal
Bull as destruens fundamentale penitus robur, nedum Pisani, sed Con-
stantiensis Concilii, et eorum omnium, quae in eis, praesertim super
electione Summi Pontificis, et intrusorum ejectione, attentata factave
sunt.
2* Sess. XLIV. 19. April 1418. the Pope issued the decree (v. d.
Hardt iv. p. 1546) : Cupientes et etiam volentes decreto hujus sacri
generalis Concilii satisfacere, inter alia disponent!, quod omnimodc
generalia Concilia celebrentur in loco, quem snmmus Pontifex per
mensem ante fincm hujus Concilii, approbante et consentiente Concilio,
deputare et assignare teneatur (see note 15. I.) ; pro locodicti proxime
futuri Concilii, celebrandi a fine praesentis Concilii supradicti [in quin-
quennium], eodem consentiente et approbante Concilio civitatem Pa-
piensem tenore praesentium deputamus. The Bull of dissolution which
followed in Sess. XLV., and guaranteed omnibus et singidis, qui in hoc
sacro Concilio et causa ipsius interfuerunt, absolutionem plenariam
omnium peccatorum, scmel in vita et in mortis articulo, may be seen 1.
c. p. 1559. The Pope had already issued his approval of the decrees
CH. I.— PAPACY, g 131. iVIARTlN V. ;J07
When France also, which had refused the Concordat oft'ered at
the Council of Constance/'' began again under the young King
of the Council, in the Bull of condemnation against Wycliif and Huss
Inter cunctas dd. 22. Febr. 1418, among the questions which he
ordered to be propounded to a person suspected of heresy (1. c. p. 1527) :
Item utrum credat, teneat et asserat, quod quodlibet Concilium generale,
et etianr Constantiense, universalem Ecclesiam repraesentet. Item
utrum credat, quod illud, quod sacrum Concilium Constantiense, univer-
salem Ecclesiam repraesentans, approbavit et approbat in favorem fidei
et salutem animarum, quod hoc est ab uuiversis Christifidelibus appro-
bandum et tenendum : et quod conderanavit et condemnat esse fidei vel
bonis moribus contrarium, hoc ab eisdem esse tenendum pro condem-
nato. Afterwards in the last Session lie declared in his answer to the
Polish ambassadors : quod omnia et singula determinata et conclusa et
decreta in materiis fidei per praesens sacrum Concilium Constantiense
conciliariter, teuere et inviolabiliter ohservare volebat et nunquam
contravenire quoquomodo.
'^^ Compare the I'emarkable passage on the Council of Constance,
with which the cotemporary writer Gobelinus Persona, Dean at Biele-
feld (see at the head of Division 4), concludes his Cosmodromium, in
Meibomii Rerum Germ. T. i. p. 345 : Postquam Dominus Martinus
Papa praedictus fuit coronatus, per nationes Concilii petebatur fieri
reformatio Ecclesiae tam in capite quam in membris, prout in Refor-
matorio per ad hoc electos conceptum fuerat. Sed quia non onmes
aeque ardcnter instabant, Cardinalibus etiam in hoc torpentibus, parum
profecerunt. Unde natio Gallicana ''egera (Sigismundum) adiit,
petens ab eo, ut Papam ad Ecclesiam dignaretur informare. Qui re-
spondit eis : dum nos, ut reformatio fieret, priusquam ad electionem
suviml Pontificis procederetur, instabamus, vos nolentes acquiescere,
Papam priusquam fieret reformatio Ecclesiae, habere voluistis. Et ecce
Papam habetis, quern et nos habemus: ilium pro expeditione hujusmodire-
formationis adite, quoniam pro nunc nostri ?ion interest, prout intereraf
sede Romana vacante. Sunt tamen quaedam reformata, quamvis
respectu conceptoruin pauca, verbis quidem et scriptis, quae propter
humanam mentis mutabilitatem, diviuitatis excusantem se sub umbra,
hie inserere non praesumo. Ego quidem jam annis midtis statum per-
tractans Ecclesiae, per quern mndiim ad universalis Ecclesiae reforma-
tionem scandalis sublaiis omnibus perveniri pyosset, curiosa mente revolvi.
Quern quidem modum Dominus foriasse osteiidet, cum in spiritu vehe-
menti conteret naves Tharsis.
-^ The French nation had protested loudly already in 1417 in the
Council against the Annates, see Apostoli et responsio dati per ven.
Nationem Gallicanam etc, in the Preuves des Libertez de I'e'glise Gal-
licane chap. xxii. no. 13 (with the title altered in v. d. Hardt I. xiii. p.
761.) Although in the Concordat with France, half the Annates were
now remitted (see note 19) : still an order was issued on the King's
side iu April 1418 (Bulaei hist. Univ. Paris v. p. 328. Preuves des
Lib. de I'egl. Gall, chap. xxii. no. 16), quod Ecclesiis nostrorum Regni
u 2
308 THIRD PERIOD.— DIV, V.— A.D. 1409—1517.
Charles VII. to bow to the Papal yoke (1425) f when the
general councils held at Pavia and Siena in 1423 and 1424,
agreeably to a decision of the Council of Constance, remained
of no consequence, and produced no result ; then the Papacy
could return once more to its ancient course, without suffering
itself to be held in check by the counteracting laws of individual
states.^^ Martin only curbed the Cardinals so far as not to be
ac Delphinatus — secundum antiqua jura Conciliaque generalia de per-
sonis idoneis providebitur. — Et insuper quoad exactiones pecuniarum,
quas ab aliquibus retroactis temporibus Curia Romana seu Camera Apos-
toHca sub praetextu vacantium beneficiorum Regni et Delphinatus
praedictorum, aut alias quovis modo seu colore praemissorum sibi ap-
plicari volult, penitus cessabunt. Intendimus tamen tanquam Christi-
fideles summo Pontifici et Ecclesiae Roiiianae aeque plusve ceteris in
necessitatibus, sive et cum terapus exegerit, succurrere et rationabiliter
subvenire : and in May the pi-ohibition (11. cc), ne aliquis deinceps
absque nostra licentia ausu temerario aurum vel argentum, jocalia
(Joi/aux, Juwelen), aut alia quaevis pretiosa per Hteras, bulletas (bonds),
obb'gationes aut alias quovis modo, occasione procvirationum, annatarum,
vacantium, dispositionis antedictorum beneficiorum — extra Regnum
transferal. True, the Duke of Burgundy in 1419 induced the King
to repeal these orders, but the repeal was not allowed by Parliament
(Bulaeus v. p. 335), and in Febr. 1422 (1423) the orders were
re-establisht (Preuves chap. xxii. no. 17.
2^ There is a royal edict dd. x. Febr. 1424 (1425) (Preuves 1. c. no.
19.), ut omnia quaecunque mandata in debita forma, et rescripta Apos-
tolica a die exhibitionis praesentium fuerunt eidem summo Pontifici
concessa, bullaeque et processus inde secuti locum executidnis habeant
in Regno ac Delphinatu nostris, ac eisdem debite per eos ad quos
spectat pareatur, — tam in beneficiorum collatione, quam jurisdictionis
Apostolicae potestatis exercitio, modo et forma, quibus felicis recorda-
tionis dementis VII. et Benedicti XIII. temporibus in Regno nostro
eisdem summis Pontificibus, eorumque bullis, processibus, et literis
parebatur atque obediebatur, non obstantibus ordinationibus regiis,
arrestis Parlamenti nostri — et aliis quibuscunque mandatis et usibus
in conti'arium praedictorum — Rogantes tamen sancti Patris nostri
clementiam, qiiod — electiones, — et quaevis aliae dispositiones factae
in vim ordinationum et arrestorum praedictorum usque in diem exhi-
bitionis praesentium locum habeant, et — confirmentur, defectus si qui
sunt privata largitate supplendo. Since the King, when Dauphin, had
undertaken upon oath the observance of the laws issued before (note
26), the Pope absolved him from this oath, see the Brief dd. Kal Maji
1425 in Raj-naldus ad h. a. no. 8.
^^ Thus Martin (Raynald. 1426 no. 19) makes to Henricus Episc.
Wintoniensis the most vehement complaints against an execrabile
statutum, per quod ita Rex Angliae de Ecclesiarum provisione et
administratione disponit, quasi vicarium suum Christus eum institu-
CH. 1.— PAPACY. § 131. MARTIN V. 309
held in restraint by them himself.^^ So the old complaints of
extortion and Church-oppression, as well as of the venality of the
isset ; legem condit super Ecclesias, Beneficia, Clericos et ecclesiasti-
cum statuin ; ad se suainque laicalem curiam causas spirituales et
ecclesiasticas jubet introduci. — Quasdam contra clericos adjecit poenas,
quae ne quidem contra Judaeos vel Saracenos perullumde suis statutis
proraulgatae inveniuntur. Possunt ad Angliae reguum cujuslibet
generis homines libere proficisci : soli acceptantes beneficia auctoritate
summi Pontificis, vicarii Jesu Christi, jubentur exulare, capi, carcerari,
omnibusque bonis exui ; executoresque literarum Apostolicarum, pi-o-
curatores, notarii, et quicunque alii censuram seu processum ab aposto-
lica sede in regnum mittentes aut'deferentes ultimo supplicio deputantur,
projectique extra protectionem Regis ab omnibus captlvandi. The
Bishop is reminded of the example illius gloriosissimi martyris b.
Thomae, qui adversus similia deeertans statuta holocaustum se Deo
offerens pro libertate ecclesiastica occubuit, and required to make every
effort with King and Parliament, that the law might he repealed.
Compare the papal letters of admonition to Parliament (Raynald. 1427
no. 15), and to Henry Archbishop of Canterbury (1, c. no. 16), who
was particularly called to account, quod audivimus te dixisse irreveren-
ter et improbe, propter pecunias exhauriendas abolitionem illius statuti
apostolicam sedem ipsam quaerere. Similar royal decrees were issued
also in Poland, see Martini ep. ad. Wladislaum Regera Poloniae dd.
Kal. Apr, ann. viii. and so a.d. 1425, unless xiii. (1429) should be
read (in Raynald. ann. 1427, no. 17.) : Refertur nobis quasi omnia in
aliam dispositionem mutata esse ; in eodem regno conculcari jura
Ecclesiae, et ecclesiasticam opprimi libertatem ; non multum timeri
censuras nostras, et hujus sedis auctoritatem ; electiones Ecclesiarum
et Monasteriorum, quorum tamen omnimoda dispositio ad nos spectat,
non esse liberas, sed fieri ad praescriptum tuum ; beneficiorum per nos
coUatorum provisiones contemni, turn in beneficiis generaliter reserva-
tis, atque in ea re non pareri mandatis nostris. In another letter to
the same monarch dd. 7. Kal. Sept. ann. xiii. (in Raynald. ann. 1429,
no. 13) the Pope complains of certain royal letters, per quas tua Sere-
nitas Pi-aelatis et Canonicis Ecclesiae Gneznensis mandat sub gravi
poena, ne aliquem extraaeum in dicta Ecclesia recipiant ad possessi-
onem alicujus beueficii, cum inter Praelatos regni ita statutum sit et
conclusum.
2^ Among the directions which he gives to the Cardinals, this is
certainly a prominent one (in Raynaldus ann. 1424, no. 4) : Pro
Ordinum religionum quorumcunque aut personarum particularium
protectione nihil pecuniae percipiant, etiam a sponte ott'erentibus.
Nullas supplicationes ipsi Sanctissimo praesentent, nisi pro pauperibus,
vel pro persona sua, seu servitorum, consauguineorum, vel afSniuni,
aut familiarium suorum. The Deputy of the German order writes to
his Grandmaster a.d. 1429 (see Raumer's hist. Taschenbuch f. 1833.
S. 73) : Sie (the Cardinals) durfen wider den Papst nicht reden,
ausser was er gerne hort ; denn der Fapst hat die Cardinale alle so
unterdriickt; dass sie vor ihiB nicht anders spi-echen, als wie er es gerne
310 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A. D. 1409—1517.
Curia, began afresh f^ and the Romans only, who after a long
will, uiid weyden vor ihni reclend rotli uud bleich." Accordingly the
Cardinals were very ill disposed towards the Pope, see ibid. S. 173.
30 Antonini Summa hist. Tit. xxii. Cap. 7, § 3. : Hie igitur Ponti-
fex Martinus, antea nequaquam vir sagax aestimatus sed henignus, in
pontificatu tamen ita opinionera de se prius habitam redarguit, ut
sagacitas quidem in eo summa, benignitas vero non superflua nee
nimia reperiretur ftranscribed from Leonardus Aretinus in Muratorius
xix. p. 930). — Hoc in eo coramimis fama redarguit, nimis cupide
insistcre cumulationi pecuniae, ut iiequaquani dicere valt-ret id primi
Apostolici: argentum et avrum non est mild (Act. 3, 6.). Eberhard
Windeck, privy councillor to the Emperor Sigisraund, in his Life of
the Emperor Sigismund (in Mencken Scriptt. Per. Germ. i. p. 1117),
says of Martin V. : Im wart zugegeben, das er der armest vnd einfal-
tigiste cardinal were vnter alien cardinalen, die zu Costenz dazumale
warent. — Dornach wart er der aller reichcst vnd der allergutigiste, das
man meinte man funde einen burnen vol goldein vnd duckaten hinter
Im da er starb. Compare the extracts from the private correspondence
of the ambassador of the German order in Rome with his Grandmaster,
which John Voigt has contributed in Raumer's histor. Taschenbuche
fiir 1833, S. 92 fif. The burden of all these communications is the same
as the ambassador wrote in 1420 (S. 94): " Lieber Herr Meister,
Ihr miisset Geld senden, denn bier im Hofe alle Freundschaft endet,
so sich der Pfennig wendet." In the year 1430 (S. 98) he writes :
" Die Gierigkeit hat im Hofe zu Rom die Oherhand und weiss von
Tag zu Tag mit neuen Listen und Finten das Geld aus Deutschland
fiir die geistl, Lehen auszupressen, dass gross Schreien und Klagen
und Aergerniss dariiber bey den Gelehrten und den Curtisanen ist, so
dass daraus wol grosser Zwist iiber die Papstsehaft entstehen, oder gar
dor Gehorsam endlich entzogen werden wird, damit man das Geld
nicht also jammerlich viel den Walschen zuschleppe, und das Letzte
wiire wol, wie ich vernehme, vielen Landen zu Sinne. In the year
1429 (S. 103) : — " Also ist es Noth, den Papst zu erweichen, was man
aber nicht anders thun kann, als mit Geld und Gaben. Allhie zu
Pom sind wunderliche Finten, um Geld zu erwerben. Ist da irgendwo
Friede unter dtn Landen oder Fiirsten und Herren, man bringt es mit
List zuwege, dass Zwietract entsteht urn deswillen, dass der Theil, der
gerecht ist, seine Gerechtigkeit wehre und bewahre, und dafiir muss
er denn hier Geld lassen. Wird ein Pischof, Propst, Prrilat, oder
sonst ein Domherr mit Eintracht gewahlt, so wird er in kurzer Zeit
nicht bestatigt, auf dass, wenn Jemand kame, der dem Erwahlten einen
Einfall thun wollte, dieser, um seine Gerechtigkeit zu behaupten, mehr
Geld ausgeben muss, als or sonst getlian hiitte : doeh es sind die man-
chf'rlei Finten, die es allhie giebt, um Geld zu erkriegen, gar nicht zu
beschreiben. Geld ist allhie der Freund und Fbrderer aller Dinge, die
man dvirchsetzen will." When Pope Martin V. in some disputed
(picstion declared himself against the Ord. r, the Ambassador wrote to
the Grandmaster (S. 170) : " Der Papst thut dieses nur darum mit so
grosser Verfolgung und Ufbermuth, weil er uns zuzwingcn mcint, ihni
CH. I.— PAPACY. ? 181. MARTIN V. 311
interval now partook again of the gains of the Curia, were satis-
fied with the new posture of affiiirs.^^ From councils it seemed
impossible to expect any further redress -P so the Pope did not
scruple, in obedience to a decree of the Council of Siena,^^ to
make active preparations for the ceremonial of another oecumen-
ical Council, which was to be opened at Basle in 1431.^*
10 bis 12,000 Gulden zuzuweisen, was wir doch, ob Got will nirnmer
thun wollen : denn er ist so gierig, iibermuthig uiid driickend gegen die-
jenigeu, iiber die er Macht zu liabeii mcint, als nur jenials ein Papst
gewesen ist. AUes, womit er iind der ganze Hof zu Rom umgeht, das
ist eiiie Biiberie, Gierigkeit, hypocritenschaft und Uebeniiuth : das
hore ich von Jederraann sagen, der der Redlichkeit folget. Der Papst,
wenn er sich Geldes und grosser Brocken vernuithet, lasst aelteu Jem-
anden zur Vei'antwortung kommen." The notices we have of rich
presents made to the Pope and Cardinals, sometimes regularly, some-
times on occasion of disjiutes, confirm this general verdict.
31 The favourable opinion of this Pope given by Platina (ed. 1645,
p. 648 ss.) is a Roman one. According to p. 669 Martin V. was
carried to tlie grave, comitante populo Romano, comitante Clero non
aliter flente, quam si Ecclesia Dei, si urbs Roma unico atque optimo
parente orbata fuisset.
'^''' See Gobelinus Persona, note 20.
^^ Mansi xxix. p. 6.
■^* See the commission which he granted to Cardinal Julian, to pre-
side as papal Legate in the Council, dd. Kal. Febr. 1431. in Mansi
xxix. p. 11.
312 THIRD PERIOD.— DIV. v.— A.D. 1409— 1517.
§ 132.
COUNCIL OF BASLE (1431— l443j. EUGENE IV. (3. MARCH 1431 + 23.
FEB. 1447.)
Acts of the Council at very large in Maiisi Sacronim Conciliomm nova et am-
plissima collectio T. xxix. p. 1 — T. xxxi. p. 290.)i
Augustini Patricii, Canon at Siena, Summa Conciliorum Basileensis, Florentini,
Lateranensis, Lausanensis etc. a.d. 1480 drawn from two manuscripts left
by John of Segovia, and preserved at Basle (in Harduin ix. p. 1081 ss.
and in Hartzheim Concil. Germ. v. p. 774. ss.)
Whilst the long cherisht dissatisfaction of the College of
Cardinals with Martin's V. arbitrary government,^ found its
expression both in the measures, by which the Cardinals in
Conclave sought to insure their influence for the future,^ and
^ A list of the acts which are extant at Paris in seven manuscript
volumes of the Collegii Navarrici, and an enumeration of the codices
relating to this council, which were laid up in the Library of the Uni-
versity at Basle, may be seen in J. D. Schoepflini Commentationes
hist, et criticae. Basil. 1741. 4. p. 541 ss. A satisfactory notice of
the codices of Basle may be found in Och's Geschichte der Stadt u.
Landschaft Basel. Bd. "S, (Basel 1819. 8.) S. 573 ff. Although
Bellarmine himself, de Eccl. Militante c. 16, allows that the Council
of Basle is legitimate and oecumenical down to the 26tb Session, or
until its removal to Ferrara, still the Romans have always stoutly con-
troverted the legality of many of its decrees, and in the Roman edition
of the Councils, a.d. 1609, this council is quite omitted, by the advice
of Bellarmine according to a statement of Richerii hist. Concill.
generall. lib. iii. in fine. Afterwards Lucas Holstenius in a treatise
inserted in Phil. Labbei Concil. T. xiii. Append, maintained its ille-
gality: And this opinion is so prevalent at Rome, that even Clement
XIV. reckoned among Ulrich Mayer's errors, the statement that the
Council of Basle was legitimate until the 26th Session. See Walch's
Neueste Religionsgesch. Th. 5. S. 245. Moderate Galileans consider
it oecumenical down to the 26th Session, thus Natalis Alex. hist. Eccl.
saec. XV. et xvi. diss. viii. : the more violent Gallicans maintain
the whole Council down to its dissolution, thus Richerius hist. Concill.
lib. iii. cap. 7.
- Compare above, § 131, note 29.
^ Compare the Bull dd. 12. Mart. 1431 (in Raynald. ad h. a. no. 5
ss.), in which Eugene confirmed the Capitula, which all the Cardinals
in Conclave had sworn to observe in case of their exaltation to the
Papal see. In the very beginning we cannot but recognise an indi-
rect censure of the former rule. The Capitula ai-e, quod (Papa)
curiam Romanam in capite et membris reformabit, et incipiet quando-
cunque et quotiescunque rcquiretur per dominos Cardinales. (Martin
V. had only wisht to reform it in membris, see § 131. note 29): Nee
CH. I.— PAPACY. § 132. EUGENE IV. 313
in the proceedings which Eugene IV. commenced against
the family, and the memory of his predecessor :'* the Council
dictam curiam educet de urbe Romana,neque transferet de loco ad locum,
de provincia ad provinciam, — sine consilio et consensu consimili (Car-
dinalium, as Martin V. had done, see Raumer's hist. Taschenbuch f.
1833, S. 74. 159). Item quod Concilium generale celebrabit — in loco
et tempore, de quibus fuerit sibi consultum per majorem partem Domm.
Cardd., et in eo reformabit — universalem Ecclesiam circa fidem, vitam
et mores. — Item quod non creabit Cardinales nisi juxta forraam et or-
dinationem factam in Concilio Constantiensi, quam servare tenebitur,
nisi de consensu et consilio majoris partis Domm. Cardd. aliud fiendum
videretur. Item ut Romano Pontifici a dominis Cardinalibus libera
perveniant consilia : non apponet (pledge) — bona alicujus ex eis, nee
aliquid in suo statu et provisione immutabit, — nisi de expresso consilio
et consensu majoris partis Domm. Cardd. nee damnabit eum nisi con-
victum numero testium expresso in constitutione Sylvestri Papae facta
in Synodo generali, quae incipit ; Praesul non damneiur. (ISee Div.
II. § 20, note 5). Item quod bona Domm. Cardd., Praelatorumque,
nee aliorum Cortesanoi'um {Courtizans) in Curia decedentium nullo
modo occupabit, — sed permittet — fieri executiones juxta voluntatem
decedentium. — Item quod feudatarios regnorum, et alios vicarios, cap-
itaneos, — omnesque officiarios urbis Romanae, et aliarum terrarum
Ecclesiae Romanae obligabit sibi, et successoribus, ac coetui Domm.
Cardd., — quod sede vacante ad mandatum Domm. Cardd. civitates,
terras — tradant et expediant libere et sine contradictione quacunque.
Item quod Dominis Cardinalibus permittet libere recipere, et assignari
faciet medietatem omnium et singulorum censuum, jurium, — et emolu-
meutorum quoruralibet Romanae Ecclesiae juxta concessionem Nicolai
IV. — Nee dabit aliquam ex terris Ecclesiae Romanae in vicariatum,
feudum, vel emphyteosim sine consensu et consilio majoris partis
Domm. Cardd. ; nee movebit guerram, nee confoederationes cum quo-
cunque Rege, vel Principe temporali, aut Communitate faciet sine
consilio et consensu consimili ; nee imponet gabellas novas sive exac-
tiones alias in varbe Romana, nee in aliis terris Ecclesiae Romanae ;
nee etiam concedet alicui Regi, Domino temporali, seu Communitati
praeter vel contra libertatem ecclesiasticam exactionem super Clero vel
Ecclesiis — sine causa rationabili, et tunc de simili eorundem Domm.
Cardd. consensu. Item nihil de juribus — Ecclesiae Romanae alienabit,
nee alienata de jui'ibus quibuscunque Ecclesiarum aliarum — vel Ordi-
num — confirmabit — sine eorundem Domm. Cardd. consilio et consensu
consimili. Item quod super omnibus, — in quibus consilium Domm.
Cardd. requiritur, promotionibus ad Praelaturas duuitaxat exceptis,
in literis suis — scribi faciet nomina Cardinalium consilium et conseusum
praebentium, — sicut fieri solebat ante Bonifacium VIIL, ut excludatur
abusus, qui longo tempore servatus est.— In arduis vero requiritur sub-
scriptio Papae et Cardinalium.
* On the war with two of the Colonna family, who were required to
restore certain Church lands and moneys which they had received
from Martin V. and who were compelled to refund in Sept. 1431 by
Eugene with the assistance of the Venetians and Florentines, see two
314 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1400—1517.
was assembling so slowly at Basle, that at first it seemed likely
to remain as insignificant as the former Council at Siena. How-
ever the Hussite disturbances, which threatened Germany in many
respects, brought the Council to a more independent position ;
which was first displayed by opening negotiations with the
Hussites. Alarmed at this step the Pope wisht to dissolve the
Council f but even the presiding Cardinal-Legate Julian Cesa-
rini resisted him f and that zeal in the cause of Reformation
which had been left unsatisfied at Constance, was kindled afresh
with heightened ardour.
cotemporary winters Andrea Billii (Augustin monk in Milan •]- 1435),
hist. Mediolanensis lib. ix. in Mnratorii Scriptt. Rer. It. xix. p. 143,
ss., and the Vita Eugenii iv. in Baluzii Miscell. lib. vii. p. 506 ss., cf.
Raynald. ann. 1431. no. 10 ss. As to liow far Eugene proceeded
against his predecessor, see Andr. Billius p. 145 : Ipsum quoque
Martini palatium (tantum processit ira) diruit : insignia familiae, aut
Pontificatus, nbicumque per urbem eniinebant dejecit.
^ The letter of the Council to the Bohemians was written on the 15th
Oct. (Raynald. 1431. no. 24). The Pope's letter to Cardinal Julian,
in which he orders him to dissolve the Council, and give notice of
another to be opened at Bologna in a year and a-half, onthe 12th Nov.
(I.e. no. 21).
^ Julian's letter is given incomplete in Raynald. 1431. no. 22, complete
in the Fasciculus rer. expetend. et fugiend. ed. Lond. p. 54 ss. The
Cardinal, who shortly before this time had conducted an unsuccessful
crusade against the Bohemians, first writes his reasons, why he had
accepted the presidency of the council notwithstanding his former
refusal. Principally because of the Bohemian business. Then among
other reasons. lucitavit etiam me hue venire deformitas et dissolutio
Cleri Alemaniae, ex qua biici supra modum irritantur adversus statum
ecclesiasticum. Propter quod valde timendum est, nisi se emendent,
ne laici more Hussitarum in totum clerum irruant, ut publice dicunt.
Et quidem hujusmodi deformatio magnam audaciam praebet Bohelnis,
multumque colorat errores eorum, quia praecipue invehunt contra tur-
pitudinem Cleri. Qua de re, etiamsi hie non fuisset generale Conci-
lium institutum, necessarium fuisset facere unum provinciale — pro
Clero reformando : quia revera timendum est, nisi iste Clerus se cor-
rigat, quod etiam extincta haeresi Bohemiae suscitaretur alia. Then
follow the reasons why the Council ought not to be dissolved. Quanta
hie scandala sequantur, et quam prope sit eversio fidei auscultet pati-
enter S. V. Primo vocati sunt Bohemi ad istud Concilium : literas
vocationis alias misi S. V. Hoc factum quilibet probat, tanquam
salubre et necessarium, ut postquam armis totiens frubtra certa-
tum est, alia via tenetur. — Si Concilium dissolvitur, quid dicent
haeretici ? Nonne insultabunt in nostros, et fient proterviores ? Nonne
Ecclesia fatebitur se esse victam, cum non ansa fuerit expectare
illos, quos vocaverat ? — Ecce exercitus armatoi-um totiens fugit a facie
CH. I.— PAPAry. § 132. COUNCIL OF BABLK. EUGENE IV. 315
eorum, et nunc similiter Ecclesia univer.salis fugit. Ecce nee arrais,
nee literis vinci possunt. Videbitnr niirnculum Dei evidenter, demon-
strans, illos vera sentire, et nos falsa. — Quarto, quid dicet universus
orbis, cum hoc sentiet? Nonne jiidicabit, cleruni esse incorrigibilem,
et velle semper in suiis deforniitatibus Bordescere? Celebrata tot sunt
diebus nostris Concilia, ex quibus nulla sequuta est reformatio. Ex-
pectabant gentes, ut ex hoc sequcretur aliquis fructua. Strd si sic dissol-
vatur, dicetur, quod nos irridenius Deum et homines. Et cum jam
nulla spes supererit de nostra correctione, irrueut merito laici in nos
more llussitarum : et certe fama publica de hoc est. Animi hominum
praegnantes sunt, jam incipiunt evomere venenum, quo nos perimant :
putabunt se sacrificium praestare Deo, qui Clericos aut trucldabunt,
aut spoliabunt : quoniam reputabuntur jam in profundum malorum
venisse, fient odiosi Deo et mundo : et cum modica nunc ad eos sit
devotio, tunc omnis periblt. Erat istud Concilium quoddam retina-
culum saecularium : sed cum viderint spem omnem deficere, laxabunt
habenas publice prosequendo nos. Ah quis honor erit Romanae Curiae,
quae Concilium congregatum pro reformatione turbavit? Certe totum
odium, tota culpa, et ignoniinia transferetur in illam, tanquam causam,
auctricemque tot malorum. — Septimo, his diebus civitas metropoHtana
Magdeburgensis (xpulit Archiepiscopum et Clerum, et jam illi cives
incedunt more Bohemorum cum curi'ibus, et dicitur quod miserunt pro
uno capitaneo llussitarum. Et quod valde timendum est, habet civitas
ista ligam cum multis civitatibus et communitatibus illarum partiuni.
Item civitas Pataviensis, quae est de dominio domini Episcopi, expulit
Episcopum, et ei'exit machinas contra quoddam castrum Episcopi.
Utraque istarum civitatum est finitima Bohemis, et si conjungant se
cum illis (prout valde timendum est), multarum civitatum habebunt
sequelam. Scrlptum est utrique rogando, ut supersedeant a guerra :
et si qua controversia inter ipsos sit, offert se Concilium velle illam
terminare. — Item quia magna discordia est inter civitatem Bamber-
gensem, et Episcopum et Capitulum, quae est supra modum periculosa
propter vicinitatem haereticorum : Concilium dat operam ad interpo-
nendum se pro concordia. — Si modo dissolvatur Concilium, nonne
populi Germaniae videntes, se non solum destitutos ab Ecclesia, sed
deceptos, concordabunt cum haereticis, et fient nobis inimiciores quam
illi? Heu, heu, quanta ista erit confusio ! Fiuis pro certo est. Jam,
ut video, securis ad radicem posita est : inclinata est arbor, ut cadat,
nee potest diutius persistere. Et certe cum per se stare posset,- noi»
ipsam ad terram praecipitamus. — Et quanquani dicatur, quod talis pro-
rogatio et loci translatio sit ad bonum finem, ut ibi praesente Sancti-
tate Vestra majora bona sequi possint, nemo hoc credit, quia dicunt :
fuimvs delitsi in Concilio Senensi^ iteriim in isto. — Item, beatissime
Pater, per hujusmodi prorogationem non tolluntur scandala quaenarrata
sunt. Essent interrogandi haeretici, si volunt expectare usque ad
annum cum diinidio, ut non disseminent virus suum. Essent et inter-
rogandi, qui scandalizantur de deformitate Cleri, an interim vellent
supersedere. Ecce quotidie pullulat ista haeresis : illi quotidie sedu-
cunt Catholicos, aut vi opprimunt, non perdunt minimum temporis
momentum, Ouotidie nova scandala ex deformitate Clericorum insur-
316 TIIIED PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1400—1517.
gunt, et nihilominus provisiones ex reraedlo procrastinantur ? Fiat
quod fieri potest nunc : reliquum scrvetur ad annum cum dimidio. Ego
timeo, quod usque ad annum cum dimidio, nisi aliter provideatur,
magna pars Cleri Alemaniae erit desolata. Si per Germaniam dif-
funderetur haec vox, quod Concilium esset dissolutura, pro certo
Clerus omnis daretur in praedam. — Sed audio, quod nonnuUi trepi-
dant, quod in hoc Concilio debeat auferri temporalitas ab Ecclesia.
Mira res ! Si hoc Concilium non fieret per viros ecclesiasticos
forsitan dubitandum foret : sed quis erit iste Ecclesiasticus, qui
huic determinationi consentiat ! Non solum quia esset contra fid:Lra,
sed quia redundaret in detrimentum eorum. — Nee etiam umquam
fuit aliquod legitime congregatum Concilium, in quo Spiritus Sanctus
permiserit aliquid contra fidem determinari. Cur timendum est
contrariura in hoc ? Hoc est diffidere de Spiritu Sancto. Sed
vereor ne contingat nobis, sicut contigit Judaeis, qui dixerunt : si
dimittimus himc, venient Momani, el tollenl locum nostrum et gentem
(Jo. xi. 48.) Ila et nos dicimus : si admitfimus fieri Concilium^
venient Laici, et tollent temporalitatem nostrum. Sed sicut justo Dei
judicio factum fuit, quod Judaei perdiderunt locum suum, quia nolu-
erunt dimittere Christum : ita et justo Dei judicio fiet, quod quia nolu-
mus admittere Concilium fieri, perdemus temporalitatem nostram, et
utinam non corpora et animas ! Quando Deus vult alicui populo aliquod
infortunium immittere, primo disponit, ut pericula non intelligantur,
neque considerentur. Ita videtur nunc contingere viris ecclesiasticis,
quos saepe redarguo esse caecos, qui vident ignem, et nihilominus cur-
runt versus ilium. — Nunquam fuisset celebratum aliquod Concilium, si
hujusmodi tirnor invasisset corda patrum nostrorum, sicut invadit nostra.
Sed et si hunc timorcm habemus, cur non opponiraus remedium ? Cur
ad evitandum unum malum, volumus incurrere majus ? Ecce reme-
dium ad hoc : Mittat hue Sanctitas Vestra aliquos de reverendissimis
Domm. Cardinalibus, et aliquos notabiliores Praelatos, qui reperiri
possunt, et bene afteetos sedi Apostolicae, et qui sint bene inclinati ad
bonum universale ; det Sanctitas Vestra omnem favorem possibilem
huic Concilio, promoveat ipsum quantum potest ; scribat ei literas be-
nignas, exhortando ipsos, ad sancta opera, quae proponunt, offerendo se
etc. — Quando isti talia videbunt, et audient, in veritate puto, quod,
etiarasi haberent malum animum, mutarent ilium : et non solum stude-
bunt conservare auctoritatem sedis Apostolicae, sed augere.— Sed si
videant contrarium, verbi gratia de dissolutione Concilii, tunc scan-
dalizantur: et sequitur hoc, quod, ubi prius erant tepidi, hujusmodi
vox reddet ipsos magis acutos et ferventes. Then there is a refutation
of the Pope's pretexts for the dismissal of the Council. — Ad minus,
beatissime Pater, differat S. V. usque ad mensem Julii, quia tunc
cessabunt ilia inconvenientia et scandala, quae modo obstant, videlicet
de haereticis vocatis ad Concilium, et militaribus : quia infra illud
tempus omnia ista erunt completa. Poterunt etiam fieri aliquae ordi-
nationes super reformatione Cleri Alemaniae et mitti per Germaniam,
et sic videbitur aliquid factum, nee tunc poterit aliquid imputari S. V.
Et hoc quidem nunc fieret cum scandalo et sine eftectu : tunc honestius
fieri poterit. — Aviso Sanctitatem Vestram, quod me hinc recedente, vel
CH. I.— PAPACY. § 132. COUNCIL OF BASLE. EUGENE IV. 3I7
Without regarding the Pope,^ tlie Council opened with due
solemnity, (Sess. I. on 14. Dec. 1431),^ renewed the decrees
made at Constance on the dignity of general councils,^ summoned
cHmittente praesidentiam, isti statim facient sibi unum praesidentem
auctoritate Concilii.
7 The Pope issued the Bull of dissolution on the 18th Dec. 1431 (in
Mansi xxix. p. 564 ss.) One principal reason given is, that Bologna
was a more convenient place for a council to he held in to promote
union with the Greeks. Et quia post transmissionem praefatarum
nostrarum literarum ad notitiam nostram pervenit, ultra ea quae
superius continentur, praefatos Bohemos haereticos in Constantiensi
Concilio tam mature atque solemniter condemnatos — fuisse invitatos
Basileam ad disputandum et contendendum super articulis — condem-
natis, — et alia diversa scandala et pericula imminere ; — exnunc — Com-
cilium, si quod — Basileae congregatum videatur, — dissolvimus, —
aliudque Concilium in anno cum diniidio — in praefata civitate Bono-
niensi — indicimus. Et nihilominus in decennio aliud simile Concilium,
juxta statuta Constantiensis synodi, — in civitate Avinionense similiter
extunc indicimus.
^ The method of deliberation and the course of business were
regulated in an especial manner by the Articuli de modo procedendi iu
S. Concilio conclusi in gen. Congregatione d. 26. Sept. 1430 (probably
1431) in Mansi xxix. p. 377 : Primo sint quatuor deputationes, sicuti
sunt, inter quas omnes de Concilio distribuantur aequaliter, quantum
commode fieri poterit. Et sint in quahbet deputatione de quolibet
statu, scil. Dominorum Cardinalium, Patriarcharum, Archiepiscopo-
rum, Abbatum, Doctorum, Religiosorum,exemplorum et non exemptonmi
et aliorum. — Nihil autem ardui proponat Praesidens in congregatione
generali ad deliberandum sen concludendum, nisi prius fuerit propositura
in singulis deputationibus et agitatum ; nisi casus esset repentinus
et talis, cujus mora esset nociva. The names of the four committees
were Pro Communihus, Refurmatoru, Fidei, Pads.
9 In Sess. II. 15. Febr. 1432 (Mansi xxix. p. 21) in the first place,
the first two decrees of Sess. V. Cone. Const, (see § 131, note 8) were
renewed, according to which the Council was above the Pope, and the
Pope bound to obey the Council. Further : Synodus Basiliensis
decernit et declarat, quod ipsa pro haeresum extirpatione, ac morum
generali reformatione Ecclesiae in capite et in membris, necnon pace
inter Christianos procuranda in Spiritu Sancto legitime congregata per
nullum, quavis auctoritate, etiamsi papali dignitate jDraefulgeat, dissolvi,
aut ad aliura locum transferri, seu ad aliud tempus prorogari debuit
aut potuit, debet aut potest, debebit aut poterit in futurum, absque
ejusdem Synodi Basileensis deliberatione et consensu. Then : Item
diffinit, — quod nulla persona — in eadem Synodo actu existens aut
futura — ad recedendum ab eadem a quoquam, quavis auctoritate etiamsi
papali dignitate praefulgeat, — sine — consensu ipsius sanctae Synodi
requiri, — evocari ad alium locum — valeat, seu ne ad eandem sanctam
Synodum veniat, possit aut debeat quomodolibet impediri. Si autem
a quoquam, quavis auctoritate, etiamsi papali dignitate praefulgeat, in
318 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1570.
the Pope and Cardinals,"^ and began in every res})ect to maintain
the supremacy of its authority in the Church.^^ Fiu'ther still,
contrarium attentatum fuerit, seu attentaretur in futnrura, aut processus
poenales vel mandata, etiain censurae ecclesiasticae — fuhninati fuerint
— aut fulminarentur in futurum ; totum sit irritum et inane. Lastlj^,
quod Praelati et alii, qui tenentur huic sacro Concilio interesse, ab
hoc loco ante finitura Coaciliuni, nisi ex causa rationabili, per deputatos
seu ab hoc sacro Concilio deputandos examinanda, non recedant, — Et
tunc taliter recedens teneatur dimittere aliis in loco remanentibus suam
potestatem.
10 Sess. III. 29. April 1432. (1. c. p. 25) : Haec Sancta Synodus
in Spiritu Sancto legitime congregata praedictum beatissimum dominuni
Papain Eugenium cum omni reverentia et instantia supplicat, et per
viscera misericordiae Jesu Christi exorat, requirit, et obtestatur, ac
monet, quatenus praetensam dissolutionem, sicut de facto processit, de
facto revocet : — necnon infra trium mensium spatiuin, quod ad hoc pro
termino peremptorio praefigit et assignat, si corporalis ipsius dispositio
patiatur, personaliter veniat : sin autem, personam vel personas loco
et vice sui destinet et transmittat cum plenaria potestate ad omnia et
singula in hoc Concilio peragenda. — Alioquin si haec Sanctitas Sua
facere neglexerit (quod de Christi Vicario non est aliqualiter speran-
dum), sancta Synodus, prout justum fuerit, et Spiritus Sanctus dicta-
verit, necessitatibus Ecclesiae providere curabit, et procedet secundum
quod jm'is fuerit divini pariter et humani. Similiter — dominos Cardi-
nales — requirit, — quatenus infra spatium trium mensium ab intimatione
praesentium — ad dictum sacrum Concilium generate veniant etc. —
^^ Sess. IV. 12. July 1432 it was determined (1. c. p. 32), quod in
eventum vacationis Sedis Apostolicae hoc sacro general! durante Con-
cilio electio summi Pontificis in loco istius sacri Concilii fiat. — Item —
statuitet ordinat ipsa Synodus, quod de ceteroin Uteris suis authenticis
utatur bulla plumbea pendente cum chordula cannabis aut serici, prout
varietatcs causarum et rerum, super quibus litterae eaedem conficicntur,
postulabit, in uno missionis Spiritus sancti in specie columbae, in alio
vero lateribus horum verborum Sacroscmcta generalis Synodus Basi-
leensis sculpturas continente, decernens eisdem plenara et omnimodam
fidem adhibendamfore. Item — statuit, — quod durante hoc sacro Concilio
Romanus Pontifex, a loco istius sacri Concilii absens personaliter, non
debeat nee possit aliquem — in s. Romanae Ecclesiae Cardinalem —
assumere. — Et si secus attentatum fuerit, ex nunc in antea irritum sit
et inane, nulliusque roboris vel momenti. Then the Synod intrusted
the Government of Avignon and Venaissin to the Cardinal s. Eustachii,
cum ad ipsius sacrae Synodi notitiam — sit deductum, quod civitas
i\ vinionensis — certis urgentibus rationibus et causis necessariis
Vicarium per summum Pontificem ad ipsius regimen destinatum
se admittere non debere praetendat, atque ad eundem summum
pontificem ambaxiatas destinaverit pro utili et salubri gubernatione
civitatis ejusdem ac comitatus Venaycini eidem adjaccntis, suppliciter
postulans, ut de alio utili eis provideretur Vicario, quod hucusque obti-
ncre nequivit, nee sperat posse obtinere : quinimmo is qui pro Vicario
CH. I.— PAPACY, g 132. COUNCIL OV BASLE. EUGENE IV. 319
its champions, among whom Nicholas Cusanus was the mostdistin-
guisht, laid down certain principles, which threatened the Papal
see to its lowest foundations.^-' Encouraged by universal support,^^
tlie Comicil publicly advanced from exhortations to menaces, and
destinatus ost, intendit et nititur suscipere gubevnationis officium invita
civitate, congregare satagens multitudinem gentium armatarum.
'- Nicholas Chrytt'tz (i. e. Krebs) from Eiies on the Moselle, born
1401 -j- 1464 (Berichtigungen u. Zusatze zu s. Lebensbeschreibungen
iu d. Tiibiuger theol. Quartalschrift. Jahrg. 1831. Heft 2. s. 386)
who was pi'esent at the Council as Dean of St Floriiius at Coblentz,
now wrote his Libb. iii. de Catholica concordantia (in ejusd. 0pp.
Paris. 1514. fob T. iii. and in Sim. Schardii Syntagma tractatuum de
imperiali jurisdictione Argent. 1C09. fol. p. 285. Corapai'e the follow-
ing principles among others lib. ii. c. 34 : Universale Concilium Catbo-
licae Ecclesiae supremam habet potestatem in omnibus super ipsum
Romanum Pontificem. — Licet secundum plura Sanctorum scripta
potest as Roraani Pontificis a Deo sit, et secundum alia ab homine et
Conciliis universalibus (comp. vol. 1. § 90 and 92, note 7 &c.) : tamen
videturin veritate medium concordantiae per scripturas investigabilead
hoc demum tendere, quod ipsius Pontificis Romani potestas, quoad
consideratiouem praeeminentiae prioratus et principatus, sit a Deo per
medium hominis et Conciliorum, scilicet mediante consessu elective. —
Unde etsi Romanus Pontifex, aut ex loco et sede Petri, aut principatu
civitatis inter caeteros mundi Episcopos in primatu ut praecipuus —
veneraretur : tamen nisi subjective ex consensu concurreret electio per
eos, qui aliorum omnium vices gerunt, non crederem, ipsum praesidem
aliorum omnium et principem sive judicem esse. Quare si per possibile
Treverensis Archiepiscopus per Ecclcsiam congregatam pro praeside et
capite eligcretur, ille proprie plus successor s. Petri in principatu foret,
quam Romanus Pontifex. Lib. iii. c. 2 : Sunt meo judicio ilia de Con-
stantino (the Donatio Constanlini) apocrypha, sicut fortassis etiam
quaedam alia longa et magna scripta, Sanctis Clementi et Anacleto
Papae attributa, in quibus volentes Romanam sedem omni laude dignam
plus, quam Ecclesiae sanctae expedit et decet, exaltare, se penitus aut
quasi fundant.
^•^ Thus the University of Paris wrote to the Council 9. Febr. 1432
(Bulaeihist. Univ. Paris, v. p. 412), that she had heard plorosque filios
iniquitatis ad ipsum totis adspirare conatibus, ut sanctum ac salutare
Concilium — prorogelur, aut transferatur, et verius, penitus irritetur
atque dissipetur. — Non itaque, Venerandi Patres, torpescant corda
vestra, non frangantur aninii ! — Si autem Romanus Pontifex illud
propria auctoritate vellet dissolvere ' atque dissipare ante plenariam
digestionem artieulorum inceptorum, non eidem putamus in eare, salva
sedis auctoritate, esse obtemperandum, sed potius iu facie, si opus esset,
resistendum, sicut Paubis, qui signum tenet Doctorum, Petro in facie
restitit, figuram gerenti Pontificum. Etsi enim summus Pontifex in
Concilio praeemineat atque praesideat, non suae tamen facultatis est
ad arbitrium concludere. sed ad ampliorem numerum concordium
sententiarum.
320 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517.
at length to a judicial proceeding against the Pope.^^ At first
he seemed to wish to offer a stubborn resistance, but prest hard
hy the Duke of Milan, and the seditious Romans, to whom the
protection of the rights of the Council offered a welcome pre-
text for advancing their own interests,^^ and forsaken by a large
part of his Cardinals,^^ he was obliged to resolve to yield ujiou
1* On 22. Aug. 1432, the two archbishops of Colocza and Tarentum
who had come to Basle at the head of a Papal embassy, spoke in defence
of the Pope before a congregatio generalis. Their speeches are in
Mansi xxix. 468 ss. The Council afterwards gave an express
Responslo synodalls de auctorilale ciijiislibet Concilii generalis supra
Papain et quosUbet fideles, qitodque sine ejus consensu uon potuit dissvl-
vere Concilium Basileense Dominus Eugenius Papa IV. (in Mansi
xxix. p. 239 ss.) In Sess. vi. 6 Sept. (I. c. p. 39) the Promotores
Concilii proposed to declare the Pope and the Cardinals, who had not
made their appearance, contumacious. But the Council still delayed
this decree, and in Sess. viii. 18. Dec. warned the Pope again to sub-
mit within 60 days. In Sess. x. 19. Febr. 1433, on the renewed
motion of the Promotores the following decree was past : haec s.
Synodus judices hujus sacri Concilii deputat et ordinat ad videndum et
ad exarainandum processum factum contra eundem domiiuim Eugenium,
et referant in Congregatione generali. Sess. xii. 14 Jul. 1433 (1. c. p.
59) Synodus — amodo in dictum Dominum Eugenium acrioribus
remediis, quandoquidem leniora non prosunt, procedere decrevit. Et
quamquam in tarn notorie et incorrigibiliter seandalizantem Ecclesiam
statim posset finalem ferre sententiara, nesciens tamen maternae pietatis
oblivisci, intuitu etiam praefati Serenissimi Imperatoris, qui per suas
litteras super hoc nos exacte rogavit, adhuc ipsum Dominum Eugenium
tertio monere, ac etiara tertiam ei indulgere dilationem proponit, ut in
sua potestate sit, si velit poenam evitare. Accordingly it allows him
another respite of 60 days, but after that time threatens him with sus-
pension, processura tandem ad ulteriora, usque ad sententiam finalem
inclusive, si opus fuerit, ipso domino Eugenio amplius non citato, prout
Spiritus Sanctus dictaverit : omnem autem ipsius Papatus administra-
tionem in his omnibus, quae in spiritualibus et temporalibus ad solum
Papam, vel ad solam sedem Apostolicam de jure pertinere noscuntur,
eadem sancta Synodus post dictum terminum ad seipsam decernit et
declarat ipso facto esse devolutam. Sess. xiii. 11. Sept. 1433 a fresh
respite of 30 days was conceded to the Pope, and Sess. xiv. 7. Nov.
1433 an additional interval of 90 days.
15 Raynald. ann. 1433. no. 26. 1434, no. 6.
16 Antonini summa hist. P. iii. Tit. 22. Cap. 10. § 2 : Et cum nee
satis fama prospera Eugenii foret, praesertim quia Pontificatum tran-
quillissimum a Martino susceptura ipse confestim magnis perturbationi-
bus involvisset : Cardinales plures ab eo recesserunt, aliqui clam
insalutato hospite, alii patenter occasione inventa alicujus bonae rei
fiendae, et Basileam pergentes — simul cum multis aliis Episcopis et
CH. I.-PAPACY. § 132. COUNCIL OF BAKLK. EUGENE IV. 321
all points.^^ Even then the Papal Legates were not admitted to
the chief places until after they had acceded to the decided mea-
Praelatis convenerunt. The ambassador of the German order sent par-
ticular intelligence of this desertion to his Grand-Master, see Raumer's
Taschenbuch for 18?3. S. 75. According to him no more than four
Cardinals still held with the Pope.
^^ The Emperor Sigismund in particular laboured to induce the Pope
to give way, but at first without success, see Eugennii epist ad Franc.
Foscaivm ducem Venetiai'um in Raynald. ann. 1433. no. 19, Primmn
— cum (Imperator) institisset nobiscum literis et mmciis, ut Concilio
illi haereremus omnino, hoc recusavimus : potius enim banc Apostoli-
cam dignitatem et vitam insuper posuissemus, quani voluissemus
esse causa et initium, ut pontiiicalis dignitas et sedis Apostolicae
auctoritas submitteretur Concilio contra omnes canonicas sanctiones,
quod nunquam antea neque aliquis nostrorum praedecessorum fecit,
neque ab idlo extitit requisitum. However, he issued the Bull
Dudum on the first of August 1433 (Mansi xxix. p. 574) with the
declaration : voluuius et contentamur, praefatum generale Basileense
Concilium a tempore inchoationis suae continuatum fuisse et esse, pro-
secutionemque semper habuisse et continuari, prosecutionemque ad
praedicta habere debere, perinde ac si nulla commutatio, translatio seu
dissolutio facta fuisset : quinimmo praefatam commutationem, trans-
lationem, seu dissolutionem *revoc«n<es ipsum Concilium Basileense
pure, simpliciter, cum effectu ac omni caritate amplectimur : — ita tamen
quod praesidentes nostri ad praefati Concilii praesidentiam adraittantur
cum etfectu, ac omnia singula contra personam, auctoritatem acliberta-
tem nostram et sedis Apostolicae ac venn. ft-atrum nostrorum S. R. E.
Cardinalium, et aliorum quorumcunque nobis adhaerentium in dicto
Concilio facta et gesta per dictum Concilium prius omnino tollantur.
The Council was not satisfied with this Bull, and in Sess. xiv. 7. Nov.
1433 (jMansi xxix. p. 72) drew up several formulas of the requisite
Papal declaration for his choice ; and the Pope publisht a new edition
of the Bull Dudum altered to meet their terms, 15. Dec. 1433 (Mansi 1.
c. p. 78). This bull runs thus : dccernimus et dedaramus, praefatum
generale Concilium Basileense a tempore praedictae inchoationis suae
legitime continuatum fuisse et esse, prosecutionemque semper habuisse,
continuari ac prosecutionem habere debere ad praedicta et pertinentia
ad ea, perinde ac si nulla dissolutio facta fuisset: quinimmo praefatam
dissolutionem irritam et inanem — declarantes, ipsum sacrum generale
Concilium Basileense pure, simpliciter et cum etfectu ac omni devo-
tione et favore prosequimur. — Praeterea — duas nostras literas, — et alias
quasqunque, et quidquid per nos aut nostro nomine in prejudicium aut
derogationem praedicti sacri Concilii Basileensis, seu contra ejus aucto-
ritatem factum et attentatum seu assertum est, cassamus, revocamus,
irritaraus et annullamus. — Item revocamus quosqumque processus —
factos contra supposita huj us sacri 'Concilii Basileensis et adhaerentes
eidem. — Nos autem deinceps a novitatibus et gravaminibus seu praeju-
diciis inferendis ipsi sacro Concilio, vel suppositis ejus et adhaerentibus
eidem realiter et cum effectu desistemus. The Bulls repealed are
here recited word for word.
VOL. IV. X
322 THIRD PERTO"i:>.--DTY. V— A.D. 1409—1517.
sures taken by tlie Council to insure its independence.'** (Soss.
xvii. 26. April 1434.)
Now the Council, by this time become very numerous, resumed
the solemn consideration of Church-refonn which was often indeed
deliberated upon at Constance, but never completely achieved.'^
So early as Sess. xii. 13. July 1433, most of the Papal reserva-
^^ The Leg'ates had first to swear on 8. April in a Congregatio
generalis (Mansi xxix. p. 409), fideliter laborare pro statu et honore
Concilii Basileensi^, et ejus dccreta defendere et nianutenere, et spe-
cialiter d"cretum Concilii Constantiensis, cujus tenor sequitur et est
talis : Prima quod generalis Synodus Constantiensis necnon qiiaecunque
alia Synodus in Spirltu Sancto legitime congregata — potestateni a
Christo immediate Iiabet etc. — Item declarat, quod quicumque, cujus-
cumque status et dignitatis etc. (see § 131. note 8). Item dare sanum
et salubre consilium secundum Deura et conscientias suas, et non
revelare vota singulorum, inquantum ex hujusmodi revelatione veri-
simiiiter possit oriri aliquod odium vel scandalum, et non recedere
a loco hujus Confilii sine liccntia obtenta a deputatis ejusdem.
Then in Sess. xvii. 26. Apr. they were first admitted in the fol-
lowing style (Mansi xxix. p. 90) : Sacrosancta generalis Syno-
dus Basileensis, in Spiritu Sancto legitime congregata, iiniversalem
Ecclesiam repraesentans, dilectos Ecclesiae filios Nicolaum tit. s.
Crucis in Jerusalem presbytcrum, Juliannm s. Angeli diaconnm,
s. Romanae Ecclesiae Cardinales, et venerabiles Joannem Archiepis-
copum Tarentinum et Petrum Episcopum Paduanum, ac dilectum
Ecclesiae filium Ludovicum Abbatem s. Justinae Paduanae tantum ad-
mittit in Praesidentes in hoc sacro Concilio, nomine, A'ice et loco
sanctissimi Domini Eugenii P. IV. cum infrascriptis conditionibus et
clausulis, plenissimum robur et effectum per omnia babituris, videlicet,
sine omni jurisdictione coactiva, salvo etiam modo procedendi in hoc
sacro Concilio hactenus observato, praesertini qui continetur in ordina-
tionibus hujus s. Concilii, quae incipiunt : Pi^imo sint quatunr depidationes
(see above, note 8). — Item quod lectis in congregatione generali hia
quae conclusa Sunt per deputationes prinuis inter Praesidentes ibidem
praesentes — concludat juxta ordinationes sacri Concilii. Quod si nolit
ipse aut alius de Praesidentibus — facere, tunc proximior Praelatus sub-
sequens in ordine considendi concludat. — Et si forte nullus de Praesi-
dentibus veniat ad congregationom, vel ad sessionem generalis Concilii,
tunc primus Praelatus^pro illo die faciat ofificium Praesidentis. Item
quod omnia acta hujus sacri Concilii (sicut hactenus est observatum)
fiant et expediantur sub nondne et bulla ipsius Concilii.
1'' Andreas de Escobar Episc. Megarensis sent advice to this effect :
(This was his real name according to Nicol. Antonii biblioth. Hisp. not
as V. d. llardt states it Episc. Magorensis) : He had been already
active at the Council of Constance : He addresses his advice to the
Cardinal Julian in his Gubernaculum Conciliorum (in v. d. Hardt
Cone. Const. T. vi. p. 139 ss.) a.d. 1434 (not 1435, see p. 177 and
18G). There are some remarkable expressions, p. 182 : Et timendum
CII. I.— PAPACY. ? 1.T2. COUNCIL (W PA8T>E. EUCIENE IV. 328
tions were aljolislil.-'* In Sess. xv., 26. Nov. 143o, regular
Diocesan and Provincial Synods were prescribed.'-^ Now in
est, quod ante diem judicii, et in brevi (Romana Ecclesia), nisi super
eain fiat reformatio ct reparatio, desoletur et foras mittatur ct ab bomi-
nibus conculcetur. Quia penitus ab illis fundamentis Sanctorum et
Apostolorum, .Martyrura et Confessoruni, et Jesu Cbristi ac patrum
nostroruin et majorum doctrinis, et regulis conseientiae aliena, et onnii-
bus vitiis et turpitudinibus defoedata, p. 186 : Si (generale Basileense
Concilium) absque reformatione dissolvatur, tunc certe speratur, quod
sancta Komana Ecclesia et Apostolica — spoliabitur suis ornamentis et
possessionibus temporalibus, et Clerus et Apostolica Ecclesia priva-
bitur suis bonis et privilegiis, ac libertatibus, et erit sub servitute
peccati ac tributo census et nummi, et turbabitur ac nimium fluctua-
bit Petri navicula, quae in se Judam et Simonem recepit, qui generali-
bus Conciliis contradicunt, et ea dissolvere satagunt, et ne fiant impos-
terum, impediunt.
■^^ The Decretum de electionibus et confirmationibus Episcoporum et
Praelatorum (in Mansi xxix. p. 61) abolishes the Papal reservations,
reservationibus in corpore juris clausis, et his quae in terris Romanae
Ecclesiae ratione directi seu utilis dominii mediate vel immediate sub-
jectis fieri contigerit, semper exceptis, and appoints quod per electiones
et confirmationes canonicas, secundum juris communis dispositionem,
praedictis Metropolitanis, Catbedralibus, Monasteriis, et collegiatis
Ecclesiis ac dignitatibus electivis vacantibus debite provideatur. —
Decernitque haec s. Synodus rationi fore consentaneum et reipublicae
accommodum, ut contra hoc salutare decretum Romanus Pontifex nihil
attentet, nisi ex magna, rationabili ac evidenti causa, litteris Apostolicis
nominatim expi-imenda. Et ut eo firmius boc salubre decretum
castodiatur, vult eadem s. Synodus, ut inter alia, quae Roraanus
Pontifex in sua assumptione profitebitur, juret decretum boc inviola-
biliter observare. Then follow regulations for the election of prelates.
No fees whatever were to be paid for confirmation. Summimi vero
Pontificem haec s. Synodus exhortatur, ut, cum speculum et norma
omnis sanctitatis et munditiae esse debeat, pro confirmatione earum
electionum, quas ad eum deferri contigerit, nihil penitus exigat aut
recipiat : alioquin, si secus faciendo notorie et incorrigibiliter ex hoc
Ecclesiam scandalizet, future Concilio deferatur. Pro oneribus autem,
quae ipsum pro regimine universalis Ecclesiae subire oportet, proque
sustentatione S. R. E. Cardinalium et aliorum necessariorum offieia-
lium hoc sacrum Concilium ante sui dissolutionera omnino debite et
congruenter provideat.
-^ Mansi xxix. p. 74 : — s. Synodus — praecipit, Synodum Epis-
copalem in qualibet dioecesi post octavas dominicae Resurrectionis,
vel alia die secundum consuetudinem dioecesum, ad minus semel
in anno, ubi non est consuetude bis annuatim, celebrari per dioeces-
anum propria in persona. These were to last at least two or three
days, and be engaged in enforcing ecclesiastical decrees, the exami-
nation of the morals of the priesthood, the removal of disorders,
the suppression of heresies etc For this purpose testes synodales were
X 2
324 THIKI) PERIOD.— DIV. V.— 2V.D. 14U9— 1517.
Sess. XX., 22. Jan. 1435, decrees were composed against the
concubinage of the clergy,^^ against the precipitate employ-
ment of Interdict,-^ and against frivolous appeals.^^ Sess. xxi., 9.
June, the annates were abolislit,-"^ and certain abuses which had
to be s'.vorn in. — Provincial Councils were to be held at least once
every three years. — The monastic orders also were to observe their
Capitida regularly.
-2 Mansi xxix. p. 101. Sess. xx. Deer. 1. Every clergyman who
two months after the publication of tliis decree should still be a pub-
licus concubinarius, was to be ipso facto suspended a perceptione
fructuum omnium suorum benefieiorum for three months, and if he did
not immediately dismiss his concubine when required, he was to be
deposed from his office. Quia vei'O in quibusdam regionibus nonnuUi
jurisdictionem ecclesiasticam habentes, pecuniarios quaestus a concu-
binariis percipere non erubescunt, patiendo eos in tali foeditate sordescere
(see part iii. § 110, note 9) : subpoena maledictionis aeternae praecipit,
ne deinceps sub pacto, compositione, aut spe alicujus quaestus, talia
quovis modo tolerent aut dissimulent : alioquin ultra praemissam negli-
gentiae poenam duplum ejus, quod propterea acceperint, restituere ad
pios usus omnino teneantur et compellantur. Ipsas autem concubinas —
Praelati modis omnibus curent a suis subditis, etiam per brachii
saecularis auxilium, si opus fuerit, penitus arcere : qui etiam ex tali
concubinatu procreates filios apud patres suos cohabitare non per-
mittant.
^^ Deer. 3 : Quoniam ex indiscreia interdictorum promulgatione
multa consueverunt scandala evenire, statuit haec sancta Synodus,
quod nulla civitas, oppidum, — aut locus ecclesiastico supponi possint
interdicto, nisi ex causa seu culpa ipsorum locorum, aut domiin seu
rectorum vel oflficialium : propter culpain autem — alterius cujuscunque
privatae personae hujusmodi loca interdici nequaquam possint, — nisi —
domini aeu rectores — ipsorum locorum, auctoritate judicis requisiti,
hujusmodi personam excommunicatam infra biduum inde — non ejecerint,
aut ad satisfaciendum compulerint.
2* Deer. 4 : Ut lites citius terminentur, super eodem gravamine, aut
super eadem interlocutoria vim difiinitivae non habentenullatenus liceat
secundo appellare. Quodque ante diffiinitivam frivole vel injuste ap-
pellans, ultra condemnationem expensarum, damnorum, et interesse, in
quindeclm florenis auri de camera parti appellatae per appellationis
judicem condemnetur.
2> Mansi xxix. p. 104. Sess. xxi. Deer. 1. de annatis : In nomine
Spiritus Sancti paracleti statuit haec sancta Synodus quod tam in curia
Romana quam alibi pro seu in confirmatione electionum, admissione
postulationum, praesentationum provisione, eollatione, dispositione,
electione, postulatione, praesentatione, etiam alaicisfacienda,institutione
installatione, et investitura, de Ecclesiis etiam eathedralibus et metro-
politanis, Monasteriis, — officiisque ecclesiasticis qulbuscumque, necnou
ordinibits sacris et benedictione ac pallio, de caetero nihil penitus ante
vel post exigatur ratione literarum, bullae, sigilli, annatarum commu-
ClI. I.— PAPACY, § 132. COUNCIL OF B/VSLE. EUGENE IV. 325
crept into divine service were forbidden .^'^ In Sess. xxiii., 25.
Mai'cli 1436, tliere followed certain regulations about the elec-
tion, the oaths and the office of the Pope,^' and the position of the
nium, et minutorum servitiorum, primorum fructuum, deportuum, ant
sub quocumqiie alio titulo. — Huic autem sacro canoni si quis — contraire
praesiimpserit, poenara incurrat adversus simoniacos inflictam. — Et si
(quod absit) Romaiius Pontifex, qui pra? caetei-is universalium Con-
ciliorum exequi et custodire canones debet, adversus banc sanctionein
aliquid faciendo Eccdesiam scandalizet, gcnerali Concilio defcratur.
Caeteri vero pro niodo culpae juxta canonicas sanctiones per suos
superiores digna ultione puniantur.
^^ Viz., in the omission oftbehorae canonicae and masses. In Deer.
9, that abusus was forbidden, quo nonnulli Ecclesiarum Canonici con-
trahentes debita, sic se creditoribus obligant, ut nisi statuto tempore
satisfaciant, a diviins cessetur officiis. Deer. 11 against the Feast of
Fools (see part ii. § 79) : Turpem etiara ilium abusum in quibusdam
frequentatum Eeclesiis, quo certis aani celebritatibus nonnulli cum mitra,
baculo ac vestibus pontiticalibus more Episcoporum benedicunt, alii in
reges ac duces induti, quod festum fatuorum, vel innocentum sen
puerorum in quibusdam regionibus nuncupatur, alii larvales et theatrales
jocos, alii choreas et tripudia raarium ac raulierum facientes homines
ad speetacula et cachinnationes movent, alii comessationes et convivia
ibidem praeparant : haec s. Synodus detestans, statuit et jubet tam
Ordinariis, quam Ecclesiarum Decaniset Kectoribus sub poena suspen-
sionis omnium proventuum ecclesiasticorum trium mensium spatio, ne
haec aut simiiia ludibria, neque etiam mercantias seu negotiationes
nundinarum in Ecclesia, quae domus orationis esse debet, ac etiam
coemeterio exei'ceriaraplius permittant, transgressoresque per censuram
ecclesiasticam, aliaque juris remedia punire non negligant,
-^ Mansi xxix. p. 110. Sess. xxiii. Deer. 1. de electione summi
Pontificis. C. 2. The newly elected Pope was to make the profession
wdiicli follows in C. 3 before any obedience should be rendered to hira.
It is the same which had been already prescribed at Constance (§ 131.
note 15) with additions. In this he first promises to provide, for purity
of doctrine, observance of church-usages, the extermination of heresy,
pi'O reformatione morura ac pace in populo Cbristiano. Then juro etiam
prosequi celebrationem Conclliorum generalium et confirmationem
electionum juxta decreta sacri Basileensis Concilii. Upon every anni-
versary of his election or coronation, tbis Professio was to be read over
to him during mass by a Cardinal, with the addition of the following
exhortation : Curet igitur Sanctitas Tua, pro honore Dei, et salute
animae Tuae, et utilitate universalis Ecclesiae pvaedicta omnia pro
viribus observare bona fide, sine dolo et fraude. Recogites etiam, cujus
vicem geras in terris etc. — Memineris quid b. Petrus aliique sibi succe-
dentes Pontifices fecerunt, qui nihil aliud CDgitabant, nisi honorem Dei
etc. — Noli Tibi aut Tuis tliesaurizare in terris etc. — In distribuendis
dignitatibus et beneficiis non carnem, non munera, non quid aliud tera-
porale, sed solum Deum, et virtutes atque hominum merita Tibi pro-
ponas. In corrigendis excessibus ecclesiasticam exerce disciplinam. —
326 THIKD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517.
Cardinals,*^ together with an unconditional prohibition of tiio
Papal reservations already abolisht.^^ This decisive proceedina-
of the Council brought on anew a lengthened negotiation witli
the Pope, and both sides mutually complained of undue preten-
sions in the other.^^ When the Pope now again made the
Pauijeres autem ac itiiserabiles personas defende, juvaet sustenta. Ad
omnes autem pateruam habe caritatem. Then follow express directions
of the Council, how the Pope was to govern the Church and the States
of the Church.
'^ Deer. 4. de nuniero et qualitate Cardinalium. Here the decrees
of the Council of Constance were first repeated (§ 131. note 19).
Then an oath was prescribed for the newly appointed Cardinals, and
the other Cardinals were directed how they should provide for their
titulos, support the Pope in the government of the Church, and put him
in reinembi'ance, and how they should live. E.g. Si quando Papam
(quod absit) negligcnteni aut remissum, seu agentem quae statum illius
non decent, ipsi Cardinales inspexerint, fiiiali reverentia et caritate
tanquam patrem obsecrent, ut officio pastorali honorique ac debito suo
satisfaciat. Et prime quidem aliquis vel aliqui de iis per se, deinde ssi
se non corrigat, omnes collegialiter accersitis quibusdam notabilibus
Praelatis, praedicentes, quod si non abstinuerit proximo general! Concilio
deferant : nee pro salute ipsius Summi Pontificis et bono publico ejus
odium vel qhidquam aliud timeant, dum tamen reverenter et caritative
id agant.
'^ Deer. 6. de reservationibus (compare above note 20) Et quia
multiplices Ecclesiarum et Beneficiorum hactenus factae per summos
Pontifices reservationes non parum Ecclesiis onerosae extiterunt ; ipsas
omnes tarn generales quam speciales sive pavticulares de quibuscumque
Ecclesiis et Beneficiis, quibus tam per electionem, quam collationem,
aut aliam dispositionem provider! solet, sive per Extravagantes Ad
regimen et Execrabilis, sive per regulas Cancellariae, aut alias Apos-
tolicas constitutiones introductas, haec s. Synodus abolet, statuens ut
de caetero nequaquam fiant : reservationibus in coi'poi'e jm-is expresse
clausis, et his, quas in terris Romanae Ecclesiae ratione direct! seu
utilis dominii, mediate vel immediate subjectis fieri coutigerit, duntaxat
exceptis. This was the very thing that the German nation at Con-
stance (see § 131, note 18) had already demanded in their Avisa-
mentis (v. d. Hardt i. xxii.p. 999) but not obtained, see their concordat
at Constance cap. 2. (§ 131. note 19.)
^'The Council of Basle had already laboured long and vainh' to
bring the Pope to a formal adoption and observance of its decrees, especi-
ally the decree de electionibus (note 20), and with this end in view liad
sent several embassies to him (the names of the Ambassadors may be
seen !n Mans! xxx. p. 1064.) The speech of the fourth deputation
consisting of Jo. de Hungaria Deer. Doctor and Mag. Matthaeus Mes-
nage, who had an audience with the Pope 14. July 1435, is already
full of reproaches and threats (Mansi xxx. p. 939): Si Sanctitas
Vestra non servaret decretum de electionibus p,cr sacrum Concilium
VU. I.— PAl'ACY. g. l;W. COUNCIL OF JJAt^LE. EUOENE. IV. 327
negotiations for union with tlie Greeks a pretext for removing
the Council into Italy, where the Papal infliience could be more
powerfully exercised : and when the Fathers of 13asle, aware of
proraulgatum, timeiidiiin foret, quod infra decern aut quindecim annos
s. catholica Ecclesia divisa reperiatur iu tot partes quot sunt dioeceses.
Therefore the prayer was repeated, quatenus Sanctitas Vestra deinceps
cum eftectu servare et servari facere velit decrela edita et edenda per
sacrum Concilium Basileense, et in contrarium attentata revocare,
alioquin P. 13. dicta sacra Synodus multiplicibus jurgioruni ac scanda-
iorum crebi'is propulsata o})probriis, iuten(Ut dare operam efficacem, per
quaui decreta sua ab omnibus inviobibiliter observentur, etiam qua-
cumque praefulyeant dignitate, prout ei possibilc erit. — In omnibus
autem Sanctitas Vestra velit sic agere, quod patves in sacro Concilio
concipere valeant, Sanctitatem Vestram manutenere sacrum Concilium,
et non per indirectum dissolvere. At the same time the deputation
presented the decree de annatis (see note 25) exhorted him to observe
it, and declared withal : Sacrum Concilium omnino dispositum est, et
jam laborat, per aliquem alium moduin honestiorem Sanctitati Vestrae
et Dominis Cardinalibus talem facere provisionem, de qua Sanctitas
Vestra et Domini Cardinales merito potcrunt contentari : praesertim
autem si sacrum Concilium informatum fuerit, realiter et cum eftectu
Sanctitatem vestram decreta sacri Concilii Basileensis servare ab
aliisque observari facere, et in contrarium attentata revocare. The
Pope accordingly sent oratores to Basle, to desire (Mansi xxx. p.
946), quod aut suspendatur decretum de annatis, autdebita sedi Apos-
tolicae fiat provisio : but they were told that such provision could only
be made, si Sumnuis Pontifex ipse circa synodalium decretorum obser-
vantiam animum, ut decet, inclinaverit. Then a new embassy to the
Pope was i-esolved on 20. Jan. 143G, which bore a still more decided
message, and declared conclusively (see their instnictions 1. c. p. 1064),
quod sacrum Concilium non valens amplius ista tolerare, mittit dictos
oratores, per quos sacrum Concilium rogat ipsum dominum nostrum, —
ac solemniter et pereintorie requiritet monet, ut — velit a talibus penitus
abstinei'e, ac efticaciter servai-e decreta istius sacri Concilii, et tenorem
adhaesionis suae ; et quod in testimonium hujus infra XXV. dies a
die hujuscemodi nionitionis publ'ce ac soleminterin Consistorio publico
debeat facere legi litteras more Curiae Romanae buUatas infrascripti
tenoris, mittendas infra [aliosj XXV. dies ad sacrum Concilium, in
generali congregatione seu sessione legcndas. Quod si — praedicta non
fecei'it; — ipsum sacrum Concilium prctestatur coram Deo et hominibus,
quod sine alia dilatione et citatione — procedet contra ipsum juxta
decretum Concilii Constantiensis. The formula which was appended,
for the Bull required of the Pope runs thus (p. 1065) : Omnes appel-
lationcs intrrpositas vel interponendas ad nos a sententiis latis per
sacrum Concilium, vel Commissarios aut Judices ejusdem ipso durante,
annullamus et irritamus, mandantes sub poena excommunicationislatae
sententiae omnibus Judicibus et Commissariis auctoritate nostra depu-
tatis, ne super illis procederc audeant. Kevocamus etiam omnia
gravamina, et quidquid factum est dicta auctoritate nostra contra
328 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1-109—1517.
tenorera nostrae adLaesionis, ac contra dccreta ipsius sacri Concilii
Basileensis : ralificamus et approbamus omnia decreta ipsius sacri Con-
cilii Basileensis, et praesertim de elcctionibus et de annatis : pollicemur,
quod sine dolo et fraude ilia manutenere et servare etc. Then folL^ws
the monitorium to be delivered to the Pope, in which the causes of
complaint against him are set down in detail. The following griev-
ances belong to their number (p. 1067) : quotidie nostrae a diversis
personis ac pro variis causis aures pulsantur propter importabilia
gravamina eis illata in derogationem per nos nostraque auctoritate
gestorum, potissiuie quod adversum sententias hie latas, quae in rem
transiverint judicatam, adversum ipsam etiam causarum pendentiam in
hoc sacro Concilio, rescripta concesserit quotidicveconcedat, appeila-
tiones etiam a sententiis per banc Synodum sen ejusdem Commissaries
latis in Curia et extra commiserit et committat,- lites propter hoc
faciendo immortales, et divisiones quam plurimas seminando, necnon
varia supposita [suoj^ots] ab hoc sacro Concilio avocando, qui in agendo
pro universali Ecclesia plurimum conferebant. We find even here p.
1068 : Intellexit a fide dignis plurimis s. Synodus, eundem Dominum
Eugeniinn ad diversos reges et principes suos nuncios destinasse, ut in
earundem annatarum perseverantia sibi adsisterent. A letter of advice
for the instruction of the Pope's nuntii about to be sent to the crowned
heads, which was composed soon after this time, and adopted by the
Pope (in Raynald ann. 1436 no. 2. ss.) contains an express defense of
the Pope, and a complaint of the entire method of proceeding and the
decrees of the Council. It was here set down as an unheard of error
of the Basle-fathers (no. 3), Concilia generalia non suseipere auctori-
tatem et fundamentum a Christi Vicario, so that even, Romanus
Pontifex, ut Praelatus quilibet, obedire tenetur decretis — Concilii. —
Quod nihil aliud est, quam potestatem Sumrai Pontificis Christique
Vicarii in terris totaliter annihilai'c, et supremara potestatem ipsi a
Christo datara in manibus multitudinis ponere : quod est non tam
erroneum, quam etiam ab omni doctrina ss. Patrum totaliter alienum,
immo toto statu catholicorum Principura valde perniciosum, quoniam
pari modo possent eorum populi, si congregarentur, supra eos praeten-
dere potestatem. The Decretuin de annatis would be made (no. 4) in
grave praejr.dicium et depressior.em Apostolicae sedis, cum a tanto
tempore, de cnjus contrario non est memoria, et per multa retro saecuia
(! see part iii. § 103, note 26, § 105 note 3) Summus Pontifex — in
pacifica fuerit possessione de levandis annatis : — utpote quae nunquam
fuerint per aliquod Concilium revocatae, immo potius in generali Vien-
nensi (! !) et Constantiensi Concilio susceptae. — Cardinales etiam S. R.
E. et caeteri Curiales Roraanae Curiae — in praesentia S. D. N. publice
sunt protestati, — affirmantes, quod si decretum hujusmodi tam praecipi-
tanter factum debebat observari, compellebantur relinquere sedem
Apostolicam et ejus scrvitia. The Basle-fathers also had never
thought in earnest of any other provision for the Pope. However in
no. 6 there was a well grounded complaint made, that the Council
unduly interfered in the administration of the Church : Illud summe
advertendum est, et ad quos omnis Principum considei*atio se conver
tere debet, quod ii, qui Basileae sunt, omnia administrant et faciunt tam
CH. I.— PAPACY. § 132. COUNCIL OF BASLE. EUGENE IV. 329
the threatened danger, stoutly resisted all his proposals, ■'^ the
in spiritualibus quara in Iciiiporalibus quae spectant et pertinent ad
excrcitium suprcnii in Ecclesia Principis, quoniam minores causas
agunt, de causis contivmntionis cognoscunt, postulationes, quae soli
gratiac nituntm-, et quos solus Papa consuevit aJniiltere vel rejicere,
non solum in Concilio recipiunt, immo eas contra provisiones Aposto-
licae sedis admittunt, — de canonizationibus Sanctorum cognoscunt,
beneficia et oificia — dant, pensiones super beneficiis iniponunt, con-
fessionalia concedunt more Romanae Curiae, ab omnibus peccatis
absolvunt;— dant indulgentias, — faciunt Doctores in omni facul-
tatc nullo vel modico examine praevio, cum illegitimis dispensant
nd ordines, dignitates et haereditates, plerisque pallium conferunt,
Episcopos consecrari praccipiunt, — in gradibus a jure probibitis
dispensant" ita faciliter, ut repertum sit, dispensatum esse per unum
Praelatum in secundo g-radu consanguinitatis auctoritate, ut dice-
batur, Concilii. — Quae omnia nullum umquam geiieralium Lonci-
liorum — facere praesumpsit elc. — Accordingly the Legates were to
require the princes to take active measures no. 14, viz. if the Basle
fathers refused to give way (sextoj^ ipsi Principes velint suos oratores
de Basilea rcvocare, necnon etiam Praelatos eorum et subditos tarn
ecclesiasticos, quam saecidares. Very characteristic is the close of
these instructions (no. 15) in v/liich the Legates are" charged with a
particular message to win the Emperor's good-will, and another to win
the King of France. Then : Sim.iliter unicuique Regi et Principi spe-
cialia quaedam dici poterunt pro majori parte, prout erit expediens,
quae ipsimet nuntii pro egrum prudentia sclent reperire. Non esset
etiam malum, quod nuntii — habeant aliquas particularitates etiam in
foro conscientiae, ut possent gratificare Regibus et Principibus. Utile
praeterea foret, si ii nuntii Apostolici secum portarent sub bulla ali-
quam Curiae reformationem, quam Regibus et Principibus praescnta-
rent. Hoc enim baculo adversarii nostri sem.per nos invadunt et
percutiunt, quia dicunt multa in Roroana Curia fieri, quae egent
magna reparatlone, nee ilia tamen corriguntur. Per banc reforma-
tionem, eAiam si usquequaque plena non foret^ modo essent aUqva,
eorum ora obstruerentur, qui continue lacerant et carpunt Romanae
Curiae famam, — redderenturque tune Reges et Principes melius aedifi-
cati, et raagis proni ad condescendendum petitionibus Domini nostri
Papae etc.
^^ After that negotiations had already begun between the Pope and
the Greeks, Greek ambassadors appeared at Basle in 1434, and pro-
posed as fit places for the Council which was to be held (Sess. xix. in
Mansi xxix. p. 94) Calabria, Ancona, vel alia terra maritima, Bononia,
Mediolanum, vel alia ciyitas in Italia : extra Italiam Buda in Hungaria,
Vienna in Austria, et ad ultimum Sabaudia. The Council determined
(p. 95) to send ambassadors to Constantinople, who were to persuade
the Emperor in favour of Basle, but if they could not, to declare them-
selves ready to choose one of the above-mentioned places. However,
the Patriarch of Constantinople informed the ambassadors (Raynald.
1435. no. 8) that it was necessary, ut f<tatuatur beatissimum Dominum
330 THIRD PEKIOD.— DIV. ^'.— A.D. 1-109—1517.
breach between the two parties soon became decisive. In Sess.
xxvi. ol. July 1437 the Council placed the Pope under impeach-
ment ;^^ Eugene removed the Council from Basle to Ferrara by
a Bull dated 18. Sept. 1437,^* and actually opened a new Synod
for 8. Jan. 1438. The Council in reply pronounced upon him
sentence of suspension Sess. xxxi. 24. Jan. 1438.^^ This was in
Papain in meditata oecuraenica Synodo interesse personalitcr, et non
repraesentative, electo et statiito loco coiigruente et conimodo pro quiete
dicti beatissimi Domini Eugenii et nostra. Thei'eupon in Sof>s. xxv. 7.
March 1437 duplo major pars of the Synod decided for Basle, Avignon,
or Savoy, and so indeed (Mansi xxix. p. 134), quod apud Imperatorem
— et alios Graecos diligens et debita fieret instantia, — ut ex diversis
bonis respectibus civitatem Basileensem acceptarent pro dicto oecume-
nico Concilio ibidem celebrando : quam si eos omnino recusare contin-
geret, exfunc civitas Avinionensis locus esset — Concilii. — Si tameii
illud in eadem celebrari non posset, extunc in Sabaudia Concilium
celebrarctur antedictum. The minority of the Synod, with the Papal
Legates at their head, drew up another decree on the same day in the
name of the Synod (in Raynald. 1437. no. 7), ut videlicet civitas Flo-
rentina aut Utinum in patria Forijulii ponenda in manu Concilii, sea
quicunque alius locus tutus in decreto (Sess, xix., see above) compre-
hensus Summo Pontifici et Graecis accommodus pro oecumenico Con-
cilio eligatur, and the Pope immediately confirmed this last decree by
a Bull dated 29. June (in Raynald. 1437. no. 8.) Aeneas Sylvius, as
an eye witness, gives a lengthened description of the stormy Session
xxv. in a letter first publisht by Mansi xxxi. p. 220.
^- Mansi xxix, p. 137 ss. ITere the only reason given is disregard
of the reformatory decrees of the Basle Council : lile, qui primus hacc
exequi debuerat, quemque et Christi praecepta et canones sacrorum
€onciliorura prae caeteris servare oportuerat, inmio et caeteros ad horum
•observantiam efficaciter inducere, nulla unquam monitione, nulla exhor-
tationc induci jam longo tempore potuit, ut aliquam morum emenda-
tionem Christo placentem, aut notissimorum abusuum correctionem in
Ecclesia sancta Dei eflficere satageret. Quin potius conspicit universus
orbis, sub ejus regimine majora semper scaudala gi avioraque exoriri.
Of these there is a long catalogue. Non autera solum in rerum spiritu-
alium regimine banc ipsam ruinam consideramus, sed et in guberna-
tione temporalium dominiorum s. Romanae Ecclesiae notorios defectus
attendimus. — Quantas enim terras ipse Dominus Eugenius alienaverit,
quantaeque ejus incuria et ins^olerti regimine deperditae et occupatae
sint, — notoria facta testari videntur. Accordingly it summons the
Pope to answer for himself within 60 days, and requires the Cardinals
under pain of punishment, ut infra eundein terminum in hac civitate
Basileensi compareant, saluti s. matris Ecclesiae cum caeteris in Synodo
-congrcgatis consulturi et opportune provisuri, prout Spiritus Sanctus
^ictaverit.
^^ In Harduin ix. p. GOH.
■** Sess. xxviii. 1. Oct. 1437 he was declared contumacious (Mansi
ni. I.— PAPACY, g 132. COUNCIL OF lU^LE. EUGENE IV. •!;)1
truth the last Session in which a few more reformatory decrees
were ])ast, in order to hmit the number of causes pending at
Kome,^^ and effect a worthier occupation of spiritual offices :^^
xxix. p. 147.) Sess. xxix. 12. Oct. the removal of the Council to
Ferrara was declared invalid, and all the prelates were coinmanded to
repair to Basle. Sess. xxxi. Then followed the suspension (Mansi
xxix. p. 168) : s. Synodus praedictum Eugenium P. iv. nianifostum
contumaceni, et in aperta rehellione persistentem, ae notorie incorrigi-
hiliterque Ecclesiaiu Dei scandalizantem — ab onini administratione
Papatus in spiritualibus et teniporalibus suspendit. — Omnera auteni
ipsius Papains adnnnistrationem — eadeni s. Synodus ad seipsam de-
cernit ac declarat esse devolutam.
^^ Sess. xxxi. deer. 1. de causis (Mansi xxix. p. 159): — Inoleverunt
hactenus intolerabilium vexationum ahiisus pernudti, dum nimium
frequenter a remotissimis etiam partibus ad Romanam Curiam, et
interduni pro parvis et niinutis rebus ac negotiis quaraplurinu citari et
evocari consueverunt, atque ita expensis et laboribus fatigari, ut non-
nunquam commodius arbitrarentur juri suo cedere, aut vexationem
suam gravi damno redimere, quam in tam longinqua i-egione litiuni
subire dispendia. Sic facile extitit calumniosis oppriniere pauperes, sic
heneficia ecclesiastica plerunique minus juste per litium anfractus
obtenta sunt, dum justis possessoribus eorum, seu quibus ilia de jure
competebaut, neque opes neque facultates ad illos sumptus sufficere
poterant, quos longinqua profectio ad Komanam Curiam et litis agitatio
in eadeni deposcebant. Accordingly the Council decrees, quod in
partibus ultra qiiatuor diaetas a Komana Curia distantibus omnes quae-
cumque causae, exceptis majoribus in jure expresse enumeratis, et
electionum Ecclesiarura cathedralium, et Monasteriorum, quas imme-
diata subjectid ad sedem Apostolicam devolvit, apud illos judices in
partibus, qui de jure aut consuetudine pi'acscripta vel privilegio cogni-
tionem habent, terminentur et finiantur. Et ne sub umbra appella-
tionum, quae nimium leviter, et nonnunquam frivole hactenus interponi
visae sunt, atque etiam in eadem instantia ad prorogationem litiuni
saepe mu'.tiplicari, materia fovendis injustis vexationibus i-elinquatur ;
statuit eadem s. Synodus, quod si quis oftensus coram suo judice habere
non possit justitiae complementum, ad immediatum superiorem per
appellationem recursum habeat : nee ad quemcunque, etiam ad Papam,
oinisso medio, neque a gravamine in quacumque instantia ante diffini-
tivam sententiam quomodolibet appelletur, nisi forsitan tale gravamen
exstiterit, quod in diffinitiva sententia reparari nequiret : quo casu. non
alias, ad immediatum superiorem licet appellare. Si vero quispiam a
sedis Apostolicae immediate subjecto ad ipsam sedem duxerit appellan-
dum, causa per roscriptum usque ad finem litis inclusive in partibus
committatur : nisi forte propter defectum justitiae, aut justinn metuiu,
etiam in partibus convicinis, — apud ipsam sedem foret meritoretinenda.
'^^ Deer.. 2. De Collationibus beneficiorum. The Roman pontiff was
to grant no more gratias exspectativas, likewise uo reservationes par-
ticulares were to be made. Deer. 3. Qualificatioues et ordo in coufe-
2
332 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517.
for henceforth the energies of the Synod were exclusively claimed
by the controversy with the Pope.'^^
It was now the interest of the secular princes to secure for
their national Churches the reforming decrees of Basle,^^ but also
at the same time to avert the impending schism. Charles VII.
King of France was indeed dissatisfied with the decrees of Basle
against the Pope, but he adopted for the French Church, the
Reformation of this Synod with certain modifications, in the
Pragmatic Sanction of Bourges, 7. July, 1438,'"^ and he disowned
the Synod of Ferrara. In Germaiiy diu'ing the vacancy of the
Imperial throne the electoral princes laboured to mediate be-
tween the contending parties, and with a view to effect conces-
sions more readily, on the day before the election of Albert II.,
rendis beneficiis~per ordinaries. Every Cathedral Church was to have
one Theologiis, a third part of the prebendal stalls were to be filled up
with graduates : only persons equally well qualified might be made
parish priests in^tlie towns, ant ad minus qui per tres annos in theo-
logia, vel in altero jurium, seu magistri in artibus, qui in aliqua Uni-
versitate privilegiata studentes fuerint, et bujusmodi gradum adepti
fuerint.
^^ Joannes de Polemar gives a description of this controversy, in
favour of the Pope, in a work written a.d. 1443 (Mansi xxxi. p. 197
ss.) : there is another in favour of the Council by Nicholaus de Tudesco,
Archiepisc. Panonnitanus (well known as a canondawyer under the
name Abbas or Panonnitanus) 1. c. p. 205 ss.
^^ Although John Nider, a Dominican, who was very zealous at the
Coi^incil, did not expect much therefrom. In his Formicarius (or De
vislonibus ac revelatlonibus ed. v. d. Hardt Hehnst. 1692.8) composed
A.D. 1437, lib. i. c. 7, p. 96, he makes Piger inquire with refer-
ence to the Council of Constance and the praesens Basileense Con-
cilium, quod pene in omnium bulhsrum suarum praeferebat exordio
reformationis titulum, utrum de totali reformatlone Eccleslae in mem-
brls et caplte allquam spem habere possimus. The Theologus answers :
Non omnino frustra celebrata fuerunt duo ista Concilia. — De totali
autem, quam deplngis, reformatione Eccleslae ad praesens et ad pro-
pinqua futura tempera nullam penltus spem habeo. Tum quia voluntas
bona in subditis deficit, tum quia illud Praelatorum malltia impedit,
tum etiam, quia illud electis Dei, qui persecutionlbus raalorum pro-
ban tur, non expedit.
^'•^ Pragmatique Sanction or La Pragmatique de Bourges ed. Pinson,
Paris, 1666. fob, in the Ordonnances des Rols de France de la troisl-
eme Race vol. xlii. p. 267, and in Miinch's Sammlung aller Jiltern und
neuern Konkordate. Th. I. S. 207 fF. cf. Ilistoire contenant I'orlglne
de la Pragmatique Sanction, — comme elle a ete obsevvee, et les moyens
dont les Papes se sont servis pour rabollr, In the Traitez des Droits et
Libertcz de I'Eglise Galllcane. T. I. 1731, fob
CH. I.— PAPACY. § 132. COUNCIL OF BASLE. EUGENE IV. 333
17. March, 1438, they declared tlie German Church neutral.'*''
Nevertheless the advantages of the Basle Reformation were
secured to her likewise, in a deed of acceptance drawn up by the
Emperor and Empire at Mayence 26. March 1439.^^
The Council seems to have been led away by the universal
approbation which this reformation met with, to overestimate its
moral power. It refused every approach to concession,^^ it proceeded
in its attack upon Eugene IV., in Sess. xxxiv. 25. May 1439 it
pronounced sentence of deposition upon him,^'^ and on 17. Nov.
*" See the Protest in Job. Joach. ^liiller's des heil. rom. Reicbs
teutscher Nation Reichstagstheatrum wie selbiges unter Keyser Fried-
richs V.allerhochsten Ivegierunggestandcn (Jena 1713,fol.) Th.i. S.30.
*^ The Instrunie.ituni acceptationis was rescued again from long ob-
livion, and piiblisht by Horix, a privy councillor of Mayence, in the
Concordata Nat. Gerra. integra. Fi-ancof et Lips. 1763, 4, better in
the Cone. Nat, Germ, integra variis additamentis illustrata Francof. et
Lips. 177L 3 Tonii 8.) T. I. p. 38 ss. The best edition given accord-
ing to the original in the electoral archives at Ma^'ence with the
requisite explanations is the Sanctio Pragmatica Germanorum illus-
trata ed. Christoph. Guil. Koch. Argentor. 1789. 4. 92. ss. Miinch's
Sammlung aller altcrn u. nuern Koukordate. Th. i. S. 42 ff.
^- Cf. Aenae Sylvii conviuentariorum de gestis cone. Basileensis libb.
ii., written a.d. 1444 in favour of the Council, it embraces the years
from 1438 — 1440. The Epist. ad Joannem de Segovia de coronatione
Felicis which is appended, was often reckoned as lib. iii. Both works
may be found in the Fasciculus rerum expetendanim et fugiendarum,
p. 1. ss, and are also publisht by themselves Basil. 1577, 8. Cattopoli
1667. 4. According to Aeneas Sylvius, the nobles might have hin-
dered the schism by unanimous co-operation, compare his remarkable
expression a.d. 1438. to Gaspar Sehlick, the Emperor's chancellor Ep.
54 : vidi quid Reges scribunt ex copiis litcrarum, nee despero rem
posse bene conduci, si aggredi velimus negotium. Omnibus enim, ut
vides, displicet scliisnia, omnes- abhorrent. Viam autem sopicndi hoc
malum Carolus Rex Franciae nisi fallor et tutam et brevem ostendit,
ut fiat conventus Principiim vel eorura oratorum in communi aliquo
loco, ibique una recipiatur conclusio per omnes. — Haec via non posset
impediri : nee Papa, nee Consilium reniti possent, tanquam hoc absque
ipsis fieri nequiret. Licet enim Principibus saecularibus convenire invito
Clero, et tamen illic unio fieri posset. Nam ille Papa indubitatus
esset, cui omnes Pi-incipes obedirent. Non video Clericos, qui veliiit
pro ista vel ilia parte martyrium ferre. Omnes banc fidem habemus,
quam nostri principes : qui si colerent idola, et nos etiam coleremus.
Et non solum Papam sed Christum etiam negaremus saeculari potes-
tate urgente, quia refriguit caritas, et omnis interiit fides. Utcunque
sit, pacem desideramus, quae sive per aliud Concilium, vel per conven-
tum Principum detur, nihili pendo.
^'^ Man.si xxix. p. 179 ss. S. Synodus pro tribunali sedens per
banc suam sententiam diffinitivam — pronuntiat, decernit et declarat,
331 THIRD PEKlOD.— DIV. V.— A.D. 1400—1517.
1439, elected by commission Amadeus VIII. Duke tjf Savoy to
be Pope by the name of Felix V.^*
This rash proceeding,^^ by which so soon after the toilsomo
c<mclvision of one wearisome schism, another was introduced,
damaged the cause of the Council extraordinarily. Felix V. was
recognized in a few countries only. By the departure and defalca-
tion of many of its members, the council lost more and more of its
consequence and weight, and from the 16th May 1443, when it
held its 45th and last session, it existed only in name."*^ Eugene
Gabrielem prius nominatuin Eugenium P. IV. fiiisse et esse noloriuin
et inanifestuin contuinacein, inandatis sen pvaeceptis Ecclesiae uni-
versalis inobedientem, et in aperta rebellioue persistentem, viola-
torera assiduum atque contemptorein sacrorum canonum synoda-
lium, pacis et unitatis Ecclesiae Dei perturbatorem iiotoriuni,
imiversalis Ecclesiae scandalizatovein notorium, siinoniacum, perju-
rum, incorrigibilem, s^hismaticum, a fide devium, pertinacem haere-
ticum, dilapidatorem juriuiu et bonorum Ecclesiae. — Quem propterea
eadein s. Synodus a Papatu et Romano Pontificio ipso jure privatum
esse declarat etc.
**■* cf. Aeneae Sylvii Commentar. (See note 42).
^^ That the proceedings at Basle were carried on in a passionate and
by no means exemplary manner, may be understood from the fore-
going facts. Compare Jo. de Polemar (see note 37) in Mansi xxxi.
p. 202 : NulHbi pejus decreta Basileensiura quam Basileae servata
sunt. Formula ilia mormn, in cibis, in vestibus, in familiaribus, in
f illeris (phaleris) equorum, in modo vivendi et procedendi, in deputa-
tionibus, in congregatione generali fuitne unquam servata ? Qualiter
supplicationes, et alia per deputationes expedita sint temere, immode-
rate, prout quilibet plus poterat aut per clamores et impressiones, aut,
multitudinem votorum, non advertendo quid expediat, sed omnia
passim concedendo, ea prassertim quae sedes Apostolica repulerat, —
pudet referrc. Mittunt utique nuncios cum facultatibus, quae nee
legatis de latere per sedem Apostolicaui tradi consueverunt. Si
Diabolus a Basileensibus aliquid peteret et contra fas et jus ; dummodo
illis vellet assentire, facilHme impetraret. Offerunt et ipsi et Antipapa
eorum Regibus, Principibus, et Praelatis privilegia, facultates, dig-
nitates, ut illis adsistant etc.
■"^ Aeneas Sylvius descript. Germaniae c. 10, describes the part
taken by the different nations in this schism : Gallia quidem, atque
Hispania, Italia quoque, Ungaria et Anglia Eugenium sequebantur :
Sabaudia, Suicenses, Basilienses, Argentinenses, ac ex Saxonia Cami-
nenses, siraulque de ducibus Bav^ariae Albertus Alonaci Felici obedie-
bant. Rex Aragonum et Siciliae Alphonsus, Polonique et Britones nee
Eugenio nee Felici, sed Concilio Basileensium auscultabant. Reliqua
Germania neutralitatem quandara induit. Joannes de Polemar (see
note 37) thus desci'ibes the condition of the Council in the year 1443
(Mansi xxxi. p, 206) : Nulli Primates, Arcbiepiscopi, et Episcopi
orbis Antipapae adhaeserunt, exceptis paucissimis illis de Pedemontium
en. 1.
would linvc lind nn ensy part to ])]ay nn-ninst liis adversary
Felix, if he had not resolved to attack at the same time the
reformatory decrees of Basle, Avhich had been already acknow-
ledged by the two most ])owerfid king{lomr> of Christendom. As
they had found among the higher orders of the clergy their most
determined su])porters, the Papal policy endeavoured to win the
secular princes to its aims. In France Eugene was obliged to
be content that Charles VII. should remain as true to him as to
et Sr.baudiao, quos noii Veritas trahit, sed metus et subjectio coinpcUit,
ac illis tauti sceleris patratoribus Basileae existentibus, quorum iioinina
opportunura est insercre, ut pateat, qui et quales sint, qui Ecclesiani
perturbant. Arclatcnsis Episcopus (Lewis Alleraand, Archbishop of
Aries and Cardinal, President of the Council), Gratianopolitanus Epis-
copus (of Grenoble), Basiliensis Ep., Ep. Aquensis, Marsihensis sine
possessione Episcopus, Lacusanensis sine possessione, Ep. Argenti-
nensis titulatus, Ep. Grossetanus titulatus. Fuerunt etiain duo
Episcopi de Arragonia, quos D. Rex tenebat ibi, ut terreret S. D. N.
ne esset sibi adversarius in regno Neapolitano. Fuerunt autem pauci
quidani Abbates de dioecesi Basiliensi, metu ibi nianere compulsi ;
fuerunt quidam Monacbi apostatae et fugitivi, et nonnulli vel notarii
vel copistae, et quidam alii vix in sacris constituti nuUiusaestimationis,
qui quidein nee in dioocesanis nee in provincialibus Conciliis de jure vel
consuetudine admitterentur, qui Basileam ad hoc profecti fuerant, et ad
hoc morabantur, ut elfugerent superiornm suorum correctionem, vel ut
alios litibus vexarent, vel ut scandalum aliquod perpetrarent etc.
Ever since the year 1437 many influential I5ishops l)ad separated
themselves from the Council, and the lower clergy had the ascendancy
there. On the other hand Nicholas Panormitanus (comp. note 37)
declared indeed a.d. 1439, when he pleaded for delay in the proceed-
ings against the Pope (see Aen. Sylv. de Cone. Basil, lib. i. ed. Caltop,
1667, p. 36) : Si Episcopi et Abbates computarentur, nemini dubium
esse, quin major pars difFerri praesentem rem vellet. Cumque totius
potestas Concilii in Episcopis resideret, liaud ferendum esse, ut eis
epretis, quod majori parti inferiorum placeret, id concluderetur. But
the Cardinalis Ai'elatensis controverted him with some passages of
Augustine and Jerome (1. c. p. 43) : si, prout Hieronymo placet,
Episcopi sunt sola consuetudine praelati Presbyteris, utique fieri potest,
ut consuetudincm contraria tollat consuetude : at si Presbyteri debent
Ecclesiam Dei cum Kpiscopis in commune rcgere, satis notvmi est, quod
ad eos quoque decidere res speetat Ecclesiae dubias. — Si soli Episcopi
vocem habeant, id demum fiet, quod nationi placebit Italicae, quae
sola nationcs alias in numero Episcoporum aut superat aut aequat.
Utcunque est, opus Dei bac vice fuisse autumo, ut inferioi'es ad deci-
dendum reciperentur ; revelavit enim ea nunc Dominus parvulis, quae
sapientibus abscondit. En horum inferiorum zelimi, constantiam,
rectitudinem, magnanimitatem videtis. Ubi nunc Concilium, si soli
Episcopi, solique Cardinales vocem habuisscnt ? Ubi nunc Conci-
336 THIRD PERIOD.— DIV. V— A.D. 1409—1517.
the Pragmatic sanction.'^^ In Germany he might hope for better
success from the weakness of the new Emperor Frederi'^k III.
(since 1440), and the divided state of the country. And those
unwonted privileges Avhich he granted to the Duke of Cleves
A.D. 1444)/^ to the detriment of the Archbishop of Cologne and
liorum auetoritas ? Ubl fides catholica? ubi clecreta? ubi reformatio?
Nempe crania libidini Eugenii ac temeritati jam din coramissa fnisscnt ;
victorque nefandissimi propositi sui ille fuisset, nisi quos modo sperniti.s
inferiores sibi restitissent. Hi sunt, qui privationem ab Eugenio tac-
tam contempserunt : bi sunt, qui minas, qui spoba, qui persecutiones
ipsius flocci fecerunt etc. Afterwards a.d. 1452 tbe altered Aeneas
Sylvius in bis Oratio adv. Austriales (in Muratorii Anecdotis T. ii. p.
162) even says : Inter Episcopos, caeterosque Patres conscriptos vidi-
mus in Basilea coquos et stabularios orbis negotia judicantes. Quis
borum dicta vel facta judicaverit legis babere vigorem '? Tbis compo-
sition of tbe Council bas always been witb tbe Ultranrontanes a prin-
cipal argument against its validity.
^'' Eugene exprest bis opinion of tbe Pragmatic sanction in a letter
to tbe King, wben a Bishop was elected at Angers according to its
regulations, altbougb tbe Pope wisbt to provide in tbe way bitberto
customary (Raynald ann. 1439 no. 37) : Quod vero scribitur ordina-
tiones Bituris confectas (te) velle manutenere, a certo tenemus scriptum
esse te inscio et invito. Nam cum pro tua sapientia dudum, cum illae
ordinationesfierent,consuluisses viros nonnullos timentes Deum,et bonos
viros ac doctos, quid de illis sentirent, atque ii tibi respondissent, eas
esse contra Deum, conti-a aequitatem injustas, et contra salutem animae
tuae ; mirandum esset — te velle eas ordinationes servare, quae essent
iniquae et in animae tuae piaejudicium factae. Wben in tbe year
1440 ambassadors came from Eugene and tbe Council to a new
Synod at Bourges, and tbe former desired tbe abolition of tbe prag-
matic sanction : tbey received tbe following answer from tbe King,
after be bad taken council witb bis Bishops and other magnates
(Preuves des libertez de I'eglise Gallicane, Chap. 20 no. 23), quod
Rex tenuerat Concilium Basileense pro Concilio, ad ipsum Ambas-
siatores miserat ; multa bona pro fide et moribus constituerat, quae
Rex approbabat ; nee unquam congregatum Ferrariense pro Concilio
habuerat aut babebat. Quoad depositionem Eugenii, et electionem
Felicis, numquam eas adprobaverat, aut approbat : immo tenuerat
Dominum Eugenium pro Papa, et adhuc tenebat, et volebat, quod
sibi in suo regno obediretur, nisi aliud in Concilio generali, celebrando
juxta annum in aliquo loco Galliarum, fuisset ordinatum, et quod
requirebat Papam, quatenus illuc mitteret dictum Concilium, et convo-
caret, et celebrari procuraret, et quod in eo personaliter interesset, —
Quoad Pragmaticam Sanctionem, eam inviolabiliter volebat observari
et custodiri. Et si aliqua videntur nimis rigida, in illo generali Con-
cilio Basileensi possent moderari,
''*' See the remarkable Bull addrest to tbe Bishop of Utrecht dd.
17 Kal. Febr. 1444 in Leibnitii Mantissa Codicis Juris Gentium dip-
CH. I.— PAPA(;Y. § 132. COUNCIL OF 15ASLE. EUGENE IV. 337
the Bishop of Munster, who were both against him, are a proof
how earnestly he strove to win over the powerful nobles. He
had indeed over-estimated his power in Germany, when he ven-
tured in 1445 to pronounce sentence of deposition against the
Archbishops of Treves and Cologne, as decided adherents to the
Council of Basle,^^ for this step induced the electoral princes to
lomatici. P. ii. p. 1G8 : Pastoralis officii desuper nobis divina provi-
dcntia commissi debit uni postulat et requirit, ut contra nostrorum et
Romanae Ecclesiae rebellium temeritatem eorum, qui in nostra et sedia
Apostoiicae obedientiae devotione et fide firmi et iuimobiles perraanserunt,
statui et quieti animarumque saluti salubriter consulamus. Exhibita
siquidem nobis pro parte dilectorum filiorum, nobilium virorum,
Adolphi Ducis Clypbensis, et Johannis ejus priniogeniti, petitio con-
tinebat, quod cum tarn saeculares quam ecclesiasticae personae, nec-
non collegia — et alia loca ecclesiastica in suis dominiis et terris in
Coloniensi et Monasteriensi diocesi consistentia, pro eo quod Ar-
chiepiscopus Coloniensis nobis et Apostoiicae sedi iuobediens et
rebellis existit, et iniquitatis filius Henricus, qui se gerit pro
Episcopo Monasteriensi, damnationis filio Amedeo, olim Duci Sa-
baudiae, qui se Felicem V. ausu sacrilege nominare praesumit,
— adhaerere praesumsit, plurima in spiritualibus et teniporalibus
detrinienta sustineant : pro parte dictorum Ducis et primogeniti
nobis fuit humiliter supplicatum, ut eorum subditorura suorum statui et
saluti providere misericorditer dignaremur. Nos igitur — omnia et
singula, personas, collegia, capitula, rnonasteria, Ecclesias et loca
quaelibet ecclesiastica, dominia, terras et loca supradicta, donee aliud
super hoc duxerimus disponendum, ah omni jurisdictione, potestate, et
superioritafe spirituali Coloniensis Archiepiscopi et Episcopi Monas-
teriensis eximenles et libera?i(es, Fraternitati tuae unum Episcopum,
etiam titularem, — qui in dictis dominiis, — Clericos ordinare, — omnem-
que, spiritualem, jurisdictionem, quae Archiepiscopi Colonienses et
Episcopi Monasterienses pro tempore inibi habere et exercere consue-
venint, — exercere valeat, necnon contra omnes et singulas personas, —
quae schismatis labe infecta essent, aut praefato Amedeo quoraodolibet
adbaererent sen favereut, — inquirere et procedere — possit, — depu-
tandi, et ilium amovendi, aliumque sui loco ponendi, quotiens pro-
parte dictorum Ducis et primogeniiifueris requisitus, auctoritate praefata,
tenore presentium, concedimus facultatera. Volentes similiter et tibi
eisdem auctoritate et tenore concedentes, ut omnia et singula dignitates,
personatus, — monasteria, — caeteraque beneficia ecclesiastica quaecunque
in dictis dominiis — nunc vacantia et iraposterum — vacatura, — quae in
turno sive mense Ordinariorum vacare contigerit, dummodo non sint
sedi Apostoiicae reservata, personis idonels per ipsos Duceni et primo-
genitum tibi nominandls — conferre et de illis providere — libere et licite
valeas. Hence rose the proverb : Dux Cliviae est Papa in suis terris,
see Wern. Teschenmacheri annales Cliviae, Juliae, Montium et Marcae
Westpbalicae ed. J. Chr. Dithmar. Franc, et Lips. 1729, fol. p. 294.
*9 See the Brief to the Bishop of Utrecht dd. 9. Febr. 1446 (in
VOL IV- Y
338 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409-1517.
unite at Frankfort on Maine (21 March 1446) in some decisive
demands upon the Pope.'^*^ However the Emperor who lookt with
displeasure upon this partial alliance of the electors, managed by
help of the arts of his' crafty private secretaiy, Aeneas Sylvius to
Raynald. ad. h. a. no. 1 .) : Nuper iniquitatis filios Theodoricum de
Moersem, olim Coloniensem, et Jacobum Sirik, olim Treverensem,
Arcbiepiscopos, tamquam baereticos et scbismaticos, nostrosque et
Romanae Ecclesiae rebelles ex justis et urgeatibus causis omni digni-
tate arcbiepiscopali — privavimus, — ac privates fore declaramus : et
deinde ad provisionem earumdem Ecclesiarum — paternis et solicitis
' studiis intendentes, Coloniensi Ecclesiae de persona dilecti filii Adolpbi
Clivensis duximus providendum, ad Ecclesiam vero Treverensem ven.
fratrem nostrum Joannem tunc Cameracensem Episcopura de fratrum
onsilio auctoritate Apostolica transtulimus.
^ The acts of tbis electoral league may be seen in Miiller's Reichstag3-
tbeatrum Th. 1. S. 278, and edited from t be originals in Gudeni Codex
diplomaticus Anecdotorum T. iv. p. 290 ss. Tbe electoral princes bere
resolved : Zu dem Ersten, das Babst Eugenius die Decreta in dem
Concilio zu Costentz gesatzt, und in dem Concilio zu Basel ernuert,
innbaltende die Gewaltsam der gemeynen Concilien erkennen u. verieben
solle von worten zu worten, als die Forme daruber begriffen innheldet.
Item das Babst Eugenius der Stette eyne, namlicb, Costentz, Strasspurg,
Worms, Mentz, oder Ti'ierc benenne, dabin er ein gemeyn Concilium
berufife, angehende uf den ersten tag des Meyen Anni 1447, In
welicbem Concilio erclert vverden solle die Zweitracht in der H, Kircben,
von des Babstums wegen und aucb sust entstanden ; Und das solich
Bulle unsern Herren den Kui'fursten geantwort wei'de uf den Tag
gen Frangfurt, bietzuscben u. Kalendas Septembris necbstkommende,
als aucb ein Forme daruber begrieffen innbeldet. Item das er BuUen
gebe von den Decreten des Concilii zu Basel, mit solicben underscbeiten,
ixnd in massen die dui-cb Kunig Albrecbt seligen und UU. HH. die Kur-
fursten zu Mentse ufgenommen worden sint (see note 41), Versebunge
gegen die Nuwekeiten, die dazuscben, als die Protestation (see note 40)
bat gewebret, und nocb webren wirdet, gescbeen weren, oder nocb
gescbeen, und aucb den Versorgnissen nacb notdurfft unser Nation, als
das in Scbriften begrielfen ist. Und so Babst Eugenius solichs also getan,
imd die Bullen uf die gemeltcn Zit ungeverlicb also unseren Herren
geantwort bedte, so salte man Ine fur eynen sur Babst balten, und ime
geborsam sin : u. docb in dera kunftigen Concilio der Erclerunge der
obgemelten zweitracbt in der H. Kircben entstanden, warten : Und vfSiS
also in demselben Concilio wirdet ercleret, das sollen Electores eyntrecb-
tiglicben ufnemen u. balten. — Und ob Babst Eugenius solicbs nicbt tun
wolte, so were wol zu versteen, das er Fursatz bedte, die beiligen ge-
meynen Concilia und iren Gewaltsam ewiglicb zu verdrugken. So ver-
meynen unsere Herren, solicben Gewalt nit zu verdrugken lassen, sunder
sollen das Concilium zu Basel fur ein war Concilium balten, und dem
geborsam sin ; docb also, das das Concilium zu Basel <imsern Herren eine
Bulle gebe, darinn sie sich verschriben, das sie sich uf eyn zyt, und an
CII. I.— PAPACY. § 132. EUGENE IV^ 339
effect, that the greater number of the princes of the Empire at the
Congress of Frankfort (Sept. 144G) should declare themselves pre-
ein Stat, die Ine unsere Herren die Kurfursten benenuea werden,
transferiren, und dabin ein Concilium setzen sollen ; und das sio
audi Bullen geben uf die Versorgniss, als die Scbrift'te daruber
begi-ieffen inbeldet : und das soliche Bullen uf Kalendas Septembris
nechst kuinpt zu Frangfurt unsern Herren ubergeben werden unge-
verlicb. — Item diewile unsere gnedige Herren den Wegk uff Babst
Eugeuium zum ersten furgenommen baben ; wurde es sich dann also
schigken, das uu. bh., ob Er der sachen als obgeschrieben steet nicbt
nachqueme, zu dem Concilio zu Basel slahen wurden, als sie aucb als-
dann tun sollen ; sal das aucb versorgt werden, das Babst Felix sich
keyner presidentien — in dem Concilio zu Basel, ader in dem zukunft-
igen Concilio — undertziehen ader annemen ; Sunder das Concilium sal
in allem sinem wesen alle Sacbe bandeln u. furnemen, in aller masse,
als sie vor getan haben ee Babst Felix gekoren was, bis also lang das
solichs durcb das zukunftig Concilium, in bywesen unsers H. des
Kuniges, so ferre er mit den Kurfursten daran sin wil, — wie mans da-
niltde balten solle, gelutert u. erclert wurde. Wolte aber der Kvmig mit
den Kurfursten nit daran sin, so sal docb das also durcb UU. HH.
die Kurfursten gebalten, und dem nachgegangen werden. — Item so
findet mann vil mutwilliger Lute, die unserer Herren Eynunge u.
Protestation nicbt geachtet ban, sunder allerley impetriret. — Darumb
haben sich UU. HH. vestiglich vei-eyniget, Welcher der were, der in
der Protestation ichts impetriret hedte, das widder die Protestation
were, — das UU. HIL, wan sie des — angerufifen wurden, den ader die,
die solichs begangen hedten, in iren Landen nicbt liden, sunder an der
Lip u. Gut griffen, und dem Cleger getruwlicb helffen, das solichs
abgetan, und dem Cleger sin Koste u. scbade nach redelichkeit
gekart werde. True the deposition of the two electoral princes is not
here expressly mentioned, but it is emphatically enough disavowed :
Whilst the abrogation by a Bull of all novelties, which had been in-
troduced during the neutrality since the protest, was required of the
Pope, and powerful support assured to all the incumbents of ecclesiastical
benefices, against those who had sought the appointment to them
during tbis period. Aeneae Sylvli hist. Friderici III. Imp. (in A. F.
Kollarii Analecta Monumeniorum omnis aevi Vindolonensia t. ii. p.
120 ss) : Eugenius cum accepisset, Theodericum Coloniensem, et
Jacobum Treverensem Archiepiscopos et Electores Imperii Felicis
fovere partes, nutrire neutralitem, adversari Romanae sedi ambos de-
posuit, et archiepiscopali dignitate privavit, quae res illi magno impedi-
mento fuit. Nam bene nati praesules et amicis fulti, quamvis jure,
non tamen facto Ecclesias dimittebant, et acrius Eugenii partes impug-
nabant. Horum igitur opera conventus apud Francfordiam inter
Principes habitus est, in quo decretum est, nisi Eugenius depositionem
Archiepiscoporum annullaret, decretum Constantiensis Concilii accep-
taret atque profiteretur, Germanicae nationi oportune secureque et
stabiliter provideretur ; omnis natio ab Eugenie deficeret, Felicemque
sequei'etur. Hoc autem secrete inter se statuerunt, silentiumque jure-
Y 2
34:0 TM.IKD PEKIO!).— IHV. V.— A.D. 1109—1517.
pared for a modification of these demands ;^' and a German em-
jurando indixerunt, niittentesque ad Caesarem Legatos, ea lege aperire
jusserunt inandata Caesari, ut non ampliua quam sibi et sex consiliariis
patefacerent. Ei'at autem mens eorum Legates eosdem ad Eugeniuin
mittere, qui haec peterent, orabantqiie Caesarem, ut amplecteretur
eorum viam, atque cura his mitteret. — Legatis Principum dixit
Caesar, non plaeere sibi depositionem Archiepiscoporum, neque sur-
rogates eis Gallicos, bene facere Principes, qui eorum indemnitati et
nationis utilitati consulerent, velle se ad haec concurrere et mittere ad
Eugeniura cum eis : illud autem indignum esse, quod se Papae judices
constituerint, cum dicerent, nisi sperata fecerit, ab eo se defecturos,
quasi non Papam et Papam esse in eorum arbitrio resideret. The am-
bassadors of the electors, among whom Gregory of Heimburg, Syndic of
Nuremberg, was the most eminent, immediately started for Rome,
Aeneas Sylvius, as Imperial ambassador, went at their head. Caesar
vocato Aenea Senensi secretario suo, secreta Principum ei aperuit,
jussitque Papam accedere, ac viam pacis ei suadere, pericula expouere
et mentem Principum, orare, ut Electores suos restitueret : Caesarem
sibi in omni re auxilio futurum. Aeneas now declared to the Pope at
a pi'ivate audience, in the Emperor's name : Videri necessarium Ar-
chiepiscopos restitui, non autem cassari privationem. Tum nationi
oportune provider!. Deinde decretum Frequens Constantiensis Concilii
(§ 131, note 15) recipiendum esse. Ea si Eugenius faceret, futurum,
ut tota natio et neutralitatem deponeret, et ad Eugenii rediret obedi-
entiam. Sin autem, quamvis Caesar nunquam Eugenium deserturus
esset, tamen Electores mala esse mente multa machinaturos mala,
tiraendumque grande schisma. The Pope yielded to this advice, and
declared to the electoral ambassadors, quia mandatum non haberent
tractandi et concludendi quae oporteret, missunnn Eugenium ad con-
ventum Electorum, responsurumque petitionibus eorum pro dignitate
Romariae sedis. This was accordingly done at Frankfort.
^1 Aeneas Sylvius 1. c. p. 125 : Omnis Caesaris cura in eam diaetam
collata erat. Nam sex Electores obligat? simul adversus Eugenium
videbantur Caesarem spernere, itaque summum Caesari stadium erat,
foedus Electorum solvere, et aliquem ad se trahere, ut Eugenio et sibi
consuleret. Contra enim omnes Electores nihil audebat agere, neque
adversari Eugenio volebat. Itaque neque solus Eugenium sequi aude-
bat, neque cum Electoribus illi adversari volebat. — Eam ob causam
legatis suis (among whom Aeneas was one) id mandati Caesar dede-
rat, ut foedus Electorum omnino runipere tentarent, et aliquos Electo-
res ad se trahere studerent ; quod si duos ex eis habere possent,
declarationem pro Eugenio facei-ent, sin autem, declarationem omitte-
rent. At first the Legates of the Council of Basle seemed to have the
ascendancy, the electoral ambassadors brought a very unfavourable
report of their success at Rome. Exinde legati Caesaris suramo studio
conati sunt Maguntinum Archiepiscopum ex foedere caeterorum Elec-
torum abducere, sic enim et Federicum, Marchionem Brandenburgen-
sem, ab illis extraxisse putabant, qui fidem Archiepiscopi secutus foedus
intrarat. Multa in eam rem practicata sunt. Johannes de Lisura
CH. I.— PAPACY, 'i 132. COUNCIL OF BASLE. EUGENE IV. 34 ]
bassage started for Rome to tender obedience to Eugene on condi-
tion that these limited demands were granted.^^ Even these condi-
tions met with great opposition from one party of the Cardinals :^'
foederis et auctor et defensor Maguntlnum in sententia tenebat. Curaque
res diu inutiliter tractaretur, ad pecuniam tandem recurrere oportet, cui
rarae obandiunt aures. Haec Domina cuviarum est, baec aures omnium
aperit, buic omnia serviunt. Haec quoque Maguntinum expugnavit.
Non quod sibi quicquam promissum fuerit, sed inter quatuor ejus Con-
siliarios duo milUa florenorum rhenensium erogata sunt, quae bono
animo Caesar solvit, ne se spreto Electores ad partem Concilii Felicisve
declinarent, quam summam NicoLaus postea per Aeneam Federico
remisit. Hi ergo ConsiHarii non veritatis amore sed auri dulcedine
pellecti Arcbiepiscopum Maguntinuin ad voluntatem Caesaris incbna-
bant. Sed nolebat Pontifex ille juratum foedus abrumpere sine causa
justa, quaerebatque modes honestiores. Cumque legati Caesaris non
possent menti ejus satisfacere, Aeneas modum commentus est, qui
receptis notulis, secundum quas se Pi'incipes obligaverant, nisi Euge-
nius illas admitteret, velle se eum deserere, orane venenum ex his
aderait, novasque notulas composuit (this new compact, a modification
of the electoral league, note 50, is printed under the name Concordata
Principum Francofordiensia in Wiirdtwein Subsidia diplom. T. ix. p.
70), per quas et Archiepiscopi depositi restituerentur (but without
declaring their deposition null), et nationi oportune provideretur (but
with the adoption of the Papal condition that " die wurdige nation dem
heil. Stuhl. zu Rom, ohne der Stadt, ein wiederstattung thue"), et
auctoritas conciliorum salvaretur (but the Council of Basle is omitted,
because there is here no mention of it, but of another Council, which
should decide between the Pope and the Council of Basle) : illasque
dixit sua opinione Eugenium non negaturum. — Eas igitur Maguntino
ostenderunt, dicentes, iniquum esse ab Eugenio discedere, qui notulas
illas concessurus esset honestatis et justitiae plenas. Tunc Maguntinus
bona fide se dixit intrasse foedus, sibi dictum fuisse, nihil Electores ab
Eugenio velle, quod non esset honestum ; at si jam his non contenta-
rentur, ab honestate recederent. Placere igitur sibi, ut notulae in
publico legerentui', quaererenturque vota multitudinis. The electors of
Mayence and Brandenburg, the Grandmaster of Prussia, the Archbishop
of Magdeburg, and several German princes signed at once before the
public deliberation. Cumque ventum esset in concionem, major pars
notulas approbavit : Ti*everensis et Coloniensis et Dux Saxoniae adversi
fuerunt, Palatinus dubius mansit. Sic territi tres Electores nihil con-
cludere ausi sunt. At legati Caesaris cum Maguntino, Brandenbur-
gensi et aliis novum foedus fecerunt, statueruntque in future nativitatis
Dominicae festo ad Eugenium mittere, atque ab eo petere, uti notulas
approbaret : quod si faceret, niox nomine nationis obedientia sibi
praestaretur ; sin autem, rursus in deliberationem res adduceretur.
^^ Compare the speech of Aeneas to the Emperor Frederich in Ba-
luzii Miscellan. lib. vii. p. 525 ss. in which he describes this embassy,
the death of Eugene, and the coronation of Nicholas V.
342 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517.
and Eugene liimself^ while he appeared in 4 Bulls to satisfy
the demands of the Germans,^* still reserved for himself and his
*^ Aeneae Sylvii hist. Friderici III. in Kollar ii. p. 129 : Collegium
Cardinalium divisum erat, videbaturque magna pars adversari his,
quae Francfordiae conclusa erant, atque hi eraut maxima Theologi, qui
omnia graviora faciunt : ob quam rem Ludovicus Aquilegiensis et Jo-
hannes Morinensis Cardinales suadent Eugenio, si velit Ecclesiae pacem
habere, novos ut Cardinales assumat, qui resistere contradicentibus
possint. Sic suasus Eugenius quatuor Cardinales creavit. The reluc-
tant Cardinals said (see the Oratio Aeneae in Baluz. vii. p. 533 quoted
in note 52) venditam esse Teutonicis Apostolicam sedem, seque quasi
bubalos duci naribus. Further still p. 535 : Grave videbatur Carclina-
libus annatas remittere, collationes beneficiorum amittere, Concilium
convocare, decreta recipere, privatos restituere ; ajebantque, non solum
in natione Gerraanica id esse nocivum, sed alias exinde nationes reces-
suras et Apostolicam sedem perditum iri, nee bene consultum esse
caeteris Ecclesiis, quando Romana, quae est caput omnium, langueret :
conducere Christianae religioni Romanum Poritificem foi-e potentem, ut
tueri alios Praelatos queat, inter Principes pacem constituere, infideli-
bus resistere, haereses extirpare : nunquam tot haereses in Christiana
religione fuisse, quot fuerunt ante Sylvestrum, quia paupertas Romani
Fontificis neglectui fuit.
5' These four Bulls are given almost entire in Raynald. ad ann. 1447
no. 4 ss. ; entire in Miiller's Reichstagstheatrum s, 347 ft'., partially
reprinted from the originals in Koch Sanctio Pragm. p. 181 ss.
Miinch's Concordate Th. i. S. 77 ff. — L Ad ea ex debito dd. 5 Febr.
addrest to the Emperor and the electors of Mayence and Brandenburg,
upon the new Council desired propter Ecclesiae necessitates : Nos, etsi
absque convocatione novi Concilii alia via rebus Ecclesiae melius con-
suli posse arbitremur, cupientes tamen vobis et nationi vestrae, quam
singular! semper affcctione Apostolica sedes persecuta est, quantum
cum Deo possumus, complacere, contentamur apud Reges et Principes
Christianos curam et diligentiam adhibere fideliter, ut ad votum ves-
trum trahi valeant et conduci, ita quod in uno ex quiuque locis consen-
tiant generale Concilium convocari : quod infra decern (menses)
a die dato praesentium computandos intendimus experiri, et si con-
sensus hujusmodi habere poterit, in fine dictorum X. mensium
generale Concilium ad decimum octavum immediate sequentes initi-
andum in uno ex praenominatis locis, in nomine Domini convocabimus.
Should the other raonarchs object to the place chosen, the Council was
to be summoned at the same time in alio loco rebus gerendis accom-
modo. Concilium aictem generale Constantiense^ Decretum Frequens,
ac alia ejus decreta^ siciit caetera alia Concilia^ caiholicam mllitantem
Ecclesiam repraesentantia, ipsorum putestateiu, auctoritatem, honorem
ei eminentiam, sicuti et caeteri antecessores nostri, a quorum vest igiis de-
viare nequaquam intendimus^ suscipimus, amplectimur et veneramiir. II.
— Ad tranquilUtatem dd. 5. Febr. After a reference to that confirmation
of the decrees of Constance, Super aliis autem decretis Basilcae editis, et per
clarae memoriae quondam Albcrtum Romanorum Regem acceptatis, ex
CH. I.— rAPACY. § 132. COUNCIL OF BASLE. EUGENE IV. 343
quorum obscrvantia natio ipsa Alaraanica ex pluribus gravaminibus
dicitur relevari, contenli suiuus, voluuius et decernimus, quod omnia it
singula vigore decretoruin hujusmodi cum suis modificationibus accepta-
torum — usque in praesentcm diem quomodolibet gesta vel acta sunt, cum
omnibus inde secutis rata, finna et inviolabilia persistant. — Super ob-
servatione vero et niodificatione decretoruin eorundem cum nonnuili
Praelati nationis praefatae ex eisdeni decretis gravatos se fore, nobis
conquesti sint, cunique in illis Apostolicae sedi, quae multum in suis
juribus ex ipsis dt-cretis gravata dinoscitur, recompensatio proniissa sit,
decrevimus Legatum nostrum cum sufficienli potestate ad partes Ger-
nianiae transmittere, qui uiediantibus Rege, Archiepiscopo et Mar-
chione praefatis, ac aliis ejusdem nationis Principibus et Prae-
latis, cum quibus fuerit opus, super observantia et niodificatione de-
cretorum bujusmodi, necnon super provisione Apostolicae sedi faci-
endis tractare valeat, et finaliter concordare. Permittentes interim, —
quod omnes et singuli — in praefata natione decretis bujusmodi — libere
et licite uti possint, — donee per Legatum, ut praedictum est, concor-
datum fuerit, vel per Concilium — aliter fuerit ordinatum. — III. Ad ea
quae ad reductionem dd. i). Febr. On the petition of the King of Rome,
and certain other Prelates and nobles, and at their desire promittimus,
— quod, quando ipsi olim Ti-everensis et Coloniensis Archiepiscopi ad
gremium nostrum et Ecclesiae venientes — nobis plenam et debitam
obedientiam praebuerint, ac pro vero Jesu Christ! vicario recognoverint,
ipsos ad praedictas Ecclesias absque ulla exceptione aut oppositione
restitueraus, ac in pristinum statum reponemus. IV. Inter caetera
desideria dd. 7. Febr. omnes et singulas — electiones, — provisiones* et
dispositiones, necnon processus, — sententias aliaque acta judiciaria
auctoritate ordinaria hujusmodi suspensionis et neutralitatis tempore
factas seu facta — grata et rata habentes auctoritate Apostolica ex certa
scientia confirmamus. — Ac illis, qui pallium dictorum, qui Basileae post
nostram translationem sub nomine generalis Concilii remanserunt,
auctoritate receperunt, ut illo uti possint, praesentibus concedimus et
indulgemus : illis autem, qui non habent, sine difficultate dabimus et
etiam libere concedemus. — Praeterea omnia et singula, quae dictis
suspensione et protestatione durantibus in praejudicium, — vel laesionem
— Metropolitanoruni, — necnon aliorum Episcoporura, Praelatorum,
Collegiorum, personarum, seu rerum quaruincunque contra foedus
protestationis et suspensionis hujusmodi quontodocunque vergentia,
Apostolica vel alia quavis auctoritate concessa, — insuper ecclesiasticas
censuras, mulctas et poenas — promulgatas — cassamus. — Nee non illis,
qui contra ipsos impetratis, concessis vel obtentis — quomodolibet nite-
rentur, etiamsi eis — ^jus quaesitum foret ex certa scientia de potestatis
plenitudine, perpetuum silentium iinponentes : insuper quascunque
obligationes super annatis seu communibus et minutis servitiis — usque
in praesentem diem remittimus. — Insuper omnes et singulas praefatae
nationis — personas, — qui post dissolutionem sive translationem praefati
Concilii per nos factam congregationi Basiliensium sub nomine gene-
ralis Concilii adhaeserunt, — qui jam ad nostram ol)edientiam sunt
reversi, vel infra sex menses post declarationem pro nobis factam
redierint, — ab omnibus et singulis juvamentis, perjurii reatu, ac aliis
344 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 14U9— 1517.
successors in a fifth deed of reservation, perfect freedom of
action.^'^ However the German ambassadors gave in their alle-
giance to him upon his death-bed 7. Febr. 1447,'''' and the
neutrality of Germany was at an end.
§ 133.
NICOLAS V. (6. MARCH 1447-24. MARCH 1455). CALIXTUS III. (8. APR.
1455-6. AUG. 1458). PIUS II. (19, AUG. 1458-15. AUG. 1464). PAUL
XL (30. AUG. 1464- -,26. JULY. 1471).
The Papal See now strove with Roman craft and stedfastness,
to win back what was lost by the Council of Basle. Although
Nicholas V., immediately after his accession, exprest himself in
the most liberal manner to the German ambassadors,^ and
censm-is et poenis, si qui tenerentur. — absolvimus et liberamus. — Ut
autem praemissa eo firmius observentur, pro nobis et successoribus
nostris Romania Pontificibus de Venn, fratrum nostrorum S. R. E.
Cardinalium consilio et assensu pollicemur omnia et singula supradicta
inviolabiliter observare, et contra ea — nullo umquam tempore quicquain
innovare : et quod nobis licere non pathnur, eisdem successoribus indi-
camus, decernentes ex nunc irritum et inane, si secus super bis a quo-
quam quavis, etiam Apostolica auctoritate — contigerit attentari.
55 The Bull Decet dd. 5. Febr. in Raynald. ann. 1447. no. 7. and
Miiller S. 352 : Cum carissimus in Christo filius Fridericus Rex
Romanorum illustris, ac ven. frater noster Arehiepiscopus Maguntinus,
et dil. filius Fridericus Marchio Brandeburgensis, S. I. Electores non-
nidiique alii nationis Germanicae Praelati et Principes quaedam
petiverint a nobis fieri, quae necessitas ipsa et Ecclesiae utilitas,
ut eos ad nostram et s. Romanae Ecclesiae unitatem et obedientiam
alliciamus, nos concedere quodammodo compellit : nos ad vitandum
omne scandalum et periculum, quod exinde sequi posset, nolentes
aliquid dicere, aut confirmare vel concedere, quod esset contra
8s. Patrum doctrinartn, vel quod vergeret in praejudicium bujus s.
Apostolicae sedis, quoniam propter imminentem nobis aegritudinem
non valemus omnia per eos petita et per ros concessa cum ea integri-
tate judicii et concilii examinare et ponderare, quae rerum magnitudo
et gravitas requirit : tenore praesentium protestamur, quod per quae-
cumque a nobis dictis Regi, Archiepiscopo — ac nationi responsa et
respondenda, concessa et concedenda non intendimus in aliquo derogare
doctrinae ss. Patrum, aut praefatae sedis privilegiis et auctoritati,
habentes pro non responsis et non concessis, quaecunque talia a nobis
contigerit emanare.
^ See the account given by Aeneas Sylvius (note 52) in Baluz. vii.
p. 537, ss.
1 He said to tbem (see the speech of Aneas cited § 132. note 52 in
ril. I.— PAPACY. § 133. COUNCIL OF BASLE. NICOLAS V. 345
confirmed the Bulls of his predecessor ;' nevertheless he ma-
naged by the favour of the Emperor and the mediation of
Aeneas Sylvius, to introduce once more in the so-called Aschaf-
fenburg Concordat, properly the Concordat of Vienna (17. Febr.
1448),^ under pretext of the stipulated provision for the Papal
see, the articles of the Constance Concordat so disadvantageous to
the German nation.* The more powerful German nobles were
Baluzii Misc. vii. p. 555) : Ego quae cum natione Gerniaiiica meus
antecessor fecit- non solum approbare confinnarcque volo, sed exequi
et manutenere omnia. Nimis, ut mihi videtur, Romani Pontifices
fimbrias suas extenderunt, qui nihil jurisdictionis caeteris Episcopis
reliquerunt. Nimis qvioque Basilienses Apostolicae sedis manus abbre-
viaverunt. Sed ita evenit : qui facit indigna, ut injusta ferat oportet.
Arborem, quae in unam partem pependit, qui volunt erigere, in partem
adversara trahunt. Nobis sententia est, in partem soUicitudinis qui
vocati sunt Episcopos sue jure minime spoliare. Sic enim jurisdic-
tionem nostram nos denique servaturos speramus, si non usurpaverimus
aliena.
* The documents are given in Koch Sanclio Pragm. p. 197 bs.
^ On its history see especially Koch p. 36 ss. In the diet at Asch-
affenburg in July 1447 it was resolved for the next diet to be assembled
at Nuremberg. Item concludetur ibiprovisio Sanctissimo Domino nostro
et sedi Apostolicae, si tempore medio cum legato non fuerit concoi*-
datura. This provision had been already promised to the Pope by the
Council of Basle as a compensation for what had been taken from him
(§ 132. note 30), and been stipulated for by Eugene IV., in the Bull
Ad tranquillitatem (§ 132 note 54). But in the mean time the Em-
peror had the Concordat agreed upon at Vienna by Aeneas Sylvius
with the Cardinal Johannes de Carvajal (see the proofs in Koch p.
211. note 3).
* Among the many editions the most important are those which are
publisht from the originals, viz., from the archives of Mayence in
Wiirdtwein Subsid. dipl. ix. p. 78 ss., from the imperial archives at
Vienna in Koch Sanct. Pragm. p. 201 ss., and from the electoral
archives at Cologne in Hedderich elementa juris caiionici. P. iv. p. 145
ss. See Miinch's Concordate. Th. i. S. 88 ff. The Concordat of
Vienna contains only the two sections of the Concordat of Constance
(see § 131. note 19.), Cap. ii. De provisione Ecclesiarum and Cap. iii.
De Annatis, and agrees with these in almost every word. The most
important alteration is that instead of the alternate presentation to
smaller benefices, an alternatio mensium was establisht : De caeteris
dignitatibus et beneficiis quibuscunque, saecularibus et regularibus
vacaturis, ultra reservationes jam dictas, majoribus dignitatibus post
pontificales in cathedralibus, et principalibus in coUegiatis, exceptis, de
qiiibus jure ordinario provideatur per illos inferiores, ad quos alias
pertinet, idem sanotissimus Dominus noster per quamcunque aliam
346 THIRD PERIOD.-DIV. V.— A.D. 1409—1517.
won over by concessions/ the less powerful were obliged to fol-
low of their own accord. Thus the principal results of the
Council of Basle, and the acceptation of Mayence were lost to
Germany.'^ Felix V. and the feeble remnant of the Council of
reservationem — nou impediet, quo minus cle illis, cum vacabunt de
mensibus Februarii, Aprilis, Junii, Augusti, Octobris et Decembris,
libere disponatur per illos, ad quos coUatio, aut alia quaevis dispositio
pei'tinebit. — Quotiens vero aliquo vacante beneficio de mensibus
Januarii, Martii, Maji, Julii, beptembris et Novembris, specialiter
dispositioni Apostolicae sedis reservatis, non apparuerit infra tres
menses a die notae vacationis in loco benefieii, quod alicui de illo
Ajiostolica auctoritate fuerit pi'ovisum, ex tunc et non antea Ordinarius,
vel alius, ad quem illius dispositio pertinebit, de illo libere disponat.
In the Pope's Bull of confirmation dd. 19 Mart, in which the entire
concordat is recited word for word, the astonisbing difference is found,
that in the^first of the above-mentioned proposals, the words de quibus
are left out. Accordingly it runs (Koch p. 240) : De caeteris dignita-
tibus, — majoribus dignitatibus — exceptis, jure ordinario provideatur
etc. And thereupon so early as 1457 Aeneas Sylvius epist. 383. ad
Mart. Mayerum grounds the assertion diametrically contradictory to the
genuine text : Concordata ipsa dignitates primas post pontificales et in
collegiatis Ecclesiis principales Apostolicae sedis dispositioni permit-
tunt (likewise his Germania c. 12, and c. 21) : and this interpretation
was universally adopted, until Neller, the canonist at Treves, in 1757
first vindicated the true meaning, see the note in Koch Sanct. Pragm.
p. 223 and 240. Nevertheless the reservation of the Deaneries
in the latest concordats followed as the consequence of this inveterate
error.
" The elector of Brandenburg received the right of nominating the
Bishops of Brandenburg, Lebus and Havelberg, see the Papal deed of
Sept. 1447 in Gercken Cod. diplom. Brandeb. T. vii. p. 361. The
ecclesiastical electors received the Indultum to appoint to benefices
vacated in the months reserved to the Pope (Koch p. 42), so did the
Archbishop of Saltzburg likewise (see Nachrichten von Juvavia s. 280).
Only the elector Dietrich of Cologne would not be won over, but imme-
diately after his death a.d. 1461 the Concordat was publisht in the
Diocese of Cologne also, see Hedderich elementa juris canonici. P. iv.
p. 145.
^ Jacobus de Paradiso (Carthusian and Doctor of Divinity at Erfurt)
de septem statibus Eccl. in Brown Appendix ad fasc. rerum expetend.
et fugiendarum p. Ill : Gaudet quidem nostris temporibus, scil. nunc
de anno Domini 1449 Ecclesia de unico et indubitato pastore, scil.
Nicolao P. V. ; sed luget de conculcatione decretorum in transactis
Conciliis edictorum, et videt quomodo contraria decretis practicantur. —
At the end of the Concordat of Vienna is the following passage : In
aliis autem, quae per felicis recordationis Dominum Eugenium Papam
quartum pro natione praefata usque ad tempus futuri generalis Concilii
permissa, concessa, indulta atque decreta, et per memoratum sanctissi-
CH. I.— PAPACY. ^ 133. COUNCIL OF BA8LE. NICOLAS V. 347
Basle, removed in 1448 to Lausanne,^ must now likewise yield.
mum Dominum nostrum Papam Nicolaum confirraata fuere, in quantum
ilia concordiae praesenti non obviant, ista vice nihil extitit inimutatum .
According to this the decrees of Basle accepted at Mayence (§ 132.
note 41) which were confirmed by Eugene IV. (in the Bull ad tran-
quillitatem § 132 note 54) and by Nicholas V. (see above note 2) were
to remain in force so far as they were not exchanged in this Concordat
for other resolutions. This was quite in agreement with the Bull Ad
tranquillitatem : for according to it there was to be no Concordat
except with reference to the modification of some of those decrees, and
the compensation to be made to the Pope for his loss. However, that
acceptation of Mayence was gradually forgotten, and the Concordat of
Vienna regarded as an independent compact, and the only result in
Germany of the Council of Basle. So early as the 3'ear 1457
Aeneas Sylvius epist, 883 ad Mart. Mayerum, seems to take it
in this sense : Verum cum dicis, decreta Basiliensis Concilii
non custodiri, idque putas injuriosum esse nationi, indignam dici-
mus esse querelam tuam. Propter decreta enim Basiliensis Con-
cilii inter sedem Apostolicam et nationem vestram dissidimn coepit,
cum vos ilia prorsus tenenda diceretis, Apostolica vero sedes
omnia rejiceret. Itaque fuit denique compositio facta, in qua nos
imperatorio nomine interfuimus. Ea certain legem dedit, deinde
inviolabiliter observandam, ^jer quam aliqua ex decretis Concilii prae-
dicti recepta videntur, aliqua rejecta. Likewise in his Germania c.
11 : Postremo eo modo concordiae locus fuit, ut sententia quorundam
decretorum Basiliensis Concilii i-eciperetur, rellqua vero ejus statuta
rejecta viderentur. However Leibnitz Cod. jur. Gentium P. i. p. 396
already maintained, anteriora concordata et concessa, qualia in decretis
Constantiensis et Basileensis Concilii et Eugenii approbatione con-
tinentur, hie confii-mari, adeoque male vulgo negligi. After Plorix
discovered again the acceptance of Mayence (see § 132, note 41) the
true state of the case was once more revealed by him, and frequently
maintained by the Canonists Neller at Treves, Endres, and Gregel, in
Wiirtzburg, Jung at Heidelberg, Roth at Mayence, Heddericb at
Bonn, especially during the controversy about the nunciature. See
particularly Jo. Phil. Gregel diss, de juribus nationi Gei'manicae ex
acceptatione Decretorum Basileensium quaesitis, per Concordata As-
chafU'enburgensiamodificatis aut stabilitis. Mogunt. 1787. 4, (reprinted
in P. A. Gratz Continuatio thesauri juris eccl. ab A. Schmidt adornati
vol. i. Mogunt. 1829. 8. p. 41 ss.) On the other hand Spittler (Gesch.
der Fundamentalgesetze dcr deutschkathol. Kirche im Verhiiltnisse
zum rbm. Stuhle, i'l d. Getting, histor. Magazin Bd. 1. St. 2. S. 347.
St. 3. S. 474. Bd. 4. St. L S. 151) sought to prove that the decrees of
Basle wei'e quite abolisht by the Aschafi'enburg Concordat. See on the
other side Koch Sanct, Pragin. p. 47 ss. Ueber die Fundamental-
gesetze der deutschkathol. Kirche im Verb, zum rom, Stuhle, ein
Nachtrag zur Spittler'schen Geschichte. Frankf. u. Leipz. 17iO (in
which Spittler's treatise is first reprinted entire, and then refuted.)
^ Not till the Emperor's permission was recalled in 1447, and the
348 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517.
The former rcsio-necl his office, the latter entirely dissolved
(]449).^ The pope had reason to expect to bring all things
back to their old course in Germany with greater speed, now
that the Emperor Frederick III., wdien he received the long-
desired imperial crown at Rome in 1452, was blind enough in his
joy, to propose a crusade to the Holy Land instead of the pro-
mised Council.® The fall of Constantinople, which happened
soon after (29. May 1453), furnisht a solemn pretext for a
crusade, and Nicholas V. forthwith issued his summons, and
granted a tithe of Church-revenue for its support.^*^ However
the Papacy, now sunk so low in public esteem, could no longer
rouse the people as in earlier times, and scatter the political
entanglements of princes with a religious enthusiasm. This
town of Basle forced by three Imperial mandates to banish the Council,
see Miiller's Gesch. Schweizerischer Eidgenossen Th. 4 (new edition
Leipz. 1826) S. 262 ff.
^ See the minutes in Ravnald. 1449. no. 3 ss. Miiller's Reichstags-
theatrum. Th. 1. S. 366 ftC
y Compare the speech of Aeneas which he addrest to the Pope by the
commission, and in the presence of the Emperor, in Aenea Sylvii hist.
Frid. iii. in Kollarii Analecta Monum. T. ii. p. 307, and especially in the
passage p. 317 : Alius fortasse vel generale Concilium, vel reformationis
decreta petivisset. Sed quod majus haberi Concilium potest, quam
Tuae Sanctitatis Tuique ISancti Irenatus praesentia? Frustra Con-
cilium petit, qui Romani Pontificis mandata non recipit. Ubi Tua
Sanctitas est, ibi Concilium, ibi Reges, ibi mores, ibi decreta, salub-
risque reformatio. Caesari susceptis imperialibus infulis, Tuaque sacra
manu coronato nihil hoc tempore visum est antiquius, quam de Passagio
Tecum agere. The Pope in his answer took his man quite aright :
Ecclesiam numquam Imperio sacro tam gratam esse posse, quam
debeat : expeditionem, de qua loquutus esset Aeneas, laudandum opus,
dignumque Caesare, multam prae se ferre pietatem ; — consulendos
tamen esse caeteros Christianae religionis Principes, eorumque auxilia
in tantum opus quaerenda : quos si benivolentes invenerit, relaturum
se Caesari, atque tam sanctum negotium summo conatu aggressurum.
i» The Bull of 30 Sept. 1453 is in Raynald, ad h. a. no. 9. e.g.
Inprimis universes Principes Christianos — hortamur, requirimus et
mandamus in vim professionis factae in sacri susceptione baptismatis,
ac in vim juramenti praestiti, cum dignitatum suarum infulas susce-
perunt, ut ad defensionem Christianae religionis et fidei, cum bonis et
personis suis pro sua possibililate verisimiliter et indesinenter assistant,
aeterna praemia recepturi ab illo, cujus causam egere, et in praesenti
vita pariter et in futura. Quod inpraesentiarum credimus cuilibet esse
de necessitate salutis, cum talis sit necessitatis articulus, a qua .se
nullus legitime valeat excusare etc.
CH. I.— PAPACY. ^ 133. (JALIXTUS III. 349
remained among the number of unfulfilled projects, and empty
engagements ; and the Papal see reapt from it no further
advantage, than the power of bringing once more into use under
a seemly pretext, many of those methods of raising money, which
had been abolislit by the Reforming Councils. For this very
reason the great mass of the Gennan people, who felt them-
selves deceived and bitterly injured by the Pope and the
Emperor, saw no other agency but Papal avarice at work in
these efforts for a crusade.^^ And when Calixtus III. immedi-
1^ On these efforts and their result in Germany see Pii ii. Pont.
Max. Coranientarii reruin nieniorabilium, quae teniporibus suis conti-
gerunt libb. xii. a Joanne Gobellino (the priv'ate Secretary of Pius II.
so properly by this Pope himself, see Phitina ed. 1645. p. 760) com-
positi. Francof. 1614. fob p. 22 ss. In the diet at Ratisbon a general
promise was made, which was to be more fully deliberated upon in the
next diet of the empire at Frankfort (compare Midler's Reichstagsthea-
trum. Th. 1. s. 450.) But here (in Sept. 1454) mutati erant Theu-
tonum animi, i:ec cuiquam placebat, expeditionem in Turcas fieri :
infectae veluti venenis quibusdam aures neque Imperatoris nomen,
neque Romani Praesulis ferre poterant, dicebantque, cos corrodere
auruin velle, non bellum gerere : sed aliuni futuruni Concilii exitura,
quam sibi persuasissent : nee pecuniam collaturos Gei'maniae populos,
nee in railitiara daturos nomina : atque in earn sententiam persuasi
omnes Imperatori et Papae maledicere, legatos eorum contemnere,
Burgundos irridere, qui proni ad expeditionem videbantur, Hungaris
durissima verba dare, qui, cum suum regnum tueri nequivissent, nunc
Germaniam suis calamitatibus involvere vellent : nee ulia spes reliqua
erat rei bene gerendae, cum decretum Ratispouense prorsusrejiceretur.
At cum in coneioneui itum est, locuto Aenea (as Imperial commissary)
omnium repente animi in priorem belli gerendi ardorem rediere.
Oravit ille duabus ferme horis, ita intentis animis auditus, ut nemo
unquam expuerit, nemo ab orantis vultu oculos suos averterit etc.
(The speech itself may be seen in Miiller's Reiehstagstheatrum. Th.
1. 8. 474 fif.) Aeneas' vain display of eloquence surpast the result. It
was quite determined to send a considerable army to the aid of Hun-
gary ; but this was to be more particularly discust at the ensuing diet
in the Nevisiadt of Vienna. A more impartial account of the success
of this diet is given by the Franciscan Johannes Capistranus, who alone
was able at that time to rouse the common people in the style of the
ancient preachers of Crusades (on his agency see Chr. A. Pescheck in
Illgen's Zeitsehr. fiir die hist. Theologie. Bd. 2. St. 2. s. 259 ff.), and
who was present at Frankfurt, in his letter to the Pope of 28. Oct.
1454 in Wadding Annales Minorum ed. 2. T. xii. p. 203 : cum
apud multos appareat in praesenti dieta magna fuisse conclusa,
mihi vero aut nihil, aut parum boni conclusum extitisse visum
est. As all was made to depend upon fresh deliberations, the
Hungarians might in the meanwhile be driven to make peace
350 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517.
ately after his accession (1455) began to follow up this opportunity
with still greater zeal ;^^ the only result effected was that the
Reforming party once more arose in Germany to win back again
the lost freedom of the Church. When the weak Emperor,
Frederick III., under the guidance of the crafty Aeneas Sylvius,
attacht himself entirely to the Pope's side ;^^ measures were
with the Turks. He then also informs the Pope of the common
saying which was in vogue after the diet : Omnes Principes, omnes
Domini, totus mundus generaliter dicit : Quomodo volumus contra
Turcam proprios sudores, propria nostra bona^ panem filiorum nostro-
rum expo)iere, quandoquidem siimmiis Pontifex in turribus, in gros-
sis maris, in calce et lapidibus thesaurum s. Petri expendit, quern in
defensioneia sanctae fidei deberet expendere ? However, Nicholas V.
died during the diet in the Viennese Neustadt, and now the delibera-
tions were again deferred.
1- Plalina in vita Calixti iii. ed. 1645. p. 727 : bellum Turcis statim
indixit. Id se ante Pontificatum vovisse ostendens suo chirographo,
his verbis scripto, quod in libro quodam suo extabat : Ego Calistus
Pontifex Deo oinnipotenti voveo et sanctae individuae Trinitati, me hello,
maledictis, interdictis, execrat'ionibus, et demum qidbuscunque rebus
potero, Turcos Christiani nominis hostes saevissimos persecuturum.
Admirati sunt omnes qui aderant, quod Pontificatus nomen sibi desump-
sisset ante adeptam dignitatem, quodque homo senex ac fei'e decrepitus
tantum animi haberet. Ut autem quod promiserat re ipsa praestare
posset, Predicatores per totam Europam statim misit etc. (More parti-
cularly s. Antoninus in Summa P. iii. Tit. xxii. cap. 14. init. Constituit
plures praedicatores diversarum regionum, qui discurrerent per civitates
et castella ad praedicandam crucem contra Turcam, qui hoi'tarentur
plebes ad contribuendum eleemosynas ad tam sanctum, tam pium, tara
necessariura omnibus opus pro conducendis armigeris, concedens indul-
gentiam plenariam peccatorum contritis et confessis semel in vita et semel
in morte cuicunque eleemosynam V. Ducatorum largienti, auctoritatem-
que tribuens absolvendi et dispensandi in muUis casibus.) Ex his autem
facultatibus ad sedecim triremes Romae aedificatas in hostem misit,
Patriarcha Aquilejensi Praefecto, qui triennio maritima hostium Asia-
norum vexavit, insulas quasdam cepit, ac magnas calamitates hostibus
intulit. A Crusade-Bull dated 15. May 1455, according to which a
general crusading-host was to be assembled by 1. March 1456, may
be seen in Raynald. ann. 1455. no. 19.
^3 Gobellini comm. p. 25 : Haec cum audita essent in Austria (at
the diet in the Viennese Neustadt), fuere non pauci, qui Caesari sua-
sarint, nunc tempus esse coercendi Apostolicam sedem, ne tantum in
Germania posset ; conventiones, quae cum Eugenio quarto factae
fuerant, diminutas esse, nee prius obediendura Romano Pontifici, quam
ea concederet, quae natio Germanica optaret ; ancillam earn videri,
libertatem aliquando mereri. Atque hoc ipsum Jacobus Treverensis
Archiepiscopus obnixe requirebat, qui ex lite lucrum aliquod expecta-
CH. I.— PAPACY. § 133. CALIXTUS HI. 351
indeed restricted to l(uid and bitter complaints against the Pope
and the Emperor,^* and against the breaches of the Concordat
committed by the former and endirred by the latter ; and the
Pope in a reproachful letter ventured the bold assertion, that the
observance of the Concordat depended upon the Pope's favour.^^
bat. Contra Aeneas non esse e re Caesaris ajebat, Romani Pontificis
auctorituteni repriniere, ut populi gratia iniretur, quae sui natura
inconstantissima est ; nee multit'idini relinquendas habenas, quam nosset
principatibus ininiicam ; inter Principes aliquando amicitiam inveuiri,
inter plebem et regem odium immortale ; Papani Imperatoi-is, et
Imperatorem Papae auxilio indigere ; stiiltum esse illi nocere, cujua
expectes openi ; cum Pontificatus novus initur, tunc Romani Praesulis
gratiam beneficiis emerendam. Quodsi »h injuriis incipias, difficile in
benevolentiam patere adituni ; mittendam more niajorum obedientiam,
foedusque cum novo Praesule honestum ineundum, eoque pacto Ger-
manos Imperatori obedituros. Vicit Aeneae sententia, atque ipse
missus est, qui ea perageret, quae suaserat etc. The speech made by
Aeneas before the Pope upon this proffer of obedience is Ep. 413 in the
collection of his letters.
1^ At the diet of Nuremberg in 1456 the electors already thought of
electing a King of the Romans even against the Emperor's will,
Mliller's Reichstagstheatrum Th. 1. S. 555 ff. At an assemblage of
the electors of Mayence, Cologne, the Palatinate, Saxony and Bran-
denburg, with the Archbishops of Saltzburg and Bremen, which was
held at Frankfort in 1457, another assembly of the princes was deter-
mined upon to meet in Nuremberg at Martinmas-tide 1457, in which they
were to deliberate (see Neue Sammlung der Reichs-Abscbiede. Frankf.
a. M. 1747. Fol. Th, I. S. 190) ; anne magis expediat pro honore Princi-
pum et nationis quod decreta Constantiensis et Basileensis Conciliorum,
quae ea gravamina contingunt, circa quae magis necessarium fuerit
providendiun, absque modificatione et simpliciter — repetantur et inno-
ventur : vel quod ordinationes intermediae, de quibus in avisamentis
supradictis cautum et actum est, prosequautur et continuentur, sen
quod alia congrua et honesta via Alemanniae consulatur. Afterwards
they were to consult de modo et forma, quibus Romanus Imperator
posset induci ad concm-rendum una cum Principibtis Alemanniae in re
ista, et etiam ad providendum Nation! vel per pragmaticam sanctionem
vel alio remedio oportuno. Likewise anne Dominus Apostolicus vel
Uteris, vel oratoribus, et quibus modis et mediis interpellandus sit
super hac re. The Avisamenta here agreed on were to be communi-
cated previously to the other nobles. They may be the Pragmatica
sanctio of which Aeneas speaks Germania c. 78 ss. (See below note
19).
15 Calixti III. ep ad Fridericum Imp. dd. 31. Aug. 1457 (imperfect
in Raynald. ad h. a. no. 40, perfect in Aen. Sylv. Epist. 385) : — nuper
— sicut nobis relatum est, nonnulli ex venerabilibus fratribus nostris ac
dilectis filiis, nobilibus viris, Romani Imperii Electoribus, et alii pleri-
352 THIRD PERIOD. -DIV. V.— A.D. 1409—1517,
However, neither in Germany nor any other country was the
que Priucipes ac Praclati natiouis ejusdcm, dietaquadam sive conventu
inter se celebrata (iu Frankfort see above note 14), Oratores suos adTe
miserunt, qui de nobis, deque curia nostra non parvam querelani
facieutes, inter caetera expnsuisse feruntur, quod nos diversis modis
nationem ipsam aggravantes, quae inter Te nomine nationis e'c anleces-
sorem nostrum — concordata fuerunt, minime adimplere aut observare
curemus. — Audivimus rumorem esse, tanquani nos aurum ex natione
tua, supra quara deceat, extorqueamus. Injuriantur profccto nobis, eta
vero longe recedunt, qui talia dicuut ; nihil unquam nostro nomine ab bis
cxtortum est, quibus beneficia contulimus, ut illi garriunt : nihil exactura,
nihil petitum praeter Annatam vetusto jure debitam : at si qui contra Tur-
cos pecuniaria nobis subsidia obtulerunt, non recusavimus, nee recusare
quidem debemus pi-o tanta Christianae religionis necessitate. Pecunias
autem hujusraodi — non usurpainus nobis, — non consumimus in deliciis,
sed in defensionem fidei convcrtimus. — Innumerabiles sunt et intolei'abi-
les nobis, quas indies subimus, expensae : nunc in Orientem Legato classis
nostrae, nunc in Albanian! Scanderbechio fortissimo Cbristi athletae,
iudefessoque bellatori, nunc Legatis et Oi-?toribus iu diversas mundi
partes emissis, nunc istis, nunc illis per Graeciam et Asiam laboraut-
ibus, ne destituti periclitarentur, pecunias mittimus : nee fuerunt inanes
hujusmodi sumptus. Licet enim nobis in Domino gloriari, qui per
ministros suos, torpentibus ac pene dormientibus cunctis ferme Chris-
tianis Principibus, nobis tantummodo instantibus atque urgentibus
Turcorum superbissima cornua et insolentissimas acies apud Lngariani
confregit. (The victory of John Hunnyades at Belgrade in 1456),
magnumque ilium et potentissimum exercitum prostravit, qui sibi non
Ungariam modo, sed Germaniam totam, Galliam atque Italiam prote-
rere, legemque Christi funditus evertere pi-oniittebat. — Nunc quoque
classis nostra Rhodum tuetur, Cyprum, Mitylenem, Chium, et onines
in Oriente Christiani nominis insulas : — quodque laudabilius est, — non
tantum quas diximus insulas Legatus noster — tutatus est, sed alias
plerasque Turcorum domino servientes ad Apostolicae sedis dovotionem
obedientiamque rfedegit. — Quae cum ita sint, audent tamen nonnulli
parum quidem religiosi, et ad commune bonum minus intenti nos
redarguere, quod ab his pecunias recipimus, qui promoventur, quamvis
sponte oblatas in classem contra Turcos einissam. Quod quam inique
^■gunt, jam plane prospicis. Sed ajunt plerique, concordata, de quibus
mentionem supi-a fecimus, per nos minime observari, affii-mantes, elec-
tiones Episcoporum aliorumque Praelatorum nos parvi pendere, ac
prorsus abjicere : quod pari modo neque vere, neque juste nobis objici-
tur. Neque enim electiones Praelatorum in Germania factas quovis
pacto contemnimus, neque ex concordatis oranes passim electiones con-
firmare tenemur, sed illas tantummodo, quae canonicae experiuntur :
quod quidem a nobis diligenter custoditum est. — Super reservationibus
autem caeterisque bencficiorum provisionibus, de quibus similiter acce-
pimus querelas coram Tua Serenitate fuisse propositas, non sumus
memores, aliquid a nobis esse concessum contra concordata praedicta.
CH. I.— rAPACY. § 133. CALIXTUS II. 353
crusade accomplisht :^^ and the Pope could not undertake any
decisive enterprise against the Turks, with the sums which had
been collected, not Avithout difficulty, from the different national
Churches. Aeneas Sylvius, who for his good service in Germany
had been already successively rewarded by Nicolas V. with the
Bishoprics of Trieste and Siena, and by Calixtus III. (in Decem-
ber 1456) with the rank of Cardinal, still used every means to
lessen the opposition to the Papal See in Germany.^^ He
Quod si quid tale factum est, ut saepe in midtitudine literarum ac ne-
gotioruin aliqua transeunt neque bene gesta, neque bene revisa ; non
est intentionis nostrae aut Ordinariorum mensibus derogate, aut con-
cordatis ipsis contravenire, Quinimo quamvis Uberrima sit Apostolicae
sedis auctoritas, nullisque debeat pactionum vrnculis coerceri ; ex mera
tamen liberalitate nostra, ex zelo, quern gerimus ad pacem, ex caritate,
qua te tuamque natlonem prosequi niur, concordatls ipsis locum esse
volnmus, nee patiemiir ea temere violari, dum Romanae sedis guber-
nacula retinebimus. Si quid pi'aeterea est, quod ipsi nationi molestum
videatur ex his, quae prodeunt ex nostro soHo, idque fortasse dignuni
eraendatione censetur (possumus enim et nos, ut homines, aliquando
labi atque errare, in his maxime, quae facti sunt) ; non decet Episcopos
aut alios quosvis mortales super Apostolicam sedem auctoritatem sibi
vindicare. — Et tu ergo, Serenissime Imperator, si quid arbitraris tuae
nationis Praelatos habere, quod per nos eniendari debeat, admone eos,
hortare e^u-ge, ut ad nos venientes suas nobis necessitates exponaiit,
gi-avamina referant, desideria proferant etc. Under the letter is the
note : Dictata per Aeneam Cai'dinakm Senensem.
^^ True, Alphonso, King of Aragon and Sicily, took the cross
(Raynald. 1455 no. 30), but he carried on a war against the Genoese
with the forces and money collected for war against the Turks (1. c.
1456. no. 11 ss.) Alphonso, King of Portugal, also promised to
march against the Turks (1. c. 145€. no. 8), but in the end did nothing
at all (1. c. 1457, no. 65.) Charles VII., King of France, forbade the
preaching of the crusade, lest his kingdom, threatened by the English,
should be left unprotected (1. c. 1456. no. 3 ss.) : he consented indeed
at this time to the collection of the tithes of the Church sans prejudice
des droits, franchises, libertez et prerogatives de I'Eglisede France (see
the edict in the Preuves des libertez de I'egl. Gallicane. chap. xxii. no.
20), but he refused to allow a crusading army to be assembled (Ray-
nald. 1456 no. 5) : the tithe also was refused by many of the clergy,
who appealed to a general council after the example of the University
of Paris (Raynald. 1457. no. 54 ss.)
^^ This is known chiefly from the letters of Martin Meyer, Chan-
cellor of Mayence, to his friend Aeneas Sylvius dd 31. Aug. 1457
(prefixt to Aeneae Sylv. Germania, printed often besides, e.g. in
Freberi Scriptt. Rer. Germ. ed. Struve. T. ii. p. 686. Ricberii hist.
Cone, gener. lib. iv. P. 1. cap. 1. J. F. Georgii Nationis Germanicae
VOL. IV. Z
354 THIRD PERIOD. —DIV. V.— A.D. 1409—1517.
sought by his numerous letters to win over the chiefs of the
malcontents.^^ His work Descriptio de ritu, situ, moribus et
gravamina adv. sedem Rom. p. 244 ss.) : Cognovi ex Uteris amicorum,
Te Cardinalem esse creatum. Congratulor et Tibi, qui pro Tua virtute
digna conseciitus es praemia, et mibi, cujus amicus in ea dignitate con-
stitutus est, in qua me meosque necessarios aliquando juvare poterit.
I Hud mihi molestum, quod in ea tempora incidisti, quae sedem Apos-
tolicam afitiictura videntur. Nam domino meo Arcbiepiscopo frequentes
afferuntur de Romano Pontifice querelae, qui neque Constantiensis
neque Basileensis Concilii decreta custodit, neque se pactionibus ante-
cessoris sui teiieri arbitratur, nationemque nosti-am contemnere et
prorsus exbaurire videtur. Constat enim, elcctiones Praelatorum
passim rejici, beneficia dignitatesque cujusvis quaUtatis et Cardinabbus
et Protonotariis I'esei vari. Et tu quidem ad tres Provincias Teutonici
nominis sub ea formula reservationera impetrasti, quae bactenus insolita
est et inaudita. Expectativac etiam gratiae sine numero conceduntur :
Annatae sive medii fructus absque uUa dilatione temporis exiguntur, et
plus etiam, quam debeatur, extorqueri palam est. Ecclesiarura regi-
mina non magis merenti, sed plus offerenti committuntur : ad corra-
dendas pecunias novae indulgentiae indies conceduntur. Decimarum
exactiones inconsnltis Praelatis nostris (against Cone. Const. Sess.
xliii., see § 131, note 20. Deer. 6.) Turcorura causa fieri jubentur.
Causae, quae tractandae terminandaeque in partibus fuerant, ad Apos-
tolicum tribunal indistincte trabuntur (against Cone. Basil. Sess. xxxi.
see § 132, note 35) : excogitantur mille modi, quibus Romana sedes
aurum ex nobis, tamquara ex barbaris, subtili extrabat ingenio : ob
quas res natio nostra quondam inclyta, quae sua virtute gftoque san-
guine Romanum Imperium coemit, fuitque mundi domina ac regina, ad
inopiam nunc redacta, ancilla et tributaria facta est, et in squalore
jacens, suam fortunam, suam pauperiem multos jam annos moeret.
Nunc vero, quasi ex somno excitati optimates nostri, qixibus remediis
buic calamitati obviam pergant, cogitare coeperunt, jugumque prorsus
excutere, et se in pristinam vindicare libertatem decreverunt. Erit
baec non parva jactura Romanae Curiae, si quod cogitant Romani
Principes eftecerint. Quantum itaque de tua nova dignitate laetor,
tantum commoveor et angor, tuo tempore boc parari. Sed Dei fortassis
alia est cogitatio, et illius profecto sententia obtinebit. Tu interim
bonum habeto animum, et quibus repagulis fluminis impetus coerceri
possit, pro tua sapientia cogitttto, et vale opiime. The dissatisfaction
with Rome proceeded yet further, see Aeneae Sylvii Ep. 301. ad Mar-
tinum Mayer : Sunt nonnulli nationis tuae homines, parum pensi ha-
bentes, quibus Romani Pontificis auctoritas neque necessaria esse vide-
tur neque a Christo instituta. The whole letter, which is adopted into
Aeneae Germania c. 89 and 90, has for its aim the refutation of their
opinion.
^^ Aeneae Sylvii Ep. 348. ad Laurentium Rovarellam (Legate in
Hungary.) He was to impress upon the German nobles, quod multo
facilius filii Principum promovebuntur per sedem Apostolicam, quam
per Capitula vel Ordinarios. Et hoc bene cura in auribus Principum
CH. I.— PAPACY. § ia;j. CALIXTUS III. p,55
conenlcare, quia Veritas est. Ep. 319. ad Theodoricuiii Arcliiep.
('.>lon. dd. 2, Dec, 1457. Si Romanae sedis auctoritas depriineretur,
credito, quia nee tua nee aliorum Episcoporuni aalva nianebit. Audito
taiuen, quae consulis, ut hie quoque ea refovraentur, quae odium tuae
nationis pariunt, et ego, si inea vox audietur, ad id operam dabo. Nam
et hie aliqua cominittuntur, quae iion laudo omnia. Verum illud
salubre puto, ut super gravaminibus, quae vestri allegaut, ad Romanum
Pontificem reeursus habeatur, qui non negabit assensum justa petenti-
bus, Ep. 334. ad Johannem de Lisura (Councillor of Mayence see §
132 note 51) : Per Wigandum Secretarium Moguntini misimus tibi
Alphabetum, et nunc duplicamus, si forsitan illud non recepisti :
poteris scribere mentis tuae conceptum, et consulere Ecclesiae necessi-
tate— Laboi'e tuo nostroque quietem consecuta est Ecclesia nostris
dicbus apud Germanos. Faxit Deus, ne lacerari videamus quod
aliquando i-esarcivimus. Multa rumor affert, et Geruianos fieri Gallos
imitatione contendit. Nobis ilia via salubrior esse videtur, qua patres
nostri ambulavere. — Nee facile sua in DIoecesi quisque Pontifex Papa-
tum habebit : et sunt, qui quaerunt, et ejus rei causa nigrum in
Candida vertunt. Ep. 383. ad Mai-tinum Mayer, the answer to the
letter quoted in note 17. He first maintains, nee unquam regni coe-
lestis introire januam potuisse, qui Romanorum Pontificum auctoritatem
contumaciter eontempsere, nee hodie illis gloriandum esse, qui aucto-
ritate propria leges sibi cotistituunt, quibus pro suo libito Romanae
sedis jussiones spernere possint. Hos enim catholica Veritas, nisi
resipuerint ante obitura, ignis aeterni mancipio sine intermissions
deputat. Fatemur insuper aliquando in Romana Curia, quam regunt
homines, aliqua fieri, quae digna essent emendatione, nee dubitamus
ipsos Romanae urbis Praesules etiam, in quantum homines, falli, errare,
labi ac decipi posse. Then he refutes the charges, first that the con-
cordats were not observed, afterwards that the right of election was
not regarded. On this head the same Aeneas Sylvius, who had
declared in his Ep, 66, ad Jo. Peregallum : Nihil est, quod absque
argento Romana curia dedat. Nam ipsaeraanus impositiones et Spiri-
tus Sancti dona venduntur, nee peccatorum venia nisi nuramatis
impenditur, writes as follows : Quod deinde subjungis extorqueri mul-
tum auri ab his, qui dignitates vel alia benelicia assequuntur, non est
cur de hac sede conqueramini, sed polius de cupiditate et ambitione
vestrorum hominum, qui eurrentes pro Episcopatibus, invenientes
competitores, his quibus palatium patet certatira pecunias ofFerunt,
Illi vero, qui alloqui Pontificem possunt, non sunt omnes similes
Angelis, sed quales in Aleraania Galliaque multos reperias : recipiunt
enim quod offertur, non extorquent. Romanus autem Praesul solus in
thalamo suo nunc hos nunc illos audit, et illos promovere solet, qui
magis commendantur, nee scit, nee etiara arbitratur, pecuniae causa
hos aut illos commendatione praeferri. Nee sibi plus auri datur, quam
coucordata permittant; nisi fortasse aliquando occasione expeditionis
contra Turcos, aliquid super Annatas recepit (The reading in Ger-
mania c, 25. justifies this) quod sibi profecto non fuit in tanta necessi-
tate negandum. Then as regards the complaints against the sale of
indulgence and tithes. Complaints of extortion would always be
z 2
356 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A. D. U09— 1517.
conditione Gcrmaniae was principally intended for the removal
of the exasperation of the Germans against the Papal see.^^ At
alleged by the avaricious on various grounds. Germany was not
ijnpoverisht, but richer than ever, yet its prosperity was the happy
result of Christianity, and so an advantage conferred by the Roman
see, which converted the country. Then he defends himself against
the reproach of holding insolitas reservationes. The reservations
made in his favour were not against the concordats. Sed arbitraris
fortasse, beneficia quae in Germania sunt Germanis potius committi
debere qiuim extraneis, nee nos aliter sentimus. Sed cum nos jam
annis supra XXIV, Germaniamincolueriraus, non reputamus extraneos
existimari debere : cumque Imperatori ipsique nationi longo tempore,
summa fide, magnia laboribus servierimus, et nunc ad Cardinalatum
recepti ea curemus, quae nationis ipsius boiiori atque utihtati conducant,
et ita prorsus agamus, ut natione Germani potius quam Itali puteraur ;
non judicavimus tribus illis provinciis IMoguntinae, Coloniensi, Trg-
verensi indignum videri, aut grave censeri, si annuo duo millia duca-
torum in eis obtineremus ex illis beneficiis, quae sedes Apostolica
conferre haberet. Putavissemus etiara majora in eadem natione, cui
semper servivimus, sponte offerri : sed non sumus nos insatiabiles,
contentamur eo, quod pro debiti status conservatione sufficiat,
nee phira circa hoc. Quod autem operas tuas ad id offers, ut gra-
tiae nostrae fructum consequamur, agimus tibi gratias, qui partes
amici non upgligis, idque rogamus, ut interveniente casu opportuno
prorsus efficias. — Si qua Praepositura vacaverit, aut Ecclesia paro-
chialis magni reditus, velis ita efticere, ut ad complementum gratiae
nostrae (the reservation granted him by the Pope) pervenire possimus.
1^ This work has been many times publisht separately, e.g. Argent,
1515. small 4to. Romae 1584 and in Aen, Sylv. Opp, Basil. 1571.
fol. p. 1034 ss. It is addrest to Martin Rlayer, Chancellor of the
Electorate, and contains a more detailed answer to the gravamina
brought forward by him, which are before given Ep. 383 (note 18.)
The remarks on the pragmatic sanction proposed in Germany arc
worthy of note (compare above note 14.) Cap. 78 : Pugna nobis cum
paucis, qui cum sibi docti videantur, nee pro sua opinione dignis effer-
antur honoribus, miscere omnia divina et humana jura conantur, ut
inter rerum mutationes cadentiura assequi cathedras valeant etc. —
Quid est quod pro libertate molientur, quid parant in Apostolicam
sedem, quo sibi modo consulere satagunt ? Non scribis tu hoc nobis :
fortasse times deferri. Commendamus cautionem tuam : nam Cancel-
lario nihil tam convenit quam pectus arcanorum tenax. Non tamen
nos latet hoc : provisi sunt amici nostri, nullig obligati Principibus,
quod nobis omnium, quae apud vos aguntur, notitiam fecere, missis
exemplaribus ejus Pragmaticae, quae ab aliquibus excogitata, in pub-
licum deferri debuit. Cap. 79 : Cujus duae partes sunt. In prima
referuntur omnia fere gravamina, quae superius enumeravimus. Quibus
ut obvietur, ponitur modus, qui servandus sit in natione vestra circa
Praelatorum electiones, beneficioruui collationes, causarum auditiones,
indulgentiarum concessiones, decimarum exactiones, et caetera istius-
Cli. I.— PAPACY. §.133. CALIXTUS III. 357
the same time his works exprest so uncHsguisedly the principles of
the most devoted Papal-policy, that it was already evident from
modi. In secunda ponuntur appeilationes, ad quas recurrendum sit, si
forte Pragiriaticae sanctioni Summus Pontifex obviain ierit. Inseritiir
et poena, qua plectendi sint Gerniani non obedientes, et foedus Princi-
pura pro ciistodia sanctionis. Fama quoque ad nos delatum est inter
Pragmaticos sernionem babitum esse de niittendis liuc oratoribus,
qui ex Romano Pontifice sanctionis suae confirmationem expetant,
quasi primam sedem eo modo bonoraturi, quod, si optatum responaum
habuerint, gratias agant, si minus, nibilomiuus natio Pragmaticae
subjiciatur. Scimus nihil borum placero divo Imperatori, majorique
parti Principum, — sed agimus, ut dictum est, cum seditiosis quibusdam
et perditis horainibus etc. Cap. 80. De Pragmatica igitur imprimis
dicamus. — Summam vim ejus respiciraus, quae buc tendit, ne Ger-
manica natio jussionibus Apostolicae sedis obedire cogatur, ne quid
pecuniarum ad Romanam curiam deferatur. Nam hoc est, quod omnes
sibi querelae volunt, hoc quaeritur, dum causae in partibus retinendae
dicuntur, dura Praelatorum electiones ad Metropolitas referuntur, dum
bcneficiorum collationes Ordinariis reservantur, dum annatarum exac-
tiones prohibentur. Aeneas conceives of the dignity and power of the
Papal see quite in an ultramontane sense, but he defends them upon a
political and strikingly material platform. Cap. 87 : Ecclesiarum
ceterarum dignitates et cathedras, ut inquit Nicolaus, Papa Romanus
instituit : Ecclesiam vero illaui solus ipse Deus fundavit, et super
petram iidei mox nascentis erexit. Qui b. Petro aeternae vitae clavi-
gero terreni simul et caelestis Imperii jura commisit. Cap. 94 : An
pauperem tu Pontificem maximum esse volueris ? — At nos Pontificem
maximum, quamvis optimum, non putamus officio suo satisfacere posse,
nisi facultatibus praeditus sit. — Convenit Romauum Pontificem, mag-
num sacerdotem, curare, ut evangelium Christi — omnibus sincere
praedicetur, ut omnes errores, omnis blasphemia — eradicetur, ut
pellantur a finibus Christianis impugnatores nostrae religionis, ut
schismata removeantur, ut bella sopiantur, ut furta, rapinae— de medio
tollantur, — Postremo debet Roraana sedes, veluti patrocinium orbis
terrae, tutusque portus afftictorum, — omnibus ad se currentibus non
solum benignas aures adhibere, sed opem ultro atiferre. — Et quis est,
qui haec agere posse pauperem et inopem Papam affirmet '? — Quomodo
restituentur Episcopi exules, aut haeretici, vel schismatici corrigentur ?
— Implorandum est hrachium saeculare, clamabis. At nos ex te
quaerimus, an melius per se Romanus Praesul haec agat viribus suis
fretus, an per alium ? — Quid vero, si Principes ipsi aberrent, et, ut saepe
vidimus, haereticis succumbant erroribus, quid agemus ? Quid si Rex
coercendus, si arguendus Imperator '? Numquid et Regem Franciae
inutilera depositum a Romano Praesule legimus ? Numquid Henrici
Fridericique Caesares contra Ecclesiam debacchati sunt, et digni
anathemate putati ? Quid ergo an brachium contra se Imperator prae-
bebit, aut pauper eum corripiet Romanus Praesul ?■ — Nos teneraus,
potentiam, opes, viresque raulto melius in Apostolica sede quam in
alio quovis saeculari throne existere. Nam sedes haec tutrix fidei est,
358 THIRD PERIOD.— UIY. V.— A.D. 1409—1517.
them, what was to be expected from this former adherent of the
Council of Basle, when under the name of Pius II. he mounted
the Papal throne (1458)."° Pius II. thought, by imitating the
earlier Popes, to bring back the Papacy to its former supremacy ;
quae nunquam erravit, aut erratura est, quia rogavit Dominus, ut non
deficiat fides Petri. Imperatores vero, et Reges, et alios Episcopos
saepe in haeresim lapsos fuisse legirnus. Cap. 101 : Caeterum neque
illud, quod sequitur de appellationibus, piae aures ferre possunt. Nam
si Princeps est Romanus Praesul, si Dominus, si Magister, quo pacto
ab eo appellatur? — Nam si leges civiles neque a Senatu, neque a
Principe saeculari appellationem admittunt, quanto minus ab ecclesias-
tico Principe erit? Nam si Papa simul et Imperator conferantur,
quantum inter solem et lunara interest, tantum eos differre dicemns,
et Papara soli, Imperatorem lunae assimulabimus. Praeterea cum ap-
pellatio ab inferior! ad superiorem defei'atur, Papa vero prior sit et
major omnibus, liquet ab eo non esse provocandum, Sed audio, quod
tecum loqui potes : non quispiain slnguJaris homo appellabitur, sed
Concilium^ quod majus est et potentius Romano Praesule. Nolunius
banc modo quaestionem ingredi, quae longiorem tractatum requirit, et
aliud ingenium quam nostrum est. At idem Gelasius sacros canones
ait sanxisse, ne unquam ab ea sede appellaretur, neque Concilium
excepit, et amplius de Romana sede, quod ilia etiam quos Synodus
inique damnaverat absolvit. Quo dicto declarat a Synodo ad Papam
appellatum fuisse, eoque modo majorem Synodo Papam extitisse. —
Quocirca si quid est quod gravius ille agat, non est recalcitrandum, sed
ferendum. Ridiculum profecto, nemo est tam parvae urbis dominus,
qui a se appellari ferat, et nos Papam appellatloni subjectum dicemixs?
— At si me ais, Pontifex indigne prernit, quid again ? Redi ad eum
supplex, ora onus levet. At si rogatus^ interpellatus nolit siibvenire
misero, quid agam ? Quid ages, ubi tuus te Princeps saecularis
urget? — Feram, dices, nam aliud nullum est remedium. Et hie ergo
feras. — Cap. 102 : Et majores igitur nostri, quamvis Romanum Ponti-
ficem aliquando posse injurium esse non dubitarent, non tamen appel-
landum ab eo sanxerunt. Nam injuriam ab ilia sede rarissime ventu-
ram arbitrati sunt ; privates vero homines, si provocare possent, non
dubitaverunt toties appellaturos, quotiens in eos sententia promulga-
retur : quoniam sicut litigare homines injuste audent, ita et provocare
audebunt, ac per eum modum nullus erit unquam finis litium.
'^ Concerning him see especially Gobellini commentarii above note
11. His own epistolae are the chief sources for bis history ; tbcse
however, although there ai-e more than 20 editions of them, are still
seldom to be found. The edition used here is that of Norimb. 1496.
4. With regard to a new edition intended by Privy-Councillor Zapf,
see Hormayr's Taschenbuch fiir die vaterland. Gesch. Jahrg. 1830. s.
144 ff. — H. Chr. C. E. Helwing de Pii II. Pont. Max. rebus gestis et
moribus comm. Berol. 1825. 4.
CH. I.— PAPACY. ^ i;]3. PIUS II. 359
but just as he himself reckoned more upon political calculation,
than conviction and enthusiasm, so all his efforts were shivered
upon the political com])lications of that time without eliciting
any enthusiasm. ^^ Accordingly it was in vain that he set in
motion the same means, by which the Popes had achieved such
marvellous results in the first ages of Crusades. He founded
new Ecclesiastical Orders of Knighthood, l)ut they soon came to
an end.^^ He summoned a general assemblage of Christian
nobles to Mantua,^" but he could only bring it to an imperfect
issue by dint of great laboiu'.^"* Here tlie nations were to have
united in one Crusade ; but here, on the contrary, nothing else
was brought fully to light but the universal lukewarmness, and
the impossibility of any common undertaking by reason of the
manifold quaiTels of the Princes amongst themselves.^'^ Pius
-' Pius II. invested Ferdinand with Naples (Raynald. 1458 no. 20
ss.) ; but the House of Anjou, supported by France, made unceasing
claims for this kingdom, and occasioned wars in Italy. — The Emperor
Frederick III. was at issue with the king Matthias about Hungary,
but he gave in so early as 1459, On the other side within Germany
itself, there were two hostile parties, the Imperial and the Palatino-
Bavarian opposed to each other.
■^ On 18. Jan. 1459 he founded the Ordo hospitalis b. Mariae
Bethlemitanae, after the example of the Knights of St. John for the
protection of Lemnos (Raynald. ad. h. a. no. 2.). To the same year
belongs also a Societas sub vocabulo Jesu nuncupata ad Dei honorem
et infidelium oppugnationem instituta (see Pii ii. Ep. ad Carolum R.
Galliae dd. 13. Oct. 1459 in Leibnitii Cod. Juris Gentium P. i. p. 420),
to which the Pope granted many privileges (Raynakl. 1. c. no. 83.).
23 Gobellinus lib. ii. p. 34. The writ of summons is in Raynald.
1458. no. 16 ss.
2* Pius [I. opened the Assembly 1 June 1459 with the words
(Gobellinus lib. iii. p. 60) : Speravimus, fratres ac filii, banc urbem
adeuntes, frequentes, qui praecessissent Regum legates invenire : pauci
adeunt, ut vidimus, decepti sumus. Non est religionis cura apud
Christianos, quantam credidimus etc.
25 In his closing speech in January 1460 the Pope states the result
of the convention to this effect (Gobellinus lib. iii. p. 92.) : Hungari
si adjuventur, summo conatu et universis viribus suis Turcas invadent.
Germani exercitum pollicentur duorum et quadraginta millium bella-
torum ; Burgundus sex millium ; I tali, exceptis Venetis ac Genuen-
sibus, Cleri decimas, populi trigesimas annuorum redituum, ac vigesi-
mas Judaicae substantiae, ex quibus navales copiae sustentari queant.
Idem facit Joannes Rex Aragonum. Ragusaei duas triremes offerunt,
Rhodi quatuor. Haec tanquara certa solemni stipulatione per Principes
3G0 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517.
II. condemned also at Mantua appeals from the Pope to a
general Council,-'' but immediately after, more appeals then ever
followed quick one after the other. Cardinal Bessarion as Papal
ac Legates proinissa sunt. Veneti quaniquam publice nihil promiserint,
cum tamen expeditionem paratain viderint, haudquaquam "dcerunt,
neque patientur, ut suis majoribus deteriores videri possint. Idem de .
Francis, de Castellanis, de Portugallensibus dicimus. Anglia civilibus
agitata motibus spem nidlam poUicetur, neque Scotia in intimo ab-
scondita Oceano. Dacia quoque, Suecia ac Norvegia remotiores pvo-
vinciae sunt, quam railites possint mittere, nee solis contentae piscibus
pecuniam nunisti-are possunt. Poloni Turcis per Muldaviam contennini
suam causam deserere non audebunt. Bohenios raercede licebit con-
ducere, suo aere extra regnum non militabunt. Sic res Christianae se
habent. Classem pecunia Italica parabit, si non Venetiis, ac saltim
Genuae, aut in Aragonia : nee minor erit, quam res ipsa deposcat.
Hun2;ari viginti millia equitum armabunt ; peditum baud minorem,
numerum, qui Germanis juncti ac liurgundis duodenonaginta millia,
militura in castris habebunt. Et quis non bis copiis superatum iri
Turcas arbitretur? Hie accedet Georgius Scanderbecbius, et Alba-
norum fortissiraa manus ; et multi per Graeciam ab boste deficient ;
et in Asia Charamannus et Armenorum populi Turcas a tergo ferient :
non est cur desperemus, tantum Deus ipse coepta secundet !
-<' The Bull of 23. Jan. 1640 in Gobellinus iii. p. 91 (according to
Raynald. 1460, no. 10. the date is X. Kal. Febr.) : Execrabilis et
pristinis temporibus inauditus tempestate nostra inolevit abusus, ut a
Romano Pontifice — nonnulli spiritu I'ebellionis imbuti, non sanioris
cupiditate judicii, commissi evasione peccati ad futurum Concilium pro-
vocare praesumant : quod quantum sacris canonibus adversetur, quan-
tumque reipublicae Christianae noxium sit, quisquis non ignarus jurium
intelligere potest. Namque, ut alia praetereamus, quae huic corruptelae
manifestissime refragantur, quis non illud ridiculum judicaverit, quod
ad id appellatur, quod nusquam est, neque scitur quod futurvmi sit ?
Pauperes a potentioribus multipHciter opprimuntur, remanent impunita
scelera, nutritur adversus primam sedem rebellio, libertas delinquendi
conceditur, et omnis ecclesiastica discipliiia, et bierarchicus ordo con-
funditur. Volentes igitur hoc pestiferum virus a Christi Ecclesia
procul pellere — hujusmodi pi'ovocationis introductiones damnamus, et
tanquam erroneas ac detestabiles reprobamus, cassantes, et penitus
annullantes, si quae hactenus taliter interpositae reperiantur ; — prae-
cipientes deinceps, ut nemo audeat— ab ordinationibus, sententiis sive
mandatis quibuscunque nostris ac successorum nostrorum talem appella-
tionem interponere, aut interpositae per alium adhaerere, seu eis quomo-
dolibet uti. Si quis autera contrafecerit a die publicationis praesentiura
in Cancellaria Apostolica post duos menses, cujuscunque status, gradus,
ordinis vel couditionis fuerit, etiamsi imperiali, regali, vel pontificali
praefulgeat dignifate ; ipso facto sententiam execrationis incurrat, a
qua nisi per Romanum Pontificem et in mortis articulo absolvi non
possit. Universitas vero, sive collegium ecclesiastico subjaceat inter-
OH. I.— PAPACY. § 133. PIUS. II. 361
Legate was expected to bring about a Crusade in Germany,
(1400),"^ but at last he only occasioned a fi*esh paper of griev-
ances, and an appeal from the electoral princes. ^^ Sigismund,
dicto ; et nihilominus tara collegia et universitates, quam praedietae —
personae eas poenas ac censuras incurrant, quas rei niajestatis, et
haereticae pravitatis fautores incurrere dignoscuntur. Tabellionea
insuper ae testes, qui liujusmodi actibus interfuerint, et generaliter qui
scienter consilium, auxilium dederint vel favorein talibus appellantibus,
pari poena plectantur.
^^ On Bessarion's vain endeavours at the diets of Nuremberg, Worms,
and Vienna, to establish peace amongst the German Princes, and set on
foot the expedition against the Turks, see Platinae Panegyricus in
Bessarionem Card, in his Vitae Pontiff. Rom. Lovan. 1572. fol. p. 71
ss. Fragments from it are found in H. Chr. Senckenberg Selecta
juris et historiarum. t. iv. (Francof. ad M. 1738. 8.) p. 334 ss. and in
Chr. J. Kremer's Gesch. des Kurf Friedrichs I. v. d. Pfalz (Manheim
1766. 4.) Urkunden S. 179 f. His eftbrts with the Bishops in the
matter of the tithe were not raoi*e fortunate, see Excerpta e Cod. Ms.
Acta Imp. publica continente in Senckenberg 1. c. p. 315: 1460.
Convocatio Electorum Imperii et Episcoporum per Card. Graecum — in
Nordlinga in Franconia, postulando decimam generalem a Clero, et
ibidem recepto responso dilatando, dedit in sua ira oratioribus bene-
dictionem cum sinistra manu.
2^ The finale responsum Legati at the diet of Vienna (in Sencken-
berg 1. c. p. 357 ss) had injured the electors, and so immediately
afterwards they drew up an appeal at Nuremberg (1. c. p. 369 ss.)
First there is a complaint because, although they had shown them-
selves ready in good earnest for war with the Turks, and had only de-
manded previously of the Emperor, quatenus — ad superiores partes
Imperii sui in locum corapetentem se conferre dignaretur ad tollendum
et amputandum schismata, divisiones, guerras, — quae proh dolor Rom.
Imp. et nationi nostrae increverunt, to which demand however no
answer had been made by the Emperor : verumtanien idem Aposto-
licae sedis Legatus — ceremonia quadam contra dictos oratores nostros
fretus est, nos parvifaciendo, et nostras oblationes sinceras et devotas
rejiciendo, increpando et judicando, — nostras oblationes esse hominum
renitentium et tergiversantium. — Sugillabantur (Principes Germaniae)
tanquam ludentes cum fide. — Succensebatur in illos, quasi promissa
violantes et sua irrita facientes. — Quae si veritati subnixa forent, sicuti
non vera sunt, essemus de sorte gentium incredulorum. On the con-
trary they repeated their promises. Porro cum in Concilio Constantiensi
inter alia ordinatum fore dinoscitur, ne Summus Pontifex decimam im-
ponat, nisi hoc faciat cum concilio et consensu Praelatorum, et majoris
partis in regnis vel provinciis, ubi decima venit imponenda ; pronuncia-
vitque saepenumero Apostolicus Legatus praefatus, se plena a Sanctis-
simo Domino nostro fulcitum auctoritate et facultate decimam, vicesi-
mam, atquc tricesimani per plures annos in natione nostra imponendi,
sicque praesumendi et formidandi, quod — idem Apostolicus Legatus
362 THIRD rERIOD— DIV. V.— A.D. U09— 1517.
Archduke of Austria, was punisht with ban and interdict for his
violence towards Cardinal Nicholas of Cusa, Bishop of Brescia,
(1460) : But the consequence was only another disagreeable
appeal, and an equally disagreeable explanation from Gregory of
Heimburg, the Archduke's councillor .^^ In August 1461 Pius
aut Sanctissimus Doininus nosier — irrequisito concilio et consensu tarn
nostrorum quain alioruni, quorum interest — ad hujusmodi impositionem
. processerint aut procedant : hinc est, si et in quantum — contra ordi-
.^/liationem Ecclesiae sanctae Dei in praefato Concilio Constantiensi —
' attemptatum foret attempteturve, — hoc esse gravamen edicere gravamur
cui nee nos, nee nostri utriusque status homines minime parere aut
satisfacere possemus. Attento potissimum, quod, cum per amplissimas
et repetitas ei variis respectibus concessas indulgentias, quibus piarum
raentium aeraria evacuata sunt, turn per excessivam solutionem anna-
tarum, quarum gratia Ecclesiae vel feneratoribus dispensiose deditae,
aut ferme funditus confectae jacent, tum variis aliis gravaminibus —
adeo gravatus, adeo exhaustus et exinanitus est uterque status, ut illi
omnia ea gravamina et sarcinam hujusmodi acceptandi et ferendi
omnino deest facultas atque potestas. Hac occasione ab his impo-
sitionibus et gravaminibus — provocaraus et appellamus ad S. D. N,
Papam Pium, ad sanctam sedem Apostolicam, aut ad ilium vel ad illos,
ad quern vel ad quos de jure fuerit appellandum, vel ad Romanum
Pontificem, qui in Concilio general! seu ycumenico vel jam institute vel
instituendo in pi'oximo praesidentiam habeat vel habiturus est,
praesertim ad instituendum eundem Rom. Pontificem de pia nostra
intentione, supplici oblatione — plenius, atque forsan hactenus in-
structus sit etc. The Pope in answer, by a Bull of 4. Sept 1461 (in
Miiller's Reicbstagstheatrum Th. 2. S. 29) declared it to be an
untruth that Bessarion, whom he had sent into Germany, ad praesi-
dendum in dietis tam apud Norimbergam, quam apud curiam
imperialem tunc tenendis, had in view, eos ad ipsius decimae solutionem
compellere, and assured them nostrae intentionis semper fulsse et adhuc
esse, quod praedicta decima in eadem natione non exigeretur, nee
exigatur, nisi de vestro aliorumque Praelatorum et Priucipum con-
sensu.
-^ Compai-e Gerardi de Roo (about 1519) Annales Austriaci lib. vii.
p. 222, 261. Jo. Jac. Fugger's (about 1555) Spiegel der Ehreu des
I'.rzhauses Oestereich S. 663. £f. 739. The Bishop having been ap-
pointed by the Pope against Sigismund's will was always at variance
with him, and was thrown into prison by him for laying claim to certain
packs of wool, tolls, and saltworks. For this the Pope declared dd. 1.
June 1460 (Raynald 1460. no. 33), that the Archduke should be
sicut reus criminis laesae majestatis perpetuo infamis, diffidatus,
bannitus, intestabilis, omnique privilegio, honore, et dignitate exutus,
privatus, ac etiam majoris excommunicationis sententia innodatus, he
warned the Swiss, ne ad observandum pacis et concordiae foedera se
adstrictos arbitrentur, and commissioned certain prelates ut Helvetios
ClI. I.— PAPACY, g 1:53. PITS II. 3(53
II. deposed Diether (^Theodore), Archbishop of" Mayence, in an
ad foedus armorum pro coercendo Sigisiiiundo conciteiit. On the other
hand Sigismund appealed through Gregory of Heimburg to a general
Council dd. 13. Aug. 1460 (the deed is in Goldasti Monarchia t. ii. p,
1576 and in Brown Appendix ad facsicul. rerum expetendarum et
fugiendai-um p, 114) et appellationes niultarum civitatum Italiae et
Alaraaniae Ecclesiarum valvis — aflSgi fecit (Raynald. 1460. no. 35).
Now fell the Pope's Bann upon Gregory also (Raynald. 1. c.) who had
been his fellow ambassador to Eonie in 1446 (see § 132. note 50).
Pius II. wrote to the magistrate of Nuremberg dd. 18. Oct. 1460 (iu
Brown p. 125) : Quidam ex parte Diabolo mendaciorum artifice natus,
Gregorius de Heymburg nomine, — a nostra solemni declaratoria sen-
tentia, qua — impium Sigismundum — ^juris scripti poenas declaravimus
incurrisse, a nobis ad futurura Concilium improbam, nefariam, teme-
rariam, seditiosam deniquc appellationem dictavit. Et illius inter-
positionis per dictum Sigismundum factae ipse dictator in originali
instrumento Florentiae ad valvas Ecclesiae afBxo testis inscribitur.
Quod quia loquax ille, praesumptuosus et praeceps, mendax atque
turbulentus, temerarius ob istud facinus excommunicatus existit,
criminaque et poenas incidit laesae majestatis atque haeresi% adeo ut
ultra execrationem honore omni et bonis jure sit privatus; Devotiones
vestras in Domino requirentes admonemus, hnjusmodi pestiferum
hominem pro tali excommunicato habeatis ; — ipsumque non solum
vitetis, sed procul ejiciatis ab oppido et dominio vestro ; et bona quae-
cunque habet apud vos, tarn mobilia quam immobilia, fisco vestro appli-
cetis, et alia onmia faciatis, quae contra haereticos de jure canonico
fieri mandantur. Gregory answered this Bull by an Appellatio ad
Concilium futurum (in Goldast. p. 1592. Brown p. 126), in which
he speaks very contemptuously of the Pope : E. g. voluit Papa iste
abuti potestate sua, — et sub velamento militaris expeditionis in Tur-
cam instaurandae facultates Germaniae — medullitus exhaurire. — Ipse
aliquando audiet, quid gesserit. qualem vitam egerit, et quid apud
Comas : sed reprimo me etc. — Mihi satis est didicisse civiles sententias
etc. — ipse in nmnero sit illorum, qui putant haec omnia vi et artificio
rhetorum contineri. Ergo si Papa ob id facinus me excommunicatura
dicit, quis erit ejectior ipso, qui praeter verbositatem nihil habet in se
virtutis ? He refutes especially here the Pope's assertion. Concilium
supra Papara non esse, and defends appeals to General Councils.
Theodoras Laelius Episc. Feltrensis, Referendarius Apostolicus, an-
swered this appeal with a Confutatio (in Goldast p. 1595), which,
however, Gregory refuted by an Apologia contra detrectationes et
blasphemias Theod. Laelii (in Goldast. p. 1604). Then Pius II.
summoned the Archduke before his judgment seat, dd. 22. Jan. 1462
(Raynald. 1461. no. 11), as de damnatissima haeresi, quae est omnium
haeresum haeresis, non solum suspectum notorie, sed sensibiliter maeu-
latum, tanquam sacrae fidei non recipient em articulum : — Credo hi
imam Sanctum et Apostolicam Ecdesiam. Nam cum ipsius Ecclesiae
Romanus Pontifex caput sit, canonesque et censui'ae sic sint Ecclesiae,
364 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517.
arbitrary manner :^° but the Pope's word of command, though
supported by the Emperor, produced no decided effect : it roused
quod quisque ia Ecclesia positus et credens capiti, canonibus et ejus
censuris teneatur obedire ; dictus quidem Sigisraundus non solum illis
non obedit, sed praedicat insupei', quod minime obedire teneatur, when
Sigismund did not appear, excommunication was once more pronounced
against him, and Gregory die cocnae Domini (Gobellinus lib. viii. p.
203). In 1464 Sigismund received the Pope's absolution, compare
Jacobi Picolominei Card. Papiensis Epist. 282 (under Gobellinus p.
668) : Sigismundus — divino tandem est humiliatus miraculo, atque
eo quidem usque humilitatus, et Romanorum Imperator, — consangui-
nltate ilium attingens, cum summa Sedis gloria ante genua Legati
apostolici procidens non ante surgendum putaverit,— quam poenitenti
et satis proinjuriis facienli poenarum abolitionem, restitutionemque est
consecutus. On the other hand, Gregory of Heimburg remained firm,
he struggled long against the Popes, first on the side of Diether, Arch-
bishop of Mayence, afterwards on the side of George Podiebrad, King
Bohemia, until he at length, shortly before his death at Dresden in
1472, sought and obtained absolution. There is a documentary narra-
tive of these last events by J. G. Horn in d. Niiztl. Sammlungen zu
einer histor. Handbibliothek von Sachsen. Th. 4. (Leipzig 1728. 4.)
S. 382 If.
3" Diether was elected in June 1459, and, after much negotiation,
confirmed by Pius II. in Mantua 1460. The Bull of deposition, dated
21. Aug. 1461 (in Kaynald. 1461. no. 21, more fully in Miiller's
Reichstagstheatnim. Th. 2. S. 31), gives first as the reason for the
sentence, that Diether had obtained the majority in the election by
bribery. The Pope, who was not aware of this fact, when his confir-
mation was applied for, considering, quam conventui Mantuanensi — sua
praesentia admodum utilis esset, required that Diether sicut jura
volunt, pro confirmatione should appear in person : he, however, modo
corporis infirmitatem, modo pauperiem praetendens, had evaded this, ,
and so the Pope at last had granted confirmation to his proctors : pro-
cui'atores Dietheri ejus nomine et in animam ejus ea nobis juraverunt,
quae caeteri Episcopi Romanis Pontificibus jurare consueverantet ultra
hoc venturum ipsum personaliter infra annum ad praesentiam nostram.
However he had disappointed all the hopes entertained of him : cum —
expectaremus, hunc hominem — ea curare, quae pro tutela Christianae
religionis in Mantuensi conventu concluseramus, invitare homines suae
nationis ad expeditionem contra Turcos obeundam, ad obediendum in
ea re carissimo fiUio nostro, Friderico Romanorum Imperatori Augusto,
ad quern idcirco legatum de latere miseramus ad parandos exercitus, ad
solvendas decimas, ac vigesimas et trigesimas contribuendas, et alia
praesidia praestanda ; homo in reprobum sensum datus — mox cornua
erexit in Apostolicam sedem, — Legatum nostrum calumniatus est, qui
decimas conaretur exigere, quibus copiae contra Turcos armari pos-
sent, palamque dicere non est veritus, nos argentum nationis, non fidei
defensionem quaerere (this refers to the transactions at Vienna, and
CH. I.— PAPACY. § 133. PIUS II. 3G5
a contest, and the issue of the struggle was not the overthrow
the appeal of the electors note 28). — Inter haec accidit, ut ad I'nstan-
tiam niercatonnn, qui pecunias Apostolicae sedi debitas sibi mutuo
concesseriuit, cum jam satisfactionis tenipus praeteriisset, Dietherus
ipse excommunicaretur absque nostra conscientia : nam id perjudices
inferiores in forma Camerae fieri solet. Quod ubi ad ejus notitiam
pervenit, — non recurrit ad nos, — sed — Apostolicam sedem blasphemans
conficto quodam infamatorio libello ad futurum Concilium contra Man-
tuanam buUam appellavit, excommunicationem ipso facto, a qua nisi a
nobis absolvi non potest, ct alias poenas contra reos majestatis et haere-
ticae pravitatis fautores a jure fulminatas incurrens. Nee animo irre-
verenti et infrunito satis fvut, primam sedem his modis contempsisse, nisi
et divina quoque contemneret, illis se publice immiscens palam et
notorie excommunicatus, et in irregularitatem incidens. Then he is
charged with not having appeared before the Pope within a year
according to his oath, and with having summoned a meeting of
the nobles at Frankfort, against the Emperor's will. The Pope
had afterwards sent Ambassadors to him, qui male vadentem re-
traherent et in viam reducerent : they had arrived during the meet-
ing of the nobles which Diether had removed to Mayence : here
he had admitted also the excommunicated Gregory of Heimbure; as
Sigismund's ambassador in spite of their warnings. As his designs
against the Pope met with no success, he had secretly disavowed the
apjDcal because of the Legates, but had returned immediately afterwards
to his former courses. Accordingly sentence of deposition was pro-
nounced against him. Another Bull of the same day (in Miiller S.
35) appoints Adolphus, Count of Nassau, to be Archbishop of Mayence.
The true state of the case appears even from the Pope's Bull of depo-
sition ; but still plainer from Diether's own defence, viz. from the
appellatio mentioned in that Bull (in Senckenberg Selecta juris et
histor. T. iv. p. 393), from the apology written in answer to tliat Bull
on the Thursday after Michaelmas 1461 (in Miiller S. 38) and from
a second work, printed by the first printer at Mayence, dated the Tues-
day after the Sunday Laetare 1462 (in Lehraann's Speyerscher
Cronik Buch vii. cap. 105. S. 859). The first charge of Simony he
refutes in his defence (Miiller S. 39) by the account of the proceedings
at the election, according to which he was unanimously appointed.
At Mantua the Pope required from the electoral ambassadors (see
Appellatio in Senckenberg iv. p. 393), quatenus se nomine nostro
obligarent, ne futuro Concilio daremus operam, neve Principes Ger-
manicae nationis convocaremus. (Schrift in Lthmann : Dann wolten
wir — in die Uftsatzung und Schatzung des zehenden, zwantzigsten
und dreyssigsten Pfennings, von seiner Heiligkeit iiff Teutschland ge-
schlagen, verwilligt und uns verbunden haben, unser Mit-Churfiirsten
bey Zeit unsers Lebens ohne S. Heiligk. Wissen und Gefallen nit zu
versamlen, unser Bischoft' und Suftraganien und Pfafifheit unter uns
seyn, nicht zu beruffen, und kein gemein Concilium fiirzunehmen ge-
statten als dz an unser Bottschaft, wir zu S. 'Heiligk. gesandt hatten,
zu mehrmalen gesonnen ist, zweiffelt uns nicht, wir waren solcher
3G() THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D, 1409—1517.
unbillicber Beschwerung vertmgen). As the. Ambassadors would not
consent to this, they were dismist without effecting the object of their
mission. Some months after a second embassy was sent to the
Pope, to obtain confirmation without those conditions Cum autera
Oratores nostri, antequam ad Cameram Apostolicam pervenissent, lit-
teras nostras atque efficacem obligationem facere cogebantur pro An-
nata ipsi Camerae persolvenda, qua praestita et recepta ilico eis nuncu-
pata est quaedam pecuniarum suimna gravissima, scilicet xxm. vc. et I.
floren. Rhenensium : — obstupuerunt Oratores nostri, nee tamen aliter
literas extrahere potuerunt, nisi in ilia obligatione persisterent. Cum-
que de gravi taxa conquererentur, nihil aliud supererat, quam Camerae
ipsi Apostolicae de taxa expressata [satisfacere], subordinatis etiam
numulariis, canipsoribus vel mercatoribus appellatis, qui obligationem
respectu Camerae Apostolicae in se receperunt, et a nostris Oratoribus,
nedum nostro verum etiam ipsorum propriis nominibus, obligationem
seu cautionem acceperunt. Et ita Oratores nostri una cum litteris con-
firmationis et caeteris, quae ad conseci'ationem obtinendam requiruntur,
a Romana Curia dimissi sunt. Nos vero admirati, cur tanta summa a
nobis exigeretur, cum tamen a praedecessoribus nostris longe minor
fuerit persoluta, sciscitati sumus, quaenam vera taxa esset ab Ecclesia
Magunt. Camerae Apostolicae debita. Cum vero in hujusmodi inves-
tigatione fluctuaremus ambigue nonnihil, certe summam pecuniarum
persolvimus, ut jam putaremus illi summae satis appropinquasse, quae
a praedecessore nostro tempore suae confirmationis fuit persoluta. Ob-
tulimus ergo et nunc offerimus talem summam, qualem praedecessor
noster exposuit, seu quae de jure vel antiqua consuetudine ipsi Ca-
merae Apostolicae ab Ecclesia nostra debita esset. Papa vero, his
non contentus, processus poenales contra nos et Oratores nostros
supradictos dicitur instituisse, aut comminatur instituere velle. Nobis
vero allegantibus, quod ad solutionem promissio a nobis et a nostris
extorta est, et error factus, qui nos merito excusat : — responsum
est nobis, jam non agere contra nos Romanum Pont, et Collegium
Cardinalium, sed mercatores illos, qui se debitores pro nobis consii-
tuerunt, quibus et nos de sua cavimus indemnitate ; ideo, si Camera
nos gravasset, nihilominus mercatoribus illis indemnitatera promissam
exsequi leneamur. Quod et nos profecto justum censeremus, nisi
collusio expressa sufficienter mercatoribus ipsis obstaret, qui agentibus
Camerae subordinati et submissi machinationis hujusmodi non erant
inscii. Quod etiam ex hoc fonte clarius deprehenditur, quod, cum
mercatores ipsi pecuniam constitutam Dominis Cardinalibus exsolve-
runt, ipsi sibi caverunt, qviod si pecunia ilia ipsis mercatoribus per nos
soluta non fuerit, mercatoribus ipsis a Dominis Cardinalibus persolve-
retur, prout ipsorum Card, litteris ad nos missis clare edocti sumus.
Rudolf, Dean of the Cathedral of Worms, Papal legate at the diet of
Mayence, contradicted that statement with regard to the Annates (in
Gobellinus lib. vi. p. 144) : mentiti omnes sunt, qui vel nummum
unum abs te flagitatum asserunt ultra summam in Camera praetaxa-
tara : decem millia auri nummum principalis taxatio requirit, minuta-
que quae vocant servitia et litterarum expeditio, et oratorum suraptus
circiter quatuor millia deposcunt. — Ecclesia Treverensis, quae multo
CH. I.— I'AI'ACY. ^ 1P,3. PIUS II. 3(57
but the compensation of Diether (Oct. 1403).'^^ In Germany
where the Hberal-minded Aeneas Sylvius was not yet forgotten,
the opposite policy of Pius II. could not fail to awaken a mingled
feeling of doubt and discontent. Thus the Pope was induced to
issue a bulla retractationum addrest to the University of Cologne
{2Q. April. 1463) : but in this his inconsistency was rather brought
to light than justified.'^"^ Pius II. met with but little better success
minor est, sub Cali-^to tertio triginti niillia dcdit. From this, however,
it would only follow that the money leuder employed by the Curia
proposed a loan of GOOO florins. According- to the Aschafifenburg
concordat, which in this point agrees entirely with that of Constance
(§ 131. note 19), one half of the annates was to be paid in the first,
the other half in the second year.
^' The struggle betwixt Diether and his adversary, Adolphus of
Nassau, which was cai'ried out in favor of the former by the assistance
of the Elector Frederich I. of the Palatinate, was brought to an end by
the treaty of Zeilsheim 12. Oct. 1463 (see Serrarii Rer. Mogunt. ad
Johannis T. ii. p. 192 ss.), which was ratified at Frankfurt on the 26th
Oct. and acceded to even by the Papal Legates. According to it
Diether resigned the Archiepiscopal dignity, but retained during his
lifetime several of the cities, offices, and customs of Mayence, and was
exempted from the Archiepiscopal jurisdiction (Gudenus Codex diplom.
T. iv. p. 368.) Und zu stunt alz daz geschacli (thus writes a
cotemporary chronicler at Speyer in Kremers Gesch. des Kurf. Fried-
richs I. s. 359), so hat der Legat, der by dem von, Nassau waz, daz Cruz
geniacht liber den von Ysenburg und uber sine Diner, und hat auch den
Monchen von Franckfurt iren segen geben und absolvirt, wan sie sangent
wider des Babstes Gebott und hielten es mit den von Ysenburg. But the
new elector Adolphus had to pay the expenses of the absolution, and
to execute for this pui-pose a bond for 500 florins in favour of the
Papal legate (Gudenus iv. p. 372.) How glad the Pope was to see
the matter thus concluded, is shown by his letter to Diether (in Gude-
nus iv. p. 371), in which he overwhelms him with praises and promises
on account of his resignation, calling him his dilectum filium. A
detailed narrative of these proceedings, but in favour of the Pope, may
be seen in Gobellinus lib. iii. p. 64. lib. vi. p. 143 ss. lib. ix. p. 220. lib.
xii. p. 345. Compare especially Kremer's Gesch. des Kurf. Friedrichs
I. v. d. Pfalz. Frankf. u. Lcipz. 1765. 4. S. 210 ff. 244 &. 353 ff.
Diether von Ysenburg, Erzb. u. Kurf. v. Mainz. Erster Theil (geht
bis 1462.) Mainz 1789. 8.
^'- This Bull is abridged in Raynald. 1463. no. 114 ss., entire in
Harduini Concill. ix. Hartzheim Cone. Germ. v. p. 945 : In mino-
ribus agentes, nondum sacris Ordinibus initiati, cum Basileae inter eos
versaremur, qui se generale Concilium facere, et universalem Eccle-
siam repraesentare ajebant, dialogorum quendam libellum (this is his
Pentalogus de rebus Ecclesiae et Imperii in Pezii thes. anecdotorum
368 TIIIKD PERIOD.— DIV. V.— A.D. U09— 1517.
in France than in Germany. When he inveighed at Mantua
novissirao T. iv. P. iii. p. 639) ad vos scripsiinus, in quo de auctoritate
Concilii generalis, ac de gestis Basileensiurn, et Eugenii Papae contra-
dictione ea probavimus vel damnavimus, quae probanda vel damnauda
censuimus : quantum capiebamus, tantum defendimus aut oppugnavi-
mus : nihil mentiti sumus, nihil ad gratiam, nihil ad odium retulimus.
Existimavimus bene agere et recta incedere via, nee mentis nostrae
aliud erat objectum, quam publica utilitas et amor veri. Sed quis ncn
errat mortalis ? — Declinavimus et nos ab utero niatris, erravimus in
invio et non in via, ambulavimus in tenebris, et procul a vera luce
recessimus : nee nobis tantum erravimus, alios quoque in praecipitium
traximus, et caeeis ducatum praebentes caeci cum illis in foveam reci-
dimus. Forsitan et aliquos ex vobis scripta nostra decepere, et in
devia deduxerunt, quorum sanguinem si de manibus nostris requisierit
Dominus, non habemus quod respondere possimus, nisi nos ut homines
peccavissc, qui arbitrantes rectum iter ostendere obliquum raonstravi-
mus. In misericordia tantum Dei spes nostra sita est. — Utinam latu-
issent quae sunt ed^ta ! nam si futuro in saeculo manserint ; aut in
nialignas raentes inciderint, aut incautis fortasse scandalum parient :
qui haec scripsit, inquient, in beati tandem Petri cathedra sedit, et
Christi salvatoris vicariatum gessit : ita scripsit Aeneas, qui postea
summuui Pontificatum adeptus Pius II. appellatus est, nee invenitur
mutasse propositum : qui eum elegerunt et in suinmo Apostolatus vertice
coUocarunt, ab iis scripta ejus approbata videntur. Verendum est, ne
talia nostris aliquando successoribus objiciantur, et quae fuerunt Aeneae
dicantur Pii, atque ab ea sede auctoritatem vendicent, adversus quam
ignoranter latraverunt. Cogimur igitur, dilecti filii, b. Augustinuni
imitari, qui cum aliqua in suis voluminibus erronea inseruissct, retrac-
tationes edidit. — Idem et nos faciemus : confitebimur ingenue ignoran-
tias nostras, ne per ea, quae scripsimus juvenes, error irrepat, qui possit
in futurum Apostolicam sanctam sedera oppugnare : nam si quern
decuit uraquam Roman! primique throni eminentiam et gloriain defen-
dere ac extollere, nos illi sumus, quos sine ullis meritis pius et miseri-
eors Dens sola dispensatione sua ad b. Petri solium, et dilectissimi
filii sui, domini nostri Jesu Christi, vicariatum evocavit. Quibus ex
rebus dilectiones vestras hortamur, et in Domino commonemus, ne
prioribus illis scriptis inliaereatis, aut fidem ullam praestetis, quae
supremam Apostolicae sedis auctoritatem quovis pacto elidunt, aut
aliquid adstruunt, quod sacrosancta Romana non amplectitur Ecclesia :
suadete omnibus ut id solum prae caeteris venerentur, in quo salvator
Dominus suos vicarios collocavit. — Requirit autem ordo, ut inferiora a
superioribus gubernentur, et ad unum tandem perveniatur tanquam
principem et moderatorem cunctorum, quae infra se sunt. Sicut grucs
unam sequuntur, et in apibus unus est rex, ita et in Ecclesia niilitante,
quae instar triumphantis se habet, unus est omnium moderator et
arbiter, Jesu Christi vicarius, a quo tamquam capite omnis in subjecta
membra potestas et auctoritas derivatur, quae a Christo Domino Deo
nostro sine medio in ipsum influit. — Petrus igitur et successores ejus
CH. I.- PAPACY. § l;;3. PIUS II. 3(J9
against the Prao-matic sanction,'^'^ Charles VII. in retuni had an
Roraani Potitifices primatuin in Ecclesia tenuerunt, et nos hodie,
quamvis" indigni, sola Domini voluntate digni, teueinus : et quicunque
Komanae secundum canonicas sanctiones praeficitur Ecclesiae, quam
primum electus est in sacro collegio, supreniara a Deo potestatem sine
medio consequitur, et pei- ordinem in omnem diffundit Ecclesiam : cujus
peccata divino judici punienda relinquuntur. Si quid adversus hanc
doctrinam inveneritis aut in dialogis, aut in epistolis nostris, quae
plures a nobis sunt editao, aut in aliis opusculis nostris (multa enim
scripsimus adhuc juvenes), respuite atque contemnite : sequimini quae
nunc diciinus, et seni raagis quam juveni credite, nee privatum homi-
nein pluris facite quam Pontificem : Aeneam rejicite, Bium recipite :
illud gentile nomen parentes indidere nascenti, hoc christianum in
Apostolatu suscepimus. Dicent fortasse aliqui, cum Pontificatu hanc
nobis opinionem advenisse, et cum dignitate mutatam esse sententiam.
Haud ita est, longe aliter actum. Auditc, filii, conversationem nos-
tram. Next he relates how in 1431 he came to Basle as a youth,
and was there carried away by the universal consent, and the authority
of famous names, to take the Council's side against the Pope : IIow
he was afterwards awakened by tlie Erapei'or Frederick's conduct, and
at his Coart was brought to the knowledge of his error. Lastly, he
discourses on the necessity of a monarchical government in the Church,
and on the prerogative of the Roman See.
^^ See Pii P. II. responsio ad orationem Oratorum Gallicorura
in d'Achery Splclegium III. p. 811 ss. which first justifies at length
the policy of the Pope in favour of Ferdinand King of Naples against
the claims of the house of Anjou, which were supported by France, and
at last p. 820 approaches the Pragmatic Sanction : Caeterum quia
Pragraaticae Sanctionis superius incidit mentio, cujus secreta magis
pulsavimus quam aperuimus, urget nos conscientia, imo vero caritas,
qua genti vestrae devincti suraus, priusquam dicendi finem facimus,
de ea aliqua librare : ne taciturnitas nostra indulgentia rcputetur, et
quod sanabile vulnus est, fiat mortale, et nos a consortio vestro opor-
teat abstinere : quoniam sicut in veteri lege (Lev. xxi. 11.) sancitum
est, super omnem animam, quae viortua est, non ingreditur Puntlfex :
quod teste Hieronymo perinde accipiendum est ac si dicat, ubicumque
peccatum est et in peccato mors, illuc Pontifex non accedat. Cupimus
sanctara esse Francorum gentem, et omni carere macula : — at hoc
fieri non potest, nisi haec Sanctionis macula seu ruga deponatur, quae
quomodo introducta sit ip-^i nostis. Certe non auctoritate generalis
Synodi, nee Romanorum decreto Pontificum recepta est, quamvis de
causis ecclesiasticis tractatus absque placito Romanae sedis stare non
possit. Ferunt aliqui idcirco initiura ei datura, quia nimis onerarent
Romani Pontifices Regnum Franciae, nimiasque pecunias inde corra-
derent. Mirum si haec ratio Carolum movit, quem praedecessoris sui
magni Caroli decebat imitatorem esse, cujus haec verba leguntur : In
memoriam b. Petri Apostoli honoremus s. Rmianarii Ecclesiam : — et
licet vix ferendum ah ilia s. Sede imponatur jugum, tamen feramus, et
VOL. IV. 2 A
370 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1109— 1517.
appeal to a general Council brought in (14(>0).^^ Lewis XI.
pia devotione toleremiis (rather Cone. Tribur. ann. 895. c. 30. see Part
1. § 25. note 4.) Non est credlbile Carolum, qui inodo regnat, suo
sensu banc Pragraalicam iiitroduxiss!\ Deceplum putanius, et piae
menti suggesta fuisse non vera. Nam quo pacto religiosus Princeps
ea servai-i juflsisset, quorum praetextu summa sedis Apostolicae aucto-
ritas laeditur, i-eligionis nostrae vires enervantur, unitasque Ecclesiae
et libertas perimitur? — Non ponderanms causarum auditionem non
beneficiorum collationem, non alia multa, quae curare putamur. Illud
no3 angit, quod animarum perditioncm ruinamque cernimus, et no-
bilissimi Regis gloriara labefactari. Nam quo pacto tolerandum est
Clericorum judices laicos esse factos ? Pastorum causas oves cognos-
cere ? Siccine regale genus et sacerdotale sumus ? Non explicabimus
honoris causa, quantum diminuta est in Gallia sacerdotalis auctoritas.
Episcopi norunt, qui pro nutu saecularis potestatis spiritualera gladivun
nunc exercent, nunc recludunt. Praesul vero Romanus, cujus paro-
chia orbis est, cujus provincia nee oceano clauilitur, in regno Franciae
tantura jurisdictionis habet, quantum placet Parlamento. Non sacri-
legum, non pai-ricidam, non haereticum punire perinittitur, quamvis
Ecclesiasticum, nisi Parlamenti consensus adsit ; cujus tantam esse
auctoritatem nonnulli existimant, ut censuris etiain nostris praecludere
aditum possit. Sic judex judicura Romanus Pontifex judicio Parla-
men'd subjectus est. Si hoc admittimus, monsfruosam Ecclesiam
facimus, et hydram multorum capitum introducimus, et unitatem
prorsus exstinguimus. Periculosa haec res esset, venerabiles fra-
tres, quae hierarcliiam omnem confunderet. Nam cur Regibus,
cur aliis Praesulibus sui subditi parerent, cum ipsi superiori suo
non pareant. Quam quisque legem in aliura statuit, eam sibi ser-
vandam putet. Verendum est, ne prope adsit quod ad Thessaloni-
censes (2 Thess. ii. 3.) significare videtur Apostolus, quia j^ost disces-
sionem revelabitar homo peccati. Adventum quippe Antichrlsti solli-
citant, qui discessionem a Romana Ecclesia quaerunt, qualem prae se
ferre videntur, quae sub obtentu Pragmaticae Sanctionis fieri dicuntur.
Sed crediraus haec, ut ante dixiraus, Regi vestro incognita esse cujus
natura benigna est, et inimica mali. Docendus est et instruendus, ne
pestem banc in suo regno debacchari ampllus et animas interficere sinat.
Vos Episcopi lucernae estis ardentes coram eo, et candelabra lucentia
in domo Domini : sic lucete, ut lux vestra tenebras omnes ac caligines
Pragmaticae Sanctionis ex nobili et christianissima Francorum gente
depellat ; solumque lumen solis, id est veritatis splendor et Veritas
eluceat. Quod si Rex vester opera vestra fecerit, et vos mercedem
Prophetae recipietis a Domino, et ipse, par suis progenitoribus major-
que, per omnes orbis Ecclesias, et in Romana potissinuun, jure merito
et erit et vocabitur Christianissimus.
^* M. Jo. Dauvet Procuratoris generalis protestatio nullitatis et
appellatio ad futurum Concilium contra orationem Pii. II. Pont, habi-
tam in Conventu Mantuano, comminationes ejusdem et censuras publi-
catas in Carolum VII. Regem Francorum dd. 10. Febr. 1460 (viz.
more Gallicano, and so 1461) in the Preuves des libertez de I'eglise
Gallicane. Chap. 13. no. 10. and in Richerii hist. Concill. generall. lib.
cii. I.— PAPACY. § 133. vwa II. 371
repealed that sanction a.d. 1461 in the hope that the Pope
might thus be gained over to support the claims of the house of
Anjou to the throne of Naples."'' But as this was not the case,
iv. P. i, c. 1. The king here exhorts the Pope, ut rem ipsam matu-
rius atque brevius digerat et consulat, — ut cum sacris generalibus
Conciliis pacem fovcat. Then he charges him Concilium plenarium
orbis congregare in loco tuto ac libero. — Quod etiam hie maxime
necessarium esse videtur pro succurrere fidei orthodoxae : nam licet
plura hinc inde invocentur auxilia, et diversae pecuniarum summae
variis modis hujus rei pi-aetextu hactenus petitae et collectae sint,
parvum tamen aut nullum efficax advcrsus invasores christianae reli-
gionis — praestatur, dum differtur nimium plenarii Concilii provisio. —
Et jam tempus decem annorura effluxum dudum est, in quo secundum
instituta magnae Synodi Coiistantiensis ipsum Concilium debebat cele-
brari. Illis vero, quae in praefato Concilio deterniinabuntur, Rex
devoto et benigno animo acquiescere paratus erit. — Si sanctissimus
Dominus noster celebrationem plenarii Concilii in loco libero— facere
recusaverit, aut nimium distulerit ; volens ipse Dominus noster Rex,
quantum in co erit, necessitati fidei orthodoxae et universae Ecclesiae
succurrere, intendit alios Principes Christianos exhortari, ut omnes
unanimiter universalem Ecclesiam in plenario Concilio congregari
laborent.
^3 John Godefroy, Bishop of Arras, persuaded the king, being com-
missioned by the Pope for the purpose (Gobellinus lib. vii. p. 183) :
in a letter dd, 26. Oct. 14G1 (Aenae Sylvii Ep. 401, and in Raynald.
1461, no. 113, where, however, the beginning is wanting) Pius en-
couraged the king to put his hand to the work at once, and received
his answer so early as 27. Nov. 1461. (1. c. Ep. 402. in Raynald.
1. c. no. 118) ; Pragmaticam a regno nostro — per praesentes pellimus,
dejicimus, stirpitusque abrogamus, et quam qualemve ante Pragmaticae
ipsius editionem circa Ecclesiarum, beneficiorum, aliorumque rerura
spiritualium dispositionem, censuram, moderationem in regno nostro —
tui praedecessores Martinus V. et Eugenius IV. Romani Pontifices
habebant et exercebant, talem eandemque nostro adjutori beatissimo
Petro, tibique successori ipsius reddimus, praestamus et restituimus
cum summo iraperio, cum judicio libero, cum potestate non coarctata.
Tu enim cum scias quid auctoritate divinitus tibi tradita possis, quas
pro regni nostri et Ecclesiarum in eo tranquillitate postulabimus, non
negliges res necessarias, poterisque semper quod optimum fuerit judi-
care. Pius, out of gratitude, made the Bishop of Arras a cardinal
(Gobell. p. 184). Now the latter first began to write about the Sici-
lian question : it was only if the Pope would yield upon this point
sic regis animum placari posse, et Pragmaticam Sanctionem certis-
sime sublatum iri. Lewis had made the same statement to the Episc.
Interamnensis : ita demum Pragmaticae Sanctioni finem imponere, si
de regno Siciliae ei mos gereretiu' (1. c. p. 186). Soon after a.d, 1462
a French embassy appeared, which formally announced the repeal of
the Pragmatic sanction, and thus gave occasion for great festivities ;
372 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517.
he did not trouble himself to compel his reluctant Parliament to
adopt the repeal ; and in the present constitution of the French
Church, there existed only a wavering state of mind.^^ All
but with regard to the SiciUan question, it found the Pope inflexible
(1. c. p. 187 8.). Equally vain was an angry letter from Lewis, and
a threat that all Frenchmen should remove from Rome (Gobell. lib.
viii. p. 207).
^^ See especially Leo's X. Bull Primitiva, below § 135, note 18. The
change in the king's mind is shown by the following decrees : dd. 17
Febr. 1463 {i.e. 1464) in the Preuves des libertez de I'egl. Gall.
Chap. 22. no. 21. : Pius Papa inodernus bona Praelatorura et virorum
ecclesiasticorum decedentium, tarn saecularium quara regulariura, quae
uonnulli spolia defunctorum appellant, necnon dimidiam partem fruc-
tuum tam beneficiorum incompatibilium, quae dicti viri ecclesiastici, et
illorum, quae in commendam obtinent, ac etiam certam portionem seu
quotam bonorum et personarum saecularium, tam mobilium quam non
mobilium, ejus Camerae Apostolicae per certas ejus constitiuiones seu
literas, a paucis diebus ut dicitur apud Romam editas, Apostolica esse,
statuit ct decrevit. As oppression, impoverishment, and scandal, could
not fail to be thus occasioned, and the rights of the Crown were as-
sailed, the king now deci'ces, ut subsidia et onera praemissa, ac alia
similia, quae Collectores, Subcollectores, atque alii Officiarii seu Cora-
missarii Romanorum Pontificum — levare et exigere mitterentur, minime
levabuntur, colligentur, aut exigentur. All officials were to be on their
guard against them, the disobedient were to be punisht. dd. 13 Aug.
1464. 1. c. no. 22. : As this decree was not everywhere obeyed, many of
the clergy paid these taxes for plusieurs s'efforcent par bulles et commis-
sions Apostoliques, proceder par excommunimens, fulminations, et cen-
sures ecclesiastiques, etprivation de benefices contre Ics gens d'Eglise de
nostre dit Royaume, qui refusent, ou diftVrent de payer les despoiiilles
des ti'espassez, et la moytie des benefices incompatibles, et des com-
mandes ; so the king gave orders, que ausdits Commissaires ou Exe-
cuteurs ne soit obey : mais leur soit prohibe et defendu de faire lesdites
exactions, sur peine de confiscation de corps et de biens, et de banisse-
ment de nostre Royaume. He likewise forbade his own subjects to pay
under pain of banishment and confiscation of property, dd. 10 Sept.
1464 1. c. no. 23 : Although according to the laws of the French
Church no graces expectatives could be granted : Still depuis Fobeys-
sance par nous faicte a feu nostre sainct Pere le Pape puis derniere-
ment et n'agueres trespasse such grants had been made en si grand et
excessif nombre, et multitude et a toutes manieres de gens, tant
estrangers et non lettrez, qu'autres personnes quelsconques, que
la chose est venue a telle confusion, qu'a peine y avoit homme d'Eglise
en nosdits Royaume et Daupbine, qui a cause d'icelles graces se peust
dire seur en I'assecuration d'aucun benefice, a I'occasion des Anteferri,
et autres clauses et prerogatives, qui ont este mises en icelles graces ex-
pectatives, diversitez de regies de Chancellerie Apostolique derogatoires
a droict commun, et autrement. Thereby much money had past out
of the country ; the candidates were reduced to poverty with their
CH. I.— PAPACY. § 133. PIUS 11. 373
these political combinations hindered the efforts of Pius II.
against the Turks. His more peculiar attempt, though in this
also he acted in imitation of the ancient pontiffs, to convert the
Sultan Muhammed to Christianity by a long letter (1461),^^
remained naturally enough without success. At last he resolved,
to go forth in person at the head of a crusade : but even this
announcement (1463),^* which in earlier times would have
relations : these gratiae expectativae were made a pretext for attempt-
ing the lives of Incumbents of benefices : unknown strangers had
thrust themselves into benefices in this manner. The king accordingly
forbad his subjects que d'oresenavant ils n'aillent, n'envoyent, soit par
buUes [par billets), lettres de change n'autres moyens quelsconques,
querir, pourchasser, ne obtenir en Cour de Rome graces expectativc^s ;
further, qu'aucun d'eux voysent, ou envoyent en ladite Cour de Rome
pour avoir, n'obtenir quelques Eueschez, — ou autres benefices electifs,
sans premierement avoir nos vouloir et consentement de ce faire, le
tout sur peine d'encourir nostre indignation, de perdre les deniers, dont
leurs procureurs — seroyent trouvez saisis par bulles, lettres de change,
ou autres pour porter et envoyer en ladite Cour de Rome a la cause
dessusdite, et d'amende arbitraire envers nous. With regard to those
who had already obtained such gratias expectativas, the officers were
charged qu'ils les contraignent a eux en desister et departir ; et a revo-
quer, faire casser et annuler a leurs despens tout ce qu'ils auroyent fait
au contraire. Nevertheless that even after this edict much money went
to Rome, is plain from the i-epresentation of the Parliament to the king
A.D. 1465. not 1461 see § 17. laquelle loy — the pragmatic sanction- —
a este gardee jusques puis qi;ati-e ans, et par le terns de vingt — deux et
vingt-trois ans a dure), which is contributed in a Latin translation by
Franc. Duarenus de sacris ministeriis et beneficiis. Paris 1551. p. 332
ss. and from him by Flacius in the Catal. test, verit. no. 179., but in
the original French by Jean du Tillet in the Memoire sur les libertez
de I'Eglise Gallicane in his Recueil des Roys de France, a Paris 1607.
4. P. iii. p. 339 : The mention in the introduction of the cassation, que
I'on dit avoir este des decrets, constitutions et ordonnances appellees
la Pragmatique sanction, is a proof that it could not have been recog-
nized by Parliament. Still it runs § 72 : Et par experience, quae est
rerum magistra, soit advise et considere a I'evacuation, qui a este si
excessive depuis la cassation de ladite Pragmatique, quae par experi-
ence Ton cognoisse et appare, comment ce Royaume est presque tary
(exhausted), d'or principalement : — telleraent qu'il n'est demoure que
monnoye. In the succeeding §§ follows a calculation of the immense
sums which had found their way to Rome since the repeal of the prag-
matic sanction tempore Pii et de present, for Annates gratiae expecta-
tivae, and how by this means and the frequency of grants in comniei.-
dam the Church was going to ruin.
3'' The letter may be found in Aeneae Sylv. Ep. 410. and in Ray-
nald. 1461. no. 44 ss.
^^ dd. 22. Oct. 1463. see Aen, Sylv. Ep. 412, in the main also in
374 TRIED PERIOD.— DIV. V.— A. D. 1409— 1517.
kindled both prince and people, now drew together none but a
worthless rabble.^^ Pius II. intended at any rate to accompany
Raynald. 1463. no. 29. ss. E.g. Et quis erit Christianorurn tam feri,
tarn lapidei, tain ferrei pectoris, qui audiens, Romanum Pontificem b.
Petri successorem, Domini nostri Jesu Christi vicarium, aeternae vitae
clavigeruin, patrem ac magistrum universorum fidelium cum sacro
senatu Cardinalium Clerique multitudine in bellum pergere pro tuenda
religions, libens domi remaneat ? Et quae poterit excusatio quemquam
juvare : senex, debilis, aegrotus in expeditionem pei-git, et tu juvenis
sano ac robusto corpore domi delitesces ! Summus sacerdos, Cardinales,
Episcopi pi-aelium petunt, et tu Miles, tu Baro, tu Comes, tu Marcliio,
tu Dux, tu Rex, tu Imperator, in aedibus propriis otiaberis? Siccine
perverti hominum officia patieris, ut quae sunt Regum sacerdotes agant,
quae nobilitati conveniunt, subire Clerum oporteat? Necessitas ire
nos urget, quia non possumus alio pacto pro divinae legis defensione
Christianoi'ura animos commovere. Utinam hoc modo commoveamus !
After the proclamation of the plenary indulgence which should be
granted to all who took part in this crusade, or supported it, with the
assurance, non dubitantes, quin animae illorum, quos ad hoc bellum
proficisci bona mente contigcrit, cum beatissimis ss. Patrura et Ange-
lorum Dei spiritibus post banc vitam in caelestibus sedibus coUocentur,
et consortes impcrpetuum Christi factae aeterna felicitate fruantur :
it pi'oceeds : In tanto Christianae religionis discrimine, quantum a
Turcis inpraesentiarum cernitur imminere, nulli dubium esse debet,
quin Christiani omnes, tam Reges et Principes, quam alii potentatus,
et privati homines ad defensionem catholicae fidei et sanctae legis
evangelicae juxta possibilitatem suam cum bonis et corporibus suis de
necessitate salutis viriliter assurgere et indesinenter assistere tenean-
tur. Eapropter fideles ipsos Jesu Christi cultores universes et singulos,
cujuscumque status et conditionis fuerint, sive pontificali, sive impera-
toria, vel rcgali praefulgeant dignitate, harura serie moneraus ac
requirimus, et in vim promissionis factae in sacri susceptione baptismi
et in vim juramenti praestiti, cum dignitatum suarum infulas suscepe-
runt, et per obedientiam nobis debitam, eis et eorum singulis manda-
mus, ut banc sanctam expeditionem, ad quam profecturi sumus non
sine maximo corporis nostri dispendio, modis quibus possunt qua-a
celerrime adjuvare, et promovere festinent : ab illo, cujus causa agitur,
exuberantia suscepturi praemia et in praesenti vita et in futura : negli-
gentes autem negligentur, et in extreme judicii die minime inter illos
invenientur quibus dicturus est Dominus : venite, henedicti patris met,
imrcipite regnuin etc.
^^ Vita Pii ii. per Job. Anton, Campanum Episc. Aprutinum (in
Muratorii Scriptt. Rer. Ital. 1 II. ii. p. 990) relates how Pius travelled sick
from Rome to Ancona : Supra Ocriculum maxime consternatus est obvia
Crucesignatorum multitudine, quos morae impatientes retinere Carva-
jalius (the Cardinal sent for the purpose) minime poterat, et agmine
quum reverterentur, nee rapinis abstinebant : quocirca Medici aversari
eo spectaculo illius oculos, obduci lecticae velum perpetuo itinere,
causati ventos, jusserunt. Jacobi Card. Papiensis Comment, lib. i.
CH. I — PAl'ACY. ? 133. PIUS II. 375
the Venetian fleet, but he died at Ancona (15. Aug. 14G4) before
he could embark. Paul II.""* at once distiiiguisht the first days
of his rule by tlie violent repudiation of the conditions of the
election which had been agreed upon just before.^^ As much
(under Gobellini comm.) p, 357 : Confluxerat co loci turba multa ex
variis gentibus : non satis considerate donio egressa. Eteniin cum eos
solos evocasset Pius peccatoruni proposita venia, qui vel annum, vel
anni dimidium sue stipendio in exercitu militarcnt : — illi tamen nescio
quo inconsulto zelo corapulsi veniendum statuerant, credentes stipen-
dium ac victum ministrante Pontifice non defutui'um. Cum autem non
invenirent, quae sibi animis finxerant, — venditis arniis regrediebantur
in patriam. Quorum nihilominus misertus ille, ne omnino frustra
venisse se angerentur, decreti sui eos participes fecit (i.e. according to
Platina p. 750 : absolutes peccatis in patriam remisit.) P>rant vero
inter bos, qui consideratius venientes tolerare ad diem praefinitam mili-
tiam possent. Horum ergo traducendorum causa naves Venetorum
duas dies jam multos in boras singulas expectabat : sic enim illi facturos
se ante receperant ; sed cum eae diutius tardarent quam oporteret, qui
Buperfuerant crucesignati morae impatientes catervatim abibant, ita ut
non multo post appulsis jam navibus miles non superesset, qui illis
posset imponi, Ea res causae quoque plurimum accelerandae mortis
Pio dedit, dolente eo ac supra modum tristante, quod retineri in earn
horam non potuissent.
*" Platina, who was harshly treated by him, handles him in turn
veiy severely in his Vitis Pontiff. Beside him Michael. Cannesius de
Viterbio and Gaspar Veronensis have wi'itten the life of this Pope (in
Muratorii SS. Rer, Ital. III. ii. p. 993 ss.) Important also for the
history of his reign are Jacobi Piccolominei Card. Papien-sis (-{- 1479)
Rerum suo tempore gestarum commentarii libb. vii. (from 1464 — 1469)
under Gobellini comm. Frf. 1614. p. 348 ss.
^^ To those conditions of election, which Eugene IV. had already
been obliged to swear to (see § 132, note 3), more had been gradually
added, compare the Capitulation of Pius II. in Raynald. 1458. no. 5.
These, which had been sworn to by the Cardinals before the election of
Paul II., may be seen in Jacobi Card. Papiensis comm. libb. ii. p. 371 :
Jurabat vovebatque Deo sanctisque Apostolis Petro et Paulo, quisquis
Patrura ad Pontificatum esset assumptus, inchoatam expeditionem in
fTurcos, quantum Romanae Ecclesiae paterentur opes, continuare, pro-
venturaque aluminis ad eam rem integrum adhibere ; lapses etiam
curialium nostrorum mores ad Patrum disciplinam restringere ; Curiam
porro ipsam de provincia in provinciam sine pluriura ex Patribus —
assensu — non transferre ; Concilium generale Christianorum intra tri-
ennium cogere, in quo et Principes sacculi ad tuendam religionis
causam accenderentur, aegraeque partes Ecclesiae communi medicamento
sanitatem reciperent ; Cardinales non ante creare, quam ii qui creati
jam haberentur, intra viginti quatuor essent reducti, majoremque hoc
numero non pati in Ecclesia esse ; neminem quoque assumere, qui non
trigesimum annum excedei*et, quique non professus esset vel pontificium
37(5 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1570.
money as possible continued to be gathered in for the Turkish war,
but no expedition was undertaken. Germany was crippled not only,
by the indolence of the Emperor and the tediousness of the impe-
rial diets but also by the Pope's instigations against George
Podiebrad, the heretical king of the Bohemians.^^ The adven-
jua, vel civile, vel literas sacras ; nee nisi unum euraque hujus generiti
hominem de cognatione sua eligere; in omnibus autem eligendis sen-
tentias Patrum non tacitas in aurem, ut ante, sad ex subselliis ad
declinandos errores palara accipere ; de inajoribus insuper committendis
sacerdotiis non nisi in Consistorio sententiis auditis decernere; jus ad
ea nominandorum nulli omnino permittere ; diplomata etiam non dare,
quibus ad alienum arbitrium eadem se collaturuin promitteret ; si qua
essent antea data, luio edicto adimere ; non destituere sede sua Episco-
pum quemquarn Abbatemve postulatione ulla principuin, nisi et talio-
nera ex juris forma in se ante reciperent, auditique rei solemn! judicio
assent ; non Cardinalem, remve suam apprebendere, nisi ex Patrum
sententiis ; non damnare etiam, nisi ex synodali constitutione, eujus est
initiura Praesul ; nil porro ex omni Ecclesiae patrimonio, quod paulo
insignius esset, in quemquam distrahere, aut ejus censum minuere, nisi
et assenserint Patres, et concessioni subscripserint : iisdem quoque non
consulentibus nulli non subdito bellum inferre, aut ad inferendum foedus
quodquam inire ; testamenta defunctorum Curlaliura libera sinere ;
portoria nova nvilla inducere, nee Vetera augere ; Principi Potentatuive
tributum de Clericis sine ratione nullum concedere ; arcium custodes
jurejurando, vadimoniisque adigere de iis vacante Sede Collegio repos-
centi tradendis ; eas, quae essent momenti majoris, solis Clericis, qui
tamen suae cognationis non essent, committere ; eundem vero et arcis
custodem et praesidem civitatis non facere ; Praesidibus pi-ovincia
decedentibus administratorum omnium judices dare; ducem ecclesiastici
exercitus ex suo genere non constituere ; nil in diplomatibus factum
dicere ex fratrum consilio, quod ad verum consulentibus eis decretum
non esset ; demum primo quoque mensium omnium Consistorio imperare
has leges ad innovandam memoriam ex scripto praesenti se recitari.
Additum et bis eat, ut bis quotannis per Calendas Deeembres Majasque
Patres seorsum a Pontifice convenientes cognoscerent inter se, an ser-
vatae illae judicarentur ; id si minus factum intelligerent, charitate,
quae filiis in parentes est debita usque ad tertia rememorationis officia,
transgressionid et perjurii ilium monerent, ad servanduraque precaren-
tur. The Pope's flatterers represented it to him as indignum, vicariam
Christi potestatem huinanis conditionibus subdi ; ipsumque non tam sui
arbitrii, quam alienae moderationis ministrum videri ; quaerendam
libertatem esse, idque agendum, ut auctoritatem Ecclesiae apud se, non
Cardinales esse omnes agnoscerent. P>y their advice the Pope took the
following course : novae quaedam leges quasi ex persona Patrum scri-
buntur, quarum erat obtentus, quodpriores illae cognoscebantur inutiles,
induxisse eos has novas, quibus tantum obnoxium esse Pontificem vel-
lent. The Cardinals were partly persuaded, partly compelled to sub-
scribe this : one alone, Carvajal, was firm in his refusal.
CH. I.— rAPACY. g 134. SIXTUS IV. 377
tuvous pilgrimage of the Emperor to Rome (1468) only increast
the number of fruitless negotiations.^^ In Italy Paul had to
sustain an incessant negotiation with Ferdinand, King of Naples,
who desired a release from his feudal tribute, in 14G9 this broke
out into open war.** In France his labours to obtain a formal
repeal of the Pragmatic Sanction were thwarted by the stead-
fastness of the Parliament (1467).*'
§ 134.
SIXTUS IV. (9. .'Vu:?, 1471-1-2. Aug. 1484.) INNOCENT VIII. (29 Aug. 1484-
25 July 1492.) ALEXANDER VI. ( 1 1. Aug, 1492—18. Aug. 1503.)
Stephaiius Infessuva (Senatus Populique Romani Scriba s. Caucellarius about
1494) Diarium Romanae urbis from 1294 — 1494, in Eccardi Corpus hist,
med. aevi T. i. p. 1863, and in Muratorii Scriptt. Rer. Ital. III. ii. p. 1109 ;
in the latter with the omission of some offensive passages.
Johannes Burchardus (from Strasburg, caeremoniarum Magister, from 1503
, Bishop of Horta f 1506) Diarium Curiae Romanae from 1484 — 1506.
Leibnitz gave some fragments from this work in the Specimen hist, arcanae
s. anecdotae de vita Alex. VI. Papae. Hanoverao 1696. 4. ; Eccard gives
a fuller but very erroneous abridgment from the part upon Alexander VI.
in the corpus hi.stor. medii aevi T. ii. p. 2017 ss. A description of the
whole work may be seen in the Notices et Extraits des Mss de la Bibl. du
*^ The Pope pronounced sentence of excommunication and deposition
against tli3 King '23. Dec. 1466, and instigated the German princes,
and the Kings of Poland, and Hungary, to e.Kecute the sentence, see
Miiller's ileichstagstheatrura Th. 2. 8. 263 ff. In 1468 Matthias,
King of Hungary, at last began a war against the Bohemians, after
hiving first made peace with the Tui*ks for the purpose. Miiller S.
311. ss.
** The description of it is in Jacobi Card. Papiensis comm. lib. vii. p.
438 ss. Miiller Th. 2. S. 319 ff.
** Platina in vita Pauli p. 773. Jac. Card. Pap. comm. lib. iv. p.
393 ss. lib. V. p. 403 ss.
*^ The Cardinal .Jean Balue, who was sent to France for this purpose,
readily obtained the desired edict from the King, but when he brought
it to the Parliament for registration, Jean de sainct Remain, Procureur
general du Roi, opposed the measure : Parliament refused it, and the
University appealed to a Council, compare the Chronique scandaleuse
in the Meraoires de Phil, de Comines ed. par Lenglet du Fresnoy. T.
ii. p. 66. Preuves des libertez de I'eglise GaU, chap. 13. no. 11. Bulaei
hist. Univ. Paris. T. V. p. 684 s.
VOL. IV. 2 B
378 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A. D. 1409—1517.
Roi. T. i. p. G8 ss. The best luanuscript extant is that at Munich, ?ee
Paulus Sophronizon. Bd. 6. Heft 1. S. I There are contributions also from
the Carlsruhe Ms. ibid. S. 6 ff. Bd. 8. Heft 6. S, 9G fi".
The succession* of Popes which now follows proves the degra-
dation of discipline and sense of shame among the Cardinals :
they were distinguisht for nothing but undisguised mediocrity
and wickedness, or even depravity. True Sixtus IV. began to
push forward the preparations for the Turkish war,^ with equal
zeal, and withal equally bad success : but his chief motive was a
mean ambition to raise his family from their low estate to the
highest rank, so he allowed his nephew Jerome Riario^ to beguile
him into steps which increast still more the embarrassments of
^ Vita Sixti IV. (probably by Platina) in Muratorii Scriptt. Rer,.
Ital. III. ii. p. 1056 : Celebrata coronatione ad rem ecclesiasticam
christianamque componendam aninuim adjicit. Concilio itaque tantam
rem indigere arbitratus, ad Lateranum se id habiturum ostendit, quo
bellum Turcis indici commodius posset, quemadmodum Pius Pontifex
instituerat, si ei vivere licuisset. At vero dum hac de re maturius
consultaretur, Imperator rem Christianam in magno discrimine cernene,
Pontificem rogat, lit Utinum habendi Concih'um locum idoneum deligat.
Sed Pontifex, quum videret Mediolanensium Ducem, aliquotque populos
et Italiae Principes id nequaquam approbaturos : quumque etiam pro-
ventus suos, belli nervos, absente Curia, imminui videret, non sine
suspicione tumultus, si ab urbe discederet, Mantuam primo, mox An-
conam proponit, quo Imperator venire commode poterat. — Verum quum
hac deliberatione rem in longum protrahi videret, Patrum consensu
Legatos decernit, Bessarionem Nicaenum in Galliam, Rodericum Bor-
c:iam Vicecancellarium in Hispaniam, Marcum Barbum in Germaniam
Pannoniasque, — Oliverium Carafam Neapolitanum Cardinalem class!
maritimae in Turcas praefecit magna cum impensa. All without suc-
cess. When the Emperor, after many deliberations, wisht for a new
one at the diet of Augsbiug in 1473, and requested a Papal Legate for
the piu-pose, the Cardinalis Senensis said in Consistory (see Jacobi
Volaterrani Diarium Rom. in Muratorii Scriptt. iier. Ital. xxiii. p.
94), nullius sibi usus earn missionem videri : conventus illorurn esse
inanes : decem intra non multos annos habitos, quorum non sit fructus
perceptus : hoc autem incommodi nunquara deesse, quod populorum de
nobis innovantur lamenta : etenim magnis apparatibus Principes — ad
illos accedere, eorumque sumtuum ferendorum causa tributa suis impo-
nere, atque identidem dicere, iinperio Komani Pontificis se proficisci, et
adjuvari profectionem necessarium ess? : ita miseras plebes non suorunj
Principum, sed nostras injurias lamentari.
2 According to Nicol. Macchiavelli hist. Florent. lib. vii. both brothers
Jerome Riario, Count of Imola, and Peter Riario, Cardinal, were sons
of the Pope : on both see Paph. Volaterranus Anthrop. 1. xxii. below.
CII. I.— PAPACY. § 134. SIXTUS IV. 379
Italy, sullied his reputation, and hindered every undertaking
against the Turks. First he upheld the conspirac}^ of the Pazzi
against the Medici in Florence 1478 :^ when this miscarried, and
vengeance was taken, even upon the clergy, with capital punish-
ment, he made war upon Florence with spiritual Aveapons, and in
alliance with Naples with secular arms also.* The universal
^ An account of the transactiona may be seen in the Excusatio Flo-
rentinorum per D. Barthol. Scalam dd. 10. Aug. 1478, in Laurentii
Medicis magnifici vita auct. Angelo Fabronio (Fisis 1784. 4,) vol. ii.
p. 167, in which also the confession of John Baptista Montesecco, a
Papal brigand who took an active part in the affair, with regard to the
constitution of the conspiracy, is quoted word for word. Kaphael Vo-
laterranus (j 1521) Commentariorum urbanorum Gcographia lib. v.
On April 26. during high mass Julian de Medici was murdered in
church, Lorenzo escaped, the conspirators were cruelly murdered by
the exasperated people, the Archbishop of Pisa was hung from a win-
dow of the Town-hall, Comp. Laurentii Medicis magnitici vita auct.
Angelo Fabronio. vol. i. (Pisis 1784. 4.) p. 58 ss. II. Leo's Gesch. d.
itaHenischen Staaten. Th. 4. S. 381 ff.
* The Pope's Bull of Excommunication dd. 1. Jun. 1478 (in Ray-
nald. ad h. a. no. 5 ss.) first alledges charges of many kinds against
Lorenzo de Medici, chiefly because of the murder of the clergy, and
then declares, quamvis — a praedecessoribus nostris in magnos Prin-
cipes ob minora facinora acriter saevitum esse conspiciamus, — iniqui-
tatis filios Laurentiuin, Priores, Vexilliferuni, octo de Balia antedictos,
and pronounces all those who had given their assistance against the
murdered clevgy as criminis laesae majestatis reos, sacrileges, excom-
municatos, anathematizatos, infames, diflidatos, intestabiles. It was
further decreed, eorundem aedificia in ruinam daid debere, — nullum eis
debifa reddere, nuUumve in judicio respondcre teneri, nulli quoque
filiorum aut nepotum praedicrorum — alicujus aperiri debere januam
dignitatis aut honoris ecclesiastici vel mundani. — Quidquid in bonis
tunc inveniebatur eorundem, fisci et Reipublicae dominio applicatum
fore. The city and domain of Florence were placed under interdict.
On the other hand the Florentines askt for the opinions of the
most renowned canon-lawyers who advised an appeal to a general
Council (see Fabronius 1. p. 81. The opinion of Franc. Accoltus
Aretinus may be seen in his Consilia s. Responsa Venet. 1573. p.
174.) Accordingly a Synod of the whole clergy of the Florentine
dominions was summoned, which appealed from the Pope to a general
Council (Machiavelli istoria fiorent. lib. 8.) and in a declaration com-
posed by Gentihs Bishop of Arezzo, on 23. July 1478, proved the
Pope's participation in the crime by means of an accurate account of
the transaction, and the confession of John Baptist Montesecco, which
was quoted word for word, and also declared his Ban and Interdict
invalid,' together with the severest reproaches against him. This decla-
ration was printed at the time, see Storia della Toscana di Lorenzo
2 B 2
5^0 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 140^—1517.
indignation roused by this injustice, the threats of Louis XI.
Pignotti T. IV. (Livorno 1820. 12.) p. 122 : It was piiblisht again but
erroneously, under the title Synodus Florentina contra Sixtum IV.
1770. 8. (without stating the place where it was printed, but still in
Italy), and may be found increast with new errors in K. Walclmer's
polit. Gesch. der i. J. 1478 zu Florenz gehaltenen grossen Kirchensynode
u. des Zwistes dieser Repviblik mitd. roin. Papste Sixt. IV. Rotweil
1825. 8. S. 132 ff. Fabronius in Laurentii Medicis vita vol, ii. p. 136
has publisht it from the autograph. Here we find p. 139. Causam
tarn insolentis odii, ct inexspectatae retributionls in familiam de Medicis,
quae semper ei et sedi Apostolicae servierat, nullam invenimns, nisi
quandam perditam carnis et sanguinis revelationem, qua ob coraitem
ilium suum Hiei'onymum, in cujus manibus nunc Ecclesia Dei est,
delirat, furit, et insanit. Habet hicsuus Imolam, s, Romanae Ecclesiae
urbem, quam ejecto Thaddeo Manfredo se tenere post mortem sui
Pontificis posse diffidebat, nisi vicinum dominium Florentinimi aliquo
foedere amicitiae obligaret. Major auteni obligatio inveniri posse non
videbatur, quam si suo beneficio praeessent, qui in ea Republica pri-
mates essent : fieri autem id sine status rautatione non poterat, mi;tari
autem status sine morte Laurentii, et Juliani de Medicis impossibile
videbatur. — Ilac igitur impellente rabie Comes oblitus omnis humani
divinique juris, oblitus beneficiorum, oblitus conditionis suae, qui cerdo
fuerat, stirpem Cosmanam delere aggreditur etc. p. 144 : Sic se res
habuit, Christiaiii lectoi'es, hac de causa, hoc ordine, his mediis tentata
eversio Florentina est. Per haec vestigia eum, qui venit, ut vitam
habeant et abundantius haheani^ Sixtus secutus est. Sanguis optimede
Christiana religione meritus per Principem religionis fusus, violata per
Pontificera Ecclesia, polluta per summum sacerdotem sacra sunt. Et
haec ne quis ignoret aut excusare possit, confirmat aperto hello, et
promulgatis censuris coeptam conjurationem sequitur. Earn mulierculam
imitatur, quae vonto defectum calvitium ut posteriori veste retegeret,
nates detexit. In cubiculo suo, ut vidistis, tractata res est, suus Comes
Pactios ad necem armavit, suus Cardinalis familiam caedi, praesentiam
sceleri pi-aestitit, suus exercitus fideles fines nostros pro Turcis ingressua
est. Quis jam non videat, deliruui senem his suis promulgatis censuris
voluisse notam macula, lutuni stercore lavare ? — Sed ad repellendam
sententiam ejus — veniamus etc. — At last with regard to the murder of
the Archbishop p. 156 : Suspensus leno, si^spensus parricida, suspensus
lusor, suspensus proditor, et id in ipsa enormitate criminis, dum furerct
populus in proditores patriae quorum hie erat caput, dum cives primarii
de salute patriae trepidabant. Archiepiscopus non erat, quem popularis
ille furor, dum palatium suum defendit, suspendit : Archiepiscopi enim
talia non faciunt. Armatus scuto et ense captus est, invasor curiae
retentus : ecquis hunc pro Archiepiscopo cognovisset, aut cognitum
sacerdotaliter tractasset ? Noluissemus ipsum Sixtum sic inventuui
fuisse a Savonensibus suis. Quod siinjiciens manum quocuraque modo
in Clericum excommunicandus sit, cur non hi, qui manus injecerunt,
excommunicantur ? Quid miser Laurentius vulneratus et confectus
dolore interempti fratris, — de sua vita, de suo statu, de salute patriae
CH. I.— PAPACY, g 134 SIXTUS IV. 33I
anxius impetitur ? Quid additur affllcto afflictio, et pro raedela illati
vuluerisvulnus adjungitur ? Estne liaec ilia iiianifesta et rationabilia
causa, pro qua tantam ferri censuram sacri Canones statuerunt ? Est
hie gladius ille bis acutus ex ore sedentis in throno procedens, ut
laudetur peccator in desideriis animae suae, et iniquis benedicatur ?
Maledicitur innocens, qui pene occisus est : occisor, et proditor patriae
bonae memoriae filius appellatur ! Ilaeccine mcmoria, iSixte Pontifex,
tuae bonitatis et justitiae ? Parricidarumne patrem te Cardinales isti
creaverunt ? — Perfidia fidem, nocentia innocentiam, scelus bonitatem
perdidit, et vis ad nomen censurarum benedictum maledictum existime-
raus ? — Caeteruni libenter hie intelligeremus abeo, qui tot tarn constan-
ter proponit, unde nunc maledicat, quod modo benedixit. Nonne ilia sua
vox fuit, cum audivit suspensum fuisse ob proditionem Archiepiscopum et
stipatores : benedicti vos a Domino, qui hominem siispendislis : nunqiiam
voluissemus praefecisse eum ilHEcclcsiae! Nonne etiam inentionem habuit
de mittendo Florentiam Legato, qui afflictos consolaretur ? Et unde post
tarn repens exorta in contrarium sententia, tarn subito mutata in crudeli-
tatem commiseratio ? Nondura erat forsan captus Joannes Baptista (Mon-
tesecco), qui sua confessione Sixti occultam voluntatem in apertam neces-
sitatem converteret : velpendet ab alio, et est Vicarius alicujus hostis
nobis ignoti, ethominis, utinam boni, non ejus, qui Ecclesiam suam super
firmam petram fundavit. — p. 162. Restat ut sententia nulla sit, quae
nullam habuit judicandi causam, falsum sit judicium, quod mendacio
nititur, excommunicatus sit, qui alios excommunicare vult violenter et
injuste. Acceperit Spiritum Sanctum, non simoniace sit creatus, qui
vocem suam veri pastoris, non haereticihomiuis vult haberi, — p. 164. Ad
alterum igitur lumen, ipsum scilicet Caesarem semper Augustum con-
fugimus, id enim Dominus, ut huic nocti praeesset, creavit : Chris-
tianissimum Regem Francorum, in cujus tutela Christi Ecclesia est, —
invocabimus : omnes Principes et populos Christianos implorabimus,
ut, quando jam vident, simoniace creatum Pontificem templa, Cardi-
nales, Missas ad homicidia fideliura exercere. Concilium, ad quod
appellavimus, amplius non difterant, sponsam illius, in cujus sanguine
baptizati sunt, a tanta turpitudine liberent. — Abeat itaque leno,
casta erit mater, angularem lapidera non premat petra scandali
etc. The Signoria of Florence on 21. July 1478 issued a letter to the
Pope (first publisht by Francis Henry Egerton : Lettre inedite de la
Seigneurie de Florence au Pape Sixte IV. Paris Mars 1814. 4. re-
printed in Millin Magasiu encyclopedique, Avi*il 1814 in Pignotti
T. iv. p. 117. Walchner S. 159), in which it refutes the charges
against Lorenzo de Medici. E.g. Ejicere vis nos e civitate Lauren-
tium de Medlcis : hujus autem voluntatis Tuae duas in Uteris Tuis
potissimum causas colligimus, et quod tyrannus noster sit, et quod
publico religionis christianae bono adversetur. Quo ergo pacto, ut
primam causam primura diluamus, nos liberi erimus Laurentio ejecto,
si tuo jussu erit ejectus ! Contraria tuae literae loquuntur, quae,
durn libertatem pollicentur, imperando auferunt : et, ut isto te labore
liberemus, ejicere nos males cives Tyrannosque didicinius, et adminis-
trare rem nostram publicam sine monitoribus. Redi paulum ad te,
beatissime pater, oramus : da locum affectibus, qui sacrosanctam
382 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517.
King of France/ the peace which Ferdinand of Naples con-
istam sedem, istam gravitatem et sanctitatem pontificalem adeo
decorant. Laurentium de Medicis tyraimum clamilas : at nos popu-
lusque noster defensorem nostrae libertatis cura caeteris, quos tu arguis,
civibus experimur, et una omnium voce appellamus ; parati, in quem-
ennque rerum eventum omnia ponere pro Laurentii de Medicis salute,
et civium reliquorum, in qua quidem publicam sakitem et libertatem
contineri nemo nostrum dubitat. Quod invelauntur in Laurentium illae
literae liberius, nihil est quod contradicamus in praesentia : Veritas ipsa
fiatis contradicet et tua conscientia : hoc tamen fatebimur, beatissime
p iter, movent risum omnibus nobis, tam inaniter, ne dicamus maligne,
conficta audientibus. — Movet te fortasse, et de ea re Laurentium suc-
censes, quod e furentibus populi armis Raphaelem Cardinalem, tuum
uepotem, eripi curaverit, et salvum reddiderit ! Movet, quod trucidato
JuHano fratre saucius ipse divina potius quam humana aliqua ope
Bceleratos gladios sacrilegosque parricidarum et mortem evitaverit ! Si
caedi se passus sit ab missis a vobis efferatissimis satellitibus, si arcem
libertatis nostrae, publicum Palatium, captum dolis a proditoribus
vestris, non recuperasseraus, si trucidandos nosmet, ac magistratus
uostros, et cives tradidissemus vobis ; nihil raodo tecum contentionis
haberemus.
^ See the credentials of the King's ambassadors to the Pope on 20.
Nov. 1478 in the Preuves des libertez de Teglise Gall. chap. 13 no 12.
The King complains in them, that during the threatened danger from
the Turks, the Pope and the King of Naples had stirred up dissensiones
et guerras in Italy. On this account he had gathered together the
ecclesiastical and temporal nobles of his kingdom at Orleans, and there
it was determined, necessarium esse Concilium generale convocari, et
sanctissimo Patri nostro Summo Pontifici fore supplicandum, ut — Con-
cilium generale convocari et teneri faceret, — quodque ipse Summua
Pontifex exemplo Christi A'ellet pacem praedicai-e, ct cum dicta illus-
trissima Liga (Florence and her allies) pacis unionem inire. Accord-
ingly the King sent this embassy, which was empowered at the same
time, casu quo ipse summiis Pontifex praemissa facere denegaverit,
seu plus debito distulerit, vel aliqua in contrarium praemissorum, aut
aliquid contra nos, regnum et regnicolas nostros fecerit, seu in futurum
attentai'e praesumpserit, ad intimandum et appellationem ab ipso inter-
jectam in cougregationepredicta Aurelianis, et denovo si opus fuerit appel-
landum ab ipso summo Pontifice male consulto ad eundem summum
Pontificem bene consultum, seu praefatura proxiraum futurum Concilium
universalis Ecclesiae. The embassy was received in January 1479 in full
consistory, see Jacobi Volaterrani, a cotemporary Secretarius ApostoH-
cus, Diarium Romanura in Muratorii Scriptt. Rer. Ital. xxiii. p. 97 S., and
here threatened more definitely, that if the Pope refused to yield, nullae
vacationes, nullae pecuniae sinerentur ad Apostolicam sedem ex regno
illo venire, or according to their written declaration in Raynald. 1478
no. 19 : quod si non fecerit (Papa), eo ipso petit (Rex) congregari
generale Concilium in aliqua civitate regni sui, et illico Pragmaticam
iiidicit Sanctionem, quam servari jubet in regno suo integerrime.
Postremo Praelatos, et quasvis ecclesiasticas pcrsonas in Romana curia
CH. I.— PAPACY, g 131. S[XTUr> IV. 383
eluded with Florence in 1480,'' and the conquest of Otranto by
the Turks (11. Aug. 1480), forced him to yield.'^ Next the
Pope's nephew hankered after the dominions of the house of
Este, which ruled in FeiTara: forthwith Sixtus allied himself
with Venice against this family ; war broke out in May 1482,
and Ferrara, though supported by Naples, seemed upon the
point of being forced to submission.^ Then the nephew allowed
himself to be won over by Naples f Sixtus went over to the
other side (December 1482) and excommunicated Venice.^''
degentes, et in regno suo habentes beneficia ad ipsa beneficia revocat,
et per subtractionem fructuum redire compellit. The Pope decidedly
refused all these proposals (1. c. no. 20, ss.) : however, the Emperor and
Matthias, King of Hungary, were uri,^ent for peace: the Venetians pur-
chast peace from the Turks, that they might be able to support the
Florentines (1. c. no. 30.)
6 Ilaph. Volaterranus Geogr. lib. v. : Laurentius cum jam periculum
imminere conspiceret, ultro decrevit ad Regis i ostis misericordiam
confugere. Itaque — itinere per mare Tyrrhenuui facto Neapolira
celeriter adplicuit, ubi humaniter exceptus supplex veniam petiit, ac
cum Rege annui census pactione transegit, paucisque post diebus
incolumis ad suos regressus est, ac helium dissolulum (peace of the
sixth March 1480.) Quod factum Pontifex quamquam graviter tulit,
quod se neglectum praeteritumque viderit: auxiliis taraen destitutus
pacem coactus est facere. •
^ The capture of Otranto alarmed the Pope so much, that at first he
thought of taking flight to Avignon ; but afterwards he began most
earnestly to invite all Christian powers to concord, especially to persuade
the Italian states to an armistice, and to render their assistance, see
Raynald. 1480. no. 17 ss. On the reconciliation of the Florentines
with the Pope see Raph. Volaterranus 1, c. : Quamobrem oratores xii. ad
eum missi, qui veniam praeteritorum peterent ac populum Florentinum
communi causa expiarent. — Praesul caput legationis orationem in
senatu habuit, veniamque petiit praeteritorum. Die deinde dorainico
primo Adventus (the third of December) anno 1480 omnes mane in
porticum basilicae Petri conveniunt, Pontificem atque Patres praesto-
lantes. I hi Pontifex pro foribus templi procumbentes ad genua
viritim de more virga converberatos tertra expiavit. Ingressi deinde
basilicam sacrificio interfuere, quo peracto domum reducti sunt omnium
Patrura famiiiis comitantibus. Nam prius urbem iiemine de more
obviam procedente ingressi fuerant. A more detailed account is given
by Jacobus Volaterranus Diar. Rom. (Muratorixxiii. p. 113 ss.)
i^ Leo Gesch. d. ital. Staaten. Th. 3. S. 183 iF.
^ Among the conditions of peace (see Jacob. Volaterr. in Muratori
xxiii. p. 181) wa,s stipendium Hieronymo Comiti in annos tres xl.
aureoruni millia.
^" M. Antonius Sabellicus (Professor of Antient Literature in Venice
-|- 1506) hist, i-erum Venetiarum Decadis iv. lib. ii. (in the Istorici delle
384 THIKD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517.
However, this Republic remained so successful, that her enemies
were obliged to make peace without reference to the excommu-
nication (7. Aug. 1484). Vexation at this hastened the death
of the Pope, who was hated as much as he was despised (12.
Aug. 1484).^^ Innocent VIII. succeeded to his place : who,
cose Veneziane, i quail banni scritto per publico Decreto. in Venezia
1718, 4. T. i. p, 842) : Percusso cum hostibus foedere, tentavit Ponti-
fex per literas Venetos ab arniis revocare, atque eo suadendo hortan-
doque perducere, ut Ferrariensi bello onmino abstinevent, restituerent-
que Herculi Aestensi, quaecunque ad earn diem armis illi adt'missent.
(This letter, dd. 11. Dec. 1482, is in Raynald, ad h. a. no. 19.) : Patres
ea denuuciatione moti, etsi certi erant, semipartam victoriam nolle abji-
cere, consuerunt tamen, Pontifici respondendum, ac per literas non illi
magis, quam toti Italiae, imo Europeis omnibus demonstrandum : —
Venetos ne injuria quidem lacessitos arma prius induere voluisse, quam
belli, quod postea Herculi illatum esset, Pontijicem non solum auctorem,
sed impulsorem etiam habuissent: nee turn quidem eos a pace multum
abhorrere^ quin veteri civitatis instituto libenter earn complexuros fuisse,
nisi alieno tempore proponeretur, tunc sane, quum jam prope debellatum
esset, ac tarn indignis conditionibus, ut nil aliud esset illam recipere,
quam Venetum nomen omnibus gentibus irridendum exhibere. — Quod
ad se attineret, statutum esse, bellum, quod semel summo Pontifice aitc-
tore suscepissent, bona ipsius venia ad exitum perducere: quern tarn
felicem sperarent, quamjusta visa esset causa, propter quam illud susci-
pere debuissent. Haec et alia iti banc sententiam Venetus. Pontifex
autem, pristini foederis oblitus, ubi Venetum in sententia perstare vidit,
interdicti spiculum in eum detorsit. The Bull dd. 23. Maj. 1483, is
in Raynald. ad h. a. no. 8 ss. However, the Interdict could not be
observed in Venice ; the Franciscans, who attempted it, were exiled,
see Marinas Sanutus (-J- about 1535), in his Lives of the Doges, in
Muratori Script, rer. Ital. xxii. p. 1228. The Venetians proceeded
still fm-ther, see Sixti bidla dd. 15. Jul. 1483 (in Raynald. ad h. a.
no. 19.) : accersitis in eorum ducali Palatio nonnuUis Praelatis eccle-
siasticis tunc Venetiis commorantibus, coram eis, ut honestis personis,
a monitionibus et mandatis hujusmodi nostris ad tribunal omnipofentis
Dei, et ad id, quod de proximo celebrari debere temere affirmare non
erubuerunt, futurum generale Concilium appellare, et ut appellatio
ipsa per eosdem Praelatos reciperetur, laudaretur et admitteretur, ac
tandem ad nostram deduceretur notitiam procurare, et Christifidelibus,
Clero et populo — locorum eorum dltioni obtemperantium, quod prae-
textu appellationis hujusmodi — mandatis nostris obtemperare non
tenerentur, — persuadere — non formidarunt. At the same time (Sabel-
licus 1. c. p. 858) ad oranes Germaniae et GalHae Reges oratores mise-
rant, qui illos ad publicum conventum ipsi Pontifici ac Christiano
nomini indicendum impellerent, ubi fas esset de Pontificis injuria queri,
fidemque Christianorum omnium adversus ilium implorare.
^^ The conditions of peace may be found in Sabellicus 1. c. p. 863 s.
How great an impi-ession they made on the diseased Pope, may be
ClI. I.— PAPACY. § V3i. SIXTHS IV. 385
Bten in Jacobi Volaterrani Diarium Rom. in Muratorii xxiii. p. 198
8. Stephani Infessurae Diarium nrbis Komae in Eccardi Corpus his-
tor. medii aevi ii. p. 1938 : Deinde undecinia die (Augusti) acces-
eerunt ad cum Anibasciatores Potentiaruin, putantes forte afFerre ei
aliquod gaudium, et exposuerunt ei, qualiter conclusa esset pax per
totara Italiam. — De quo ipse multuin obstupuit, et miratus est,
quare pax esset conclusa sine eo, attento, ut ipse dicebat, ipsum
debuisse principaliter intervenire. Et cum boc saepius interrogas-
set ab eis, et audivisset, quod dicta pax esset conclusa adeo, ut non
posset amplius retractari, doluit valde. Et causa doloris communi
omnium existimatione haec fuit, quia semper in omnibus operibus
suis animum ostendit suum in bunc finem et propositum, ut aliquem
statum, potentiam sive dominium acquirerct Comiti Ilieronymo. —
Putabat modo in hac pacis conclusione, se posse aliquid dicto Comiti
acquirere. Et ista de causa intravit in talem confoederationem, et
pecuniam Ecclesiae expendit. Sed postquam vidit, se esse illusum, et
cecidisse ab hac spe ; — doluit valde, ita ut tam ex primo dolore quam
ex novissimo infirniatus sit febre, — et — XII. d. Aug. — mortuus sit
Sixtus IV. In quo felicissimo die Deus ipse omnipotens ostendit
potentiam suam super terram, liberavitque populum suum Christianum
de manu talis impiisimi et iniquissimi regis, cui nullus Dei timor, nullus
regendi populi Cbristiani amor, nulla caritalis et dilectionis affectio ;
sed solum voluptas inhonesta, avaritia, pompa, sen vana gloria semper
et continue praecipue viguit, et in consideratione fuit. Hie, ut fertur
vulgo, et experientia demonstravit, puerorum amator et Sodomita fuit.
Nam quid fecerit pro pueris, qui serviebant ei in cubiculo, experientia
docet, quibus non solum multorum millium ducatorvim donavit reditus,
verum Cardinalatum, et magnos Episcopatus largiri ausus est. Nam
et non propter aliud, ut dicunt quidam, dilexit Comitem Hieronymum,
et fratrem Petrum, ejus germanum, ac post Cardinalem s. Sixti, nisi
propter Sodomiam. — Hie avarissimus : namque ut notum est omnibus,
nullum unquam contulit beneficium cujuscunque generis, nisi soluta
pecunia. — Interdum etiam subhastabatur, ut nulla habita ratione pec-
cati, bonus an malus, dignus vel indignus, literatus an illiteratus esset,
qui plus offerret, beneficium consequeretur. Cardinalatus quoque et
Episcopatus vendidit infinitissimos, de quibus hie narrare non expedit.
Hie pecuniarum quaerendarum causa, quas in bellis et pompis consu-
mebat, multa et inexcogitata in Curia Romana ofiicia adinvenit, et
vendidit his, qui Scytbarum vocabulo denominabantur Stradioti, Jan-
nizari, et Mamaluchi. Hi officiales habebant varia exercitia in Curia,
et ex his lucrabantur, et sine dubio ut ex illis pecunias, quas pro con-
sequendis exposuerant, rehabere possent, citra modum lucrum extorque-
bant. Hie officia multa in urbe, non citra avaritiae causam, perpetua
et venalia fecit. — Hie gabellam novam imposuit, ut fornarii sive pis-
tores pro quolibet sacco grani, quod macinandum (to be ground) mitte-
bant, ultra consuetam solutionem unum jrrossum papale solverent. Hie
Datium [dazio impost) sub nomine decimae immoderatum tam a
Clericis, quam ab OlHcialibus exigebat, etquidem sine aliqua misericordia.
Figebat enira praeceptum in ostio Ecclesiae, ut intra certum brevissi-
mum spatium sub excommunicationis et privationls poena et ultra
386* THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517.
in defiance of the conditions of his election,^^ sought with a still
illam, alias centum, et alias quiuquaginta Ducati solverentur : quod si
ita, ut ponebatur, derepente noti esset solutura, Ecclesia ipsa erat intev-
dicta, et Canonici privabantur. Ilic Romae dum vixit, panis peuuriam
semper induxit pecuniarum quaerendarum causa. Nam emebat gra-
num de messibus per oinnes ecclesiasticas regiones uno Ducato : —
deiade peuuria facta — quatuor vel quinque Ducatis veveudebat. Ali-
quando ex regno Regis Ferdinandi granum foetidura et putridum
parvo pretio comparabat, illudque in loco quodam, qui Abundantia
vocabatur, — non uiinori quain tribus Ducatis pro rubio distrahe-
bat. Et quia saepe coiitingebat, quod tanta grani multifudo ibi
consumi non poterat, inter fornavios distribuebat, mandabatque
illis, ut sub certa poena non possent aliud quam dictum suum
granum consumere seu operari, pro pretio tamen XL. Cnrlino-
ruin pro quolibet rubio, quod nisi solverent, statira carcerabantur.
Panis vero, qui ex dicto frumento fiebat, erat ater, foetidus et abomi-
nabilis, et ex necessitate comedebatur, ex quo saepenuraero in civitato
morbus viguit. Hie poenas omnes cujuscunque generis ad pecuniam
reduxit, ita ut, si ignem quis meritus fuisset, soluta aliqua pecunia
liberaretur. — Et tandem tantura vigebat in eo avaritiae vitium, ut non
puderet, nee erubesceret, si aliquando Camera esset debitrix alicujus,
et ipse debitura proraiserit, denegare, et in sua fide deficere, et ali-
quando, quod clarissimum erat, denegare. — Hie literatorum et bonos
mores habentium inimicus, solum illi grati erant mali etc. Raphael
Volaterranus Comm. urban. Anthropologia lib. xxii. : Suorum imprimis
amantissimus ac indulgentissimus fuit, quorum causa pleraque praeter
fasjusque et agebat et concedebat. Petrum ante omnes ejusdem Or-
dinis (Franciscani) ac patriae, quern a puero una cum Hieronymo
fratre sibi educaverat, ad Cardinalatum usque provexit, virum alioquin
natum pei'dundae pecuniae : nam biennio, quo tantum postea vixit,
ducenta aureorum millia in luxu victitando solum absumpsit, LX,
millia aeris alieni, argenteorum item CCC. pondo dimisit. Decessit
tabidus voluptate annorum XXVIII., opificibus maxime desideratus,
quorum officinas novis semper lucris et opibus replebat. Hieronymus
vero fratei-, Forolivii Forocorneliique princeps factus, post eum rem
omnem Ecclesiae administravit, vir ingenio severiore ac voluptatibus
praeter unicam venationem minimum deditus. Xistus itaque post hos
fratrum sororumque filios extulit : ueque enim alter propinquis foecun-
dior fuit. Ttien follows an enumeration of these advancements, and of
the wars which he carried on, ad arma conversus, quibus magis quam
religioni natus fuerat. Quum igitur tot tumultibus absumpta pecunia
indigeret, nova Collegia prinms excogitavit, quae liceretur. Estimates
of them. Verum haec seu necessitati, seu vei'ius proximis ac ministris
tribuenda, nam eo Pontificum nuUus ncc animo munificentior, nee in
dando hilarior, nee in proraovendis hominibus proinptior repertus fuit.
The manner in which he entertained forein nobles, and beautified
Rome with buildings.
*- These may be seen in Raynald. 1484 no. 28 ss. The provisions
CH. I.— PAPACY, g 134. INNOCENT VIII. 337
more profligate vileness to exalt and enrich his seven illegitimate
children. ^^ He carried on two wars with Ferdinand, King of
Naples, until the year 1492, and brought forward Kenatus, Duke
of Lorraine, as pretender to his crown. ^* True, he proceeded as
directed against Nepotism are no. 30 : De parentela et consanguinitate
sua non plures quam unum dumtaxat qualificatum (ad Cardinalatum)
promovebit ; and no. 38. : quod arces S. Angeli, civitatis vetulae,
Tiburis, Spoleti et Caesenae non concedet alicui de parentela sua, nee
Praelato, nee saeculari ; sed aliis Praelatis et ecclesiasticis personis ;
Deque faciet eundem Castellanuin et gubernatorem alicujus civitatis, —
nee Cajjitaneatum generalem Ecclesiae nepoti, nee alicui consanguineo
suo concedet,
^* Infessura (in Miirat. III. ii. p. 1189. Eccai-d. ii. p. 1947) enu-
merates the grants, which, according to report, Innocent had promised
pro habendis vocibus, and then adds : Quare negari non potest, quin
consitlerata qualitate et vita Viri, qui juvenis et Januensis est, et ex
pluribus mulieribus septem filios inter mares et foeminas habet, — ac
considerata qualitate electionis, quae multo deterior fuit electione Xisti,
quomodo longe pejora et deteriora non sequanfur ? So early as the
fourth day after the election Cardinales animo insatiabili et quadam
voracitate inter se omnia officia saecularia tam urbis quam extra ui-bem
diviserunt. The promise, omnia officia et beneficia liomana concedere
Romanis was not observed. Et sic in ejus principio sequitur vestigia
Xisti, etsi grave est unicuique fidem fallere, sed magis Principi. Sed
non est mirum, si populum Romanum decepit, quia Deum omnipoten-
tem, cui in promotione castitatem vovit et promisit, et tamen post
septem filios habuit, turpiter fefellit atque decepit. Raph. Volater-
ranus Comment, urban. Anthropologia lib. xxii. : Xisti deinde secutus
exemplum quaestus gratia Sccretariorum collegium iustituit pristinum
numerum augendo ; Pontificum etiam primus, qui novum et ipse
exemplum iutroduceret palam liberos nothos jactaudi, ac soluta omni
antiqua disciplina divitiis eos omnibus cumulandi. The Epigram of
the day,
Octo Noeens puoros genuit totidemque puellas,
Hune merito poterit dicere Roma patrem,
probably adopted the number 8 because Innocent was the eighth of
this name.
1* Ferdinand wisht to have the tribute remitted by Innocent VIII.
as it had been by Sixtus IV. The Pope entered into an alliance with
the disaffected barons of Naples, Ferdinand with the family of Ursini
at Rome. The first war began in 1485 (Eaynald h. a. no. 38. 1486.
no. 1) : on 12. August 1486 a peace was concluded on terms advan-
tageous to the Pope (Raynald. ad b. a. no. 13), but this was not
observed by Ferdinand. Accordingly differences soon rose again
(Raynald 1487 no. 9 ss.), in 1489 the Pope declared that the King
had forfeited his kingdom (Rayn. h. a. no. 5 ss.) : The peace of 1492
388 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517.
his predecessor had done, to encourage princes and people
to undertake expeditions against the Turks :^^ But when
Dschem (called Zizim or Zemes in the western world), the
brother and the rival of the Tui'kish Sultan Bajazet, was
delivered over to him in 1489 by the knights of Rhodes,
instead of sending him at the head of an anny against the
Turks, he chose rather to detain him in prison on considera-
tion of an annual tribute from the Turkish Sultan. Alexander
was a repetition of the earlier one (Rayn. h. a. no. 10 S3.), compare
Leo's Gesch. d. ital. Staaten. Th. 4. S. 611. ff. S. 617, f.
15 Raynald. 1484. no. 60 ss. 1485. no 1 ss. 1486. no. 60 ss. 1488. no.
10 ss.
1^ On Dschera's History see Jos. v. Hammer's Gesch. des osmanlschen
Reiches Bd. 2 (Pesth 1828. 8.) S. 250 ff. He fled in 1482 to Rhodes,
he was kept prisoner in France by the knights of Rhodes, and in 1489
was delivered over to the Pope, who had striven hard to get possession
of him, under the pretext of employing him in some expedition against
the Turks. Thus Innocent wrote to the Duke of Bourbon (Raynald.
1485. no. 12) : Hortamur nobilitateni tuam, et quanto possumus studio
per Redemptoris nostri sanctissimam passionem requirimus, ut pro
religione animi tui, et pro communi omnium salute, — [nolueris] pati,
ut idem Tui-ci frater ad alias quam nostras manus deveniat : nam si in
nostra fuerit potestate, modum et viam adinveuiemus, quibus illo tam-
quam instrumento ad res magnas pro religione Christiana et Dei laude
gerendas uti possimus. With regard to Dschem's entry into Rome 13.
March 1489 and his appearance before the consistory, see Infessura in
Murat. III. ii. p. 1224 S. Negotiations with the Sultan were imme-
diately opened at Rome. The Papal Legate Angelas Pechinolius (see
the notice sent by him to the Pope in June 1489 in Justus Fontauinus
de antiquitatibus Hortae Coloniae Etruscorum. Rom. 1723. 4. p. 488)
had to hear from the King of Hungary : Orator Soldani, qui est
Romae, supplicavit Domino sanctissimo pro parte istius Turci, quod
sua Sanctitas sit contenta recipere a Soldano duccnta millia Duca-
torum, et quod eum det ad manus Soldani, et sua Sanctitas fuit
contenta Sic misit unum hominem ad Rhodum sub praetextu, quod
pro aliquibus fratribus religiosissimis Rhodiensium vadat ad Rho-
dum : sed inde mutatis vestibus ibit ad Soldanum pro compositione
istius pecuniae et aliarum rerum. — Quantum autem deceat unum
Papam ista facere, sua Sanctitas, quae prudentissima est, potest
melius considerare, et quid sint dicturi alii Christiani Principes,
quando ista audierint. The Legate could only answer, that the
Pope would never deliver up Dschem for 200,000 ducats, as the Sultan
had already bidden 600,000 for him. However the King stood to his
point : Domine Legate, si non scit Paternitas vestra, scio ego : et forte,
quod plus sunt : sed de ducentis millibus ego sum bene certus. The
King himself had wisht to get Dschem in his power for his war with
the Turks : when it seemed as if the Pope wex'e going to commit him
CII. r.— PAPACY. § 13L ALEXANDER IV. 339
VI. likewise, the luost depraved of all the Popes (from 11. Aug.
1492)^' recognized no loftier aim than to overwhelm with hon-
to a Venetian fleet, the King was on the point of entering into a treaty
with the Sultan, for he thought (p, 484) : Veneti non in beUum
contra Turcum proficiscentur, sed privata aliqua conimoda et privatas
eorum passioned ulcisci intendunt, and declared forthwith to the
Legate (p. 482) : sua Sanctitas vult decimas habere : vere non habe-
bitis : — si portabitis ilium Turcum per mare, ego portabo fratrem suura,
Tui-corum Imperatorem per terram in Italiam, Meanwhile the Sultan
made an attempt to have Dschem and the Pope poisoned. Infessura
p. 1232 : but afterwards (Infess. p. 1234) an Ambasciator magni
Turci made his appearance 30. Nov. 1490 with rich gifts for the Pope
(the lance with which the side of Christ was pierced belonged to their
number, and the Pope received it as genuine, regardless of the repre-
sentations made to him that the lance was ah-ead}' shown in Nurem-
berg and Paris, see Burcard in the Notices et extraits T. i. p. 94), and
offered to him, quod, si retineret dictum Turcam, pro censu se daturum
quadraginta milliaDucatorum pro quolibet anno, quousque ipsum reti-
nuerit. Item obtulit pacem et perpetuam securitatem inter Christianos
et Turcas, et quod Christiani de caetero possent ire et redire in terras
ejus libere et absque aliquo timore. However, an interview with
Dschem must be granted him, for he declared se nolle solvere tributum
praedictum, nisi eum oculata fide videret. Et ita dixit so habuisse in
mandatis, ne forte diceretur vivus, et mortuus esset. Compare, with re-
ference to Dschem's history, the Abbot Ludovicus Tubero comm. de tem-
poribus suisfrom 1490 — 1522)lib.vi.§ 6. and 7. in Schwandtner Scriptt.
rerum Hungaricarum. T. ii. p. 214 s. lie first relates § 7. how
Matthias king of Hungary had toiled in vain with the king of France,
to get Dschem into his power, sperans, si Gemiura in potestate haberet,
non solum facile consecuturum, ut Bajazethes intra fines suos sese con-
tineret, atque invalidior viribus fieret (certo enim sciebat, Gemium a
popularibus studio, ut fit novarum rerum valde desiderari) ; verum
etiam se bonam Imperii partem eo facto Turcis ademturum : quippe
arbitrabatur, Bajazethem fraterno metu nullam pacis conditionem ab se
dictara recusaturum. Then he proceeds : Non ita multo post Innocen-
tius VIII. Pontifex Ronianus et sibi amplum fore putans, Regem
Turcam tributarium habere, et tanto auro, cujus quidem sacerdotes hac
tempestate maxime avidi sunt, potiri cupiens, oblata Rhodiorum Principi
dignitate, qua Cardinales sacerdotes Romanae Ecclesiae insigniti sunt,
agit cum illo, ut Turcam sibi tradcret. Rhodius, non parvum fortunae
suae additamentum existimans, in collegium Cardinalium cooptari,
accepta conditione hominem suae fidei commissum hujuscemodi facile
permutat magistratu. Itaque vidimus, si Deo placet, non pecunia
modo, quod jam solemne est, sed etiam perfidia atque humano sanguine
sacerdotia apud Christianos parari, si Christiani appellandi sunt, qui
nihil praeter nomen habent Christianorura.
^^ In spite of the urgent remonstrances which were brought before
the Cardinals when proceeding to a fresh election, in the sermon of
Leonellus Episc. Concordiensis (in Raynald. 1492. no. 24 s.) and of
390 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. ]-i09— 1517.
ours and possessions his five illegitimate children, and amonfr
them especially his favorite Caesar Borgia.^^ When Charles
VIII. king of France desired to assert the claims of the house of
Anjou upon Naples, Alexander at first suffered himself to be won
over by large gifts bestowed upon his sons, to the side of Ferdi-
nand king of Naples, and after his death (25. Jan. 1494; of his
son Alphonso 11.,^^ he threatened Charles with excommunica-
tion,^*' and sought aid from Tm-key for himself.-^ However when
Bernardinus Carvajal Episc. Pacensis (in Martene thes. anecd. II. p.
1774 ss.) all of them, five only excepted, let themselves be bribed by
Roderick Borgia to elect him : he now ascended the Papal throne as
Alexander VI., see Infessura in Eccard. II. p. 2008. S.
^^ Thus on 10. June 1493 he married his daughter Lucretia to
Alexander, lord of Pezaro, after separating her from her former hus-
band, and satisfying him with money : he held a magnificent bridal
feast in the papal palace, the proceedings at which were by no means
peculiarly decorous, see Infessura in Eccard II. p. 2011 S. Infessura
remarks on the occasion : Alexander consuetudinem jam coeptam per
Innocentium de maritanda prole foeminina prosecutus est et ampliavit.
Incumbit igitur Clerus omnis, et quidem cum diligentia circa sobolem
procreandam. Itaque a majori usque ad minimum concubinas in figura
matrimonii, et quidem publice attinent. Quod nisi a Deo provideatur,
transibit haec corruptio usque ad Monachos et Religiosos, quamvas
Monasteria urbis quasi omnia jam facta sint lupanaria, nemine contra-
dicente. Raphael Volaterranus comm. urb. Anthropologia lib. xxii. :
Alexander deinde nihil prius habuit quam Innocentii exemplo suos
nothos honoribus, verura longe majoribus extollere, quando jam I'es
haec honori et gloriae coepit esse. Itaque Lucretiam filiam prius Jo.
Sfortiae Pisaurieusi Principi locavit, deinde abdicatam (forsaken by
her husband, see jSIachiavelli hist. Fragmente, translated by Leo S.
114) Aloisio Aragoni Alfonsi Regis filio notho, quo demum interfecto
Alfonso Estonsi Ferrariae Duci, cum quo adhuc perseverat. Ex filiis
vero alteram minorem natu in regno Siciliae Principem fecit (see note
19), alium Caesarem Cardinalem (1493. Ludov. Tubero lib, viii.
§ 15. : vix puberem Cardinalem designavit, ementitus, non ex se
genitum esse, sed ex viro, cujus uxorem, quod satis constat, ipse
adulteraverat), majorem quoque in Ilispania ducem (John Borgia of
Aragon, duke of Gandia, whom in 1497 he invested with the Duke-
dom of Benevento also, see Burchardus in Eccard II. p. 2081).
'^ Leop. Ranke's Geschichte der romanischen u. germaniscben
Volker V. 1494 b. 1535. Bd. 1. (Li^pz. u. Berlin 1824) S. 30. Leo's
Gesch. V. Italien, Th. 5. S. 71 ff". For instance Giuftredi Borgia
received a natural daughter of King Alphonso for his wife, and with
her the Dukedom of Squillace by way of dowry.
*' On the Pope's effort to keep Charles away from Italy see Ray-
nald 1494. no. 15 ss. After Alexander had invested Alphonso with
Naples, the French ambassador appealed against this in consistory to
CII. 1.— rAl'ACY. § 104. ALEXANDER YI. 3*)!
a geueral council, the Pope required, on the contrary, that Charles
should leave to hira the decision of his claims 1. c. no. 18, and threatened
him with the anathema decreed by Pius II. at Mantua in case of such
an appeal (1. c. no. 20).
^^ In July 1494 the Pope had held a conference with Alphouso
King of Naples at Vicovarium, in consequence of which both sent
ambassadors to the Turkish Sultan (Burchardi Uiarium in Eccard. II.
p. 2047, and Raynald 1494 no. 21). The papal envoy was arrested,
and the instructions given him by the Pope found upon him. These
instructions and five letters from the Sultan to the Pope may be seen
in Burchardi Diarium in Eccard II. p. 2053 ss. and in the Memoires
de Phil, de Comines, nouvelle edition par Messieurs Godefroy, aug-
mentee par M. I'Abbe Lsnglet du Fresnoy. T. iv. P. ii. (Londres
et Paris 1747. 4.) p. 47 ss. The Sultan's five letters are also given
in the Fuudgruben des Orients Bd. 5. (Wien 1816. Fol.) S. 183. (all
three editions are from different MSS.) The Papal instructions of
June 1494 charge the Nuutio George Bocciardo to set plainly before
the Magnus Turca, Sultan Bajazet, qualiter Rex Franciae properat
cum maxima potentia terrestri et maritima — hue Romam veniens
eripere e manibus nostris Gem Sultan, fratrem Celsitudinis suae, et
acquirere Regnum Neapolitanum, — sed etiam in Graeciam transfretare,
et patrias Celsitudinis suae debellai'e. — Et cum nobis opus sit resistere,
— CQgiraur ad subsidium praefati Sultan Bajazet recurrere, sperante.s
in araicitia bona, quam ad invicem haberaus, quod in tali necessitate
juvabit iios : quem rogabis, et nomine nostro exhortaberis, ac ex te
persuadebis cum orani instantia, ut placeat sibi quam citius mittere
nobis Ducatos quadraginta millia in auro Venetos pro annata anni
praeseatis, quae finiet ultimo die Novembris venturi (the annual pay-
ment for Uschem's detention). As much advantage might be gained
by the support of the Venetians, persuadebis et exhortaberis Majes-
tatera suam, quam tenemur certiorem reddere ob veram et bonam
amicitiam, quam habemus ad invicem, ne patiatur aliquod interesse, ut
statim mittat unum Oratorem ad Dominium Venetorum : — quos exhor-
tetur et adstringat, quod pro quanto cari pendant amicitiam suam,
debeant esse adjumento et defensioni nostrae et Regis Alfonsi terra
marique. — Denotabis pariter magno Turco adventum Oratoris magni
Soldani (Sultan of Egypt) ad nos cum litteris et muneribus, quae
transmisit nobis,- — et promissiones, quas nobis fecit de magno thesauro,
ac de raultis aliis rebus (that is if Dschem were delivered up to him) ;
significabis Majestati suae intentionem nostram, in quantum sibi pro-
misimus, firmiter tenebimus, et nunquam coutraveniemus in aliqua re :
imo nostrae inteutionis est accrescere et meliorare nostram bonam
amicitiam. Bene gratum nobis esset, et de hoc multum precamur et
hortamur D. Serenissimum, quod pro aliquo tempore non itnpediat
llungarum, neque in aliqua piirte Christianitatis, et maximein Croatia
et civitatibus Ragusiae et Leguiae : quod faciendo et observando nos
faciemus, quod Hungarus non inferat ei aliquod damnum, et in hoc
Majestas sua habebit compassionem complacendi nobis, attento niaxime
motu Francorum, et aliorum Principum. Quodsi in bellando perse-
veraret, habeat pro comperto sua Magnitude quod in ejus auxilio essent
392 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D, 1409—1517.
Charles appeared in Rome (31. Dec. 1494) the Pope went over
to his side iminediately, and delivered up to him Prince Dschem,
but he took care to have him poisoned immediately, that he
might not lose the promised price set upon his head by the
quam plures Principes Christian!, et doleret Majestatem suam non
fecisse secundum consilium nostrum, quod damns sibi prime ex
officio, quando siraus pater et dominus omnium Christianorum, postea
desideramus quietem Majestatis suae ad bonam et mutuam amicitiam :
quoniam si aliter Majestas sua statueret prosequi et molestare Christi-
anos, cogeremur rebus consulere, cum aliter non possemus obviare
ma.Kimis apparatibus, qui fiunt contra Majestatem suam. In the
Sultan's answers, all of the 15th and 18th Sept. 1494, beside the
concession of the Pope's I'equests, the following noticeable passages
occur. In the fourth : notum sit Tuo supremo Pontificio, quemad-
modum Rev. Dominus Nicolaus Cibo Archiepiscopus Ai-elatensis est
dignus et fidelis homo. — Hujus igitur rei causa justum est a vobis
decerni, majori in oi-cline ipsum esse debere : unde et rogaviraus dictum
supremum Pontifieem finnocentium VIII. J ^ ut faceret ilium Cai'dinalem,
et assensus est nostrae petitioni. — Verum quia non erat tempus, id est
Septembris mensis, non sedet in ordine suo. — Ea de causa scribimus
et rogamus Tuam Magnitudinem, — ut adimpleat ipsi Tuum Ponti-
ficium, videlicet ut faceret ipsum perfectum Cardinalem. In the
fifth : Inter alia mihi retulit [Georgiits BussardnsJ, quomodo Rex
Franciae animatus est habere Gem fratrem nostrum, qui est in manibus
vestrae Potentiae : quod esset multum contra voluntatem uostram et
vestrae Magnitudini sequeretur maximum damnum, vosque et omnes
Christiani paterentur detrimentum. Idcirco una cum praedicto Georgio
cogitare coepimus : pro quiete, utilitate et honore vestrae Potentiae,
et adhuc pro mea satisfactione bonum esset, quod dictum Gem meum
fratrem, qui subjectus est morti et detinetur in manibus vestrae Mag-
nitudinis, omnino mori faceretis, quod, si vita cai'eret, esset et vestrae
Potentiae utile, et quieti commodissimum, mihique gratissimum.
Et si in hoc Magnitude vestra contentabit coraplacere nobis, prout in
sua prudentia confidimus facere velle, debet pi*o meliori Suae Potentiae,
et pro majori nostra satisfactione, quanto citius poterit, illo meliori
modo, quo placebit Vestrae Magnitudini, dictum Gem levari facere de
angustiis istius mundi, et transferri ejus animara in alterum saeculum,
ubi meliorem habebit quietem. Et si hoc adimplere faciet Vestra Po-
tentia, et mandabit nobis corpus suum in qualicumque loco citra mare
nostrum ; promittimus Nos Sultan Bajazet suprascriptus in quocumque
loco placuerit Vestrae Magnitudiai Ducatorum trecenta millia ad
emenda filiis suis aliqua dominia, quae Ducatorum trecenta millia con-
signare faciemus illi cui ordinabit Vestra Magnitude, antequam sit
nobis dictum corpus datum, et per vestros meis consignatura. Adhuc
promitto Vestrae Potentiae, quod vita mea comite et quamdiu vixero,
habebimus semper bonam et magnam amicitiam cum eadem Vestra
Magnitudine sine aliqua deceptione, et eidem faciemus omnia benepla-
cita et gratias nobiles. The Sultan also agreed to disquiet the Chris-
CU. I.- PAPACY. § VM. ALEXANDER VI. 393
Sultan.^- In Marcli 1495 the Pope allied himself again with
the Emperor and the King of Spain, in order to drive the French
out of Italy.-^ But not long after, he quarrelled with Frederick
the new King of Naples, brother of Alphonso II., who refused
to satisfy the extravagant demands of Caesar Borgia,^* and once
tians no more, and at last he confirmed all these promises with a
solemn oatb.
-- 15i;rcbjvrdus in Eccard ii. p. 20GG, more correctly in Raynald.
1495. no. 12 : Feria quarta, vigesima quinta Februarii Gem, frater
Mtxgni Tureae, qui nuper Kegi Fi'ancorum per sanctissimum Dominum
nostrum ex pacto et conventione inter eos stipulatis fuerat consignatus,
in civitate Neapolitana ct castro Capuano ex esu sive potu naturae suae
non convenienti vita est functus, cujus cadaver deinde ad instantiam et
preces magni Tureae eidem magno Tureae cum tota defuucti familia
niissum est, qui propterea dicitur magnani pecuniarum suramam per-
fiolvisse seu donasse, et familiam ipsam in gratiam recepisse. Ludovi-
cus Tubero (see note 16) lib. vi. § 7. in Scbvvandtner ii. p. 216 :
Mortuo Innocentio Alexander, Pontificatum pecunia adeptus, Gemiuni
in Caroli VIII. Francorum Regis, tunc Neapolitanum regnum petentis,
coactus — permislt potestatem, date ei prius veneno baud quidem prae-
sentaneo, sed quod ad occultandam facinoris invidiam aliquot diebus
mortem protraberet. Feruut autem, hxmc Pontificem adeo deplorata
vita, atque ad extremum perditum fuisse, ut omnia sacra pretio ven-
deret. Quosdam insuper Cardinales divitiis notos veneno sustulisse
dicitur, quo eorum pecuniis liberorum suorum ex adulterio susceptorum
fortunam augeret, Quare ejus aetate per totum fere Cbristianum
orbem bi versiculi passim decautabantur :
Vendit Alexander claves, Altaria, Ciiristum :
Emerat ista prius, vendere jure potest.
Unde omnibus persuasum est, ipsum Pontificem, qui verius Carnificis
nomen obtinere debuit, Venetis quoque non solum consciis, sed etiam
internuntiis, propter simultatem, quam cum Rege Carolo babebant,
ingentis pecuniae pactione ad boc scelus a Bajazethe esse inductum,
qui quidem in securitatem suam — fratreni e medio tolli magnopei'e
optabat. Atque in hunc maxime modum Christiani, Turcis praesertim
finitimi, a quibus minime oportuit, pene proditi sunt. Nam Bajazethes,
domestico metu liberatus, statim animo consilia volutare coepit Cbris-
tianos aperte oppugnandi, atque opportunitate rerum gerendarum, quae
ad illam diem baudquaquam patuerat, uti. Compare Hammer's Gescb.
des osman. Reiches. Bd. 2. S. 277.
'^^ L. Ranke's Gesch. der roman. u. german. Yolkcrv. 1494 — 153.5.
Bd. 1. S. 62 ii\ Leo's Gesch. v. Italien. Th. 5. S. 96 fif.
-* John of Borgia was murdered 4 weeks after bis exaltation to the
dukedom of Benevento (see note 18), as Lud. Tubero lib. viii. § 15.
Macbiavelli (-[- 1527. Hist. Fragmente von Nicolo di Bernardo dei
Macbiavelli libers, v. H. Leo, Hannover 1828. 8. !:?. 115) and Guiccia-
VOL. IV, 2 c
394 THIRD PERIOD.— Dl^. V.— A.D. 1409—1517.
more made proposals to Le'wis XII. King of France. Every
tiling was now possible in Rome : the Cardinal Caesar Borgia
was releast from his ecclesiastical profession,^' Lewis XII. was
divorced from his wife.^^ In acknowledgment of this the latter
diui. lib. ill. expressly state, at the instigation of his brother Caesar
Borgia, who endeavoured from this time forth to be releast from his
ecclesia=«tical profession, and loaded with worldly honours inster\d of
his brother. Accord^n^•,y h(i demanded from King Frederick his elde.^t
daughter to wife, and tlie priricipality of Tarentum for her dower : see
Machiavelli ibid. S. 159. Guicciardini lib. iv. Ranke S. 169 ff.
-^ Burchardus in Eccard ii. p. 2096 ; Feria sexta, decima tertia
Augusti (1498), in secreto Consistorio Dominus Cardinalis Valentinus
proposuit, se ab ineunte aetate'inclinatum semper fuisse statu! saeculari,
sed Sanctissimum Dominum nostrum voluisse, ut se daret statui eccle-
siastico, et ad Ordineni se promoveri Diaconatus, eujus voluntati se
opponere visum non esf. Cum autem omnis ejus voluntas etinclinatio
sit adhuc ad statum saeoularem, supplicavit, S. D. N. dignaretur cum
singular! dementia prosequendo secum dispensare, ut diniissishabitu et
dignitate ecclesiastica liceat ei redire ad saeculum, ac matrimoniuni
contrahere. Et reverendissimos Domino ^ Cardinales rogavit, quatenus
hujusmodi dispensation! consentire vellent, et cum eo S. D. N. suppli-
care. — Cardinales omnes communiter concordi voto remiserunt dispen-
sationem hujusmodi arbitrio et voluntati ejusdem S. D. N. Lud.
Tubero lib. viii. § 15. in Schwandtner ii. p. 282 : Hoc parricidio (the
murder of his brother note 24) admisso Caesar Cardinalatu, quern a
patre ultro oblatum non religionis studio, sed spe, ut plerique faciunt,
opulentioris fortunae acceperat, sese sponte abdicavit, palani professus,
se a Pontifice progenitum, et ob id tanto nequaquam idoneum sacer-
dotio : aeque ac majus fiagitiura esset, rllegitime natum suinmum
sacerdotium obtinere, quam sacris Deoque dicatis pecuniis, ac in hos-
pitalitatem absumendis abut!, atque his ipsis regna, pulsis justis regi-
bus, per nefas parare. Afterwards in 1500 Caesar was raised by the
Pope to be Cnpitaneus Generalis et Confalonerius S. Romanac Ecclesiaej
Burchard p. 2115.
2^ Louis Duke of Orleans succeeded his cousin Charles VIII. in
April 1498. Ludov. Tubero lib. vii. § 14. in Schwandtner ii. p. 254 :
Qui (Ludf)v!cus Aurelianensis) quidem una cuin regno uxorem etiain
ipsius Regis in matrimonium accepit, prima conjuge novo inter Chris-
tianos exemplo repudiata, apud quos sane conjugium non nisi morte
alterius dirlniitur. Ferunt autem, Aurelianensem hoc consilio tantum
facinns AU-xandro VI, Romano Pontifice annuente admisisse, ne
scilicet a Francorum regno Armoricae civitates, quas gentes nunc Bri-
tones vocant, ad imperium et jus Annae uxoris Caroli spectantes,
deficerent, si ilia alium virum sibi matrimonio adjungeret. Haecenim
mulier, nulla in dorao paterna virili sobole superstite, Britonum regio-
nem haereditario jure obtinebat. Nee mirum, si tales nuptiae ab
Alexandro VI. Romano Pontifice permissae sunt : cum et ipse Alex-
ander filiam suam, ex quadam adultei'a susceptam, atque cum Principe
GIL I.— PAPAfY. § ini. ALEXANDER VI. 395
raised tlie forinor to tlie dukedom of Valentinois (1498), and
tlien supported him with an army in his attempt to vanquish
the powerful vassals of the States of the Church one by one, and
create a principality for himself out of their dominions.^^ Naples
on the other side with the consent of the Pope was conquered
by France and Spain together (1501),^* but so early as 1503 it
PisauHensium matrinionio conjunctain see not. 18), e viri thalamo adver-
sns leires pontificias abripuerit, atque alii in inatrimoiiium, sola fovtu-
natioris conjugii spe, dederit, The^^e reasons for the divorce turnisht
Caesar Oorgia with a pretext, for keeping baek the document at first,
but the king- so soon as he got intelligence of its existence, consum-
mated tlie marriage notwithstanding, see Machiavelli's hist. Fragmente
iibers. v. Leo. S. 154 f.
'^ Haph. Volaterrrani eomni. urb. Anthropologia. lib. xxii. : Post
ejus (the Duke John of Borgia) mortem Caesar Cardinalis spreto
sacerdotio ejusque online, cupidus dominandi se ad Ludovicum Galliae
Ilegem cum magna vi auri as suppelle tilis contulit, ejusque propin-
quam de Lebreto (Charlotte d'Albrd, sister of the King of Navarre)
in matriraoniuii una cum oppido Valeutia accepit. Regis deinde
auxilio perpetuoque faedere multum in Italia sibi ditionis paravit,
Aemiliam imprimis omnem pi*aeter Bononiam ejectis partimque nccafis
antiquis faniiliarum possessoribus (out of which the Pope created the
dukedoni of Romagna for Caesar in 1501), in Etruria Populiuum, in
Piceno (_'amerinum, Senogalliara, Urbinum, quod ex omnibus per pro-
ditionem cepit. Nam cum ut hospes et amicus a Guidone Duce cum
exercitu apud Callium exciperetur, extemplo dato signo urbem earn
corripuit : inde propere Urbinum invadi mandat. Guldo vero cum
non satis virium improvisus ad resistenduin baberet, neinmanus hostis
perveniret, statim relictis omnibus nocte sequenti paucis comitibus ad
sororium suum Mantuam aufugit. Pontifex interim Roma supplc-
menta res agenti mittebat, una lantum cogitations occupatus, quonam
modo euui maximum Piincipuni constitueret : eapropter in aninium
induxit proeeres urbi finitimos alia atque alia de causa prorsus omnes
extinguere : cepitque a Cajetanis, vetusta familia, qui nonnuUa apud
Volscos oppida possidebant, Jacobuni Protonotarium ex ea gente Ho-
norati filium carcei'e inclusum necavit, adolescentemque unicum Colae
filiiim farailiae superstitem absentem trucidari jussit, Columnensium
deinde Gallorum auxilio expulsorum imperium omne invasit. Quod
reliquum erat cum ad Ursinos anhelaret, nee satis causae haberet,
occasionem est nactus, quam optanti hominum promittere nemo potuis-
set, ipsa dies jam obtuHt ultro. Contigit nempe, ut ipsimet Ursini
taat03 Caesaris successus tnntain'-jue impcr.iaili cupiditateui adspici-
entes sibi quamque araicis timerent, ne cunctis jam sublatis qi.si
quoque deierentur. Itaque cum his, qui pari formidine adficiebantur
una conspirant. Erant autem hi Joannes Bentivolius, Joannes Paulus
Balio Perusiuus, Vitellocius Tifymas, Li'j "ructus Firmanus, Pandulfus
Petrucius Senensis, Baptista Cardinalis et Paubis Ursini. Qui omnes
2 c2
396 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517. fZ '1
fell under the sole dominion of Spain.^^ Meanwhile Alexander
was seeking by traffic in benefices, sale of indulgences, exercise
of the right of spoils, and taxes for the Turkish war, as well as
by the mm'der of rich or troublesome persons, to scrape together
as much money as possible, to support the wanton^luxury ami
shameful licentiousness of his Court, and provide treasures for
his chikb-en.'^ At length the poison wdiich the Pope had meant
prope Perusiam eoncillo facto contra Caesarem conjurant, e vestigioqiie
irruptione facta Uvbinum recipiunt et Camerinum, cohortesqiie Caesa-
rianas quae ad succurrendum mittebanturin itinere adorti adfligunt, alia-
que, Aeinilae oppida tentare contitiuo festiuant. Pontifex hoc accepto
nuntio magnopere conimotus omni studio placare sibi Ursinos imprimis
conabatur, quod facile cunctoH ipsorum sperabat auctoritatem seeuturos.
Itaqueomni pollicitationc, humanitate, conditioneque delinitos in suaiu
sententiiim adduxit. Illi couciliati jam capta restituunt," de^novoque
Senogalliam Caesari acquirunt, ubi Paulus et Gravinae dux Ursini,
Vitellocius et Liberoctus una conveneratit. Caesar igitur, qui Foi*o-
cornelii ae continebat, opporiunum tempus se vindicandi ratus, eo cum
exercitu Vasconum de improviso proficiscitur ; illi obviam inermes
procedentes veniani petunt praeteritorum ; humaniter excepti sunt,
custodiaeque interim clam adbibitae, ne fugere possent. Itaque jam
deducendi officio functi cum discedere vellenl, simulatione simul coHo-
quendi restarejussi sunt. Cum in conclave venissent, extemplo claiisa
janua, et a mililibus ad boc ordinatis capti Vitellocius et Liberoctu.?
eodem die strangulati, paucis post diebus reliqui (Dec. 1502 Jan. 1503).
Nee mora, Perusia Tifernumque ejectis Yitelliis ac Balionibus Pontifioi
sese dediderunt. Pontifex interea Romae ubi per nuntium celerem
noctu captos bos esse accepit, Cardinalem Ursinum, quem nnilta pvius
bland itia speque secui'um reddiderat, mane hortatur ad Palatimn venire,
fingitque Columnenses prope urbem adesse, pontesque cepisse. I lie
credulus ubi obtemperavit, capitur et in molem Hadriani conjicitur cum
Abbate Alviano Ursin.irum partiura, Praesul vero Florentinus et
Jacobus Sanctacrucius eadem hora capti in Palatio sunt custoditi.
Sanctacrucius postera die dimis?us vadibus datis, consentiente Cardi-
nale, ad oppida Ursinorum Pontifici adsignanda : ipse vero Cardinalis
paucis post diebus est elatus, causa mortis omnibus facile judicata (Bur-
chardus in Eccard. ii. p. 2150 : biberat, utvulgo aestimal)atuv, calicem
ordinatum, et jussu Papae sibi paratum. — Papa commisit socio meo, ut
haberet curain funeris defuncti. Ego nolui interesse : nolui enim
sapere plusquam oportet.) Compare Guicciardini lib. iv. Ranke'.s
Gesch. der roman, und gevraan. Volker. Bd. 1. s. 173 ff. 201 lit'. Leo's
Gesch. v. Italien. Th. 5. s. 133 ff. 147 ff.
'^^ Ranke S. 179. Leo Th. 5. s. 141 ff
-9 Ranke S. 195 ff. 207 ff. Leo Th. 5. S. 157 ff.
■'" In the year 1502 a letter, directed to Sylvius de Sabelliti, who
ClI. I.— PAPACY, g 134. ALEXANDER VI. 3<)7
for a rich Cardinal, in order to make himself master of his
had been despoiled by the Pope, but printed, was brought out of Ger-
many into Rome ; it is given by Burchardus in Eccard ii. p. 2144 ss.
He was charged in this letter to make no more efforts with the Pope
(hoc monstruoso capite — hac infami bellua.) Haec tibi in publicis
Principum eonventibus enarranda, haec committenda pluribus exem-
plis atque per omnium manus tradenda sunt et disseminanda ; frustra
queri Christianam religionem de Mahomelo antique ejus bosle, — cum
iste novus Mahometus omni criminum foeditate ilium longe supera-
vei'it : — venisse tcmpora, quibus jam Antichristus — appareat, neque
enim ullum omnino unquani nasci aut excogitari potuisse, qui apertior
Dei hostis, Christi oppugnator, fidei et religionis subversor inveniretur.
Jam beueficia et dignitates ecclesiasticas — publica venditione dissipari,
et illis solummodo cedere, qui aperta emptione plus pecuniarum quam
caeteri largiuntur. — Omnia jam apud Pontificem esse venalia, dignita-
tes, honores, matrimoniorum copulas, eorundem solutiones, divortia et
repudia uxoi'um. — Nihil esse jam scelerum aut flagitiorum, quod non
Romae publice et in Pontificis domo committatur : superatos esse
Scythas latrociniis, Poenos perfidia, immanitate et saevitia Nerones et
Cajos : nam caedes, i-apinas, stupra, et incestus referre, innumeri et
infiniti prope operis foret. — Longum esset prosequi — , qui vel interfecti,
vel vulnerati, vel vivi in Tiberim dejecti, aut veneno consumpti sunt :
quorum cum sit infinitus numerus, et in dies crescat pernicies ; — nemo
in urbe est etiam privatae fortunae, qui sibi et suis jam non tinieat.
Quis horrenda libidinum monstra enarrare non formidet, quae aperte
jam in illius domo et spreta Dei atque hominum reverentia commit-
tuntur ; quot stupra, quot incestus, quot filiorum et filiarum sordes,
quot per Petri Palatium meretricum, quot lenonum greges atque con-
cursus, prostibula atque lupanaria. Feria Novembris solemnibus om-
nium sanctorum cerimoniis dedicata quinquaginta meretrices urbanae
ad convivium in Palatium vocatae foedissimura et detestabilissimum
spectaculum praebtiere : et ut ad irritandum exempla non deessent,
actitata est sequentibus diebus in publicum spectaculum equa, quae
spectante cum filiis Pontifice introniissos admissarlos nimio Veneris
ardore concitatos in furorem et rabiem converteret (see these shameful
transactions as recorded by Bui'chardus p. 2134). Nihil esse jam auri,
quod non ex omnibus populis Christianis ad filiorum luxum summa
aviditate conquiratur. Propositum est in Tureas helium publicai*e : ob
earn speciem per oivmes urbis basilicas preces indictae, et venditae
exteris civitatibus erratorum indulgentiae : ut scilicet ex hac conqnisi-
tione largos sumptus suppeditarent, ut esset, unde filia Pontificis
gemmis atque auroonerata, pompametRomanae Ecclesiae tributa secum
trahens, luxu inaudito ad maritum accederet ; unde helium antiquis
civitatibus et voris Dominis inferretur. Pulses esse sedibus veteres
incolas, maximam urbis nobilitatem proscriptione atque exilio able-
gatam, antiques Latii dominos suis fortunis et possessionibus privates,
ut ex eorum cladibus Pontificis iidem filii et nepotes, ex incestuoso
partu adhuc in cunis vagientes, ad regna et opes promoverentur.
398 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517.
wealth, inflicted upon liim a well deserved death (18. Aug.
1503).^^
^^ Guicciardiui lib. vi, Ludov. Tubero lib. viii. § 15. in Schwandtner
ii. p. 283. Petrus Eeinbus (Cardinal f 1547) hist. Venet. lib. vi, p.
218. Compare Paulus in the Sophronizon Bd. 8. Ilcft 5. s. 8 ff.
Witli regard to Alexander's ciiarac^er seeRapb. Volaterranus Anthro-
pol. lib. xxii. : In Alexandre, ut de Annibale Livius scribit, aequa-
bant vitia virtutes. Inerant namqiie ingenium, ratio, cogitatio, nieraoria,
diligentia, eloquentia vero qnaedam naturalis, et ad j^ersuadendiun
apta, ut nemo rem cautius prnpcneret, aiit acrius defensiiaret, sen
quoviscuperet impelleret, sese unnni onniiiirn animis adcojnmodando :
cmn jucundis de remissione, cnm severis de disciplina, cum pafribus
de republica loquebatur. Suos adversaries placabilitatc ac patientia
devinciebat : nam eorura, qui de numero Patrirai exulabant, quosve
suspectos iiabuerat, nihil de pristiua dignitate de'.raxit : CTallorum
anlmos couturaacissimos itasedavit, ut amicissinii discederent ; in tanta
procerum Roraanoruni vastatione, quod sane incredibile, nullum in
urbe tumultum, nulla sensimus arma : omnia ipso obire, parum in rebus
arduis cuiquam fidere. Idem in otio solutissimus, in metu constantis-
simus : nuuquam negotia sen legationes audiendas voluptatc praevertit,
res in multam noctem protrahebat, brevissimi somni cibique. Artes
liberales, si non colebal, admirabatur, juris praesertim scientiara uhi
esse contingeret. Salaria doctoribus, stipendia militibus, mercedcm
operariis nunquam est differre, nedura auferre, visus, cujus rei gratia
excrcitum, quein magnum saepc nutriebat ductore filio, fidelissimum
habait : brevique tempore ac negotio totam fere Aemiliam, quae tributa
non exsolverat, ei subegit. In annonae difficultate, quae bis contigit,
advecta e Sicilia magna vi frumenti ita diligenter urbi providerat, ut
plebes nullum fere sentiret incommodum. Has igitur animi dotes
magnis obruerat vitiis, quae narrare non attinet : tantum referam, quae
valgus adsppxit. Si quando rerum fasce non premeretur, omni se
remissionis generisine discrimine dedidit : quapropt^r comoedias Plau-
tinas, cateraque ludicra libenter spectavit, frequenterque in Hadriani
moleni ventitabat, ut palain personates per eorum. fen'as, ac omnes dies
festos si quid elegantius in hominum genere per viara praeteriret, propiiis
adspiceret. In nuptiis filiae, quae ad virum Ferrariam profecfura
erat, equestres ludos et venationem in Vaticano extra ordineiti
dedit. In urbe gladiatoi'ura nunquam licentia major, nunquam populo
Romano libertas minor. Delatorum magna frequentia, brevissiu o
malediclo poena mortis erat. Grassatorum insuper omnia plena; n( c
noctu tutum per urbem iter, nee interdiu extra urbem. Roma, gen-
tium refugiuti), et arx populorum omnibus saeculis, nobilis jam carni-
ficina facta erat. Quae quidem omnia suorum causa, quibus omnia
indulserat, permittebat. Ipse quoque Caesar, dum haec ci licuere, ca
fuit indole, ut si ab initio in bonos incidisset vitae m.onstrafores, per-
petuam sibi reique Romanae gloriam peperisset : nam et in ea adolcs-
centia, (|uantum perspicere potuinins, nee deliberauti consilium, nee
ductanti exercitum majorum discii)lina, neque sermoncm habonti facun-
dia defucre ; eaque demum a natura liberalitate, ut. patris avaritiHrn
Cli. I.— PArAOY. § 135. JULIUS If. 399
§ 135.
PIUS Iir. (22. SKPT. as. OCT. 15'';j). .IULIU8 II, CM. OCT. 1503-21.
FEBll. 1513). LEO X. (11. MAltCU 15:3 1. DEC. 1521).
Paris de Grassis (from 1504 Magister ceremoniarum, from 1513 Bishop of
Pe.saro f 1528) Diarium curiae Romanae from 1504 — 1522. (There are
Excerpta from tliis work in Eaynald. and Eoscoe ; for the year 1517 in
Mahilloii Museum Ital. ii. p. 587 ; for I0I8— 1522 in Hofmanni nova
(Scriptorum ac Monument, collectio. T. i. p. 395 ss. There is a descript'on
of the whole work in Notices et extraits des Mss. de la Bibl. du Koi. T. ii.
p. 546 ss. There are complete Mss. at Holfenhiittel and Munich, see
Sophronizon vi., 1. S. 3 ff.)
The life and Pontificate of Leo tlie Tenth by Will. Eoscoe. 4. voU. Liverpool
1805 ss. gr. 4. translated from the English hy Glaser with notes by Henke.
3. Bde. Leipz. 1806—1808. 8.
After Alexander's death the newly created state of Caesar
Borgia straightway fell to pieces. The separate portions sub-
mitted some to their former banisht Lords, some to the Pope,
but in the midst of this embarrassment the Venetians began to
make conquests in Komagna.^ The warlike Julius II. wisht to
reduce the whole country again to subjection to the Papal domi-
nion. He began by wresting Perugia and Bologna fi'om their
Lords (1506). As the powerful state of Venice refused to sur-
render her conquests, he resolved at length, albeit miwilliiigly, to
avail himself of foreign aid, he joined the League of Cambray^
sa'epe palam detestaretur : a justitia qiioque, uti videbatur, iniriiiiie ab-
horrens ; quni in Aemiliajara adepta summa aequitate populos regebat,
acjudicem gravissimum Antoiuum Montanum juri dicundo preposuit,
tanta subditoruui probatione, ut illi vel dcfuncto Alexandi'o, quod
mitiime putabatnr, in officio persisterent. Veruin ut sterile solum et
intemperies coeli bona frugum seniina praecipitant, sic et hunc prava
institutio, ac proximoruuk libido a recta virtutis semita detorserunt, ex-
quo seque acornneni Italiam variis calauiitatibus involvit.
^ Ranke's Gesch. der romanischen u. germ. Volker v. 1494 — 1535
Bd. I. b. 216. 221 ff. Leo's Gesch. d. ital. Staaten. Th. 5. S. 168 ff"
- Ranke Bd. 1. S. 273 ff. 302 f. The Pope, the Emperor, and the
kings of France and Aragon bound themselves by this alliance against
Venice (Raynald. 1509. no. 4.) pro recuperatione seu reintegratione
omnium depei'ditorum. — Nee prius a praedicta invasione, seu guerra,
aut armis per aliquem eorum desistetur, quam onuilno et integre Apos-
tolica sedes recuperaverit Ravennam, Cevviam, Faventiam, et Arimiuum,
400 THIRD rERIOD.— DIV. V.— xV.D. UO'J— 1517.
concluded betwixt France and the Emperor on the 10th Decem-
ber 1508, and assisted with spiritual and temporal weapons to
subdue the Hepublic.^ Venice now hard prest, yielded to tlie
Pope's desires with a view to divide this overwhelming alliance.
— ac omnia alia, quae de statu et juribus Ecclesiae Romance dicti
Veneti occupant et detinent ; et — Iraperator recuperaverit Roveretuni,
Veronam, Paduam, Vicentiara, Tarvisium, Forumjuliuni, — nccnon
Pati'iarchatura Aquilegiensem, — omniaque alia loca et dominia per
ipsos Venetos in hoc ultimo bello capta et occupata ex terris et domi-
niis domus Austriae : et pari modo ipse Cbristianissiraus Francorum
Rex recuperaverit totaliter Brixiam, Bergomum, — etgeneraliter omnia
ea, quae I'uerunt antiquitus de ducatu et dominio Mediolani ; — et
similiter ipse sereniasimus Rex Avagonum recuperaverit ea omnia, quae
ipsi Veneti de regno Neapolitano — quovis modo abstulerunt, — videlicet
Tranum, Brundusium, Otrantum et Gallipolim. With regard to the
attempt which Julius made notwithstanding the League, for reconcilia-
tion with Venice, see Petrus Bembus (from Venice, Cardinal j 1547)
hist. Venetae lib. vii. in the Istorici delle cose Veneziane, i quali
hanno scritto per publico Decreto. T. ii. p. 260 : Confecto foedere
Julius tametsi cupiditate ferebatur Ariraino Faventiaque potiundi, quia
tamen et Gallorum Regem magnae per se potentiae niulto majorem
suo permissu fieri nolebat, et cum illam nationem, turn Germaniae
populos in possessionem Italiae venire, optimeque ejus partis atque
populosissimae dominos fieri, sibi reliquisque Italis detrimentosum ex-
istimabat futurum, ut ab illis Venetos opprimi sineret, adduci prope non
poterat.
•' Bembus hist. Venet. lib. vii. p. 273 : Julius — praeter quod exer-
citum in fines reipublicae introduxisset, ad iilud etiam pertinaciter
descendit, ut Lauredano Principi, Senatuique omni Veneto, et civibus
singuHs aqua et igni interdiceret, ej usque rei literas omnibus hominibus
vulgandas proponeret maledictorura et execrationura plenas, nisi die
praestituta non Faventiam modo atqiie Arirainum, sed Ravennam
quoque Cerviamque sibi tradiderint : quae quidem oppida centum
ferme anuos in reipublicae iraperio fuerant, neque ullus ea Pontifex
Maximus in dubium revocaverat, quin jure a republica possiderentur.
(The Bull of 27. April 1509 in Raynald. ad h. a. no. 6. not only
threatens it with Anathema and Interdict after the expiration of a re-
spite of 2-1 days, but decrees what Raynald has omitted but Guicciar-
dini remarbt in lib viii. p. 737 s. that the property of the Venetians in all
countries should be confiscated, and themselves reduced to slavery).
Qua intellecta re ne plebs ejusmodi literis, plus quam tempera et
reipublicae difficultates postularent, permoveretur, Senatus cavit, ne
reciperentur, neve, qui aflFerrent, admitterentur : appellavit etiam de eo
futurum Concilium, missis Romam afiixisque in templorum foribus
publicae expostulationis literis, missis etiam in Pannoniam ad Thomam
Cardinalem Strigoniensem : nam ei propter Patriarchatum Constanti-
nopolitanum, cui praeerat, una cum tribus Episcopis Concilium cogendi
jus potestasque antiquitus erat attributa.
Cil. 1.— i'Al'ACY. I V.',5. JULii:^ il. 401
Julius, already alarmed at the advancing steps of the French in
Italy, readily granted his forgiveness (20. Febr. 1510)'*, and now
commenced hostihties against the French and tlieir ally Alphonso,
Duke of Ferrara. On the third of July 1510 he declared that
the King of France had forfeited his claim on Naples, and
invested Ferdinand, the Catholic, with the sole dominion of this
reahn.^ On the ninth of August he issued a sentence of con-
demnation arrainst the Duke of Ferrara.^ Lewis XII. strove in
vain to alarm him by the National Council at Tours (Sept.
1510),^ Germany, by severe gravamina, and the tlu'eat of a
* Bembus lib, viii. p. 285. 291. 294. lib. ix. p. 350. lib. x. p. 358.
Ranke Bd. 1. S. 322 ff. Leo Th. 5. S. 217 ff.
^ The documents are in Raynald. 1510. no. 25.
" In Raynald. 1510. no. 15.
^ With regard to this Council see the report given by the Imperial
Ambassador who was present there, to Margaret of Austria, in the
Lettres du Roy Louis XIL et du Cardinal George d'Amboise (a Brus-
selle. 1712. 4 T. 12.) T. 2. p. 29. The Chancellor, by the King's
command, opened the Council (p. 32), narrant tous les biens et grans
plaisirs, que ledit Seigneur Roy avoit fait au Rape avant et apres sa
Papalite et mesmement pour Ic faire esliie Rape, narrant aussi I'ingra-
titude et la meconguoissance dudit Rape envers ledit Seigneur Roy, et
comme sans cause ny raison il avait ronipue I'alliance faicte a Cambray
entre si nobles Pi-iuces de Chrestiente, aussy I'emotion qu'il avoit fait
des Suisses, et ce qu'il avoit voulu faire .contre Gennes, et la ligue
qu'il avoit faite avec les Venitiens, et serablablement ce qu'il faisoit
eontrc le Due de Ferrare son alie : et leur a fait donner aucuns articles
par escript, sur lesquels il demandoit leur advis et conseil. Of these
articles or questions, and the answers given to them by the Council,
-there are three texts extant. The first in the Collections of Councils
(e.g. Harduin ix. p. 1555), the second in a French translation in Nic.
Gilles Croniques et Annales de France (Paris 1566. fol.) vol. ii. fob
133 b., the third in J. E. Kappen's Nachlese einiger zur Erlau-
terung der Reformationsgesch. niitzlichen Urkunden. Th. 4, S. 490, all
three in Kapp S. 470 ff. The Council here decided that in self-defence
against the Pope, as notarium hostem suum, the King might even
invade the states of the Church, and renounce obedience to such a Pon-
tiff : to the question what must then be done, the answer given in
the first text is : servandum esse jus commune antiquum et prag-
maticam sanctionem regni, ex decretis sacrosancti Concilii Basi-
leensis desum.ptam : in the third, appellare in omnibus ad futurum
Concilium. At last to the question : si Pontifex injuste, ordine juris
non servato, procedens de facto, et manu armata, pronunclet — aliquas
censuras contra principes sibi resistentes, — an ei parendum sit, et quod
remedium adhibendum ? The answer given in the first text is, con-
402 TillilD PEKIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517.
Pragmatic Sanction (1510).^ Not eA^en a General Council
clusuui est unanimiter per Concilium, talera Bcntentiam iiullam esse,
iiec de jure, vel alio quocumque raodo ligare ; in tiie third, iion esse
parenduni, sed appellanduin ad futurum Concilium. In fine, some
further Coiielusiones follow in the third text (in Kapp S. 493), the
purport of which is also stated in the report of the Imperial Ambas-
sador (Lcttres du Roy Louis XII. T. 2. p. 47). In these there is first
a remonstrance against the oppressiones et indebitas exactiones contra
stilum in Romana Curia Ecclesiae Gallicanae impositas, quibus nulla
provisio adhibctur per 8. D. N. nee per ejus officiales, et quod deterius
est, nuUi licet libere de hujusmodi gravaminibus querelam facere in
dicta Curia Romana : — et quasi in cuiictis ita oppressa est dicta Eccle-
sia Gallicana, ut nvmquam antea. Tlien the Pope's hatred of the
King was proved, and it was accordingly resolved, Oratores institu-
endos ad ipsum S. D. N. Julium secundum — et Reverendissimos Car-
dinales, qui qua decet reverentia supplicent, — ut Sanctitas sua velit
congregare Concilium Ecclesiae in loco twto et convenicnti ad determi-
nationem ultimorum Coneiliorum generalium, quatenus fieri poterit ;
idemque procuret Christianissimus Rex apud Imperatorem et alios
Principes Christianos, ut sibi adsint et opem ac auxilium ferant pro
eodem Concilio generali congregando ad reformationem Ecclesiae uni-
versalis in capite et in membria: et supplicare etiam eidem S. D. N.,
— ut interim — durantibus dissensionibus, quae nunc sunt inter S. D. N.
et eundera Regem suosque subditos, det Poenitentiarium in regno
Franciae — cum potestate dispensandi et providendi in omnibus casibus,
votis absolutionibus ab excomniunicationibus. irreguiaritatibus, et aliis
censuris intervenientibus, et dispensationibus in gradibus consanguini-
tatis et affinitatis, et universaliter cum plenaria potestate providendi in
omnibus casibus concernentibus fcrum poenitcntiae et salutem anima-
rum : in casu quo- S. D. N. recusaret Concilium generale vel nimis
differret, — vel recusaret Poenitentiarium deputare, cum protestatione
expressa nominibus Ghristianissimi Regis et Ecclesiae Gallicanae
contra praefatum D. N. Papam et suos Cardinales ad omnia juris
remedia.
^ The minutes may be seen in Orthuini Gratii fascic. rerum expeten-
darum et fugiendarum fol. 167 ss., and quoted thence in Flacii catal.
test, verit.no. 186. (ed. Francf. 1666. p. 467 ss.) Georgii imperatorum
totiusque nationis germ, gravamina adv. sedem Romanam. Francof.
et Lips. 1725. 4, p. 279 ss. Mlinch's Concordate Th. I. S. 96 ff , and
in several other collections. From the agreement of these v>ith Jac.
Wimphelingii Replica contra Acncae Sylvii tract, de Germania (see §
133. note 19), Tentzel (hist. Bericht vom Anfang u. ersten Fortgangder
Reform. Luthcri S. 64. Anm.) concludes with justice, that they were
drawn iqD by Wimpheling. The Gravamina may have been written
by him under the direction of the States, but hardly so the articles
which follow, one sees most plainly from the Avisanientis, that
they were the advice of an individual man given to the Em-
peror. First come X. Gravamina nationis Germanicae : I. Quod
CH. I.-I'ArACY. § 135. .lULIUtS II. 4()3
ad scrvaudas bullas, p;icta, privilegia ct literas, ab anteccHsori-
buH absque onini derogatione coiicessas, successores Pontificcs tciicri
se non arbitrantur : imo per crcbras disjjcnsationes, suspeiisioiics,
revocationes ad cujuscunque (etiain vilis) perrioiiae instantiaui cun-
Iraveniunt. II. Ouod elcotiones Piaclatoruni quaiidoque rejiciuiitiir.
III. Quod electionibus Praepositurai-um, qu.is quarundam Ecclesi-
arum Capitula multo aere iiupelrarunt, contravcnitur. — IV. Qiiud
beneficia et dignitates majores Cardinalibus et Frotouotainis resoi-
vantur. V. Quod expcctativao gratiae absque uuinevo concedun-
tnr, et uiultae iuterduin ad unum coUatorein. IJnde surgunt quotidlanae
lites, et pecuniae dilapidantur. — VI. Quod armatae absque dilalione et
sine niisericordia, etiani Episcopis intra paucos annos mortuis, exigu;i-
tur. Interdum plus, quam debeatur, extorquetur propter nova officia
et novos familiarcs. — VII. Ecclesiarum regimina minus dignis (Roin:ie
videlicet) conimittuntur, qui ad muloa magis, quani homines pascendos
et regendos esseiit idonei. VIII. Indulgentiae novae cum revocatione
aut suspensione veterum, laicis contra Clerum murmurantibus, ad
corradendas pecunias conceduntur. IX, Decimae sub praetextu
expugnandorum Turcarum exiguntur, nulla expeditione subsecuta.
X. Causae, quae in Germania, in qua etiam docti et justi judices
sunt, ierminari poterant, ad tribunalia Eoniana indistincte trabuntur.
Then follows the Remedium contra gravamina nationis Cierm, some
repi-esentations, which might be made to the Pope, partly drawn from
the greatness and injustice of this oppression, pai'tly from the state of
Germany. For instance a statement was made, that whereas the see
of Mayence had formerly paid but 10,000 florins for annates, first
2O,OO0, and afterw'ards propter nova ofilicia even so much as 25,000 at
one time, 27,000 at another, 24,000 at another, had been extorted from
it. Non sine causa Jacobus Archiepiscopus Moguntinus jam fere morlens
dixit, se de mor(e bua non adeo dolere, quam ob id, quod subditi sui
pauperes iterum pro pallio gravem exactioaem dare cogerentur. Mitins
ergo summus Pontifex, velut pius pater, filiorum suorum amator, et
fidelis ac prudens pastor, cum iiliis suis Germanicae nationis agat, ne
propediem vel in universos Christl sacerdotes persecutio suboriatur^ vel
instar Bohemorum plerique ah Ecclesla dejiciant Romana. In the
Remedium pro civitatibus Imperii et aniraarum salute, proposals follow
next for the abolishment of Plurality of Benefices, and a worthier
occupation of canonries and parochial churches. Then come the Avisa-
menta ad Caesareaui Majestatem ; in which a pragmatic sanction was
suggested similar to the French one, as indeed had been already pro-
posed in vain before (see § 133, note 19). Sicut regnum Franciae
pragmaticam habet sanctionem, cui in conferendis beneficiis innititur,
sic Imperium Romanian habet concordata Principum, utque ea illaosa
conserventur, interest Caesareae Majestatis. — Posset etiam Caesarea
Majestas per literas aut oratoi-es facile in regno Fi-anciae experiri,
qiiomodo illic beneficia couferantur, et quam auctoritatem in conferendis
beneficiis habeat summus Pontifex. Secundum hoc posset moderanien
fieri in Imperio Romano, et frenum inexplebili avaritiae Curtisanornm
adhiberi. Si praeclarae universitates, praecipue facultas theologica
Parisiensis approbaverit modum ilium, qui de disponendis et conferen-
404 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517.
summoned at Pisa by the two monarclis for the first Sept. 1511,
with the dread phantom of a Reformation in the Church, could
bend the obdurate Pope.^ Julius rather convoked on the
dis beneficlis in Francia servatur : nemo dubitet, Caesaveam Majestatem
et Principes Gcrmanos, si se isto modo conformaverint, apud Deum tutos
fore et excusatos. Praesuinendum enim est, quod tauti Praelati, tanti
doctores, tarn probati viri, qui in regno Franciae ac in Studio Parisi-
ensi vivunt, nihil approbent, quod contra Deum aut justitiam com-
mitteretur. Provideat tamon Caesai'ea Majestas, ne Archiepiscopi
Electores in hoc sancto institute a se dissentiant — propter censuras
Apostolicas quas timeibunt : et popukis interdictum diu non sustinebit.
Provideat etiam Caesarea Majestas, ne fratres mendicantes contra
ipsam praedicent, qui sedi Apostolicae libenter deferunt, timentes per-
dere pi'ivilegia sua, — Tiraeat Caesarea Majestas, ne Papamandet Elec-
toribus, ut ad eleetionem novi Regis Rom. procedant, sicut contra
Fridericum secundum Lantgravius Thuringiae et Guilelmus Hollandiae
comes jubente Papa fuerunt electi. Timeat Caes. Majestas omnes
Praelatos Ecclesiarum, pvaecipue Praepositcs (the Pope appointed to
all the Deaneries, see § 133, note 4), qui ex juramento tenentur avisare
Papam etc. The Conclusio et pia exhortatio ad Caes. Majestatem
concludes the whole work. The imperial edict appended dd. Oeniponte
1510, against Plurality of Benefices, and against fraudulent and simo-
niacal acquisition of them, which were forbidden sub poena criminis
laesae Majestatis et gravissimae nostrae otfensae, must be regarded as
the result of this work. Afterwards, in accordance with the advice
suggested in the Avisamentis, the Emperor assigned to Jacob Wim-
pheling a commission, to adapt the sanctio pragmatica of France to
Germany, Maximilian's letters to Wirapheling, his answer, and a
proposal by which the Pragmatic sanction might be altered for Ger-
many, may be seen in Flacii. Catal. ed. Francof. 1666, p. 474.
Georgii, p. 315 ss.
^ Immediately after the Council of Tours Matthew Lang, Bishop of
Gurk, made his appearance as the Emperor's ambassador, first in
France, with a view to renew the League of Cambray (Lettres du Roy
Louis XII. T, ii. p, 67 ss,), and afterwards betook himself to Italy in
order to restore the relations of both parties with the Pope, However,
after all the efforts of the Pope to corrupt the Bishop (1, c. p, 107),
and of the Bishop to withdraw the Pope from his stubbaj-n resolution (p.
168 pour mettre le Pape hors de la obstiaee et dyabolique pertinaxite
ou il est), remained fruitless (compare the letters of the Bishop of Gurk
to the Bishop of Paris, p. 160 ss.), the Bishop of Gurk returned at the
end of April 1511 without effecting his purpose (p, 205). Paris de
Grassis in Raynald. 1511, no. 57, compare Leo's Gesch. v. Italien,
Th. 5, S. 229 ff. Meanwhile several French Prelates assembled at
Lyons in April to make preparations for the Council (Lettres ii. p,
145): But in Milan three Cardinals who had deserted from Julius,
negotiated in their own names, and the names of six other Cardinals
with imperial and French envoj-^s, and upon their requisition issued a
CH. I.— PAPACY. § 135. JULlUf*. II. 40.-,
18th July an CEcumenical Lateran Council (Cone. Latera-
neuse V.)^'' for April 1512 and then concluded a close alliance
summons for a general council at Pisa to be held the first of Sep-
tember, on the 16th May 1511, as it runs in the Convocatio Concilii
in Richerii hist, Concill. lib. iv. p. i. cap. 3, considcrantes quantum
reipublicae Christianac utilitntem Concilia genevalia universalis Eccle-
siae attulerint, quantumque detrinieuti ex eorum interniissione Chrib-
tiana respublica sit passa ; cumque impraesentiarum conspiciant clare,
niagnam instare necessitatem universalis Concilii congregandi pro vera
pace Christianorum fundanda, et sufficient! hello contra infideles stabi-
liendo : necnon poiissiine pro reformatione moruin universalis Ecclesiae
in capite et, in membris plurinmin collapsoruni, ac emendatione criminum
gravissimorura notoriorum, continuorum ac incorrigibilium universalem
Ecclesiam scandalizantium ; — quuinque tempus decennii posl ultimuni
universale Concilium jamdudum sit etfluxuni, et saluberrima decretali
Constantionsi constitutione edita, quae incipit Frcqiiens^ singulis
decenniis universale Concilium congregari debeat, et S. D. N. Dorainus
Julius P. II., cui prime curae esse deberet illud convocandi, tanto
tempore hoc neglexerit, maxiniecum voverit et juraverit post bienniuni
a creatione sua illud tenere, et nedum negligens in praecepto Ecclesiae
et Concilii, sed et voti et juranienti hujusmodi transgressor, illud non
tenuerit, tempusque interpellet pro homine, cumque nunquam sua
auctoritate aut voluntate futurum Concilium credatur celebrandum :
et cum de gravibus Ecclesiae scandalis in capite agendum sit, quo casu
— ad summum Poiitilicem congregatio Concilii non attinet, sed secundo
loco ad Revv. DD. Cardinales. The Pope v;as then required abstinere
a creatione novorum Cardinalium, et a publicatione creatorum, — et
processu contra antiques Cardinales, aliosque Praelatos et personas ad
Concilium ipsum accedere volentes, — necnon ab impediendo hujusmodi
convocationem Concilii directe vel indirecte, publice vel ccculte, quovis
quaesito colore, et ab alienatione feudorum seu tcrrarum S. R. E. In
quibus omnibus causis cum omni humilitate protestamur de nullitate
actus, &c. Two letters from the Cardinals to Charles, Prince of Spain and
Archduke of Austria, and to Margaret, Archduchess of Austria and
Governor of the Netherlands may be seen in the Lettres du Roy Louis
xii. T. ii. p. 235 ss.
^•^ The Pull of summons is in Raynald. 1511. no. 9 ss. In this
Julius refutes the charges which the rebellious Cardinals brought
against him, he pronounces the convocationem schismaticae conventi-
culae, synagogae Satanae et Ecclesiae malignantiuni, jDcr Dathan et
Abiron, auctores schismatum eorumque socios invalid ; he forbids its
meeting with a tin-eat of every ecclesiastical penalty, even with infamy ;
and lays any place in which the Council should assemble under interdict.
Et nihilominus bonam intentionem nostram exequi volentes, utantiquae
haereses, quae in diversis Christianorum partibus nondum extinctae
sunt, etpessimum noviter pullulans schisma extingiiantur, reformationi-
que morum tarn ecclesiasticorum, quam saecularium personarum, quae
de jure vel consueludiQe reformationi vel determination! Concilii subji-
403 THIllD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1109—57.
with Venice and Spain (Oct. 1511).^^ Tlie Synod of Pisa was
quite without influence, from the fact that it was composed
almost entirely of French Prelates, and their method of pro-
cedure against the Pope, adopted from that of the Basle
Fathers, seemed only an empty show.^'^ When the French were
ciuntur, bellonimqiie iniininentlum sodltioni consulatur, unicuique quod
suura est redda*^ur, — Chnstique fideles — congregati ad faciendum expe-
ditioneui contra infideles, jam regnuni Sieiliae infestantes, meliora ac
nobiiiora loca Christianorum occupantes, praesertim Jerusalem matrem
nostram antiqaam, et ex antiqua Ghri.stianorimi negllgeniia deperditam,
faciliiis v.t prointi'is intcndant : in nomine sanctae et individuae Trini-
tatis, P. et P.et S. S. — oecumenicum, universale ac .o-enerala Concilium
inalina urbe nostra, comniuni omnium patria, loco aptissimo et tutis^simo
apu 1 Lateranum, ubi plurima Concilia per autiquos pa'res nostro.s
habita fuerunt, et Alrissimus Petri sedem collocari voluit, — inciio.induui
a. D. MDXIL die luaae XIX. mensis Apriiis — denuntiamus, eonvo-
eamus etc.
^^ The articles of the treaty are in the Lcttres du Roy Louis xii. T.
iii. p. 65 ss,
^- The minutes are in Richerii hist. Concill. gener. lib. iv. P. i. cap.
3. In the Sessio i. 5. Nov. 1511, all Papal decrees issued against the
Council wei'e prononnced null and void. Sessio iii. 12 Nov. the Decrees
of Constance with regard to the influence of General Councils (see §
131 note 8) were repeated, and then the Synod resolved absque ulla
sui dissolutione- to adjourn to Milan, Here it endeavoured to set on
foot negotiations with the Pope for a Council to be held by both par-
ties in common. But when its envoys were even refused an audience
with him, it pronounced sentence of suspension against him in Sv^-ssion
viii. 21. April 1512, with the declaration, ipsam papalem adminis-
trationem, propter gubernationis defectum, ne Ecclesia discrimen
aliquod patiatur, ad Ipsam sacrosanctani Synodum fuisse, esse et fore
ipso jure devolutum. But this was also the last session : soon after
most of the Fathers disperst themselves for fear of the Swiss ; an insig-
nificant I'emnant of the Council removed to Asti, and not long after to
Lyons. In Pisa as well as in }Jilan tlie Council was considered irregular,
and the Interdict was observed, Guicciardini lib. x. The writers on
the side of the Council are Philippus Decius, canon-lawyer at Pisa,
afterwards at Pavia, Consilium pro Ecclesiae auctoritate supra
Papara and Apologia sacri Pisani Concilii ir.oderni (both in Richer lib.
iv. P. i. c. 2) and Zacharias Ferrerius Viceutinus Abb. Snbasteusis
(see Raynald. 1513. no. 51) : against it Thomas de Vio Cajetanus de
potestate Papae supra Concilium, Franciscus Poggius and Angelus
Anachoreta Vallumbrosanus (sed Raynald 1511. no. 31. and Mansi
ad h. 1.) To this period also belongs the gold medal of Lewis with
the inscription, Perdam Babilonis nomen (see Le Blanc traite hist, des
monnoyes de Fi-ance ad p. 263. N. 3. Tab. 46.), which Ilarduin
(Supple)nent du Journ. des Scavans /anv. 1707. p. 194) labours in
CII. I.— rAPACY. g 135. LEO X. 407
driven from Italy by the Swiss, and the Emperor had declared
himself on the side of the Pope and the Lateran Council/^ this
Synod quickly vanisht from Pisa, while the Lateran Council, as
the instrument of Papal vengeance launcht the thunders of
excommimication against it, against the Pragmatic Sanction, and
against the whole realm of France.^* Under the peaceful rule of
Leo X. the relations with France were soon more friendly, and,
Lewds XII. in Dec. 1513 even gave in his adherence to the
vain (o refer to Cairo : see CIi. S. Liebs Roma Babylon ex numis. Lips.
1714. 4. Dc.yling- observat. sacr. P. iii. p. 498 ss.
^^ When Julius lay on his death-bed in August 1511, Maximilian
conceived tlieiJea of becoiuing Pope himself, of. ejus epist. ad Baroncm
Paulum a Liclitcnsttiin dd, 16. Sept. 1511 (in the Lettres du Roy Louis
xii. T. iii, p. 324 ss.) : nihil nobis honorabilius, niliil gloriosius, nihil
melius obtingere posse, quam si praefatum Pontificatura, ad nos pto-
prie pcrtincmtcm, Imperio nostro recuperaremus. He intrusts the
Bishop of Gurk with the negotiations to induce the Pope to adopt
him as his coadjuior, he gave him sums to bribe the Cardinals, and
declared to his d;uigbter Margaret Stadtholder of the Netherlands, dd.
18 Sept, (probably 1511) his intention (Lettres T. iv. p. 1 ss.), de
avoir le Papat et devenir Prester et apves estre Saint, et que yl vous
sera de necessite, que apres ma mort vous seres contraint de me
adorer, dont je me trouvere bien gloryoes. See E. S. Cyprianus de
Maximiliano I. Imper. Pontificatum maximum affectaute in his
Dissertationes varii argumenti. Coburg 1755. Maximilian let himself
be drawn into the league with Ferdinand the Catholic in April 1512
(Ranke Gesch. der roraan. u. german. Volker. Od. 1. S. 371 f.) Mat-
thew Lang Bishop of Gurk made his appearance at the third Session
of the Lateran-Council 3 Dec, 1512, to give in his adherence formally
to the Council in the name of the Emperor (Paris de Grassis in
Raynald. 1512 no. 92. The deed of adherence is in Labbei et Cos-
sartii Concil. T. xiv. p. 80 ss.)
'* The Council was opened on the 10th of May 1512. In the Sess.
II. on the 1 7th Sept. iollowed a condemnation of the Conciliabnli
Pisani (Labbeus et Cossart xiv. p. 63). Sess. III. 3. Dec. (1. c. p.
82 S.) a Papal decree of the 13th August was renewed, in which
regnum Frauciao, et praesertim Lugdunum, ducatu Britanniae excepto,
— ecclesiasrico subjecimus interdicto, nundinasque Lugduni fieri solitas
in Lugduno extunc de cetero fieri inhibuimus, dictasque nundinas in
civitate Gebennt^.nsi (Genf) faciendas transtulimus. In Sess. IV. 10.
Dec. (1. c. p. 97 ss.) the attick upon the pragmatic sanction began.
The letter of Lev/is XI. was first read over, in wliich he had promised
irs abrogation (see § 133 note 35), then a Monitorium contra Pragma-
ticura et ejus assertores was Issued : Dudum displicenter per nos pluries
accepto, per multa temporum spatia per nonnullos Praelatos Gallicae
nationis, et nobiles laicos, — praesertim cujusdam sanctionis praetextu,
quam ipsi pragmaticam vocant, Apostolicae sedi, sanctaeque Romanae
408 TITIIID PERIOD.— DIV. V.— A.]). 1409— l."i17.
Lateran Council.^^ Nevertheless peace was not fully restored
until the yoxmg King Francis I. entered Italy with irresistible
force in 1515.^'' Leo thus contrived to change the defeat with
which he was threatened into a victoiy ; he concluded a treaty of
peace with him without delay,^^ and persuaded him, at a personal
interview in Bologna (Dec. 1515) with the help of Du Prat the
chancellor of France whom he had won over to his interests,
entirely to annul the Pragmatic Sanction, for this purpose he
drew up a concordat with him, in wliich the Pope and the King
shared between themselves the antient privileges of the Gailican
Church.^^ The Lateran Council was afterwards compelled to
universalis Ecclesiae capiti, libertati et auctoritatx enormiter detractuiu,
canonibusqne praefatis derogatum fuisse ; rem adeo perniciosam, in
Dei offensam, et Ecclesiae praefatae vilipendiuin et evidens detvimentiini,
amplius ferre neqneuntes, cum sanctio ipsa ab omni ad id potcstate
carentibus — facta, sed quodam abusu tantum in illis partibus introducta
et observata fuerit, — quam etiam clai-ae memoriae Ladovicus undec-
imus Francorum Rex abrogavit : — Gallicos Praelatos, Capitula
Ecclesiarum et IMonasteriorum, Parlamenta, et laicos illis faventes,
cujusciinque dignitatis, etiamsi vegalis existerent, s<inctione praefata
abntentes, sen illam approbantes, — per edictum publicum, — moneri et
citari — ad compavendura coram nobis et Concilio praefato, causasque
diccndas, quare sanctio praefata illiusque corruptela et abnsio ~ nulla
et invalida declarari, decerni et abrogari non deberet, — statuimus.
15 Sess. VIII. 17. Dec. 1513 see Labb. et Coss. Cone. xiv. p. 177
ss.
'« Leo's Gesch. v. Italien Th. 5. S. 274 if.
1^ At Viterbo 1.3. Oct. 1515. Leo S. 286.
'^ Paris de Grassis in Raynald. 1515. no. 29^ ss. relates very
minutely the outward cii'cum stances of this interview, but saj's nothing
about the negotiations. The result was first disclosed by Leo X. in
the eleventh Session of the Lateran- Council 19. Dec. 1516 by the
Bull Primitiva ilia ecclesia (Labbei et Cossartii Concill xiv. p. 292 ss.) ;
sane inter arcana nostrae mentis revolventes, quot traetatus inter piae
memoriae — Romanos Pontifices, praedecessores nostros, et clarae me-
moriae Reges Franeiae Christianissimos super abrrgatione certae con-
stitutionis in dicto regno Franeiae vigentis, quae Pragmatica vocatur,
habiti fuerunt ; et licet Pius II. praefatus, nuntiis ad cl. m. Ludovi-
cum XI. Franeiae Regein Christianissimum destinatis, tantis eidem
persuaserit rationibus, ut Rex ipse pragraaticam sanctionem hujusmodi,
tanquam in seditione et schismatis tempore natam, suis patentibus
Uteris abrogaverit ; tamen hiijusinodi abrogatio, nee etiam literae
apostolicae praefali SIxti super concordata, cum oratorlbus praefr^ti
Regis Ludovici ad praefatum Sixtum praedecessorem destinatis habita,
expeditae per Praelatos et personas ecclesiasticas dicti regni receptae
fuerunt, nee ipsi Praelati et personae ecclesiasticae illis parere, nee
CH. 1.— rAl'ACY. § 135. LEO. X. 409
monitis Imocentii et Julii praedictorum aures praebere, sed eidem
pragmaticae constitutioni iiihaerere vohierunt. Uiidc — Juli'iis — ia
praesenti Concilio Lateranensi — abrogationis pragmaticae saiictionis
bujusmodi negotiuni — cungregationibus — coniinisit, Gallicosque Prae-
latos etc. — chari — ad coinparenduni coram eo — jussit. — Et cum supez*
his iti forma juris — procederetur, — -nosque — ad sumiui Apostobitus
apicem assuinpti fuisseinus, et contra Praclatoa, Capitula, coiivcntus, et
personas bujusinodi ad noniuillos actus processissemus : tandem cousi-
derantes, p;icem esse vincuhim caritatis, — matura deUberatione
cognovinius, non per nuntio.s aut legates uostros, sed in praestatione
obedientiae filialis, qiiam carissimus in Christo filiiis noster Franciscus,
Francorum Rex Christianissimus, personaliter nobis praestitit, haec
cum Majestate sua coram discutere, eamque pateriiis bortari nionitis,
ut ad biudein Dei et sui honorem prompto animo libeus ac volens
,dictae pragmaticae sanction! abrenuntiare, et secundum canones et
constitutioncs s, Romanae Eeclcsiae, quemadmodum caeteri Cliristiani,
vivere, mandatis apostolicis et provisionibus, quae a sede apostolica
pro tempore enianarent, parere et obedire vellet : et cum ex election-
ibus, quae in Ecclesiis catbedralibus et metropolitanis ac Monasterii.s
dicti regni a multis annis citra fiebant, grandia aniniaruni pericula
provenirent, cum pleraeque per abusum saecularis potestatis, nonnulLie
vero praecedentibus illicitis et simoniacis pactionibus, aliae particular!
amore et sanguinis affectione et non sine perjurii reatu fierent, cum
electores ipsi, etiamsi ante electionem per eosfaciendam magis idoueuin,
et non euin, quem promissione aut datione alicujus rei temporalis, seu
prece vel prccibus per se vel alium interpositis electionem procur;ire
didicissent, eligere sponte jurarent, juramentum hujusmodi non scr-
varent, sed contra proprium bujusmodi juramentum in aniaiae suae
praejudic'inra venirent, ut nobis notjrie constat ex crebis absolutionibus
et rebabilitationibus a nobis et pi'aedecessoribus nostris petitis et
obtentis : idem Franciscus Rex nostris paternis monitis, tanquam
verus obedientiae fiiins pai-ere volens — in locum dictae pragmaticae
sanctionis — constituiiones infrascriptas — cum praefato Kegcconcordatas
— acceptavit. — (1. De electione) : quod catbedralibus et uietropolitanis
Ecclesiis in regno, Delpbinatu, et coniitatu Diensi ac Valent'nensi, —
etiamsi per ce^ssionem in manibus nostris et successoruin nostrorum —
Bponte factain vacantibus, illarum Capitula et Canonici ad electionem
seu posUilationem inibi futuri Praelati procedere non possint ; sed
illarum occurrente hujusmodi vacatione Rex Franciae — unum graveni
Magistrum seu Lice.ntiatum in tbeologia, aut in uiroque seu in altero
juriuni Doctorem aut Licentiatum in Universitate faniosa, et rigore
examinis, et in vigesimoseptimo suae aetatis anno ad minus cunstitutum,
et alias idoiieum, infra sex menses a die vacationis — nobis et succes-
soribus nostris — nominare, et de persona per Regem hujusmodi
nominata per nos et successores nostros — provideri ; et si contingeret,
praefatum Regem personam taliter non qualifieatum ad dictas Ecclesias
sic vacantes nominare, per nos — de persona sic nominata eisdem
Ecclesiis minime provideri debeat, sed teneatur idem Rex infra tres
alios menses — alium — qualifieatum nominare : alioquin — Ecclesiae tunc
sic vacanti per nos et successores nostros — de persona, ut praefertur,
VOL. TV. 2 D
410 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409-1517.
qualificata, necnon Ecclesiis per obitum apud sedem praedictam
(apostolicam) vacantibus semper, nulla dicti Regis praecedente nomi-
natione, libere provider! possit ; decernentes electiones contra praemissa
attentatas, ac provisioaes per nos et successores nostros — factas nullas
et invalidas existere. Consanguineis tameii praefati Regis ac personis
subliinibus ex causa rationabili et legitima, — necnon religiosis niendi-
cantibus reformatis, eminentis scientiae ct excellentis doctrinae, qui
juxta sui Ordinis regularia instituta ad gradus bujusmodi assumi non
possint, sub prohibitione praemissa minime comprehensis. The same
method was to be pursued with the Monasteriis et Prioratibus conven-
tualibus et vere electivis vacantibus. Per praemissa tamen non
intendimus in aliquo praejudicare Capitulis Ecclesiarum, et Conventibus
Monasteriorum, et Prioratuum, hujusmodi privilegia a sede apostolica
proprium eligendi Praelatura obtinentiura, quo minus ad electionem —
juxta privilegia eis concessa libere procedere possint : — dummodo de
privileges sibi concessis hujusmodi per literas apostolicas seu alias
authenticas scripturas docuerint, omni alia specie probationis eis in hoc
adempta. (2. De reservationibus) Volumus quoque et ordinamus, quod
in Regno, Delphinatu et Comitatu praedictis de caetero non dentur
aliquae gratiae expectativae, ac speciales vel generales reservationes
ad vacatura beneficia per nos et sedem praedictam non fiant : et si de
facto per importunitatem, aut alias, a nobis et successoribus nostris et
sede praedicta emanaverinl, illas irritas et inanes esse decernimus. In
cathedralibus tamen — et collegiatis Ecclesiis, in quarum statutis cave-
retur expresse, quod nullus ibidem dignitatem — obtinere possit, nisi in
illis actu Canonicus existat, Canonicos ad effectum dumtaxat inibi ob-
tinendi dignitatem — creare posse intendimus. (3. De coUationibus)
In every Cathedral Church one Canonicatus et praebenda theologalis
was to be conferred upon a Magistro, seu Licentiato, aut Baccalaueo
formato in theologia, qui per decennium in Universitate studii gene-
ralis privilegiata studuerit, ac onus residentiae, lecturae et praedica-
tionis actu subire volucrit. Besides all Collators were to confer the
tliird part of their Benefices upon viris literatis, graduatis et per Uni-
versitatis nominatis, and indeed in such a manner that the Benefices
falling vacant in the first, fourth, seventh, and tenth months should be
given to them. At the same time a pei-iod to be afterwards defined by
them, was prescribed for the University studies, which was abridged in
the case of noblemen. (4. De mandads apostolicis.) Sfatuimus
quoque et ordinamus, quod quilibet Roinanus Pontifex semel dumtaxat
tempore sui Pontificatus literas in forma mandati, juxta formam inferius
annotatam, et non ultra dare possit hoc modo ; videlicet unum colla-
torem habentem collationera decern beneficiorum in uno, habentem
autem coUationem quinquaginta beneficiorum et ultra in duobus bene-
fices gravare possit. — (5. De appellationibiis.) Statuimus quoque et ordi-
namus, quod in Regno, Delphinatu et Comitatu praedictis omnes et
singulae causae, exceptis majoribus, in jure expresse denominatis,
apud illos judices in partibus, qui — illarum cognitionem habent, termi-
nari et finiri debeant. Et ne sub umbra appellationum, quae nimium
et nonnunquam frivole interponi consueverunt atque etiam in eadem
instantia ad prorogationcm litium saepe multiplicari, injustis vexationi-
CH. I— PArACy. g 135. LEU X. 411
bus materia praebeatur : volumus, quod si quis oft'ensus coram sue
judice justitiae complementum habere non possit, ad immediatum su-
periorein per appellationem recuraum babeat, nee ad aliquem super!-
orem, etiam ad nos et successores nostros — omisso medio. Ncc a
gravaraine in quacunque instantia ante diffinitivam sententiam quomo-
dolibet appelletur, nisiforsitan tale gravamen extiterit, quod in diffini-
tiva reparari nequiret, et eo casu non nisi ad immediatum superiorem
liceat appellari. Si quis vero immediate subjectus sedi Apostolicae ad
eandem sedem duxerit appelkndum, causa committatur in partibus per
rescriptum usque ad finem litis, videlicet usque ad tertiam sententiam
conformem inclusive, si ab illis appellari contigerit ; nisi propter defec-
tum denegatae justitiae, aut justum metum : et tunc committi debeat
in partibus convicinis. — Processus autem contra praemissa attentat os
nuUos et irritos esse voluraus. — Statuimus etiam et ordinamus, quod
judices causas, quae in partibus terminari debent, — infra bienniumter-
minare debeant. (6. De pacificis possessor ibus) against disturbing
the incumbents of benefices without good reason. (7. De puhlicis
Concuhinarlis). Such clergymen after three months were to be sus-
pended a perceptione fructuum omnium beneficiorum, then to be de-
prived of their benefices. Quia vero in quibusdam regionibus non-
nulli, jurisdictionem ecclesiasticam habentes, pecuniarios quaestus a
Concubinariis percipere non erubescunt, patientes eos in tali foeditate
sordescere ; sub poena maledietionis aeternae praecipimus, ne deinceps
sub pacto, compositione, avit spe alterius quaestus talia quovis modo
tolerent aut dissimulent. (8. De excomnwnicatis non vitandis). Ad
vitandum scandala et multapericula, subveniendum quoque conscientiis
timoratis it was decreed tliat no one should be avoided praetextu —
censurae ecclesiasticae — ab homine vel a jure generaliter promulgatae,
but only when the sentence was pronounced specialiter et expresse
against a person or community. (9. De interdictis non leviter ponen-
dis). Interdict was only to be suspended over disti-icts culpa ipsorum
locorum, aut Domini seu Rectoris, vel ofticialium ; for the guilt of a
private individual, only in case the authorities of the district, when
required by the ecclesiastical judge, would neither dismiss the excom-
municated person, nor hold him bound to make compensation. (10.
De siiblafione Clementinae literae). Resignations of benefices were
only to be regarded as regular, when they were attested per publica
instrumenta vel documenta authentica, (11. Definna et irrevocabili
Concordatornm stabditate). After this was establisht, it was de-
creed that this Concordat, vinless it were ratified within six months,
and accepted by the French Prelates and Parliament, should be
null and void. Et nihilominus praefato Francisco — in virtutc
sanctae obedientiae mandamus, quatenus — praesentes literas — pub-
licari, et ea inviolabiliter observari faciat, contradictores, cujus-
cunqvxe dignitatis et praeeminentiae fuerint, per censuras ccclesiasticas
at pecuniarias poenas, aliaque juris et facti quaevis opportuna remedia
(appellatione qualibet omnino postposita) conipescendo. Besides this
Concoi'dat another was concerted at Bologna. Compare ce que le
Pape octroya au Roy and Capita tractatus circa Concordata in Leibnitii
Mantissa Cod. jur. Gentium I. p. 158 ss., and Miinch's Concordate
2 D 2
412 TIIIKU PERIOD.— DIV. V.— xV.D. 1409—1517.
pronounce in form the death Avarrant of the Pragmatic Sanc-
tion, and its princij)les, and on tlie otlier hand to sanction the
nnhmited power of the Pope.^^ Great as was the indignation
Th, 1. S. 219 ff. The Pope granted remission of a debt incurred by
Lewis XII., several privileges and indulgences, une deciine and la
croisade (Cap. tractatus § 10. De Decima Papa concedit, ut, si quae
pars debeat dai'i Papae pro fabrica basilicae Principis Apostoloruni de
urbe, \^caetera s//J relicta libertati ipsiiis Kegis. De Cruciata Papa est
paratus concedere, dunimodo pecuniae deponantur penes idoneos merca-
lores, convertendae pro saticta expeditione contra Turcas). On the
other hand the king had to concede the renewal of the Annates, al-
though in tlie Concordat they were past over in silence (Cap. tractatu3
§ 6. quod Papa mittat ununi Legatum in Regnuni Franciae, qui una
cum aliquibus Praelatis, deputandis per Regem Franciae, taxas Eccle-
siarum et Monasleriorum omnium moderetur augendo vel minuendo,
etiam apud Monasteria, quae in libris Canierae apostolicae taxata ncn
reperiuntur : et interim servetur taxa libri dictae Camerae hactenus
servata).
'^ In its 11th session in the Bull Pastor Aetornus confirmed by the
Council (Labbeus et Cossart xiv. p. 309) : Pastor aeternus — migra-
turus ex mundo ad Patrein, in soliditate petrae Petrum ejusque succes-
sores vicarios suos instituit, quibus ex libri regum testimonio ita
obedire necesse est, ut qui non obedierit, morte moriatur. Et ut alibi
legitur, in Ecclesia esse non potest, qui Romani Pontificis cathedram
deserit. — Sane felicis recordationis Julius Papa secundus — provide
considerans cum eodem sacro Lateranensi Concilio Bituricensem regni
Franciae corruptelam, quam illi pragmaticam sanctionem vocant, cum
maximo animarum periculo et scandalo ac dignitatis sedis Apos-
tolicae detrimento et vilipendio retroactis temporibus viguisse et ad-
huc vigere, — quaniquan) sanctio praefata ex multis nuUitati notorie
subjaceret,— ex abundanti taraen cautela — Gallicos Praelatos etc. —
monuit et citavit, ut — coram eo et Concilio coraparerent, causasque
dicerent, quare sanctio praefata — nulla et invalida declarari non
deberet. — Nos — ad suinmi Apostolatus apicem assumpti — -terminum
citationis — ad alium tunc expressum terminum jam diu effluxum in
diversis scssiunibus pluries prorogavimus. Cum autem moniti et cita,ti
praedicti — coram nobis et dicto CJoncilio non comparuerint, nee com-
parere curaverint, — jjossintque merito contumaces reputai'i : — nos ma-
ture attendentcs, pragmaticam sanctionem, vel potius, ut dictum est,
corruptelam, scbismatis tempore a non habentibuspotestatem editam, —
et a clarae memoriae Ludovico XI, Francorum Rege Cbristianissimo
revoeatam, cassatam, atqueabolitam, auctoritatem, libertatem ac digni-
tatem dictae Sc^dis violare ac diminuere, — ipsamque notorie nullitati
subjacere, nuUoque nisi alicujus teniporis sou potius tolerantiae cujus-
dam adminiculo fulciri ; — ab ejusdem in)probae sanctionis extirpatione
et totali annullatione, sine nostra et tantorum patrum in praesenti
Concilio congregatornm nota, ac nostrae et dictorum ilia utentium
animarum periculo, abstinere seu desistere non posse, Augustino teste,
judica.mus atque censemus. — Nee illud nos movere debet, quod sanctio
Cir. I.— PAPACY. § 135. LEO X. 413
roused in France by this measure, all resistance was vain against
the alliance of the highest spiritual with the highest teni})oral
power.^^ Now at last the Papacy seemed once more to have
ipsa et in ea contenta in Basilceiisi Cone Ho cclita, at ij)so Concilio
instante a Bituricensi congrcgatione receptata et aeceptata fuerunt,
cum ea omnia post translationein ejusdi-m Basileensis Concilii, p<;r fel.
mem. Eugenium P. iv. — faetani, a Basileensi conciliabulo — facta exti-
terint, ac propterea nullum robur habere potuerint : cum etiam solum
liomanum Pontifici'm pro tempore existentem, tanquam auctoritatem
supra omnia Concilia liabentem, tarn Conciliorum indicendoium, trans-
ferendorum, ac dissolvendoruin plenum juset potestatem habere, nedum
ex sacrae Scripturae t'stimonio, dictis ss. Patrum ac aliorum Roraa-
norum Pontificum, — sed propria etiam eorundem Conciliorum confes-
sione manifeste constet. — Cupientes quoque hujusmodi negotium ad
debitum finem perduci, — de apostolicae potestatis pleniludiue, eodem
sacro approbante Concilio tenore praet-entium pracfatam pragmaticam
sanctionem scu corrupfelam — nuUius roboris vel momonti fuisse et esse
decernimus et declaramus. Necnon ad abundantiorem cautelam
eandem Bituricensem sanctionem sive corrupte.lam — revocanius, cassa-
mus, — annuUamus ac danmanuis, — Et cum de necessitate salutis existat,
omnes Christi fideles Romano Ponlitici subesse, prout divinaf. Scrip-
turae et ss. Patrum testinionio edocemur, ac constitutione fel. mem.
]Jonifacii P. viii. — quae incipit Unam sanctam declaratur : pro eorun-
dem fidelium animarum salute, ac Romani Pontificis et hujus sanctae
sedis suprema auctoritate, et Eccleslae sponsae suae unitate et potes-
tate constitutionem ipsam sacro praesente Concilio approbante innova-
mus et approbamus, sine tamen praejudicio sanctae memoriae Cle-
m'.Miti P. v., quae incipit Meruit (see Part 3, § 98, note 2) :
inhibentes in virtute sanctae obedientiae, ac sub poenis et censuris
infra dicendis omnibus et singulis Christi fidelibus — in praefato regno
Franciae, Delphinatu, et ubicunque praedicta pragmatica — vigeret,
quomodolibet existentibus, — ne de caetero praefata pragmatica sanc-
tione, seu potius, corruptela, quomodolibet — uti — praesumant, — nee
praefatam pragmaticam sanctionem, aut in ea contenta capitula seu
decreta ulterius in domibus suis, aut aliis locis publicis vel pri-
vatis teneant : quinimo illam ex quibusvis archivis, etiam regiis, seu
capitularibus, et locis praedictis infra sex menses a data praesentium
co)nputandos deleant seu deieri faciant, sub majoris excommunicationis
latae sententiae, necnon quoad ecclesiasticas — personas — omnium —
dignitatum aut beneficiorum ecclesiasticorum saccularium, et quorumvis
ordinem regularium j)rivationis, et inhabilitatis ad ilia in posterum
obtinenda; quo vero ad saeculares praefatae excommunicationis, necnon
amissionis quorumcunque feudorum, tarn a Romana quam alia Ecclesia
— obtentorum, — inhabilitatisque ad oranes et singulos actus legitimos
quomodolibet faciendos, infamesque ac criminis laesae majestatis in
jure cxpressis poenis eo ipso— incui-rendis : a quibus — nisi a Romano
pontifice, — praeterquam in mortis articulo constituti, absolvi neqweant.
^" Compare Relation de ce qui se passa sur la publication et I'enre-
gistrement du Concordat au Parlement de Paris (in Miincbs Samm-
414 THIRD PEKIOD.— DIV. V,-A.D. 1409—1517.
entirely quelled the hostile spirit, which had grown u[) at Con-
lung aller Konkordate. Th. 1. S. 255, in a Latin translation in
Richerii hist. Concill. lib. iv. P. ii. cap, 4. §. 13). In Febr. 1517 the
King first suniuioned a great assemblage of Prelates, members of Par-
liament, and learned men from the University, and had a represen-
tation made to them by his Chancellor with regard to the concordat
■n liich had been concluded. He first discourst upon the hostility of the
Popes to the King and the Pragmatic Sanction, and upon the citation
of the King and the Gallican Church before the Lateran Council. It
was universally foreseen that a defence of the sanction at Rome would
end in its condemnation, parceque I'assemblee de Lalran n'etait com-
posee que de courtisans de la cour de Rome, qui a cause de leur ex-
treme avarice, et de leur ambition avaient la pragmatique en horreur,
et etaient resolus de I'aneantir a droit ou a tort. II paraissait done
plus avantageux de se laisser condamner par defaut et sans que la partie
fiitentendue. Maiscomme le Roi savait que, s'il voulait s'opposer a I'abo-
litionde la pragmatique, Leon X. avec son assemble e de Latran pi'oce-
derait contre lui et contre son Royaume par des censures et par des
interdits, et que si ces interdits et ces censures subsistaient une annee
entiere, il s'en suivrait contre I'eglise gallicane vme condemnation de
schisme et d'heresie, et que le Pontife Romain, ayant recours a la
ruse et aux ligues, a I'exemple de Jules II., livrerait en proie le
Royaume de France. II voyait aussi, qu'il n'avait aucun moyen
d'empecher I'abrogation de la pragmatique, et il n'ignorait pas, que,
s'il n'y consentait, la France serait bientot livreeau trouble et a la con-
fusion, qui J regnaieut avantle Concile de Constance et de Basle a cause
des abus insupportables des reserves et des graces expectatives. Enfin,
pour remedier a tous ces inconveniens, pour s'assurer ainsi qu'aux prin-
ces du Royaume et a toute son armee un retour facile et tranqviille en
France, ])0ur dissiper les ligues faites contre lui, le Royaume de France,
et ses principautes d'ltalie, Francois ler fut force de traiter avec le
Pape Leon X. ; et malgre tous ses efforts il ne put le faire, qu'en
consentant a rabolition de la pragmatique et a I'institution des Con-
cordats. Then by an edict of 12. May 1517 (in Leibnitii Mantissa
cod. jur. gent. P. I. p. 161 ss., and "in Miinch Th. 1, S. 224) the
king publisht the Concordat. Here he repeats, that now, since the
Pragmatic Sanction could no longer be maintained, he was bound to
consider how he might provide by law against the recurrence of the
former disorder, which prevailed before the Sanction was given. The
Concordat furnisht him with the means, and in such a manner, ut
pleraque pragmaticae sanctionis capita firma nobis posthac rataque
futura sint. — Quod vero ad electiones pertinet, minime quod optabamus
obtinere potuimus, causis in dictis conventis latissime insertis. The
Parliament, however, refused to register and publish the Concordat,
and presented to the king two successive remonstrances against it (in
Leibnitii Mantissa, P. ii. p. 335 ss., and in Miinch Th. 1. S. 268 ff.).
The restoration of the Annates was here chiefly objected to, which was
in the highest degree perilous, pour evacuer en peu de temps ce Roy-
aume d'or, d'argent et de finances, and which ne se pourroit practiquer
CH. T.— PAPACY. § 135. LEO X. 415
sans commettre le peclie de Siinoiiie. The Parliament likewise de-
clared itself against the appointment, que Ics grandcs causes, les causes
des Cardinaux et officiers de Cour de Rome nc seront traictees en ce
Kojaumc, mais en la dicte Cour, and shows the dangerous results that
would follow ; moreover, against the Pope having power to appoint to
benefices qui vacqueront par mort en Cour de Rome ; also, he had only
renounced the reservation of the beneficia vacatura, and so he might
reserve them post illorum vacationem. Then there were express
remonstrances made against the resignation of the right to elect bishops
and abbots, which right was moult ancien, et fond en droict divin.
Lastly, the danger of the Bull by which the Pragmatic Sanction would
be abolisht, was shown. The two remonstrances closed Avith ihe
declaration, que les diets Concordats sont contre I'honneur de Dieu, les
libertes de I'Eglise, I'honneur du Roy et le bien public de son Royaunie.
However, the king remained firm in his desire, and became continually
more violent and menacing. The Parliament appealed on the 19th
March 1518 (see Relation in IMiinch Th. 1. S, 267) au Pape mieux
conseille, et au premier concile general legitiment assemble : and when
the king nevertheless had the Concordat publisht in Parliament on the
22d of March, it repeated this appeal on the 24th March (see the
Appendix to the Relation of this day, which is wanting in Miinch, in
a Latin translation given by Richer). The University of Paris fol-
lowed this example on the 27th March 1518 (stylo gall. 1517), and
appealed likewise a Domino nostro Papa non recte consulto, et jam dicti
sacri Basileensis Concilii et ei adbaerentis pragmaticae sanctionis statu-
torum abrogatione, novorum statutorum editione, consensus praestatione,
et attentata illorum quadam publicatione, et omnibus inde sequutis et
sequuturis — ad futurum Concilium legitime ac in loco tuto [congre-
gatum], et quod libere et cum securitate — adire poterimus, et ad ilium
vel ad illcs^ ad queni seu ad quos de jure — vel alias nobis provocare et
appellare licet (The text of this appeal in Leibnitii Mantissa T. ii. p.
358 ss,, and quoted thence in Miinch. Th. 1. S. 307, is full of errors,
and in many places unintelligible : a purer text may be seen in
Richerii hist. Coucill. lib. iv. P. ii. c. 4. § 14, and in the Pi-euves des
Libertez de I'eglise Gallicane, cbap. xiii. no. 18). Botli appeals were
forced to yield to the king's power ; still a strong feeling against tbe
Concordat lasted a long time. Thus Gilbcrtus Genebrardus (Professor
of the Hebrew language at Paris, from 1593 Archbishop of Aix
f 1597), Chronographia, Paris 1580, fol. ad ann. 1515, says of Leo
X. : Pragmaticam sanctionem sustulit, Concordata qxiae vocantur cum
Rege Francisco agitans de nominatione Episcoporum et Abbatum,
specioso praetextu, ut Rex propter electionum abusus — nominare tene-
retur : revera autem ageretur mysterium illud iniquitatis, quo perditam
Ecclesiam Gallicanam cernimus, and fui'ther also below: Anno 1516
abrogata est in Galliis pragmatica sanctio, et Concordata, ut vocant,
substituuntur, fremente universe clero, scholasticis, populo, bonis deni-
que et doctls omnibus. He also wrote De sacrarum electionum jure et
necessitate ad Ecclesiae Gallicanae redintegrationem ; but this book
was condemned to the flames.
416 THIRD PERIOD.— DIV, V.— A.D. 1409—1517.
Constance and Basle, and found its stronghold in France : and
now at this very time it was approaching its most grievous
downfall.
§ 136.
ON THE GENERAL POSITION OF THE PAPACY.
By means of the reforming councils at Constance and Basle,
in opposition to the doctrine of the Pope's universal monarchy
"which had been hitherto maintained, the other theory of the
limitation of the Papacy by the ecclesiastical aristocracy, which
had already reacht its full growth in France, obtained full
recognition in the Church.^ The controversy betwixt these two
^ With regard to the different Theories of this time, see Gerson de
potest, ecclesiastica (written at Constance during the Council) consid.
xii. (0pp. ed. du Pin ii. p. 246) : Potestas ecclesiastica papalis non
ita habct dominia et jura terreni siraul et coelestis imperii, quod possit
ad libitum suum de bonis Clericorum et raulto minus laicorum dispo-
nere ; quamvis concedi debeat, quod habet in eis dominium quoddam
regitivum, directivum, regulativum, et ordinativuni. Declarationem
hujus considerationis, quam discretio nioderatrix atque mediatrix ponit
inter errores oppositos, dum facere meditarer, occurrere visa est protinus
in ipso meditationis meae secreto duplex improba pestis. Nomen unius
Detractio livida, nomen alterius Adulafio subdola : prima potestatem
ecclesiasficam deprimens subjiciebat temporali ; altera sustoUebat in
immensum, velut ad similitudinem Altissimi, confundens jura cujus-
libet alterius potestatis. Telle, telle, clamat Detractio, temporalitatem
omnem, jus vel dominium ab Ecclesiasticis. Quare ? quia sic instituit
Christus, cujus ista vox est : Nisi quis renuntiaverit omnibus^ quae
possiJet, non potest mens esse discipulus (Luc. xiv. 33.). — Addit Detrac-
tio, quod Ecclesiastici nequaquara capaces sunt jurisdictionis temporalis,
etiamsi Principes illis conferre voluerint. Inducit Apostolum, quia
Nemo mililans Deo implicat se negotiis saecularibus (2 Tim. ii, 2).
Addit Detractio, nihil habere Ecclesiasticos, neque decimas ntque obla-
tiones, quantominus alias dotatioiies vel posses^iones, nisi ex pura
eleemosyna donantium : et quod ab Ecclesiasticis peccantibus, saltern
habitualiter, possent per saecularem potestatem optimo jure toUi ; quia
data est potestas haec saecularis in vindictam malefactorum, neque sine
causa gJadium portat (Rom, xiii. 4.) Addit quarto innitens Apostoli
verbis : habentes alimenta et quibus tegamur^ his contend simus (1 Tim.
vi. 8), qnia quicquid habent Ecclesiastici ultra simpliceni victum et
vestitum, totum illud est pauperum, cujus retentio nedum furtum vel
rapina simplex est, sed sacrilegium, — Vult tandem Detractio Ecclesi-
asticos omnes ad illam Apostolorum et discipulorura primam pauperta-
CH. I.— PAPACY. ? 136. GENERAL POSITION. 41 7
tern sine equis, sine thesauris, sine calceatnentis, sine possessionibus de
necessitate salutis redigyre, execrans in Ecclesiasticis pompam oiruiem,
— Consurgit ex adverse blandiens et subdobi Adulatio, et ad aures
Ecclesiasticorum, praecipue summi Pontificis, insusurrans : o quanta
est, quanta sublimitas ecclesiasticae potestatis tuae ! 0 sacer Clere,
quam nihil est saecularis auctoritas tuae cornparata ! Quoniain, sicut
Christo collata est omnis potestas in coclo et in terra, sic earn Christus
omnem Petro suisque successoribus dereliquit. Unde et nee Constan-
tinus quidquam Sylvestro Papae contulit, quod non esset prius suum,
sed reddidit injuste detentuin. Porro sicut non est potestas nisi a Deo
(Rom. xiii. 1), sic nee aliqua temporalis vel ecclesiastica, imperialis
vel regalis, nisi a Papa, in cujusfemore scripsit Christus : Rex Regum,
D;>minus Dominantium (1 Tim. vi. 15.) De cujus potestate disputare
instar sacrilegii est : cui neque quisquara dicere potest : cur ita facis I
si etiam temporalia omnia, si ecclesiastica bona atque dominia mutave-
rit, diripuerit, distraxerit. Mentior, si non inveniuntur haec scripta,
ab illis etiam, qui sapientes sunt in oculis suis ; si praeterea non inve-
niuntur fuisse per aliquos summos Pontifices haec credita, Notum est
illud Satyrici : Nihil est quod credere de se non possit cum laudatur diis
aequa lintestas ; et illud Comici de adulatore : hie profecto ex stultis
insanos facit. Sentiens auteni ^\dulatio quandoque nimis se cognosci
studet quasi modestiori sermone depressius uti, ut credibilior appareat,
Concedit saeculari potestati possessiones et jurisdictiones proprias,
quas tollere nequit pro libito Papa ; recognoscit, Constantinum, vel
alios Principes aliquid Ecclesiae noviter contuHsse : nihilomiuus tradit
quod summus Pontifex supremus est Monarcha, nedum in spirituali-
bus, sed temporalibus, habens potestatem banc immediate a Christo, sed
alii Reges omnes et Principes suam recipiunt dominationem ab eo et
solum mediate a Deo. Alioquin, ait, monstruosus esset hie mundus si
haberet tot capita, quae non sub unico regerentur, rediretque Manichaei
deliramentum, ponentis duo principia, unura bonorum et spiritualium
aliud malorum et temporalium. Unde et sicut corpus est propter ani-
mam, et ab anima vivit et regitur ; sic potestas saecularis propter
spiritualein, a qua recipit suum esse legitimum. Quam aiictoritatem
spiritualem qui negant vel impugnant, sint intus, sint foris Ecclesiam
possunt gladio, vel spiritual! excommunicationis, sicut Catholici vel
debellationis, sicut infideles, feriri, et eorum dominia vel bona in alios
ti'ansferri. — Rursus animadvertens Adulatio, durum esse multis hunc
sermonem, et ideo minus credibilem, studet loqui restrictius, concedens
quod, sicut ante Petrum fuerunt apud infideles vera dominia, quemad-
modum irrefragabilis auctoritas sacrae Scripturae et evangelicae narra-
tionis testis est, sic non oportet nunc post Petrum, ut omnis potestas
imperialis, regalis, vel altera saecularis sit immediate robur habens a
Rummo Pontifice, sicut Rex Francorum Christianissimus superiorem
hoc modo non habet, nee recognoscit in terris. Idcirco transfert ver-
bum suum Adulatio loqui de dignitatibus, ofificiis, et bonis Ecclesiasti-
corum, quae omnia sic subjicit summo Pontifici, ut quidquid circa ea
placuerit disponere mutando, transferendo, appropriando, hoc possit
hoc teneat, et ratum sit, licet hoc sine causa, licet cum peccato
sue peregerit : quamvis peccatum circa hoc vult Adulatio longe a Papa
418 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517.
systems was waged incessantly from this time onward. General
council was raised up against general council, author against
author. As the Councils of Constance and Basle maintained
the principles of the liberal theory, so the Council of Florence^
and the fifth Lateran vindicated the Papal-system. Amongst
the quarrels of authors upon this subject, the most remarkable
is that betwixt the Dominican Thomas de vio Cajetan, and
Jacobus Almainus Doctor of the Sorbonne at the end of this
period.^ The chief principles of the newly risen monarchical-aris-
sic facers, ut euin simoniam posse neget committere, quoniam sua sunt
omnia ecclesiastica bona, concedit insuper quod super jus est, potens ab
altero jus suum tollere ; et quod nee ab eo appellari, neque cum judi-
cialiter evocari, nee obedientiam ab eo subtrahi, praesertim extra
casum baeresis, sit aliquatenus possibile. Hie solus symbokim fidei
condere, hie solus causas ejusdeni fidei, et raajores caeteras tractare
potest ; solus, ut jam tactum est, definitiones, regulas, leges et canones
condit : alioquin quidquid per alios definitur, decernitur, conditur, sta-
tuitur, irritura est et inane ; nee aliquid eX eis quae statuerit potest,
nisi per ipsuni, quomodolibet cassari vel infringi : ipsum vero aliena
qualiscuraque constitutio ligat nulla. Fallor, si non ante celebrationem
hujus sacrosanctae Constantiensis Synodi sic occupaverat mentes pluri-
morum, literalium magis quam literatorum, ista traditio, ut oppositorum
dogmatizator fuisset de baeretica pravitate vel notatus, vel damnatus,
Hujus rei signum accipe, quia post declarationem ex tbeologiae princi-
piis luce clariorem, et quod urgentius est, post determinationem et
practicationem ejusdem sanetae Synodi inveniuntvir, qui talia palam
asserere non paveant : tarn radicatum, et ut cancer serpens tarn medul-
litus imbibitum fuit boc priscae adulationis virus letiferum.
" In the Definitio s. oecumenicae Synodi Florentiae (Labbei et Cos-
sartii Concilia. T. xiii. p. 515) it states : Item diffinimus, — ipsum
Pontificem Roraanum successorem esse b. Petri, principis Apostolorum,
et verum Cbristi vicariura, totiusque Ecclesiae caput, et omnium Clii'is-
tianorum patrem ae doctorem existere ; et ipsi in b. Petro pascendi,
regcndi, ac gubernandi universalem Ecclesiam a domino nostro Jesu
Christo plenam potestatem traditam esse.
"* Cajetan wrote in 1511 against the Synod of Pisa bis tract, de
comparatione auctoritatis Papae et Concilii (in Rocaberti biblioth. max.
Pontificia. T. xix. p. 443, and elsewhere), in w hich he defends the Papal
system in the most unmitigated manner. The Synod of Pisa sent this
book with a letter dd. 10. Jan. 1512 (see in Richerii hist, concill. lib. iv.
P. i. c. 2. § 9.) to the University of Paris with a requisition to refute it.
Jac. Almainus thus encouraged wrote his tract, de auctoritate Ecclesiae
et Conciliorum generalium (in Gersonii 0pp. ed. du Pin ii. p. 976) in
June 1512. Cajetan wrote in answer de comparata auctoritate Papae
et Concilii Apologiae Partes ii. (in Rocaberti xix. p. 493), and after-
wards A.D. 1521 de Romani Pontificis institutione et auctoritate fl. c.
CH. I.— PAPACY. § 13t5. GENERAL POSITION. 419
tocratic system are these, that the secular power is not dependent
upon the ecclesiastical ;■* that the supreme and legislatijig sove-
reignty in the Church belongs to general councils alone,^ to which
the greater number of the Theologians of this party assigned at
p. 520.) Almainus was hindered from answering by his death -j- 1513.
At the same time the Doctor of the Sorbonne Johannes Major, a Scot,
controverted Cajetan in several woi'ks pvxblisht in Gersonii 0pp. ed. du
Pin ii. p. 1121 ss.
* See Nicolai Cusani de concord, cathol. (see § 132. note 12) lib iii.
in Schardii Syntagma tractatunm p. 356 ss. Joannes Major comm.
in Sentent. lib. iv. dist. 24. (printed in Gersonii 0pp. ed. du Pin ii. p.
1121) and Scholia in Evang. Mattbaei cap. 16. written a.d. 1518
(with the title disp. de potestate Papae in rebus temporalibus.
ibid. p. 1145.) Jac. Almaini Expositio circa decisiones M. Guil.
Occam super potestate sunimi Pontificis (Gersonii 0pp. ii. p. 1013.)
5 Gersou de potest, eccl. consid. xi. (0pp. ii. p. 243) : Potestas
ecclesiastica in sua plenitudnie est in Ecclesia, sicut in fine, et sicut in
regulante applicationeni et usum bujusraodi plenitudinis ecclesiasticae
potestatis per se ipsam, vel per generale Concilium, ipsam sufiicienter
et legitime repraesentans. Constat itaque, datam fuisse Petro pleni-
tudinem ecclesiasticae potestatis a Christo ad aedificationem Ecclesiae
suae, sicut conformiter ad Apostolum ponit descriptio. Propterea
loquitur Augustinus cum aliis quibusdam, quod claves Ecclesiae datae
sunt non uni, sed unitati, et quod, datae sunt Ecclesiae. — Potest etiam
dici in Ecclesia vel in Concilio baec plenitudo ecclesiasticae potestatis
nedum in se formaliter, sed aliis duobus modis, videlicet quoad appli-
cationem ad banc vel illam personam, et quoad usum regulandum, si
fortassis in abusum verti quereretur. — Cum igitur summus Pontifex
babens earn subjective sit peccabilis, et possit banc potestatem in
destructionem Ecclesiae velle convertere ; similiter sacrum Collegium,
quod ei datum est et coassistit quasi commimitas aristocratica, non est
in gratia vel fide confirmatum : superest, ut aliqua sit relicta inobli-
quabilis et indeviabilis regula ab optimo legislatore Christo, secundum
quam possit abusushujusmodi potestatis reprimi. dirigi atque moderari.
Haec autem regula est vel Ecclesia, vel generale Concilium. — Hie
fundantur ea multa, quae per hoc Sacrum Concilium (Constantiense)
et constituta et practicata sunt : ut quod Papa judicari potest et
deponi per Concilium etc. Nicolaus Cusanus de concord, cathol. lib.
ii. c. 34. in Schardius p, 34'9 : Si universalis catholica Ecclesia infalli-
biliter per Christi assistentiam dirigitur ; tunc concurrente omnium
Christianorum consensu ad quamcumque conclusionera necessitatem
salutis includentera, necessario sequitur, illam cbristianam, fidelem et
veram. Universale vero Concilium dictans talem conclusionem consensu
et legatione omnium fidelium, necessario ex Christi assistentia et Spiritu
Sancto inspirante vere et infallibiliter dictat eandem. — Omnes autem
proviuciales Synodos, ac etiam lloraanos Pontifices hoc privilegium non
attingit. p. 351 : Nee fuit Petrus ex illo pi'imatu Ecclesia major : quo-
niam ipse ab Ecclesia et pi'opter earn nominatur secundum Augustinum. —
420 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517,
Quare ilia Petri majoritas non fuit majoritas supra, sed infra Ecelesiara.
Unde licet os sive caput esset Apostolorum ac Ecclesiae, — tauien nihilo-
minus tanquaiii meuibrum subt'uit. — Unitas fideliuni est ilia, ad cujus
servitium et observantiam praesidentia est super singuloa. Hinc unitas
fideliuu), quam nos Ecclt;siain dicimus, sive universale Concilium catbo-
licae Ecclesiae ipsam repraesentans est supra suura Ministrum ac sin-
gulorum praesidem. Andreas Episc. Megarensis Gubernac. Concill. (see
§ 132 note 19) in v.d. Hardt Cone. Const. VI., iv. p, 147 : haec plenitude
potestatis papalis non fuit data Petro, ut Petro sed fuit data universal!
Ecclesiae. p. 162: quando Petrus claves accepit, has potius tota
Ecclesia suppositaliter accepit in ipso Petro, sive per ipsum Petruni, et
ipse Petrus claves accepit in typo, mystice ; et ministerialiter ab ipsa
Ecclesia universali. Claves enim, quas Ecclesia non poterat per ouuies
exercere universaliter, voluit quod exequerentur per Petrum et ejus
successores particulariter. p. 158 : potestas universalis Ecclesiae seu
Synodi generalis convocatae canonice est major, quam potesias Papae :
— quia potestas Concilii est a Deo, Cbristo Jesu immediate, duntaxat;
et potestas Papae est a Cbristo et Conciliis. Alphonsus Tostatus
(Lecturer at Salamanca, afterwards Episc. Abulensis, and the King's
Councillor -|- 1454) comm. in Numer. c. 15, quaest. 48 : Claves Ec-
clesiae datae sunt a Cbristo toti Ecclesiae : quia tamen non poterat tota
Ecclesia dispensare illas, cum non esset aliqua persona, tradidit eas
Petro nomine Ecclesiae. Si tamen intelligeretur, claves traditas esse
Petro specialiter, non solum sequeretur inconveniens commune, quod
alii Apostoli non habuissent aliquam actoritatem clavium, quod
falsum est, quia illis data est potestas remittendi peccata, ut
patet Joannis 20. cap. scil. accipite Spiritum Sanctum, et quorum
remtseritis peccata, remissa erunt, et quorum retinueritis, retenta erunt :
ista tamen est sola potestas clavis : ergo alii Apostoli susceperuut
claves. Sed aliud inconveniens majus erat, scil. quod defuncto Petro
non mansissent claves, quod necesse erat, si soli Petro datae fuissent,
et non solum si ipsi soli, sed etiam si omnibus Apostolis datae fuissent
claves specialiter tanquam determinatis personis, defunctis illis non
mansissent claves in Ecclesia, quia isti non habebant potestatem dandi
aliis claves, faciendo eos successores suos, cum nemo posset Praelatum
successorem sibi facere. Et tamen onines successores b. Petri et
aliorum Episcoporum habent claves, sicut habuit Petrus et alii Apos-
toli : ergo non fuerunt datae claves illis tanquam determinatis per-
sonis, sed tanquam ministris Ecclesiae, et tunc magis dabantur claves
Ecclesiae, cum Ecclesia, quae habet ipsas radicaliter, nunquam
moriatur. Quaest. 49 : Ecclesia suscepit claves a Cbristo, et Apostoli
tanquam ministri Ecclesiae ; et nunc Ecclesia illas habet, et Praelati
etiam; sed aliter Ecclesia quam Praelati : nam Ecclesia habet secun-
dum originem et 'virtutem, Praelati autem habent secundum usura
earura. Dicitur Ecclesia habere secundum virtutem claves, qui potest
illas conferre Praelato per electionem : — Ecclesia autem a nullo susci-
pit, postquam semel a Christo suscepit, ideo illos per originem et virtutem
habet. Praef. ad Evang. b. Matthaei with reference to the Council of
the Apostles : Hoc factum est Spiritu S. dictante, ut recognoscerctur
per hoc auctoritas et potestas Coneilii generalis, qua nulla est major
CH. I.-rAl'ACY. § 13(5. GENERAL POSITION. 421
the same time infallibility ;" that the Pope being subordinate to
them, was no more than a caput ministeriale Ecclesiae, and not
super torrani, et non potest errare in pertinentibua ad fidum, ncc errat
in pertineutibus ad mores. Quilibet autoni homo, qujintmucuncpie
sanctus et quantaecunque polestatis potest errare in fide et etitici haere-
ticus. Sicut de multis siinimis Pontiticibus legimus, ut de Libcrio, de
Joanne xxii., et aliis quibusdam. Dionysius Cartliusianus (proj)erly
de Leewis of R\'ckel, a Carthusian at Ruremonde -|- 147 I ) de auctoritate
Papae et Concibi Hb. i. art. 31 : Concilium generalu nonnisi propter
causas singulariter magnas et arduas, utputa quae alitor congrue expediri
non queunt cougregandum celebrandumque esse onmes f'atentur. Porro
hae causae sunt exiirpatio baereticae pravitatisac sebismatis, declaratio
fidei atque tditio symboli ejus, universalis reformatio Ecclesiae in
capite et in membris. Itaque in expeditione istorum major dicitur
potestas Concilii generalis quam Papae, quoniam Cbristus proniisit
Ecclesiae seu Conciiio ipsam repraesentanti infallibilem dircctionem et
gloriosam assistentiani incessantem ; ita quod errare iion potest in fide,
neque in his, quae ad bonos perlinent mores, eo quod in talium deter-
minatione regatnr immediate a Spiritu Sancto. Unde et Papa in
talibus tenetur stare deterusinationi Ecclesiae, seu statute Concilii, tan-
quam ordinationi et sententiae Spiritus Sancti. Cumque Papa possit
errare in fide et moribus et caeteris, quae sunt de necessitate salutis ;
ejus judicio non videtur ultimate et certitudiualiter standum in istis,
cum non sit infallibilis regiila, neqi:e indeviabile fundamentum. Jac.
Almainus de auct. Eccl. et Concill. generall. c. 7. ss. (Of)p. Gersonii
ii. p. 989 ss.)
•'The infallibility of General Councils came before the Council of
Basle ordy as a controverted doctrine in the Schools, and as such was
denied even at the Council itself without causing any offence, by Petrus
de Alliaco, see above § 131, note 4. This doctrine gathered shape
after the Council of Constance, see (Blau's) krit. Gesch. der kirchl.
Unfeblbarkeit, Frankf a. M. 1791. S. 240 ff. and was maintained
decidedly by John Gerson, Alphonsus Tostatus, Dionysius Carthusia-
nas, Nioolaus Cusanus. There were others indeed v\bo held as an
article of faith the infallibility of the universal Church, but not of
General Councils: thus Joannes Brevisco^a (Doctor Paris, from 1420
Bishop of Paris, from 1422 Bishop of Genf) tract de fide, Ecclesia,
Romano Pontifice et Conciiio. Art. 3. in Gersonii 0pp. ed. du Pin. i.
p. 898 ; Thomas Netterus Waldensis (Provincial of the Carmelites in
England -j- 1430) dnctrinale antiquitatum fidei catliol. adv. Wiclevitas
et Hussitas. T. i. lib. ii. c. 19, 27 ; Nicolaus de Tudesco, Archiep.
Panormitanus (famous as a member of the Council of Basle, and as a
Canon-lawyer, under the names Abbas or Panormitanus) comm. in
Decretal, lib. i. Tit 6 c. 4 ; Antoninus Archiep. Florentinus Summa
theol. P. iii. Tit. 23. c. 2, § 6, see Blau ibid. S. 241 ff. However, the
doctrine of the infallibility^ of General Councils gradually obtained
universal ascendancy among the liberal theologians as the counter-
point to the curialist theory of the infallibility of the Pope. Hee Jac.
Almainus de auct. Eccl. et Cone. gen. c. 10. (Gersonii o) p. ii. p.
1001) : Papa potest errare errore judiciali, deerrore perscnali omnibus
422 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517.
authorized to give laws to tlie Church ;" and that appeals might
be made to a general comicil f that the Episcopal power did not
notura est. Probatur ista pi'opositio : duo surami Pontifices determina-
verunt contraria, etiam in his, quae fidera tangunt, ergo alter eorum
erravit errore judiciali. Antecedens patet de Joanne xxii. et Nicolao,
quorum unus determinavit judicialiter, Christum et Apostolos nihil
habuisse in communi, nee in proprio ; alter oppositum, ut videre est in
eorum extravagantibus. Secundo Innocentius III. et Caelestinus
determinaverunt contraria super ista propositione : uno conjugura ad
baeresim transeunte, alter qui remanet in fide potest ad secunda vota
transire. Determinatio Innocentii III., quod non potest, ponitur in
cap. Quanto, de divortiis. Determinatio Caelestini, ut dicit Glossa in
eodem Cap. olim ponebatur in Decretalibus de conversione conjugato-
rum in fine. Tertio, aliqui statuerunt contra Evangelium, ut Pelagius,
qui fecit constitutionem, quod onmes Subdiaconi Siciliae a suis uxoribua
abstlnerent, quas in minoribus Ordinibus duxerant, aut ab officio cessa-
rent : quam (quia erat iniqua et contra Evangelium) retractavit
Gregorius I., ejus successor, ut patet 31. Di.st. Can. Ante trienn'nim,
in textu et in glossa. — Ex his satis patet, quod summus Pontifex potest
errare, sententiando in materia fidei. — Sequitur secundo, quod ultima
resolutio in his quae fidei stmt, non spectat ad summum Pontificem. —
Concilium universale in his quae fidei sunt errare non potest, et sic ad
ipsum ultima fidei decisio spectat.
7 See note 5. Gerson de modis uniendi ac reformandi Ecclesiam in
Cone. Univ. c. 2. see § 131, note 1. Responsio synodalis Cone. Basil,
ann. 1432 (see § 132 note 14) in INIansi xxix. p. 249 : Etsi sit caput
ministerlale Ecclesiae, non tamen est major tota Ecclesia. AVith regard
to the binding force of Papal decrees see Gerson de potest, eccl. consid,
iv. (0pp. ii. p. 232) : Ecclesia potest condere leges obligantes, et regu-
lantes etiam ipsum Papam, tam quoad personam, quam respectu usus
potestatis. Non sic e contra potest Papa judicare totam Ecclesiam, vel
usum suae potestatis limitare : immo si Papa condat leges et canones,
videtur observaudum illud quod dicit Augustinus : leges instituuntur
cum promulgantu)\ firmantur auteni cum moribus utentium approbantur.
Hoc enim dicitur ad reprimendam praesumptionera quorundam summo-
rum Pontificum vel eis adidantium etc. Nicolaus Cusanus de concord,
cath. lib. ii. c. 9 ; Ecclesiastici canones non possunt nisi per ecclesias-
ticam congregationem, quae Synodus vel coetus dicitur, statui. Et
ideo nisi, quicunque ille fuerit, aut Papa, aut Patriarcha, decreta
secundum canones ecclesiasticos promulgaverit, non possunt ilia statuta,
canones, sive ecclesiastica statuta vocari ; et nihil habent firmitatis,
cujuscunque particularis statuta, nisi in quantum per acceptationem et
usum sen consensum confirmentur, sen canonibus consentiant. Al-
mainus de auct. Eccl. et Cone. gen. c. 12. (Gersonii opp. ii. p. 1008) :
Summus Pontifex non solum deponi potest ab Ecclesia sen Concilio
pi"o haeresi, verum etiam et pro alio crimine notorio Ecclesiam scan-
dalizante.
^ This was one of the points which was most loudly and most frequently
CH. I.— PAPACY. ? i;5G. GENERAL POSITION. 423
finally rest upon the Papal power, but shared with it the same
foundation.^ Although the reasons in defence of this theory
controverted betwixt the two parties. Martin V. had ah-eady condemned
such appeals at Constance, and thei'cby roused Gerson to their defence
see § 131, note 23. Pius II. condemned them afresh, see § 133, note
26, but he likewise met with a stout resistance from Gi*egory of Ileira-
burg, see ibid., note 29,
^ Gerson de potest, eccl. Epilogi Conclus. 2 (0pp. ii. p. 256) : Nee
tamen plenitudo potestatis papalis sic intelligenda est immediate super
.onincs Christianos, quod pro libito possit immediate jurisdictionem in
omnes per se vel alios extraordinarios passim exercere : sic enim prae-
judicaret Ordinariis, qui jus babent immediatius, immo immediatis-
simum super plebes eis commissas, actus hierarchicos exercendi.
Extenditur igitur plenitudo potestatis Papae super omnes inferiores
solum dum subest necessitas ex defectu Ordinariorum inferiorum : vel
dum apparet evidens utilitas Ecclesiae. Nicol. Cusanus de concord,
cath. lib. ii. c. 13 : Pro investigando veritatem illius, an scilicet de
jure positivo omnes Praelati infei'iores Papa derivative, scil. ab ipso
Papa, jurisdictionem habeaut ; — oportet primo, si hoc vcrum foret,
Petrum aliquid a Christo singularitatis recepisse, et Papam in hoc
successorem esse. Sed scimus, quod Petrus nihil plus potestatis a
Christo recepit aliis Apostolis. — Nihil enim dictum est ad Petrum, quod
etiam aliis dictum non sit. — Ideo recte dicimus, omnes Apostolos in
potestate cum Petro aequales. — Unde cum potestas ligandi et solvendi.
in qua fundatur omnis ecclesiastica jurisdictio, sit immediate a Christo ;
— et quia ab ilia postestate ligandi et solvendi est divinae jurisdictionis
potestas ; patet, omnes Episcopos, et forte etiam Presbyteros aequalis
potestatis esse quoad jurisdictionem, licet non excquutionis. Quod
quidcm exercitium exequutivum sub certis positivis terminis clauditur
et restringitur propter melius et causam cum majori parte perducendi
omnes homines ad finem f'Uum, scil. Deum : ob quern finem finaliter
omnis potestas, et jurisdictio, et statuta humana per media proportionata
tempori et loco tendere debent. Unde cessante causa statui illius, —
puta vel ob ncgligentiam inferiorum, vel necessitatem, tunc cessant ilia
positiva jura. — Quare dicimus, — quod omnes Episcopi unius sunt
potestatis et dignitatis : quae supra sunt, scil. Archiepiscopalis, Patri-
archalis, et Papalis sunt administrationes. — Quare hoc solum singulari-
tatis in Petro inveniemus, quod ipse fuit major in administratione, ad
quam volentibus Apostolis a Christo est electus, quia senior. — Sicut
pi-incipatus Petri a legatione Christi dependebat, ita et omnium Epis-
coporum : — quare qui eos audit, Christum audit. — Apostolicum
praeceptum habent omnes Episcopi regendi se et gregem. — Si dicis,
Papam subditos Episcoporum absolvai'e et ligare, dico idem in aliis,
quaudo consensus propriorum intervenit. Actus enim, aliter nullus,
per consensum aut gratificationem proprii sacerdotis in hac materia
validus efficitur, — Cum ergo usu communi sit hoc introductum,
et ex usu consensus elicitur, patet quod efficacia hujus vigorem ex
consensu recipit. — Igitur non legitur, antiquos Romanos Pontifices se
de his intromisisse, et talia confessionalia et alia consimilia concessisse,
424 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409— 1517.
were principally drawn from the eai'lier ecclesiastical laws, which
were still preserved in the collections of statutes in force ; still,
as the consideration of these might easily have led men on to too
widely extended historical researches, its champions took their
ground ahnost exclusively upon the dogmatical-scholastic plat-
form. Undoubtedly individuals had attained by the help of the
newly awakened knowledge of antiquity to deeper insight into
history. The fraud of the Pseudo-isidore, and the spuriousness
of the grant of Constantine were known to many, and the latter
publicly announced by Laurentius Valla. ^"^ However, these
discoveries were neither as yet made public property, nor used by
the liberal canonists for their own advantage, and so the weapons
of history most fatal to the Papacy were not yet directed against
it with any effect.
Against this new monarchic-aristocratical system, which had
grown up especially in France, and was regarded and defended
as the groundwork of all Church-freedom, the antient Papal
system under the protection of the Popes, found no less decided
champions principally in Italy, among the throng of men, who
were bound to the Curia partly by favours received, partly by
their hopes ;^^ roused by opposition they maintained this system
et forte non fuisset permissiun. Unde si Concilium Africanuin, cui se
subscripsit s. Augustinus, non adniisit appellationeni a Synodo ad Pa-
pam (see vol. 1. § 92, note 52), — quouiodo tunc admisissent ista, et ea
quae hodie exorbltanter fiunt ? Sed quia consensus ex usu longaevo
hoc nunc introduxit, valida ilia sunt quoad aniinarum salutein, quam
dlu patiuntur : tolli autom possent per Concilium, et hoc I'eformatio
deposcit. — Et duin hanc partem defendimus, quod Papa non est univer-
salis Episcopus, sed super alios primus, et sacrorusn Coiiciliorum non
in Papa, sed in consensu omnium vigorem fundamus : tunc quia veri-
tatem defendimus, et unicuique suum lionorem reser\'amus, recte Papam
honoramus.
1" See Part 1, § 20, note 17 and 21.
^^ Thomas de Corsellis says in his speech before the Council of Basle
(Aen. Sylvius de Cone. Basil, lib. i, ed. Cattopoli 1667, p. 19) : Sunt
aliqui, sive avidi gloriae, sive quod adu'.ando praemia expectant, qui
peregrinas quasdam et omnino novas praedicare doctrinas coeperunt,
ipsumque summum Pontifieem e\ jurisdictione sacri Concilii demere
non verentur. Excoecavit namqua illos arabitio, a qua non solum hoc
modernum, sed omnia usque in hanc diem schismata suborta reperiun-
tur. — Alius clamat, subditorum facta judicari a Papa, Romanum vero
Pontificem solius Dei reservari arbitrio. Alius dicit, quia pnm:im
sedem nemo judicabit. — Alius vero asserere non veretur, Romanum
CH. I.— PAPACY, g 13(5. GENERAL POSITION. 425
in its most unmitigated form, and without any fear for its most
obnoxious results.^"-^ According to them the Pope's authority
was exalted immeasurably high over every other dignity on
earth ;^^ the Pope Avas supreme above all princes,^* as well as the
Pontificem, quamvis animas catervatim secum ad inferos trahat, nullius
reprehensioui fore subjectum. Nee considerant miseri, quia quae prae-
dicant tantopere verba aut ipsorura summorum Pontificum sunt, suas
fimbrias extendentium, aut illorum, qui eis adulabantur. Jacobi de
aradiso (Carthusian and Doctor of divinity at Erfurt) collectum de
septem statibus Ecclesiae in Apocalypsi mystice descriptis (written
1449) in Walchii monim. medii aevi vol. ii. fasc. 2. p. 43 s. below note
31. Joannes Maior (see note 2) comm. in Matth. c. 18. in Gersonii
0pp. ii. p. 1144 : Quod vero plures Pontificem extollant quam Conci-
lium, non miraberis. Concilium raro congregatur, nee dat dignitates
ecclesiastlcas. Papa dat eas : bine homines ei blandiuntur, dicentes,
quod solus potest omnia quadrare rotunda, et rotundai'e quadrata, tam
in spiritualibus quam in temporalibus.
^- In the fifteenth century one Joannes de Turrecremata, a Domini-
can, Magister s. Palatii, sent as papal envoy to the Council at Basle,
fx'om 1439 Cai'dinal -j- 1468, takes the first place among them. Against
the Council of Basle he wrote his summa de Ecclesia et ejus auctoi'itate
lib. iv. (Lugd. 1496. Venet. 1561), from which lib. ii. de postestate
Papali and libb. iii. de Conciliis in Rocaberti biblioth. max. pontificia
T. xiii. p. 281 have been taken, where also p. 575 ejusd. de summi
Pontifieis et generalis Concilii potestate, ad Basileensium Oratorem
in Florentina Synodo responsio, viva voce exhibita is to be found.
"With regard to Cajetan see above note 3.
1^ Jo. de Turrecremata lib. ii. c. 52. states wherein the plenitude
potestatis Romani Pontifieis is shown. To wit prime ostenditur ex his,
ex quibus excellentia papalis dignitatis sive principatus nobis figuraliter
describitur. — Secundo ostenditur — in extensione principatus sui ;
extenditur enim in totum orbera terrarum, nuUus enim fidelis in
toto orbe christiano eximitur ab ejus principatu. — Tertio — ostendi-
tur in potestate clavium in foro conscientiae. Extenditur enim potestag
clavium in eo ad omnia loca, ad omnes personas, ad omnes casus. —
Quarto — ostenditur in clavibus judiciariae potestat"s in foro exteriori
Valet enim de omnibus personis orbis chrlstiani, cujuscumque status
aut conditionis existant, judicare : est enim judex totius Ecclesiae. —
Cum enim Roraanus Pontifex caput totius Christianae communitatis
princeps existat; ejus non tantum est pi'omovere ea et ordinare, quae
ad bonum reipublicae, et consecutionem supernae beatitudinis, quae
finis ultitnus Christianorum est, conferunt, sed ea tollere et submovere
prohibendo et corrigendo, quae ad motionem ad talem finem fideles
impediunt. — Quinto plenitude potestatis Romani Pontifieis ostenditur in
depositione Episcoporum. — Sexto — in hoc, quod ejus potestas a nulla
potestate humana exceditur, vel superatur ; sed ipsa omnem aliam
excedit et superat. — 7. in hoc, quod non arctatur ejus potestas ad hoc,
ut semper servato ordine inferiorum potestatum operetur, sed potest
VOL. IV. 2 E
426 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1109—1517.
mediantibus ills, vel illis intermissis, immediate in quemcunque
Christianum operavi, ut iramediatus ordinarius Pastoi* et Praelatus,
quando viderit expedire. — 8. in exemptione inferiorum Praela-
torum a sujieriori. — 9. in hoc, quod non ligatur legibus a se factis,
aut etiara sacrorum Conciliorum canonibus, ped potest ex plenitudine
potestatis super jus et leges positas faceve, et in canonibus Conciliorum
juxta temporum opportunitatom aut locorum, et personarum conditiones
dispensare. — 10, in dispensatione actionum huraanarum, puta votorum
et juramentorum. — 11. in adniinistratione et dispensatione rerum eccle-
siasticarum. Alii autem Praelati et Collegia habent potestatera coarc-
tatam in adrainistrando et dispensando res suas, et transferendo dominium
ipsarum, obligando, et alienando, quia nonnisi ex certis causis et cum
certis solemnitatibus jure possunt res Ecclesiae alienare : — Papa vero
in istis solus sine consensu etiara cujuscuraque, et sine solemnitatibus
potest res quascumque cujuslibet Ecclesiae alienare, et alienando domi-
nium transferre, dum tamen hoc faciat ex justa causa. — 12. in hoc, —
qiiod quaedam sunt superioruin Ordinum, quae potest Papa committere
iuferioribus quibusdam : sicut Presbyteris concedit conferre minores
Ordiues, quod pertinet ad Potestatem Episcopalem : — 13, in dispensa-
tione thesauri Ecclesiae, quoniam ipse solus, utpote Christi principalis
vicarius et dispensator, dat plenariam indulgentiam, et omni homini
fideli de toto mundo. — 14. in hoc, quod dispositio totius ecclesiastici
ordinis quoad dignitates ecclesiasticas, — et dispensatio beneficioruni,
tanquam ad servum, quem constituit Dominus super familiani, ut det
illis tritici mensuram, pertinent ad Roraanura Pontificem. — 15. in
canonizatione Sanctorum, Kodericus Sancius Episc. Zamorensis et
Referendarius P. Pauli II,, Speculum vitae humanae (Pomae 1468,
frequently publisht, e.g. Argent, 1507, fol.) lib. ii. c. 1 : Summi Pon-
tificatus excellentiam, dignitatem et auctoritatem, — illiusque necessi-
tatem et utilitatem ostendere, hodie munus suscepi, grande quidem
negotium, sed parvum ingenium. Cujus tanta est sublimitas et emi-
nentia, tanta immensitas, ut nullus mortalium nedum comprehendere,
aut satis exprimere, sed nee cogitare posset, Obtundit euim omnem
humanum intellectum illius sacratissimi et omnium erainentissimi status
majestas et excellentia, quia scriptura est : scrutator majestatis oppri-
metur a gloria. Si — nihil in hoc saeculo excellentius — inveniri potest
statu et dignitate siraplicium sacerdotum, — quid cogitandum est de
eo summo Pontifice, qui vices veri Dei gerit in terris ? qui ad pleni-
tudinem status, qui ad apostolicum thronum, qui ad culmen omnium
dignitatum assumitur, ex qua certe, ut rivuli a fonte, rami ab arbore
procedunt. Qui non ad humanum tantum principatum, sed ad divi-
num ; non ad principandum solum mortalibus, nee modo hominibus,
sed angelis ; non ad judicandum vivos, sed mortuos ; non in terra
solum, sed in caelo ; nonad praesidendum solis fidelibus, sed infidelibus :
et (ut paucis agam) qui ad earn ipsam dignitatem, ad eandem jm'isdic-
tionem et coactionem, ac universalem toto orbe supremum pi-incipatum
a summo Deo et ejus loco super cunctos mortales institutus et evectus
est. De quo per Job scriptum est, quod coram eo curvantur, qui por-
tant orbem, et Eeges seculi atque tyranni ridiculum sunt, qui solus
omnem potestatem ambit, Et, sicut Scriptura commemorat, unus est,
CH. T.— PAPACY. § 136. GENERAL POSITION. 427
et secundum non habet. — Cujus, teste propheta, suae sunt justitiae,
potestas et imperium. Quern itcrum David signat inquiens : dedit ei
potestatem et regnum, et oranes populi et linguae servient ei etc.
^* On this head Jo. do Turrecremata is somewhat more minute. lie
designates ii. c. 103 as two extremes the opinions, quod Romanus
Pontifex rationc sui principatus in solis spiritualibus consistat, ita quod
nullo modo jure Papatus ad temporalia se extcudat, and quod R. P.
jure sui Principatus, sivc Yicariatus Christi habcat in toto orbe terra-
rum plenam jurisdictionem, non solum in spiritualibus sed etiam in
temporalibus, quod omnium Principura saecularium jurisdictionalis
potestas a Papa in eos dei'ivata sit. He asserts on the contrary, quod
spirituali potestati potestas saecularis in Papa conjungitur, qui utrius-
que potestatis apicem tenet, but that he only held jurisdictionem in
temporalibus in toto orbe christiano in so far quantum necesse est pro
bono spirituali conservando ipsius et aliorum, sive quantum Ecclesiae
necessitas exigit, aut debitum pastoralis officii in correctione peccatorum
exposcit. Accordingly the Pope was not orbis Dominus or Rex aut
Imperator orbis ; it did not follow, vit quemadmodum omnes dignitates
ecclesiasticae a sede Apostolica pendere dicuntur ab ea jurisdictionem
suraentes, — ita principatus et jurisdictiones Regum et Principum
saecularium dependent ab ea. Neither any more, quod de feudis
Principum saecularium, aut de possessionibus directe se intromittere
aut judicare valeat regulariter ; and quod a quocunque judice saeculari
passim et regulariter ad eum possit appellari. Moreover Papa non
habet potestatem, sive jurisdictionem in temporalibus, ut Reges in
bonis temporalibus habent dominium, nee ita ut sit regulariter eorum
dispensator : — non habet ita plenam jurisdictionem in temporalibus,
sicut in spiritualibus, ita quod sieut deponere potest Praelatum ecclesi-
asticura, etiam sine culpa sua, ita possit deponere Principem saeculai'em,
sive laicum. On the other hand, cap. 114: potestatis spiritualis, et
maxime Papae, qui est universalis dux et rector populi Christiani, est
dirigere et regulare, praecipere atque leges dare potestati saeculari,
quibus in administratione sui officii dirigatur in finem ultimmn felici-
tatis aeternae. Et secundum hoc Romanus Pontifex se habet ad Reges
et Principes, tanquam architcctonicus ad artifices : ille enim propter
quid et regvdas judicandi scit : isti autem, scil. artifices mechanlci,
tanquam experti in multls ipsum quia sciunt, propter quid autem
ignorant : propter quod debet illis Papa leges dare, secundum quas
debent jurisdictionem suam exequi, et populum regere in ordine ad
beatitudinem supernaturalem. — Ex cura ergo pastorali, quam Romanus
Pontifex habet super omnes fideles, cujuscumque status, dignitatis vel
conditionis existant, statim datur intelligi, quod apicem non tantum
spiritualis potestatis, sed etiam temporalis aliquo modo habere dicendus
sit. — Sine ulla dubitatione ad Praelatos Ecclesiae, et maxime ad Prae-
latum Praelatorum pertinet jure sibi a ' deo coUato recognoscere et
judicare de peccato quocumque. — Non solum Principes saeculares circa
usum suae jurisdictionis delinquentes potest per censuram ecclesiasticam
coercere, verum etiam eos notabiliter negligentes a dignitate deponere.
This moderation of Torquemada, by means of which, however, not one
of the Papal pretensions was rescinded, w^as probably the fruit of cir-
2 E 2
428 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1400—1517.
source and perpetual dispenser of all episcopal powers :^'^ lie
stood above all councils which derived their authority from him
alone ;^*' he Avas the lawgiver on points of faith and infallible.^'
cumstances during the Council of Basle. Afterwards the Ultramon-
tanes spoke with less disguise. Thus Domlnicus Venetus (Episc.
Torcellanus, afterwards Brixiensis about 1465) in Marci Autonii de
Dominis de republ. eccles. lib. vi. c. 10. § 3.) : Papa est verus Dorai-
nus mundi, et verus Monarcha, et apud ipsum est utraque inonarcbia.
Papa potest toUere Imperium, praesertim si videatur sibi, quod aliter
mundus melius gubernaretur : et quod iivdlus asset Monarcha praeter
ipsum, et quod Reges immediate ipsum recognosccrent, et nullum alium
superiorem. Papa temporalem jurisdictionem habet miiversaliter in
omui loco, et potest earn exeqiii. Papa non solum potest deponere
Imperatores et Reges, verum etiam Imperium et Regnum extinguere
in laicis, etiam sine causa, et Principatus supprimere, et uova rcgna aut
Principatus erigere. Rodericus Sancius Bp. of Zamorra (see note 11)
in his work de origins et differentia Principatuum (in Le Bret's
Magazin f. Staaten- u. Kirobengesch. Tb, 4. S. 520) : Est vero natu-
raliter, moraliter et divino jure cimi I'ecta fide tenendum, Principatum
Romani Pontiticis esse verum, tmicum, immedintum Principatum totius
orbis, nedum quoad spiritualia, sed quoad temporalia ; et principatum
imperialem esse ab ipso dependentem et mediatum, ministerialem et
instrumentalem, eidem subministrantem et deservienteu), foreque ab eo
ordinatum et institutura, et ad jussum Principatus papalis mobilem,
revocabilem, corrigibilem et punibilem. Especially remarkable in this
point of view is the reprimand received by an imperial ambassador
in the Papal consistory a.d., 1473, see Jac. Volaterrani diarium Roma-
num in Muratorii Scriptt. rer. Ital. xxiii. p. 94 : Thomas quidam,
vir acris ingenii, quum Imperatoris Federici nomine assumi ad digni-
tatem Cardinalatus Dominicura Episcopnm Bi-ixiensem contenderet,
eamque ob causam postulato Senatu ac dato fervidius loqueretur, saepe
inter agendum Monarcham orbis Impei'atorem appellabat. Tum
Cardinalis Rotomagensis, qui etiam causae Dominici minus favebat,
paulo commotior factus : male^ inqiiit, agis^ Thoma ; non tuns Impera-
tor, sed hie nosier Pontifex Monarcha est orMs : pat'i non VQusum^ Ro-
manae amplitiidini detrahi. Tum ille '.non omnium, inquit, Monarcham
Imjyeratorem ajo ; temporalium tantum inteUigo. Et Rotomagensis :
nee temporalium quoque illi est Monarchia : jure divino et pontifcio
iota Romani est Praesidis. Idem qui ex Patribus jus didicere, uno
judicio confirmarunt.
^^ Jo. de Turrecremata summa de Ecclesia ii. c. 32 : solus Petrus,
inter Apostolos immediate a Christo factus et ordinatus fuit Episcopus :
— alii vero Apostoli a Petro mediate, vel immediate, solo, vel cum
alio, vel cum aliis sunt Episcopi facti vel ordinati. c. 54. : dicimus cimi
s. Thoma, — quod tota jurisdictionis potestas aliorum Praelatorum de
lege communi derivatur a Papa. — Apostoli alii — non susceperunt po-
testatem jurisdictionis immediate a Christo, sedmediante Petro. Ergo
sequitur, quod etiam nunc Praelati, qui sunt in Ecclesia, jurisdictionis
potestatem suscipiant iiimiediate a Papa, et non a Christo. c. 65. :
CH. I.— PArACY. g 136. GENEllAL I'UrilTlOxN. 429
Romanus Pontifex imraediatus Praelatus et judex est omnium Chris-
tianorum, potestque facere in toto orbe terrarum, quicquid inferiores
Praelati agere possunt. — In quocumque ordine quando tota potcstas
inferioruui dependet et origiuatur a potestate superioris, ad quaecunque
se potest extendere potcstas iuferiorum, ad omnia ilia se potest ex-
tendere immediate potestas superioris : sed potestas jurisdictiouis, de
qua est sermo, omnium aliorum Praelatorum in Ecclesia a potestate
Papae derivatur ; ei-go sequitur, quod summus Pontifex potest in toto
orbe omnia facere immediate, quaecumque possunt alii Praelati.
Thorn. Cajetanus de auct. Papae et Cone. c. 3. (Rocaberti XIX. p.
449) : In Petro et a Petro inchoat omnis Ecclesiae potestas, et derivatur
in totam Ecclesiam via ordinaria.
^^ Jo. de Turrccremata ii. c. 80. : Romanus Pontifex superior, ac
major jurisdictionis auctoritate est tota ipsa i-esidua universali Ecclesia.
— Omnis pastor — superior est grege, cujus est pastor, sed Rom. Pont,
est pastor Ecclesiae universalis, ergo ipse est — superior universali
Ecclesia. Lib. iii. c. 28. : universaliter Conciliorum auctoritas a
Rom. Pont, pendet et emanat. c. 32. : ea, quae in imiversalibus Coa-
ciliis statuuntur, sententiantur, aut definiuntur, aut interpretantur,
auctoritate Romani Pontificis principallter regulariter fiunt. c. 44. :
Rom. Pontifex superior est jurisdictionis auctoritate universali Concilio.
c. 47. : appellai-e non licet a Romano Pontifice ad Concilium univer-
sale, sed magis e converse, puta a sententia Concilii, quam Apostolica
sedes nondum approbavit, ad Papam licet appellare. c. 51. : Rom.
Pontifex nee ligatur, nee subjicitur necessitate quorumcunque Concili-
orum,— nee universalium statutis, legibus, aut eanonibus, quae .sub
juris positivi geuere comprelienduntur. c. 55. : Rom. Pontifex non
solum auctoritatem in eanonibus sacrorum Conciliorum, etiam univer-
salium, et decretis suorum praedecessoi-um dispensandi habet, verum
etiam tollendi, aut revocandi, aut mutandi, prout temporum aut cau-
sarum necessitas exposcit. c. 62. : Quemadmodum ad Romanum Pon-
tificem, ut ad Ecclesiae Principem, pertinet. Concilia vmiversalia, si bene
processerint, approbatione et auctoritate sua confinnando honorare ; ita
ipsius est, ea Concilia quae in perniciem fidei, aut totius Ecclesiae per-
turbationem celebrata reperta fuarint, corrigere, reprobare, accassai'e,
ea, quae minus juste, minusque bene acta sunt, retractando et condem-
nando. Thorn. Cajetanus de auctor. Papae et Concilii c. 7 ss. (Roca-
berti xix. p. 455) c, 20 p. 474 it was allowed quod Papa factus
haereticus subest potestati ministeriali Ecclesiae, et non auctoritativae
super Papam ; on the other hand c. 24. p. 482 ss. it was resolutely
denied, quod Papa propter incorrigibilitatem in quocumque notorio
criraine scandalizante Ecclesiam subjiciatur Concilii potestati, ita quod
possit deponi : because forsooth c. 26. p. 487 it was written in Mattb.
xviii., quod pes, manus, vel oculus, non tamen caputs caudalizans ampu-
taretur. Apologiae P. I. c. 1, (1. c. p. 494) : Natura ecclesiastici re-
giminis ab ipsa sua nativitate est, non ut in communitate ad unum vel
plures derivetur, quemadmodum accidit in rcgimine civili humano ;
sed ut in uno certo Principe suapte natura sit. Et cum Princeps iste
unus atque idem Dominus Jesus heri, hodie, et in saecula vivat et
regnet ; secundum naturalis juris conscquentiam oportet, ut ad ipsum
Principem, non ad communitatem Ecclesiae spectet in sua absentia
430 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517.
The excitement of controversy, and mean flattery advanced so
far, that many persons elevated the donatio Constantini proved
ordinare de Yicario, non communitatis Ecclesiae, quae ufpote serva
nata principandi jure caret, sed ipsius Principis, uaturalis Domini
comniunitatis Ecclesiae. Et hoc ipsuni Salvator uoster per semetipsum
exequi dignatus est, dum Petrum Apostolum solum instituit suum
Vicarium post resurrectionem, antequam coelos ascenderet, ut patet
Joan. ult.
^^ Jo. de Turrecremata ii. c. 107. : Ad Eomani Pontificis auctori-
tatem spectat, tanquam ad generalem totius orbis principalem magis-
trum ct doctorem, determinare ea, quae fidei sunt, et per consequens
edere syrabolum fidei, sacrae Scripturac iuterpretari sensus, et doctorum
singulorum dicta ad fidem spectantia approbare vel reprobare. c.
109 : tanta soliditate veritatis apostolicum thronum dementia Divini-
tatis firmaverat, quod judicium ejus in his, quae fidei sunt, erraro a
veritati non possit. Decebat sane ut sedes ilia, quae superni disposi-
tione Concilii magistra fide, et cardo omnium instituebatur Eccle-
siarum, in his, quae fidei sunt, hominumque necessaria saluti, ab
ipso ominum auctore Deo, — hoc singulari infallibilitatis munere dona-
retur. In cujus rei sacramentum primo illius sedis Pontifici —
nomen firmitatis imponitur, scil. Petrus, quod Syra lingua rupes
interpretatur. c. 112. : Ubi — bene advertendum, quod non dicitur,
quoad Papa errare non possit, aut male sentire aut judicare in his, quae
fidei sunt; — sed dicitur, quod sententia, quam injudicio Rom. Pontifex
profert in his, quae fidei sunt, errare non possit, aut quod sedis Apos-
tolicae judicium, quod idem est, errare non possit. — Sedis autem Apos-
tolicae — sententia in judicio prolata a Rom. Pontifice intelligitur, non
quae occulte, malitiose, aut inconsulte per solum Rom. Pontiticem, aut
etiara quae per ipsum cum paucis sibi faventibus, aliis in fraudem
contemptis sive non vocatis, ad partem profertur ; sed quae a Rom.
Pontifice cum maturo et gravi virorum sapientum, et maxime domi-
norum Cardinalium primo Concilio digesta et maturata sancitur et
profertur. Lib. iii. c. 58. On the question utrum universale Conci-
lium in his, quae fidei sunt, errare possit ? Ad quam questionem nobis
videtur sub distinctione respondendum. De Concilio universali loqui
possumus dupliciter : uno modo de Concilio universali plenario, plena-
rium autem Concilium dicimus, in quo cum Ecclesiae patribus Romanus
Pontifex eorum caput — concurrit. — Secundo modo loqui possumus de
Concilio, prout dicitur corpus tantum patrura, distinctum a capite suo
Romano Pontifice. Si primo modo loquamur de Concilio, fit ista con-
clusio : Concilium universale in his, quae ad fidem pertinent, errare non
potest, quae tarn patrum Ecclesiae, quam Romani Pontificis unanirai con-
sensu definita sunt. — Apostolicae sedis judicium in his, quae fidei sunt,
errare non potest ; ergo nee Concilium universale, in quo Apostolicae
sedis intervenit, sive concurrit auctoritas et consensus.— But, on the other
hand. Concilium universale non interveniente consensu et approbatione
Apostolicae sedis errare potest in his, quae fidei sunt. — Phantasia stulta
eorum, qui omni Concilio non errandi gratiam quasi essentialiter inesse
affirmant cum tarn ex Evangelio, quam ex actibus Apostolorum, et gestis
antiquorum Conciliorum manifeste oppositum habeatur. Dominicus Ve-
CH. 1.— PAPACY, g. 136. GENERAL I'O.siTlON. 43I
by Laureutius Valla to be a falsehood, to a restitutio/^ and the
Pope to be a God upon earth. ^^
netus (see note 12) de Cardlnalium legitaina creatione (publislit at the
end of Marci Ant. de Doininis dc Eepubl. eccl. F. i.) Propos. vii. :
Universale Concilium legitime congregatum, et auctoritate Romani
Pontificis confirmatum, in sc et decretis suis univcrsalem Ecclesiam
rcpraesentat : ct id, quod facit aut determinat cum tali approbatione et
consensu Maxirai Pontificis, tenendum est ratuni et firmum, ac si uni-
versalis Ecclesia determinai'et, quae non perraittitur a Deo errare in
fide, nee in detcrminando ca, quae ad bene vivendum pertinent. — Ilaec
autem infallibilis regula non est Concilium, ctiani legitime congre-
gatum.— Nam multa Concilia errasse leguntur ; — Ephesina secunda
universalis fuit, et legitime congregata, utpote auctoritate Leonis Max.
Pont, et pro justa causa, utpote pro damnatione haeresis : quae tamen
errasse legitur. — In cujus correctioneni Synodus Chalced. convocata
est ejusdem Leonis auctoritate ; et hoc quia non requiritur solum
auctoritas Rom. Pontificis in congregando, sed etiam in dcfinita et
sancita approbando, — Similiter etiam nee Papa solus est ilia regula
infallibilis, quia aliqui errasse leguntur in fide, ut patet de Liberio, et
de Anastasio secundo, qui communicavit Acacio haerctico, ideo per-
cussus est a Deo (evidently a mistake for the Emperor Anastasius) :
ergo infallibilis I'egula erit Papa, adhibito debito consilio peritorum ; a
fortiori ergo si cum generali Concilio, quod pro arduis causis congre-
gatur, quia difiicilius errant plures, quam pauci. Thorn. Cajetanus de
auctor. Papae et Conciliis c. 9 (Rocabei'ti xix. p. 460) •. Magis potest
errare communitas Ecclesiae sine auctoritate Papae, quam Papa. Et
ratio est, quia error Papae in defiuitiva sententia fidei est error totius
Ecclesiae, — quia ad ipsum spectat determinare finaliter de fide quid
tenendum, et quid repellendum. — Impossibile est autem universalem
Ecclesiam errare in fide, ergo impossibile est, Papam in judicio defini-
tive auctoritative errare in fide. — Papa in hujusmodi judicis est rectis-
siraus propter assistentiam Spiritus Sancti.
^^ Antonini Summa historialis Pars i. Tit. 8. c. 2. § 8. : Quaestio
adhuc agitur inter Canonistas et Legistas, utrum ilia tenuerit donatio.
Quod Canonistae omnino firmant, et Theologi magis confirmant eo
quia non fuit simplex donatio, sed potius restitutio Ecclesiae facta juris
sui, cum omnia sint de Christi dominio, cujus Papa est vicarius in
terris : eaetera vero dimisit dominis temporalibus. Jo. Major (see note
2) comm. in Matth. c. 16. in Gersonii 0pp. ed. du Pin ii. p. 1158 :
Quaeritur, an Constantinus contulerit justum titulum Pontifici in terris,
quae nunc vocantur Ecclesiae. Est hie modus dicendi : aliqui volunt,
quod nunquam ei dedit terras in Italia, nee Romanam urbera | aliqui-
bus placet, quod nee dare poterat Italiam, sive isfas terras quae dicuntur
Ecclesiae ; alii tenentes, Pontificem habere dominium tam in spiri-
tualibus, quam in temporalibus, dicunt, quod nihil dedit, sed solum
detentum injuste restituit. He maintained on the other hand : Ecclesia
licite cepit, and Constantinus M. licite multa contulit Ecclesiis, thus
Rom. Pont, juste possidet. It is worthy of note that the Cardinal
Bernardinus Carvajal Card. S. Crucis, who stood at the head of the
432 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517.
Each of these systems declared the opposite view to be a per-
nicious error : but the imminent danger of an irremediable
schism, hindered these condemnations from being vindicated to
the utmost. A pecuhar embarrassment was prepared for the
Popes by the fact, that they were obhged to regard the Council
of Constance as oecumenical, in order to prove the validity of
their own succession ; while they were nevertheless compelled to
reject its fandamental principles, which were the groundwork of
the Galilean system. For this reason they most readily past
over the unpleasant decrees of Constance in silence ;-° if they
Cardinals that forsook Julius II. and summoned the Council of Pisa
in 1511, had formerly written in defence of this Kestitutio : Jo.
Boutzbachius (Prior in the Monaster}^ of Laach near Andernach)
writes of him in the j'ear 1511 in his Auctarium in librum Jo. Tri-
themii de scriptoribus eeclesiasticis (MS. in the library of the Uni-
versity of Bonn : Scripsit quidem praeclai'a opera, e quibus nnum
exstat, quod mihi dudum innotuit contra Laurentium Vallam et alios,
qui vesana sua loquacitate audent latrare in summum Christi Vicarium
et s. Romanam Ecclesiam, quasi non vera, sed falsa et conficta sit
donatio Constantini Imperatoris. In quo quidem praegrandi volumine
omnem istorum assertionem ita subnervavit, ut non tan turn veram, sed
quod magis est, legitimam et debitam lestitutionem potius quam
donationem fuisse probet. Omnem itaque bestialem Laurentii invec-
tionem elidens scripsit contra eundem : De restitutione Constantini
L I.
^^ Gersonii circa materiam excommunicationum resolutio, Consideratio
xi. (0pp. ii. p. 424) : Contemptus clavium — non incurritur, dum in
praemissis casibus dicit aliquis — ^juxta conscientiam suam, quod hujus-
modi sententiae non sunt timendae, et hoc pi-aesertim si observetur
informatio seu cautela debita, ne sequatur scandalum pusillorum, qui
aestimant Papam esse unum Deinn, qui habet potestatem omnem in
coelo et in tei-ra. Compare the passage of Rodericus Sancius above
note 11. Christophoi'us Marcellus thus addresses Julius II. in a speech
delivered before the Lateran Council in the fourth Session 10. Dec.
1512 (Labbei et Cossartii Concilia xiv. p. 109) ; Hinc merito conqueri
potest Ecclesia. — His lamentationibus et querimoniis ad tuos sanctis-
eimos devoluta pedes in hunc modum opem humiliter implorare videtur:
— Tua sub ditione defensa sum. — Ad te igitur supplex tanquam ad
verum principem, protectorem, Petrum et sponsum accede. — Cura,
pater, beatissime, ut sponsae tuae forma decorque redeat et pulcritudo.
— Tu enim pastor, tu medicus, tu gubernator, tu cultor, tu denique
alter Deus in terris.
2" Paul Sarpi in a letter to Leschasser (in Le Bret's Magazin fiir
Staaten- u. Kirchengesch. Th. 2. S. 324) speaks emphatically in the
name of the Curia Concilium Constantiense neque probari, neque emen-
dari inter arcana habemus.
CH. I.— PAPACY, g 136. GENERAL POSITION. 433
were forced to speak thej helpt themselves out with a version
of their own : many of their adherents did not shrink from a
downright denial of their validity.^^
Whilst this controversy took root in the Hierarchy, the secular
power regained its ascendancy in the different countries, from the
fact that it principally depended upon this power, which system
should prevail.^^ But the temporal governments allowed them-
selves to be principally swayed by political inflviences in their
demeanour towards the Pope. Whilst in France the principles
of the Papal system, if they ever preponderated, were immediately
condemned by the Parliament and the University of Paris :^^ in
-^ Jo, de Turrecremata Summa ii. c. 99. (Rocaberti xiii. p. 426)
reduces the conclusions drawn from the decrees of Constance and Basle
into the statement Concilium generale potestatem a Christo habere
immediate. With reference to the decree of Constance Sess. V. (see
§ 131,'note 8), in which this statement was expressly maintained, he
first remarks : Ecce manifeste, quod decretum illorum Patrum non
loquitur universaliter de qualibet Synodo universaliter, sed de ilia
singulariter, pro cujus tempore non erat in Ecclesia unus pastor totius
Ecclesiae indubitatus : But also he states that abstractedly that decree
was not binding (non habet necessitatem) : because Decreta ilia si ita
sunt appellanda, facta sunt solum a Patribus aliquibus obedientiae
Johannis XXIII. The Council of Constance did not become univer-
sal until the three obediences were united. Besides praefatum decretum
Constantiense non militat, quoniam per Apostolicam sedem non fuit
approbatum, immo videtur per Dominum Martinum reprobatum, sive
annullatum in condemnatione erroris Joannis Vicleff et Joannis Hus,
inter quos — unus articulus condemnatus est : quod Petrus non est nee
fuit caput Ecclesiae sanctae catholicae. In like manner cap. 100 he
proves the important decrees of Basle to be invalid. The argument
drawn from the confirmation of them by Eugene IV. (see § 132, note
17) he disposes of thus, quod praefatae bullae magis extortae fuerunt
minis, quam de mente Domini Eugenii emanaverint. But independ-
ently of this, nihil eorum, quae in praefatis bulHs continentur, suffra-
gatur adversariis, quoniam Dominus Eugenius numquam praebuit
consensum decretis Concilii Basileensis. Compare his Responsio de
summi Pont, et gen. Concilii potestate 1. c. p. 578. In like manner
Cajetanus de auct. Papae et cone. c. 8 (Rocaberti xix. p. 456) denies
the validity of the deci'ees of Constance, and seeks to prove that the
confirmation hj Martin V. (see § 131, note 24) did not extend to
the decrees of the fourth and fifth Session. Compare Apologiae P.
ii. c. 11. (1. c. p. 508).
-'^ See Aeneae Sylvii Ep. 54. above § 132. note 42.
23 The mendicant monks in particular, the natural adherents of the
Papal system from the circumstances of their order, drew upon them-
selves such censures. Thus the Dominican Johannes Sarrazin in the
434 THIRD PERIOD— DIV. T.— A.D. U09— 1517.
other countries the same fate befel the opposite doctrines of the
Gallican system.^"* And if from the side of France and Ger-
many humiHating demands were not nnfreqnently made upon
the Popes, Spain and Portugal found it advantageous to their
own interests, to allow themselves to receive from them, as their
peculiar property, tlie countries which had been conquered, and
year 1429 was obHged to recant the following statements (d'Argentre
collectio judiciorum de novis erroi'ibus I. ii. p. 227) : Omnes potestates
iurisdictionis Ecclesiae — sunt ab ipso Papa quantum ad institutionem
et collationem. Hujusmodi potestates nou sunt de jure divino, nee
immediate institutae a Deo. — Quandocuraque in aliquo Concilio aliqua
instituuntur, tota auctoritas dans vigorem statutis in solo summo re-
sidet Pontificio. — Sumraus Poutifex canonicam simoniara a jure posi-
tive prohibitaui non potest committere. The Augustin Nicolaus
Quadrigarius 1442 had to revoke the statement (1. c. p. 240) : sola
Papae potestas in tota Ecclesia immediate est a Christo. The Fran-
ciscan Joannes Angeli in February 1483 the assertions (1, c. p. 305) :
Papa posset totum jus canonicum destruere et novum conatruere. —
Papa posset ab uno Ecclesiastico toilere medietatem redituum benefi-
ciorum suorum et vxni alteri dare, non exprimendo aliquain causam.
Quicumque contradicit voluntati Papae, paganizat, et sententiam ex-
communicationis incurrit ipso facto : et a uullo Papa reprehendi potest,
nisi in materia haeresis.
^^ Thus an assembly of divines and canon-lawyers convoked by the
Archbishop of Toledo at Coraplutum in 1479, condemned the following-
propositions among others which Petrus de Osma, a Doctor from Paris
who lectured at Salamanca, had pubKsht in a libellus confessionis
(Barth. Caranza Surama Conciliorura, Duaci 1659. 8. p. 660) : VII.
quod Ecclesia urbis Romae errare potest. VIII. quod Papa non potest
dispensare in statutis universalis Ecclesiae (similarly Gerson de modis
uniendi ac I'eformandi Ecclesiam c. 9. see above § 131 note 1. Jac.
Almaini expositio circa doctrinam M. Occami c. 12, in Gersonii 0pp.
ed. du Pin ii. p. 1055.) In the Bull with which Sixtus IV. confirms
this decision (in Raynald. 1479. no. 32, complete in de Aguirre Con-
cill. Hispaniae V. p. 353 ss.) Prop. VII. is not to be found: it is
however sufficient that in Spain it was considered worthy of condem-
nation. The theological faculty at Vienna in the year 1492 accused
one of its members Johannes Kaltenmarkter before Pope Innocent
VIII. for having taught : Concilium esse supra Papam ; Papam non
posse revocare per Concilium genei'ale conclusnm ; Komaniim Pontifi-
cem non posse dare licentiam Parochianis quibuseunque, ut alteri, quam
proprio saccrdoti Curato libere confiteantur ; Papam non posse dare
generalem potestatcm audiendi confessiones : Kaltenmarkter had to
make his appearance in Rome, undergo a penance imposed upon him,
and afterwards recant his assertions at Vienna : see the extracts from
the proceedings printed in 1493 in (Dietrich) Auctarium catalog! tes-
tium veritatis p. 260. cf. Mitterdorfferi conspectus hist. Univ. Vien-
CH. I.— PAPACY, g 136. GENERAL POSITION. 435
for the most part newly discovered by themselves ;^^ and thereby
to concede to the Papal See its loftiest pretensions. On the
whole then the Pope, both on account of his spiiitual sway over
nensis Saec. ii. Viennae 1724, 8. p. 54 ss. Ilansizii. Germ, sacra T.
i. p. 597.
-^ See the letter of Nicholas V. to Alphonso King of Portugal a.d.
1452 (Raynald. ad. h. a. no. 11) : tibi iSaracenos et Paganos, aliosque
infideles et Christi inimicos quoscumque, et ubicunique constitutos,
regna, ducatus, — aliaqvic doniinia, terras, — et quaecunique alia — bona
mobilia et imniobilia — per eosdem — posscssa — invadcudi — et subju-
gandi, illorum personas in perpetuam servitutem redigendi, regna quo-
quo, — aliaque dominia — et bona hujusniodi tibi et successoribus tuis,
Kegibus Portugalliae, perpetuo applicandi — plenam et liberam aucto-
ritate apostolica tenore praesentiuui conccdiraus facultatem. Vv'ith
reference thereto Nicholas V. in 1454 granted to the King the new
discoveries on the west coast of Africa as his own domain (Uaj'nald.
ad h. a. no, 9) : de apostolicae potestatis plenitudine literas facultatis
praefatas — ad Ceptenseni et praedicta et quaecunque alia, etiam ante
datam dictarum facultatem litcrarum acquisita, et ea quae in posterum
nomine — Alfonsi Regis suorumque succcssorum in ipsis — et ulteriori-
bus — partibus de infidelium — manibus acquiri poterunt, — sub ejusdem
facultatis Uteris contineri praelibatis, — iiDsamque conquestam, quam a
capitibus de Bonador et de Nam usque per totam Ghineam — extendi
harum serie declararaus, etiam ad ipsos Alfonsum Regem, praedeces-
Bores sues ac infantem — spectasse — et in perpetuum spectare, — decer-
nimus et declaramus : ac pro potioris juris et cautelae sufi'ragio jam
acquisita et quae in posterum acquiri contigerit provincias — praedictis
Alfonso Regi ac successoribus — perpetuo do;iamus, concedimus, et
appropriamus per praesentes, Alexander VI. dd. v, non. Maji 1493
(in Raynald. h, a, no. 18) granted the newly discovered regions of
America to Ferdinand and Isabella sovereigns of Spain, quite in the
same foi'm, and defined this grant more accurately in a letter to them
on the same day (1, c. no. 19) : de nostra niera liberalitate, et ex certa
Bcientia ac de apostolicae potestatis plenitudine omnes insulas et terras
firnias inventas et inveniendas, — fabricando et construendo unam
lineam a polo arctico — ad polura autarcticum, — quae linea distet a qua-
libet insularum, quae vulgariter nuncupantur de los Azores y cabo
Verde, centum leucis versus occidentem et meridiem, ita quod omnes
insulae et terrae firmae repertae et reperiendae — a praefata linea versus
occidentem et meridiem, quae per alium Regem aut Principem Chris-
tianum non fuerint actualiter possessae, — auctoritate omnipotentis Dei
nobis in b. Petro concessa, ac vicariatus Jesu Cliristi, qua fungimur in
terris, cura omnibus illarum dominiis, civitatibus, — ^juribusque et juris-
dictionibus, ac pertiueutiis universis vobis haeredibusque — vestris — in
perpetuum tenore praesentium donamus, concedimus, assignamus. So
early as 1494 Ferdinand conceded to the King of I'ortugal that
this line should be drawn 360 leagues westward of the Azores instead
of 100,
436 THIRD PERIOD.— DIV. V— A.D. 1 109— 1517.
men's minds, and his temporal dominions in Italy, at that time
the apple of discord betmxt the most powerful monarchs, was of
so great importance, that all princes necessarily attaclit great
value to his friendship, and that even a King of France was
ready to sacrifice for it the welfare of his National Church."^*"
These political connexions now constituted the strongest hold of
the Papal See -p and so it became the aim of Papal policy to win
over the support of the princes of the world against the encroach-
ments of the ecclesiastical aristocracy.
2" See § 135, note 18 and 20.
^^ Compare especially the disquisition of the Florentine Franc.
Guicciardini (f 1540) on the origin of the secular power of the Popes
in the four books of his Italian history, which has been omitted in the
editions of this work, but printed in Goldasti Monarchia iii. p 17 ss.
and in Conringii 0pp. i. p. 113. At the end of this disquisition is the
following passage : His igitur fnndamentis et modis ad terrenam poten-
tiam elati, ac sensim animarum salutis, divinorumque praeceptorum
obliti, atque ad mundana imperia omni cogitatione conversi, nee divina
auctoritate alio quam quasi telo et instrument© rerum fragilium abu-
tentes, Principes potius gentium, quam rerum sacrarum Pontifices
videri coeperunt. Horum curae et negotia non jam vitae sanctimonia,
non religionis ineremeuta, non erga Deum et homines caritas, sed
exercitus, sed bella in Christianos, cogitatione et manibus sanguine
respersis sacra tractantes : sed pecuniae immensa cupido, novae leges,
novae artes, novae insidiae ad pecuniam undique congendam. In huuc
finem audacissime arma coelestia vibrare, profanarum sacrarumque
rerum nundinationem impudentissime exercere : hinc opes in immensum
aductae, et in totam ipsorura aulam effusae, ex quibus fastus, luxus,
mores turpissimi, libidines, voluptatesque nefandae : nulla de succesori-
bus cura, nulla majestatis perpetuae Pontificatus sollicitudo ; sed horum
loco cupido auxia et pestifera, filios, nepotes, item alios sibi conjunctos
et necessarios non modo ad opes immoderatas, verumetiam ad regna et
imperia evehendi : non jam honores et emolumenta in merentes et bonos
conferendo, sed plerumque auctionando, aut in homines ambitione,
avaritia, et pudendis voluptatibus peruitos eifuudendo. His moribus
effoctum est, ut excussa penitus ex animis hominum ilia vetere erga
Pontifices reverentia, tamen ex parte eorum auctoritas religionis, qua
nihil in terris ad homines vel impellendos vel retinendos potentius inve-
nitur, nomine et majestate, facultate qua poUent Principibus atque iis,
qui apud illosmaximepossunt, sacris beneficiis et honoribus conf'erendis
gratificandi adjuta sustentetur. Qui cum sciant magna se in admira-
tione mortalium esse, et qui adversus eos arma sumunt, eos gravis
infamiae notam, et saepenumero aliorum Principum odia subire, ac
quomodocunque, res cadat, perexiguum emolumentum ad eos, a quibus
oppugnantur, redundare, et victores ex suo arbitrio victoria usuros,
victos quibus velint conditionibus pacem habituros ; ad haec sues pro-
1
CIl. I.-PAPACY. g 136. GENERAL TOSITION. 437
True, the devotion of the nations to the Papal See now rested
no longer, as of old in the period of the crusades, upon religious
enthusiasm, but only, for some time past, upon habit. However,
even this would hardly have been destroyed by any theories, had
not the immorality of the Curia, their avarice, their venality and
injustice, so greatly injured the common weal, and outraged pub-
lic morality.^^ The more closely any nation was brought into
connexion with the customs of the Popes and their court, the
lower sank their feeling of reverence towards the Pope ; and in
pinquos ex privata condltione ad Principatus attollendi cupidine
inflainmati, jam per multos annos bellorum aiictores, novoi-umque incen-
diorum faces in Italia extitcrunt.
28 Among the numerous testimonies of this age, compare the ex-
pressions of the Ambassador of the German order at Rome, § 131, note
30: Martini Meyeri epist. ad. Aen. Sylv. § 133, note 17; Aeneae
Sylvii epist. G6, ad Jo. Peregallum, § 133, note 18. Also Gravamina
nationis Germanicae adv. Curiam Eomanam Joanni Card. S. Angeli
Nicolai V. P. R. Legato Exhibita (about 1451) in Walchii monimen-
tis medii aevi fasc. i. p. 101 ss. : — dictus Dominus Cardinalis Legatus
venit ad reformandum nationem Almanicam, tam saeculares, quam
spirltuales personas. — Si reformatio debeat esse regularls et ordinaria,
oportct ante omnia, quod noster Papa et sua Romana Curia prima et
principaliter reformetur, propter multos excessus multasque exorbitan-
tias, quae per'eum et suos Cardinales per illam execrabilem et male-
dictam simoniam quotidie committuntur in vendendo ecclesiastica
beneficia. — In taxationibus etiam litei*aram apostolicarum expedienda-
rum esset Dominis Papa reformandus. Item Dominus Apostolicus
omni die insatiabili desiderio cogitat cum suis, quomodo totam substan-
tiam nationis Germanicae sibi valeat acquirere. — Item Curia Romana
in multis est reformanda. Nam Cardinales superbe, pompose, centum,
sexaginta, vol septuaginta equis palatiura ingrediuntur. — Quidam etiam
de Cardiniillbus habent tres Ecclesias raetropolitanas et cathedrales in
commendam, decern Abbatias, sex Praeposituras et Archidiaconatus, et
privatas quatuor Ecclesias parochiales. Non curant, quot monachi in
monasterio sint ; — totam substantiam monasteril tollunt. — Item in curia
Romana sunt public! usurarii, bancarii et campsores, cum quibus Papa et
Cardinales habent pecuniam, cum damno vel lucro, Deus novit. Sunt
etiam ibi publici fornicarii, concubinarii, ruffones, et lenones, et plures
alii peccatores de famlliaribus Cardinalium, et peccatrices publicae
plures. Et Papa tolerat Istos etc. — Modo emittit Cardinalem, qui ut
residuum de substantiis nostris habeat, et pauperes Christi per positionem
cistarum spoliat, indulgentias anni jubilaei sub pacto vendendo. — Et
ille idem Legatus introductus sub modo et specie reform ationis, volens
sic reformare Clericos, pauperes, pistores, carnifices, culinarios : cei-te si
Dominus Apostolicus et sua Curia se reformaret, vel per Concilium
generale fieret reformatio generalis, facile membrura Ecclcsiae unum-
438 TillKD PERIOD.— DIV. V,— A.D. 1409—1517.
Italy, although the Papal system seemed to reign there supreme,
nevertheless the Pope's excommunication was least regarded.^^
quodque in suo statu reforraaretur. Felix Hemmerlin's (Dean of the
great cathedi*al at Zurich -j- before 1464, see with regard to him IMiiller's
Schweizergesch. neue Aufl. 1826. Th. 4. S. 276 ff.), expressions
may be seen in Mliller ibid. S. 257 ff. Baptista Mantuanus (Carmelite
monk in Mantua -j- 1516) de horum temporum calamitatibus lib. iii. :
— — Petrique domus polluta fluenti
Marcescit luxu : nulla hie arcana revelo,
Non ignota loquor, liceat vulgata referre,
Sic urbes populique ferunt : — —
— — — ea fama per omnem
Jam vetus Europam mores extirpat honestoS :
Sanctus ager scurris, venerabilis ara cinaedis
Servit, honorandae Divum Ganymedibus aedes. —
— — — venalia nobis
Templa, Sacerdotes, altaria, sacra, coronae,
Ignes, thura, preces : caelum est venale Deusque.
Ejusd. Epigrammata ad Falconem. Colloquium inopum de Falcone :
Obtiuet expulsa pi-obitate pecunia Romam,
Nee Deus in tota possidet urbe locum.
Quot sunt Komae homines, tot eunt per compita fures ;
Quosve canes speras, experiere lupos, —
Omnibus esse lupos licet in regione luporum,
Inter Pygmaeos non pudet esse brevera.
Johannis Episc. Chemensis (Bishop of Chiemsee in Carniola) Onus
Ecclesiae (written 1519) cap. 19. de indispositione Komanae Cui'iae §
6 : Inprimis sedes bestiae, i.e. Ecclesiae perversae, est in curia Romana,
cujus regnum est tenebrosum. § 8 ; Heu sicut olim in Romano im-
perio, sic hodie in Romana Curia est vorago divitiarum turpissima:
crevit avai'itia, periit lex a sacerdote ac visio de Propheta, et consi-
lium a senioribus : claves Ecclesiae sunt in abusu et servitute simoniae
et ambitionis. Vitia enim ferme Curialium celari negarique vix pos-
sunt : Roma quasi gurges flagitiorum. § 13: Ecce Roma nunc est
vorago et Mammon inferni, ubi Diabolus totius avaritiae Capitaneus
residet, vendens patrimonium Christi, quod sua passione promeruit, qui
nobis praecipit, ut gratis demus quod gratis acceperimus. Id mode
versum est in proverbium : Curia Romana non petit ovem sine lana :
dantes exaudit, non dantibus ostia claudit. Ludovicus Tubero (see §
134, note 16) comm. de temporibus suis i. § 16 : solos falsarios hoc
corruptissimo tempore sedes Apostolica ultimo supplicio afficit, in cae-
teris connivere solet : eo quod falsi crimen, quum Pontificum, quorum
omnis in comparandis duntaxat pecuniis cura fixa est, deterat emolu-
menta, capitale putatur.
-^ See the report of the ambassador of the German order to the
Grandmaster a.d. 1429 (Raumer's hist. Taschenbuch, f. 1833, S.
CII. I.— PAPACY, g 13G GENERAL POSITION. 439
Accordingly their most faithful councillors recommended to
the Popes an abatement of their oppressions, and a reform of the
abuses prevailing at their court : and throughout the whole
fifteenth century a strong feeling was displayed that unless there
were some alteration on these points spreading downwards from
the highest rank, there would be a compulsory reformation rising
upward from below, not effected without violence and schism. ^°
But at the same time the conviction that liome would not un-
dertake of herself so great a reformation, and that neither the
Ecclesiastical aristocracy, nor the temporal princes, would be able
to enforce it from the want of union amongst themselves, was
firmly establisht by the events of this period.'^^
175) : fiirchtet Euch nur etwa niclit vor dem Banne, der Teufel ist so
hassHch nicht, als man ihn oft malet, auch der Bann nicht so gross, als
ihn uns die Piipste macben. In Welschland fiirchten auch Herven
und Fursten und Stadte, die doch unter dem Papste gelegen sind, den
Bann ausser Kecht gar nicht waiter, und man halt in Welschland
nichts mehr vom Papste, als insofern er es mit ihnen wohl will, und
anders nicht. Nur wir armen Deutschen lassen uns noch diinken, dass
er ein irdischer Gott sey ; besser wir liessen uns diinken, dass er ein
irdiscber Teufel ware, als er es fiirwahr avich ist. — And a.d. 1430, S
176 : Wenn Euch der -Papst mit dem Banne hart entgegen se^^n
wollte, so bedeuket nur, wer mit Priilaten und Pfaffen zu schaffen
haben will, der muss sich zuweilen des Bannes erwagen : aber habet zu
ungerechtem Banne nur guten Muth, und lasset Land und Leute um
solches Bannes wiilen nicht verderben.
^" See Petri de Alliaco praef. ad canones reformandi Ecclesiam §
131, note 13. Juliani Card, epist. ad Eugen. iv. § 132, note 6.
Andreae Megarensis gubernac. Conciliorum. § 132, note 19. Remedium
contra gravam. nationis Germ. § 135, note 15. Johannis Episc.
Chemensis onus Ecclesiae (see note 28) cap. 19, § 14 : Quamobrem
vehemeuter praesumendum est, ac provide est timendum, propinquam
nunc esse ruinam Ecclesiae latinae circa dignitatem ecclesiasticam,
quoniara debile fundamentum ruinam causat. Unde colunma Dei
viventis jam pene videtur nutare, et sagena summi piscatoris, scil.
Petri, procellis intumescentibus cogitur in naufragii profunda submergi :
quod nemo percipit corde, neque ad praedictas revelationes et avisa-
tiones fit cujuspiam eniendatio, sed singuli Pontifices, lam summi quam
inferiores, carnalia sequentes, exhibent se magis mixti Antichristi
praecursores, quam veri Christ! fideles servitores.
°^ That Rome in her reformations had no other aim than to deceive,
is declared most undisguisedly in the Papal Instructions in Raynald.
1430, no. 15, see above § 132, note 30, towards the end. Petrus de
Alliaco de diffie. reform, c. 3, see § 130, note 12. Gerson de modis
uniendi ac reformandi Ecclesiam c. 12. see § 131. note 1. Gobelinus
440 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409-1517.
Persona, see § 131, note 25. JuHanns Card. Legatus in Cone. Bas.,
see § 132, note 6. Jo. NicTer, see § 132, note 38. Jacobi de Para-
dise or Jac. Junterburgii (Carthusian and Doctor of Divinity at Erfurt
■\- 1465. see with reference to him Walchii monum. medii aevi fasc.
i. praef. p. Ixv.) collectaneum de septem statibus Eccl. (wi-itten 1449)
in Goldasti Monarchia ii. p. 1567, in Edw. Brown Appendix ad fascic.
rerura expetendarurn et fugiendai'um p. 102 ss. and in Walchii moni-
menta medii aevi vol. ii. fasc. 2. p. 23 ss. Compare in Walch p. 34 :
Verisimiliter opinabile mihi est, statum praesentem continuandum, imo
pejorandum, usque ad sextum statum, scil. Antichristi : cum expe-
rientia docente cognoscimus, hos contra niti reformationi generali
Ecclesiae, quos magis deceret conatu toto ad reformationem tendere,
cupiditate et primatu honorum eos ad hoc impellente. Etsi quandoque
coetus Deum timentium reformationi operam dare intendat ; tamen in
hoc mundo celebres et potentes viros, plus ecclesiasticos quam sae-
culares, videmus se fortiter opponei'e, adhaesionem sibi attrahen-
tes Principum et potcntum saecularium, quorum multitudo aut po-
tentia scintillam inchoatam extinguit. p. 38 : Keformationem generalem
Ecclesiae extreme necessariam factam nostris temporibus, mores
corrupti totius orbis pronunciant : cum revera pene omnis caro corrup-
erit viam suara. Sed quomodo earn fore possibilem in effectu fieri,
nondum est positum ad praxim : licet aliquoties per Concilia generalia
sit adtentatum. Et licet quaedam decreta in hunc finem prodierint ab
iisdem Conciliis, tamen tanta resistentia altae dignitatis personarum,
tarn spiritual! um quam saecularium, facta est, ut vidimus, quod totum
negotium lugemus infectum : et cum tempus pariendi advenisset, vii'es
non habuit parturiens. Tanta denxque credulitate debacchati sunt, ut
non tantum prolem sanctam, scil. reformationem, necare contendant : sed
et matrem, scil. auctoritatem Conciliorum, et eorum convocationem occi-
dant, prout res in prospectu declarat. Per quoi'um tamen Conciliorum
auctoritatem major esset spes ad viam reformationis obtinendam. p. 42 :
palpabiliter cernitur, ipsam summi Pontificis curiam m.axima indigere
reformatione, sicut omnia clamaverunt ultimo celebi*ata generalia Concilia
p. 43 : Unde mihi vix credibile videtur, posse Ecclesiam generalem
reformari, nisi curia Romana fuerit ante reformata. Quod tamen quam
difiicile sit, cursus temporura praesentium manifestat : cum nulla gens
aut natio fidelium tantam resistentiam faciat reformationi uuiversali
Ecclesiae, sicut natio Italica, et alii eis applaudentes, spe pi'omotionis,
aut lucri, aut temporalis commodi, aut timore amissionis dignitatum
ligati. Contremiscunt enim solo auditu congregationis generalis Con-
cilii, cum sciant per experientiam, quod Concilia generalia palpare
nesciunt, sed corrigere et emendare sine personarum acceptione : cum
ibi congregentur de omnibus mundi partibus, qui vitiis non parcunt,
nee amore nee tiinore seducti. — Praesidentes ex parte Papae Conciliis,
quia vident contra dominum suum et contra se negotium Conciliorum
disponi, quid aliud agere existiniandi sunt, quam ut tota auctoritate
decretis Conciliorum obicem ponant, aut per dissolutionem Conciliorum,
aut per discordiarum seminationera : sicque opus totum redditur infectum,
ac per hoc itur in antiquam sylvam, scil. erroris et tenebrarum.' — Et
ex hoc ortum est vulnus nescio quando curabile contra auctoritatem
CH. I.— PAPACY, g 13G. GENERAL POSITION. 441
Conciliorum generalium, ut abscedentibus Papa aut suis praesidentibus
a loco Concilii, vel differentia exorta inter patres ejusdera, censeatur
Concilium dissolutura, resideatque in persona Papae de pleiiitudine
potestatis auctoritas dissolvendi aut transferendi generalia Concilia,
prout Eugenius olim Papa de anno Domini 1437 fecisse comprobatur.
Hocque venenum eft'usum est per eum in Ecclesiam, per adversaries
Conciliorum indelebiliter observandum, — ad quod refugium habebunt
in fulcimentum sui erroris, ut subterfugere valeant correctionem et
reform ationem : ita ut etiam modernis temporibus frontose aliqui alta-
rum scientiarum A'iri dogmatizare audeant, in quolibet Papa residere
plenitudinem potestatis, non solum super quolibet membro singular!
Ecclesiae, sed et super totam Ecclesiam conciliariter congregatam, ad
libitum ipsius disponendi, decretandi. dissolvendi, transferendi, corri-
gendi, et auctorizandi : ut nullus ei audeat dicere : cur ita facis ? Et
sic totaliter nituntur suftbcare auctoritatem Conciliorum, p, 48 : Et
nisi in futuro Concilio celeri rcniedio provideatur liuic veneno recenter
introducto, de auctoritate Conciliorum supra Papam, cujus contrarium
dogmatizant aliqui, et maxime de curia Papae et ejusdem assentatores :
clarum est quanta inconvenientia inde sequantur. Primo quia datur
Papae audacia impune peccandi et disponendi omnia negotia Ecclesiae
ad libitum suum. Secundo quia datur subjectis in toto orbe occasio
vilependendi, imo contemnendi omnes constitutiones, ordinationes et
mandata Papae. — Tertio sequitur, quod si in antea fieret convocatio
Concilii generalis, totius Germaniae Principes et Praelati, Doctores ac
Magistri se subducerent a Concilio. — Exinde ludibrio ducerentur
Concilia : maxime quia videmus, quod omnia, quae tantis laboribus,
impendiis in retroactis Conciliis elaborata sunt, penitus irritantur, et
tanquara pulveres ventis obnoxii conculeantur. Fontale vero principium
omnium illorum malorum secundum Apostolum est cupiditas, quae sibi
vendicat locum pene in omnibus Clei'icis : quoniam secundum Jeremiam
a maximo usque ad minimum omnes avaritiae student. Ad quam
satiandam non reperiunt ecclesiastici viri commodiorem opportu-
nltatem, quam in adipiscendis dignitatibus et beneficiis ecclesiasticis.
Et haec seutiunt conferri per Papam, qui sibi per baec attrabere con-
suevit pene totam ecclesiasticorum virorum cohortem. Ideo adhaer-
entiam copiosam sibi parit per horum provisionem. p. 58 : quid ergo,
putamusne, Ecclesiam posse recipere reformationem generalem, et
quidem ad bunc statum devenire, ut omnia vitia toll&ntur ab Ecclesia '?
Ego judico impossibile buraano modo. — Sed est alia reformatio, de qua
quaeritur, ut scilicet ea quae sint decolorativa statuum et personaram
tam saecularium quam spix'itualium ad rectam formam perducantur, ut
reformatio pacis inter regna et principes, extirpatio baeresium et
scbismatum, simoniacae pravitatis a Curia Romana et ab omnibus
Ecclesiae Praelatis, et concubinariorum repressionis etc. — Et quis
omnia enarrare ac enumerare sufiQciat, quibus Ecclesia modernis tem-
poribus cernitur deformata ? Putamusne haec omnia aliquando posse
reformari ? Persuaderi mihi videor, quod nee aetas nostra nee futura
haec patietur : quum non habeam rationes probantes, quomodo illud
fieri possit. Primo propter inveteratam et inolitam consuetudinem, quae
difficile curatur : secundo propter potentium tam in scripturis quam in
VOL. IV. 2 F
442 THIRD PERIOD.— DIV. V.— A.D. 1409—1517.
altis dignitatibus resistentiam : tertio propter avaritiae morbum, qui
ubique invaluit, raaximeque in altis sedibus, quae nullo modo patientur
sibi auferri honoris, fastus, divitiarum et voluptatis amplitndinem. Et
qui amplius insistere deberent reformationibus, his pompis amplius
delectantur, fingentes ipsis colores sub specie defensionis ecclesiasticae,
ut ideo eos oporteat abundare, ne status eorum vilescat, et ut habeant
armatam militiam, qua corapescere valeant violentos et bonorum
ecclesiasticorum detentores. Et ideo oportet, ut dicunt, eos fulcitos
esse pluralitatibus bencficiorum atque dignitafum. p. 62 : Aestimo
igitur mundum dietim decrescere in pravis moribus — usque ad profun-
dum delictorura, quousque veniat filius perditionis etc. Joannes Episc,
Chemensis onus Ecclesiae (see note 28) writes likewise a.d. 1519 cap.
19. § 16. : Reformatio vero non fiet, nisi in aliquo generali et libero
candidoque Concilio, ubi Spiritui Sancto, non maligno, locus ad spi-
randum detur. Heu cum formidine conjicio, nostrum saeculum non
esse dignum congregatione legitimi Concilii, in quo vitiis reprehensis
et virtutibus promotis Ecclesia reformatur : adeo errorum illudimur
operationibus. Concilia profecto debita raro et segniter celebi*antur,
vel Romae seu alibi coram potentibus tractantur, ubi humilibus et
fidelibus non libera est expressio, ut in eis lente corrigantur ea quae
divinum cultum, et Christianam religionem, reformationemque con-
cemunt.
The PuBLiSHEUs having now completed the First Series with the exception of
the two supplemental Volumes noted below, beg to announce
A NEW SERIES
OF
CLAEK'S FOREIGN THEOLOGICAL LIBRARY
Thirty-Two Volumes of the Foreign Theological Library have now been
published, and the time seems to have arrived to give a new impetus to the un-
dertaking by commencing a New Series, and thus giving an opportunity of
subscribing to individuals who might otherwise be deterred by the extent of the
present Sei-ies.
In thanking their Subscribers for the support with which they have been
hitherto favoured, the Publishers would take this opportunity of requesting a
continuance of such support, and they would earnestly invite all who are interested
in the promotion of Biblical Literature to lend a helping hand by recommendation
of the Series and otherwise, so that they may be enabled to carry out their plans
with the fullest efficiency.
The Publishers have now completed all the Works which they have begun,
with the exception of a posthumous volume of Neander's Genei'al Church His-
tory, and the fifth volume of Gieseler's Compendium of P^cclesiastical History,
which will bring the work down to the time of the Reformation. Those two
volumes will be supplied, when ready, independently of the New Series, to
Subscribers to the First Series at subscription price.
From the arrangements already made, the volumes of the same work will
follow each other as far as practicable. The Subscriptions will be the same as
hitherto, viz.. One Pound per Annum for four large Volumes demy 8vo. when
remitted before 31st March in each year — after that date 21s. This last condition
will be rigidly adhered to.
No Subscriber is bound beyond the current year, but in every case of withdrawal,
early notice is expected to be given.
Intending new Subscribers are i"equested to intimate their intention as early
as possible, either direct or through a respectable bookseller, with explicit
directions for forwarding.
The Publishers are happy to announce, that as their First Series commenced
with Dr Hengstenberg's Commentary on the Psalms, so by special arrangement
with the Author, the New Series begins with a new and greatly improved edition
of his great work, —
THE GHRISTOLOGY OF THE OLD TESTAMENT,
the sole right of publishing a Translation of which, in this country, they have
secured. The sheets have been transmitted from Gei'many as printed, and the
first volume is now ready. The Works at present in contemplation are tjie
following : —
BAUMGARTEN'S APOSTOLIC HISTORY ; or, the PROGRESS of the
DEVELOPMENT of the CHURCH from JERUSALEM to ROME. Trans-
lated by the Rev. A. J. W. Morrison, A.M.
STIER on the WORDS of the LORD JESUS.
ULLMAN'S reformers before the REFORMATION. Translated by the
Rev. Robert Menzies, of Hoddam.
Two or more VOLUMES of SELECTIONS from the STUDIEN und KRITIKEN
Translated by Rev. Dr W. L. Alexander.
KEIL'S COMMENTARY on KINGS. Translated by the Rev. Dr Murphy, of
Belfast.
KEIL'S COMMENTARY on JOSHUA.
DORNER on the PERSON of CHRIST.
WORKS PUBLISHED BY T. & T. CLARK,
38 GEORGE STREET, EDINBURGH.
FAIRBAIRN'S TTFOLOGY.-NEW EDITION.
Now ready, in Two Volumes, demy 8vo, price 18s.,
THE TYPOLOGY OF SCRIPTURE,
VIEWED IN CONNEXION WITH THE WHOLE SERIES OF THE
DIVINE DISPENSATIONS.
Second Edition, Greatly Enlarged and Improved.
By PATRICK FAIRBAIRN,
Professor of Theology, Free Church College, Aberdeen.
NOTICES OF THE FIRST EDITION.
" It is by far the soberest, most systematic, and most satisfactory work of the kind
that we have yet seen, anJ will, we trust, every speedily obtain extensive reputation." —
Church of England Quarterly Review.
" A learned, judicious, and truly evangelical work."— 7)r Pye Smith.
" I now say, no Biblical Studunt should be without V.r Fairbairn's Typology." —
Dr Samuel Lee. in his " Evenia and Times of Ike Visions of Daniel."
" A Work on Typology iiieompnrably superior to any we have previously seen. It is
not often that we meet w:th a book, on any subject, in which originality of conception
and solidity of judgment are so thoroughly blended as in this." — Baptist Magazine.
" A very important and valuable work. The inquiry is conducted in a way which
reflects the highest credit on the learning, ability, and critical acumen of the autlior." —
Witness.
In Svo, price 10s. 6d.,
A HISTORICAL DEVELOP.V!ENT OF SPECULATIVE PHILOSOPHY
FROM KANT TO HEGEL.
From the German of Dr H. M. Chaltbaus.
By the Rev. ALFRED EDERSHEIM, Free Church, Aberdeen.
With a Recommendatory Preface by Sir William Hamilton, Professor of Logic
and Metaphysics in the University of Edinburgh.
Extract from Preface hy Sir William Hamilton : —
" Chalybtius has, by more than one work, established for himself the reputation of an
acute speculator, a fair critic, and a lucid writer, while, in particular, these Lectures are,
in Germany, universally recognised as aft'ording a perspicuous and impartial survey of
the various modern systems of German philosophy, at once com|jreliensive and com-
pendious. This version of a work by no means easy to render adequately, appears
eminently worthy of approbation."
In post Svo,
LECTURES ON THE TRUE, THE BEAUTIFUL, AND THE GOOD.
By M. VICTOR COUSIN.
Translated, under the Sanction of 31. Cousin,
By 0. W. WIGHT,
Translator of " Cousin's Course of Lectures on Modern Philosophy."
The Publishers have had the honour to receive from M. Cousin, the advance
sheets of a New and greatly Improved Edition, not yet published, of the above
work.
Date Due
>Na»
k<j0if0l00^
SK*'
*
'
i ^
^7^1
BW903.G454 1846V.4
A compendium of ecclesiastical history
Princeton Theological Semmary-Speer Library
1 1012 00078 8770